HomeRig VedaMandala 1Sukta 100Mantra 16
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 16

Sukta 1.100

Rishi: Ṛjraśva (named in the verse; hymn milieu Vārṣāgira)
Devata: Indra’s force/manifestation (imagery shifts to the chariot and luminous/dark powers; not in refrain here)
Chandas: Triṣṭubh

रोहिच्छ्यावा सुमदंशुर्ललामीर्द्युक्षा राय ऋज्राश्वस्य । वृषण्वन्तं बिभ्रती धूर्षु रथं मन्द्रा चिकेत नाहुषीषु विक्षु ॥

रो॒हिच्छ्या॒वा सु॒मदं॑शुर्लला॒मीर्द्यु॒क्षा रा॒य ऋ॒ज्राश्व॑स्य । वृष॑ण्वन्तं॒ बिभ्र॑ती धू॒र्षु रथं॑ म॒न्द्रा चि॑केत॒ नाहु॑षीषु वि॒क्षु ॥

róhit chyā́vā sumád-aṃśur lalāmī́r dyukṣā́ rā́ya ṛjrā́śvasya | vṛ́ṣaṇvantaṃ bíbhratī dhū́rṣu ráthaṃ mandrā́ ciketa nā́huṣīṣu víkṣu ||

ৰোহিত আৰু শ্যাৱা—সুন্দৰ কিৰণযুক্ত, অলংকৃত আৰু দীপ্তিমান—ঋজ্ৰাশ্বৰ ধনৰ বাবে জ্যোতিৰ্ময় হৈ উঠে। ধূৰসমূহত প্ৰেৰক বলভৰা ৰথ বহন কৰি, মন্দ্ৰা (প্ৰেৰিত আনন্দ-স্তোত্ৰ) নাহুষী জনসমূহৰ মাজত প্ৰকাশ পায়।

रो॒हित् । श्या॒वा । सु॒मत्ऽअं॑शुः । ल॒ला॒मीः । द्यु॒क्षा । रा॒ये । ऋ॒ज्रऽअश्व॑स्य । वृष॑ण्ऽवन्तम् । बिभ्र॑ती । धूः॒ऽसु । रथ॑म् । म॒न्द्रा । चि॒के॒त॒ । नाहु॑षीषु । वि॒क्षु ॥रोहित् । श्यावा । सुमत्अंशुः । ललामीः । द्युक्षा । राये । ऋज्रअश्वस्य । वृषण्वन्तम् । बिभ्रती । धूःसु । रथम् । मन्द्रा । चिकेत । नाहुषीषु । विक्षु ॥rohit | śyāvā | sumat-aṃśuḥ | lalāmīḥ | dyukṣā | rāye | ṛjra-aśvasya | vṛṣaṇ-vantam | bibhratī | dhūḥ-su | ratham | mandrā | ciketa | nāhuṣīṣu | vikṣu

रोहित्ruddy, red
रोहित्:
Kartā (विशेष्य-विशेषणसम्बन्धेन)
TypeAdjective
Rootरोहित् (प्रातिपदिक; ‘लाल/रक्तवर्ण’)
श्यावाdark, dusky
श्यावा:
Kartā (विशेष्य-विशेषणसम्बन्धेन)
TypeAdjective
Rootश्यावा (प्रातिपदिक; ‘श्याम/कृष्णवर्ण’)
सुमदं॑शुःthe well-joying/strong-beamed one (having good ‘rays/whip/beam’)
सुमदं॑शुः:
Kartā
TypeNoun/Adjective
Rootसु- + मद + अंशु (प्रातिपदिक; ‘उत्तमः/मत्तः अंशुः’)
ललामीःthe bannered ones; ornamented (mares/teams)
ललामीः:
Kartā (सहकर्तृ-समुच्चयः)
TypeNoun
Rootललामी (प्रातिपदिक; ‘ध्वजा/ललाम-युक्ता’)
द्युक्साshining, radiant
द्युक्सा:
Kartā (विशेष्य-विशेषणसम्बन्धेन)
TypeAdjective
Rootद्युक्सा (प्रातिपदिक; ‘द्युतिमती/प्रकाशवती’)
रायःwealth, bounty
रायः:
Kartā (समुच्चितकर्तृपदे)
TypeNoun
Rootराय्/रायि (प्रातिपदिक; ‘धन/समृद्धि’)
ऋज्राश्वस्यof Ṛjrāśva
ऋज्राश्वस्य:
Adhikaraṇa (सम्बन्ध/स्वामित्व; ‘of Ṛjrāśva’)
TypeNoun (Proper)
Rootऋज्राश्व (प्रातिपदिक; नाम)
वृषण्वन्तम्bull-strong, vigorous
वृषण्वन्तम्:
Karma
TypeAdjective
Rootवृषण्वन्त् (प्रातिपदिक; ‘वृषन्-युक्त/बलवान्’)
बिभ्रतीbearing, carrying
बिभ्रती:
Kartā
TypeParticiple
Root√भृ (धातु; ‘धारणे’) → बिभ्रत् (वर्तमान कृदन्त)
धूर्षुon the yoke-poles / in the traces
धूर्षु:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootधूर् (प्रातिपदिक; ‘धुरा/युगधुरा’)
रथम्chariot
रथम्:
Karma
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
मन्द्राgladdening, joyous
मन्द्रा:
Kartā
TypeAdjective
Rootमन्द्र (प्रातिपदिक; ‘मधुर/प्रहृष्ट/स्तुत्य’)
चिकेतhas perceived/has become manifest
चिकेत:
Kriyā
TypeVerb
Root√चित् (धातु; ‘बोधने/चेतने’)
नाहुषीषुamong the Nahuṣa-tribes/descendants of Nahuṣa
नाहुषीषु:
Adhikaraṇa
TypeNoun/Adjective
Rootनाहुषी (प्रातिपदिक; ‘नहुष-सम्बन्धिनी’; वैदिक-विशेषण)
विक्षुamong the clans/settlements
विक्षु:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootविश् (प्रातिपदिक; ‘जन/कुल/विष्टि’)