Sukta 113
Sukta 1.113
Kutsa Āṅgirasa (traditional ascription for RV 1.113 in many recensions)
Uṣas (Dawn)
Gāyatrī (RV 1.113 is predominantly Gāyatrī)
এই সূক্তত উষা (প্ৰভাত)ক “আলোকসমূহৰ আলোক” বুলি প্ৰশংসা কৰা হৈছে—তেওঁ প্ৰতিদিনে নতুনকৈ জন্ম লৈ ৰাত্ৰিক আঁতৰাই সকলো জীৱক গতি, কৰ্ম আৰু উপাসনাৰ বাবে জাগ্ৰত কৰে। ইয়াত মানৱজীৱনৰ ক্ষণস্থায়িত্বৰ ওপৰত চিন্তা আছে—আগৰ পুৰুষসকল “গুচি গ’ল”, কিন্তু একেই উষা পুনৰ পুনৰ ঘূৰি আহে—সেয়ে সময়মতে প্ৰয়াস আৰু সঠিক আকাংক্ষাৰ আহ্বান জনায়। সূক্তৰ শেষত প্ৰাৰ্থনা কৰা হৈছে যে উষাসকলে কঢ়িয়াই অনা মঙ্গলদায়ক দানসমূহ মিত্ৰ-বৰুণ আৰু সহায়ক বিশ্বশক্তিসমূহে নিশ্চিত কৰি অধিক বৃদ্ধি কৰক।
Mantras
Mantra 1
इदं श्रेष्ठं ज्योतिषां ज्योतिरागाच्चित्रः प्रकेतो अजनिष्ट विभ्वा । यथा प्रसूता सवितुः सवायँ एवा रात्र्युषसे योनिमारैक् ॥
এইটো জ্যোতিসকলৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠ জ্যোতি আহিল; বিস্ময়ময়, স্পষ্ট-প্ৰজ্ঞ, মহাবিস্তাৰত জন্ম ল’লে। যেন সৱিতৃৰ প্ৰেৰণা-কাৰ্যৰ বাবে প্ৰসূতা, তেনেকৈ ৰাতিয়ে উষাক গৰ্ভস্থান এৰি দিলে।
Mantra 2
रुशद्वत्सा रुशती श्वेत्यागादारैगु कृष्णा सदनान्यस्याः । समानबन्धू अमृते अनूची द्यावा वर्णं चरत आमिनाने ॥
উজ্জ্বল বাছুৰসমূহেৰে দীপ্ত, নিজেও দীপ্ত, শ্বেত-উজ্জ্বলিনী আহিল; আৰু ক’লা অন্ধকাৰ তাইৰ আসনসমূহৰ পৰা আঁতৰি গ’ল। একে বন্ধনৰ অমৃত দুই ভগ্নী, অনুক্ৰমে গতি কৰি, ক্ষতি নকৰাকৈ নিজৰ বৰ্ণ পৰিভ্ৰমণ কৰে।
Mantra 3
समानो अध्वा स्वस्रोरनन्तस्तमन्यान्या चरतो देवशिष्टे । न मेथेते न तस्थतुः सुमेके नक्तोषासा समनसा विरूपे ॥
দুই ভগ্নীৰ—ৰাত্ৰি আৰু উষা—একেটা অনন্ত পথতে গমন কৰে; দেৱ-শাসনৰ অধীনত, তথাপি প্ৰত্যেকে নিজৰ নিজা ৰীতিত সেই একে পথত চলি যায়। সিহঁতে ন সংঘাত কৰে, ন একে ঠাইত থমকি থাকে; এক মনোবৃত্তিৰে, ৰূপে ভিন্ন হ’লেও, ৰাত্ৰি-উষা এক ইচ্ছাত সংযুক্ত হৈ আগবাঢ়ে।
Mantra 4
भास्वती नेत्री सूनृतानामचेति चित्रा वि दुरो न आवः । प्रार्प्या जगद्व्यु नो रायो अख्यदुषा अजीगर्भुवनानि विश्वा ॥
ভাস্বৰ, সৎ-বাণীৰ নেত্ৰী উষা প্ৰকাশিত হয়; আশ্চৰ্য্যময়ী, সি আমাৰ বাবে দুৱাৰসমূহ বিস্তাৰ কৰি মুকলি কৰিলে। জগতক স্পৰ্শ কৰি গতি দিয়া, সি আমাৰ বাবে ঐশ্বৰ্য-সমৃদ্ধিৰ প্ৰকাশ ঘটালে; উষাই সকলো ভুবনক জাগ্ৰত কৰিলে।
Mantra 5
जिह्मश्ये चरितवे मघोन्याभोगय इष्टये राय उ त्वम् । दभ्रं पश्यद्भ्य उर्विया विचक्ष उषा अजीगर्भुवनानि विश्वा ॥
বাঁকা আৰু সোজা—উভয়কে সঠিক গমনত চলাবলৈ, হে দানশীলা, তুমি ভোগ-সুখ আৰু কাম্য সমৃদ্ধি আনো। যিসকলে অলপ দেখে, সিহঁতক তুমি বিস্তৃত দৃষ্টি দিয়া; উষাই সকলো ভুবনক জাগ্ৰত কৰিলে।
Mantra 7
एषा दिवो दुहिता प्रत्यदर्शि व्युच्छन्ती युवतिः शुक्रवासाः । विश्वस्येशाना पार्थिवस्य वस्व उषो अद्येह सुभगे व्युच्छ ॥
এইয়া দ্যৌৰ দুহিতা আমাৰ সন্মুখে প্ৰকাশ পাইছে—উদীয়মানা, দীপ্ত বস্ত্ৰপৰা এক যুৱতী কন্যা। সমগ্ৰ পাৰ্থিৱ ধনৰ অধিষ্ঠাত্রী, হে উষা, সৌভাগ্যৱতী, আজি ইয়াত আমাৰ বাবে সম্পূৰ্ণতাৰে উদয় হওঁ।
Mantra 8
परायतीनामन्वेति पाथ आयतीनां प्रथमा शश्वतीनाम् । व्युच्छन्ती जीवमुदीरयन्त्युषा मृतं कं चन बोधयन्ती ॥
যিসকল গুচি যায়, সিহঁতৰ পথ অনুসৰণ কৰে; যিসকল আহে, সিহঁতৰ আগত সৰ্বপ্ৰথমে যায়—চিৰধাৰাবাহিক। উদীয়মানা উষা জীৱক উত্থাপন কৰে; কোনো মৃততাক একেবাৰে জগাই নোতুলে, কেৱল প্ৰাণশক্তিক উঠিবলৈ আহ্বান কৰে।
Mantra 9
उषो यदग्निं समिधे चकर्थ वि यदावश्चक्षसा सूर्यस्य । यन्मानुषान्यक्ष्यमाणाँ अजीगस्तद्देवेषु चकृषे भद्रमप्नः ॥
হে উষা, যেতিয়া তুমি অগ্নিক সমিধা কৰাই জ্বলাই দিয়া, যেতিয়া সূৰ্যৰ দৰ্শন-চক্ষু মেলি দিয়া, যেতিয়া হোম-কৰ্মৰ বাবে সাজু হোৱা মানুহক জাগ্ৰত কৰিলা—তেতিয়া তুমি দেৱলোকত কল্যাণকৰ কৰ্ম সম্পন্ন কৰা, শুভ সিদ্ধি লাভ কৰোৱা।
Mantra 10
कियात्या यत्समया भवाति या व्यूषुर्याश्च नूनं व्युच्छान् । अनु पूर्वाः कृपते वावशाना प्रदीध्याना जोषमन्याभिरेति ॥
তাইৰ ঋতুৰ পৰিমাপ কিমান—যিসকল উষা ইতিমধ্যে উদিত হৈছে আৰু যিসকল এতিয়া উদয় হ’বলৈ ধৰিছে? পূৰ্বৱৰ্তী উষাসকলৰ অনুগামী হৈ সা-আকুলে সিহঁতৰ সৈতে সুৰ মিলাই আগবাঢ়ে; দীপ্ত হৈ, অন্যাসকলৰ সৈতে আগলৈ যায়, দেবশক্তিসকলৰ আনন্দময় সন্মতি বিচাৰি।
Mantra 11
ईयुष्टे ये पूर्वतरामपश्यन्व्युच्छन्तीमुषसं मर्त्यासः । अस्माभिरू नु प्रतिचक्ष्याभूदो ते यन्ति ये अपरीषु पश्यान् ॥
যিসকল মৰ্ত্যই পূৰ্বৱৰ্তী উষাক উদয় হওঁতে দেখিছিল, সিহঁত গ’ল। এতিয়া উষা আমাৰ বাবে পুনৰ দৃশ্যমান হৈছে; কিন্তু যিসকল দেখা সত্ত্বেও দূৰ-দূৰতেই থাকে, সিহঁত আগলৈ পাৰ হৈ যায়।
Mantra 12
यावयद्द्वेषा ऋतपा ऋतेजाः सुम्नावरी सूनृता ईरयन्ती । सुमङ्गलीर्बिभ्रती देववीतिमिहाद्योषः श्रेष्ठतमा व्युच्छ ॥
দ্বেষ দূৰ কৰি, ঋতৰ ৰক্ষক আৰু ঋতজ (ঋতত জন্মা), কৃপাৰ আৱৰণসমূহ আনোঁতা, সি সত্যবাণীক গতি দিয়ে। শুভ-সামঞ্জস্য আৰু দেবপথ বহন কৰি, হে সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ উষা, আজি ইয়াত উদয় হওঁক।
Mantra 13
शश्वत्पुरोषा व्युवास देव्यथो अद्येदं व्यावो मघोनी । अथो व्युच्छादुत्तराँ अनु द्यूनजरामृता चरति स्वधाभिः ॥
চিৰকালৰ পৰা দেবী উষা প্ৰকাশিত হৈ আহিছে; আৰু আজিো, হে মঘোনী (দানশীলা), তুমি এই জগতখন উন্মোচন কৰিলা। আৰু উষা উদিত হোৱাৰ পাছত, সি পৰৱৰ্তী দিনসমূহৰ অনুক্ৰমে আগবাঢ়ে—অজৰা, অমৃতা—নিজ স্বধা-শক্তিৰ দ্বাৰা।
Mantra 14
व्यञ्जिभिर्दिव आतास्वद्यौदप कृष्णां निर्णिजं देव्यावः । प्रबोधयन्त्यरुणेभिरश्वैरोषा याति सुयुजा रथेन ॥
নিজ উজ্জ্বল অলংকাৰসমূহেৰে স্বৰ্গৰ নিবাসস্থানৰ পৰা উষা দীপ্ত হৈ উঠে; দেবীয়ে কৃষ্ণ আৱৰণখন আঁতৰাই পেলালে। ৰঙা ঘোঁৰাসমূহেৰে সকলোকে জাগ্ৰত কৰি, সু-যুজা ৰথেৰে উষা আগবাঢ়ি আহে।
Mantra 15
आवहन्ती पोष्या वार्याणि चित्रं केतुं कृणुते चेकिताना । ईयुषीणामुपमा शश्वतीनां विभातीनां प्रथमोषा व्यश्वैत् ॥
পোষণসমূহ আৰু কাম্য সমৃদ্ধিসমূহ বহন কৰি, সি এক আশ্চৰ্য জ্যোতি-ধ্বজা গঢ়ে—সচেতন, বিচক্ষণ। যিসকল উষা আহিছে আৰু আহিব, সেই সকলো দীপ্তিমতীৰ বাবে এক চিৰন্তন উপমা হৈ, প্ৰথম উষাই প্ৰকাশিত হ’ল।
Mantra 16
उदीर्ध्वं जीवो असुर्न आगादप प्रागात्तम आ ज्योतिरेति । आरैक्पन्थां यातवे सूर्यायागन्म यत्र प्रतिरन्त आयुः ॥
আমাৰ জীৱন-শ্বাস উৰ্ধ্বমুখে উঠি আহিল; অন্ধকাৰ আগলৈ সৰি গ’ল, আৰু জ্যোতি আহে। সূৰ্যৰ গমনাৰ্থে পথ মুকলি হ’ল; আমি সেই স্থানত উপনীত হ’লোঁ, য’ত আয়ু স্থিৰ থাকে আৰু বৃদ্ধি পায়।
Mantra 17
स्यूमना वाच उदियर्ति वह्निः स्तवानो रेभ उषसो विभातीः । अद्या तदुच्छ गृणते मघोन्यस्मे आयुर्नि दिदीहि प्रजावत् ॥
প্ৰেৰিত বাক্যৰ পূৰ্ণতাৰে ইচ্ছাৰ অগ্নি উৰ্ধ্বলৈ উঠি যায়, স্তোত্ৰে দীপ্তিমান উষাসকলক প্ৰশংসা কৰে। আজিো, হে মঘোনি (দানশীলা), গায়কজনৰ বাবে উদ্ভাসিত হওঁক; আমাৰ ভিতৰত প্ৰজাৱন্ত আয়ু দৃঢ় কৰি স্থাপন কৰা।
Mantra 18
या गोमतीरुषसः सर्ववीरा व्युच्छन्ति दाशुषे मर्त्याय । वायोरिव सूनृतानामुदर्के ता अश्वदा अश्नवत्सोमसुत्वा ॥
যি গো-মতী উষাসসকল, সৰ্ববীৰা—ৰশ্মিত সমৃদ্ধ আৰু বীৰশক্তিৰে পূৰ্ণ—দানশীল মৰ্ত্যৰ বাবে উদ্ভাসিত হয়; বায়ুৰ দৰে সুনৃতাৰ বিস্তৃত উচ্চাৰণ উত্থিত স্ৰোতত যিদৰে বয়, তেনেদৰে—সোমসুতি (সোম-নিষ্পেষণ) দ্বাৰা সি সেই অশ্বদা (দ্ৰুত-শক্তিদায়িনী) উষাসসকলক লাভ কৰক।
Mantra 19
माता देवानामदितेरनीकं यज्ञस्य केतुर्बृहती वि भाहि । प्रशस्तिकृद्ब्रह्मणे नो व्युच्छा नो जने जनय विश्ववारे ॥
দেৱতাসকলৰ মাতৃ, অদিতিৰ মুখমণ্ডল, যজ্ঞৰ কেতু—হে বৃহতী, উজ্জ্বলকৈ প্ৰকাশ পোৱা। আমাৰ ব্ৰহ্ম (পবিত্ৰ স্তোত্ৰ)-ৰ বাবে প্ৰশস্তি-কৰ্তা হৈ, আমাৰ বাবে উদয় হোৱা; হে বিশ্ববাৰে, আমাৰ জনসমাজত সকলো কাম্য সম্পদৰ পূৰ্ণতা জন্ম দিয়া।
Mantra 20
यच्चित्रमप्न उषसो वहन्तीजानाय शशमानाय भद्रम् । तन्नो मित्रो वरुणो मामहन्तामदितिः सिन्धुः पृथिवी उत द्यौः ॥
উষাসকল যি আশ্চৰ্য সিদ্ধি/পূৰ্ণতা উপাসক—যি চেষ্টা কৰে—তাৰ বাবে মঙ্গলৰূপে বহন কৰে, সেইটো আমাৰ বাবে মিত্ৰ আৰু বৰুণ বৃদ্ধি কৰক; আৰু অদিতি, সিন্ধু, পৃথিৱী আৰু দ্যৌ (আকাশ)ো।
Inside Sukta 113
How it unfolds
- Where it opens
Dawn arrives as the “light of lights,” born in splendour as Night yields her place and womb to Uṣas.
- Development
Uṣas is celebrated as the awakener who sets the world in motion and makes visible the paths of life; the hymn turns reflective, noting that those who saw earlier dawns have passed away while Dawn herself returns.
- Climax
The existential insight: human lives move on even as the cosmic rhythm repeats—therefore one must see, strive, and act while the light is present.
- Where it settles
A prayer that the wondrous benefits the Dawns bring to the worshipper be magnified and secured by Mitra-Varuṇa and the supporting cosmic powers (Aditi, Sindhu, Earth, Heaven).
The deity: Uṣas
- In the VedaUṣas is portrayed as the radiant, beautifully adorned dawn who arrives like a young woman, unveiling forms, stirring life, and opening the path for the Sun and the ordered day. She is ‘citra-praketas’—wondrous and clear-discerning—whose coming is the supreme light among lights.
- Cosmic functionShe marks the daily renewal of ṛta (cosmic order) by turning darkness into visibility, setting beings into motion, and re-establishing the rhythms of sacrifice, labor, and social life.
- Inner significanceDawn symbolizes awakening—clarity after obscurity, the return of discernment, and the call to begin again with purpose; she also reminds the mind of impermanence and the need to use one’s allotted time well.
The seer
- Kutsa ĀṅgirasaĀṅgirasa (Angiras lineage; Kutsa as a seer within the Angiras family tradition) · A prominent early ṛṣi associated with dynamic, forward-driving hymns and with the Indra–Kutsa partnership motif found elsewhere in the Rigveda; here he is traditionally credited with a luminous Uṣas-stuti that blends cosmology with existential reflection.
Famous verses
idaṃ śreṣṭhaṃ jyotiṣāṃ jyotiḥ
ईयुष्टे ये पूर्वतरामपश्यन्व्युच्छन्तीमुषसं मर्त्यासः । अस्माभिरू नु प्रतिचक्ष्याभूदो ते यन्ति ये अपरीषु पश्यान् ॥यच्चित्रमप्न उषसो वहन्तीजानाय शशमानाय भद्रम् । तन्नो मित्रो वरुणो मामहन्तामदितिः सिन्धुः पृथिवी उत द्यौः ॥Attributes of the deity
- Light-bringer and revealer
- Renewer of time and rhythm
- Awakener of beings and works
- Bearer of auspicious ‘apnas’ (fulfilments, prosperities)
- Embodiment of ṛta (order) in daily recurrence
Also by this seer
- Rigvedic hymns traditionally attributed to Kutsa in Mandala 1 (including several Indra hymns in the early RV tradition)
- Association in later Vedic/Itihāsa memory with the theme of Indra aiding Kutsa against adversities (motif echoed across related RV passages)
The rite, step by step
- Purification and facing east at first light
- Kindling/approaching the household fire (if maintained) and settling the mind in silence
- Recitation of RV 1.113 with attention to Uṣas as the revealer of paths and works
- Brief personal saṅkalpa: to act with clarity, diligence, and truth through the day
- Concluding request for ‘bhadra’ (good) and ‘apnas’ (fulfilment) to be increased and protected
Offerings
- Ghee (ājya) into Agni (where fire ritual is performed)
- Water libation (arghya) toward the rising light
- Simple food offering (naivedya) in domestic practice
Frequently Asked Questions
Uṣas is the goddess of Dawn, praised as the radiant power that reveals the world, awakens beings, and restores the daily order by replacing Night with light.
Along with celebrating sunrise, the hymn reminds us that human life is brief—many who saw earlier dawns are gone—so we should wake up inwardly and use the present day well.
It is best recited at dawn facing east, with a calm mind; it can accompany a simple morning fire offering or a quiet prayer for clarity, right action, and auspicious results.
Ask anything about Sukta 113 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
