
Sukta 1.165
Agastya Mānavā (traditional for RV 1.165, Indra–Marut dialogue)
Maruts (addressed; within an Indra–Marut dialogic frame)
Tr̥ṣṭubh (probable; metrical verification recommended)
ঋগ্বেদ ১.১৬৫ এটা স্তুতিৰ কাঠামোৰ ভিতৰত গঢ়া এক নাটকীয় ইন্দ্ৰ–মৰুত সংলাপ। কবিয়ে মৰুতসকলৰ একত্ৰ দীপ্তি আৰু শক্তিক প্ৰশ্ন কৰে, আৰু ইন্দ্ৰই বৃত্ৰ-বধত নিজৰ স্বতন্ত্ৰ বিজয় আৰু মানৱজাতিৰ প্ৰতি নিজৰ উপকাৰ-দানৰ কথা দৃঢ়ভাৱে ঘোষণা কৰে। এই সূক্তত দেৱতাসকলৰ মাজত প্ৰাধান্য আৰু মিত্ৰতা/মৈত্ৰীৰ সমীকৰণ—ঝড়-দেৱতা মৰুত আৰু বজ্ৰধাৰী ইন্দ্ৰ কেনেকৈ একেলগে কাৰ্য কৰে—সেই বিষয়ে আলোচনা হয়। শেষত মৰুতসকলক তেওঁলোকৰ ‘বলৰ দল/সেনা’সহ আহিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনাই, বীৰ্য, ৰক্ষা আৰু বৃদ্ধি দান কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়।
Mantra 1
कया शुभा सवयसः सनीळाः समान्या मरुतः सं मिमिक्षुः । कया मती कुत एतास एतेऽर्चन्ति शुष्मं वृषणो वसूया ॥
কোন শোভন সুৰ-সামঞ্জস্যে—একে বয়সৰ, একে নীড়ৰ—মৰুতসকলে একেলগে মিশি উঠিল? কোন প্ৰেৰিত মতিৰে, ক’ৰ পৰা আহি এইসকলে—বৃষণ, বলবান—নিজ শক্তি গাইছে, সত্য ধন-সম্পদ (ৱসু) লাভৰ আকাঙ্ক্ষাৰে?
Mantra 2
कस्य ब्रह्माणि जुजुषुर्युवानः को अध्वरे मरुत आ ववर्त । श्येनाँ इव ध्रजतो अन्तरिक्षे केन महा मनसा रीरमाम ॥
কাৰ ব্ৰহ্মাণি (পবিত্ৰ স্তোত্ৰ-সূক্ত) এই যুৱাসকলে গ্ৰহণ কৰিলে? কোনে অধ্বৰ (যজ্ঞ-কর্ম)ত মৰুতসকলক আগবঢ়াই আনিলে? অন্তৰিক্ষত শ্যেনৰ দৰে ঝলমল কৰি উৰা মাৰে—কোন মহামনসে আমি তেওঁলোকক ওচৰলৈ টানি আনন্দিত কৰিম?
Mantra 3
कुतस्त्वमिन्द्र माहिनः सन्नेको यासि सत्पते किं त इत्था । सं पृच्छसे समराणः शुभानैर्वोचेस्तन्नो हरिवो यत्ते अस्मे ॥
ক’ৰ পৰা আহিছা, হে ইন্দ্ৰ, মহিমাৱান? হে সত্যৰ অধিপতি, কিয় একেলগে নহয়, একাই যোৱা? শোভনসকলক লগত লৈ আহি তুমি কিয় এইদৰে সুধিছা? হে হৰিবান, আমাৰ বাবে ইয়াত তোমাৰ যি অভিপ্ৰায়, সেয়া আমাক কোৱা।
Mantra 4
ब्रह्माणि मे मतयः शं सुतासः शुष्म इयर्ति प्रभृतो मे अद्रिः । आ शासते प्रति हर्यन्त्युक्थेमा हरी वहतस्ता नो अच्छ ॥
মোৰ ব্ৰহ্মবাণী, মোৰ ভাবনা—মঙ্গলৰ বাবে; চেপা সোম ৰস সাজু, আৰু মোৰ তেজ উঠি উঠে—মোৰ অদ্ৰি (পেষণ-শিলা) উঠাই ধৰা। উক্থ-স্তোত্ৰে আহ্বান উঠে; তেওঁলোকে আনন্দেৰে সঁহাৰি দিয়ে। হে হৰী (দুটা পীত অশ্ব), তোমালোকেই তেওঁক আমাৰ ওচৰলৈ আনক।
Mantra 5
अतो वयमन्तमेभिर्युजानाः स्वक्षत्रेभिस्तन्वः शुम्भमानाः । महोभिरेताँ उप युज्महे न्विन्द्र स्वधामनु हि नो बभूथ ॥
সেয়ে আমি—এই নিকটতম শক্তিসকলৰ সৈতে যুজি, তেওঁলোকৰ স্বক্ষত্র (নিজস্ব অধিপত্য-শক্তি) দ্বাৰা নিজৰ দেহ-সত্তা শোভিত কৰি—তেওঁলোকৰ মহিমাৰে তেওঁলোকৰ সৈতে নিজকে যুক্ত কৰোঁ। হে ইন্দ্ৰ, স্বধাম অনুসৰি চলা; কিয়নো তুমি নিশ্চয়েই আমাৰ বাবে তেনে হৈ উঠিছা।
Mantra 6
क्व स्या वो मरुतः स्वधासीद्यन्मामेकं समधत्ताहिहत्ये । अहं ह्युग्रस्तविषस्तुविष्मान्विश्वस्य शत्रोरनमं वधस्नैः ॥
তেতিয়া ক’ত আছিল তোমালোকৰ স্বধা (নিজ-নিয়ম), হে মৰুতসকল, যেতিয়া তোমালোকেই মোক একেলাই অহিহত্যা—সৰ্প-বধৰ যুঁজত স্থাপন কৰিছিলা? কিয়নো মই—উগ্ৰ, তীব্ৰবল, অতি-প্ৰবল—সমগ্ৰৰ শত্রুকো মোৰ বধাস্ত্ৰে নত কৰিলোঁ।
Mantra 7
भूरि चकर्थ युज्येभिरस्मे समानेभिर्वृषभ पौंस्येभिः । भूरीणि हि कृणवामा शविष्ठेन्द्र क्रत्वा मरुतो यद्वशाम ॥
হে বৃষভ (ইন্দ্ৰ), যুজ্য শক্তিসমূহেৰে, সমান আৰু স্বজনীয় পুৰুষত্বসমূহেৰে তুমি আমাৰ বাবে বহুত কৰিলা। কিয়নো আমিও বহু কাৰ্য সাধিব বিচাৰোঁ—হে অতি-শক্তিমান ইন্দ্ৰ—মৰুতসকলৰ ইচ্ছা-প্ৰবাহে আৰু সংকল্প-শক্তিৰ বলত, যেতিয়াই আমি অধিপত্যলৈ প্ৰেৰিত হওঁ।
Mantra 8
वधीं वृत्रं मरुत इन्द्रियेण स्वेन भामेन तविषो बभूवान् । अहमेता मनवे विश्वश्चन्द्राः सुगा अपश्चकर वज्रबाहुः ॥
হে মৰুতসকল, মই মোৰ নিজ ইন্দ্ৰিয় শক্তিৰে বৃত্ৰ (আৱৰক) বধ কৰিলোঁ; মোৰ নিজ দীপ্তিত মই তীব্ৰ-শক্তিমান হ’লোঁ। বজ্ৰবাহু মই—মানৱৰ বাবে এই জলসমূহ, বিশ্বজ্যোতিৰে উজ্জ্বল, সুলভ গতিৰ, আনন্দময় অগ্ৰগতিত চলিব পৰা পথস্বৰূপ কৰি দিলোঁ।
Mantra 9
अनुत्तमा ते मघवन्नकिर्नु न त्वावाँ अस्ति देवता विदानः । न जायमानो नशते न जातो यानि करिष्या कृणुहि प्रवृद्ध ॥
হে মঘৱন, তোমাৰ মহিমা অনুত্তম; জ্ঞানী কোনো দেৱতাইও তোমাৰ সমান নহয়। জন্ম ল’বলৈ থকা কোনো জনেও, জন্ম লোৱা কোনো জনেও, তুমি যি কৰিম বুলি আছা সেই কৰ্মসমূহত উপনীত হ’ব নোৱাৰে। হে সদা-বৃদ্ধিমান, তুমি সেয়া কৰ—সম্পন্ন কৰা।
Mantra 10
एकस्य चिन्मे विभ्वस्त्वोजो या नु दधृष्वान्कृणवै मनीषा । अहं ह्युग्रो मरुतो विदानो यानि च्यवमिन्द्र इदीश एषाम् ॥
এজনৰেই হ’লেও মোৰ বাবে সৰ্বব্যাপী বল থাকক, যাতে ধৃষ্টতাৰে মই মোৰ মনীষা—চিত্ত-চিন্তা—গঢ়ি তুলিব পাৰোঁ। কিয়নো মই সঁচাকৈয়ে উগ্ৰজন, হে মৰুতগণ, জ্ঞানী; যি যি মই চলাই দিওঁ—সেই সকলোত ইন্দ্ৰই একমাত্ৰ অধিপতি।
Mantra 11
अमन्दन्मा मरुतः स्तोमो अत्र यन्मे नरः श्रुत्यं ब्रह्म चक्र । इन्द्राय वृष्णे सुमखाय मह्यं सख्ये सखायस्तन्वे तनूभिः ॥
ইয়াত মৰুতগণে স্তোমেৰে মোক আনন্দিত কৰিলে, যেতিয়া হে নৰগণ, মোৰ বাবে শ্ৰৱণযোগ্য ব্ৰহ্ম—পবিত্ৰ বাক্য—গঢ়িলে। ইন্দ্ৰ বৃষভৰ বাবে, সুমুখৰ বাবে, আৰু মোৰ বাবে—সখ্যত বন্ধুসম—তেওঁলোকে দেহেৰে মোৰ দেহলৈ আহিল।
Mantra 12
एवेदेते प्रति मा रोचमाना अनेद्यः श्रव एषो दधानाः । संचक्ष्या मरुतश्चन्द्रवर्णा अच्छान्त मे छदयाथा च नूनम् ॥
এইদৰে সঁচাকৈয়ে এইসকল মোৰ ফালে দীপ্ত হৈ, নিৰ্দোষ কীৰ্তি আৰু এই প্ৰেৰণা বহন কৰি আছে। একেলগে মোক চাহি, হে চন্দ্ৰবৰ্ণ মৰুতগণ, তোমালোক ওচৰলৈ আহিলা; আৰু এতিয়া তোমালোক মোক আৱৰণ দিয়া—ৰক্ষা কৰি, পৰিবেষ্টন কৰি।
Mantra 13
को न्वत्र मरुतो मामहे वः प्र यातन सखीँरच्छा सखायः । मन्मानि चित्रा अपिवातयन्त एषां भूत नवेदा म ऋतानाम् ॥
ইয়াত, হে মৰুতগণ, কোনে তোমালোকক মহিমা কৰিব পাৰে? হে সখাসকল, আগবাঢ়া—সখীসকলৰ ওচৰলৈ। মোৰ বিচিত্ৰ ভাবনাবোৰ বায়ুৰ দৰে বহাই দিয়া; ঋত (R̥ta)-ৰ সত্যসমূহৰ নৱ-জ্ঞানী হৈ মোৰ বাবে হওক।
Mantra 14
आ यद्दुवस्याद्दुवसे न कारुरस्माञ्चक्रे मान्यस्य मेधा । ओ षु वर्त्त मरुतो विप्रमच्छेमा ब्रह्माणि जरिता वो अर्चत् ॥
যেতিয়া গায়কে সেৱাৰ বাবে সেৱা কৰে, তেতিয়া মান্যজনৰ মেধাই আমাক (এক উপকৰণ ৰূপে) গঢ়ি তোলে। সেয়ে, হে মৰুতগণ, বিপ্ৰ ঋষিৰ ফালে ঘূৰি আহা; জৰিতা (স্তোত্ৰকাৰ) তোমালোকলৈ এই ব্ৰহ্মাণি—বচন-শক্তিসমূহ—উচ্চাৰণ কৰিলে।
Mantra 15
एष वः स्तोमो मरुत इयं गीर्मान्दार्यस्य मान्यस्य कारोः । एषा यासीष्ट तन्वे वयां विद्यामेषं वृजनं जीरदानुम् ॥
হে মৰুতগণ, এইয়াই তোমালোকৰ স্তোম; এইয়াই মান্য মাণ্ডাৰ্য স্তোত্ৰকাৰৰ গীত। এইটোক লৈ আমাৰ দেহধাৰী সত্তালৈ আহা, যাতে আমি এই বলবান গণ—দ্ৰুত দানকাৰী—এই শক্তিৰ পূৰ্ণতা—চিনি পাওঁ।
It is a hymn in the form of a dialogue where the Maruts are praised for their unified storm-power, and Indra asserts his own decisive role in slaying Vṛtra and freeing the waters.
The line emphasizes Indra’s sovereignty and independent might, while still keeping the Maruts within the sacred conversation as allied forces whose collective energy shapes the storm and supports cosmic order.
It can be recited as a prayer for courage, protection, and clear progress—symbolized by “easy-moving waters”—invoking the Maruts for energized harmony and Indra for decisive removal of obstacles.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.