यह सोपान ‘अहंकार-निवृत्ति और धर्म-प्रतिष्ठा’ का द्वार है। साधक-चित्त के भीतर ‘लंका’ रज-तम से घिरी दुर्ग-मानसिकता है; यहाँ राम-प्रताप का अर्थ बाह्य विजय नहीं, वरन् अधर्म (रावण-भाव) के गढ़ में विवेक (अंगद) और भक्ति-बल (हनुमान/कपीदल) द्वारा प्रवेश कर ‘अहं’ का मुकुट गिराना है। इस चरण में दूत-वाणी, नीति-उपदेश, और शत्रु-सभा में निर्भय सत्य—ये मुक्ति की सीढ़ी पर ‘वैराग्य-युक्त साहस’ की परीक्षा हैं।
লংকা-কাণ্ডৰ প্ৰধান ৰস ‘বীৰ’, কিন্তু ই কেৱল ৰণ-বীৰ নহয়—‘ধৰ্মবীৰ’; য’ত কৰুণা (ৰামৰ কৃপা), হাস্য/বিনোদ (অঙ্গদ-ৰাৱণ বাক্য-প্ৰত্যুত্তৰ), আৰু ৰৌদ্ৰ (ৰাৱণ-নিন্দাত কপিৰ ক্ৰোধ) সহগামী। এই খণ্ডত অঙ্গদৰ দূত-ৰূপ ‘দাস্য-ভক্তি’ৰ মৰ্যাদা: ৰাৱণক মাৰিব পাৰিলেও ‘ৰাম-অৱমান’ৰ ভয়ত সংযম ৰাখে—ই তুলসীৰ নৈতিক-ধৰ্মশাস্ত্ৰ: শক্তি শীলৰ অধীন থাকিলেই ভক্তিৰ সৌন্দৰ্য। ৰাৱণৰ অভিমান, সভাৰ ভয়, মুকুটৰ পতন—এইবোৰ ‘অহং’ ক্ষয়ৰ প্ৰতীক। মন্দোদৰীৰ উপদেশ কৰুণ-নীতিৰ শিখৰ: মাৰীচ, বালি, খৰ-দূষণ আদি ইতিহাস-স্মৃতিয়ে ৰাৱণক কাল-নিকটতা দেখুৱায়। শেষত ৰামৰ মন্ত্ৰণা আৰু চতুৰঙ্গ (চাৰি অণী) ৰচনা ‘লীলা’ক ‘ধৰ্ম-ব্যৱস্থা’লৈ ৰূপান্তৰ কৰে—এই সোপান সাধকক কয়: মুক্তিৰ বাবে ভক্তিৰ সৈতে নীতি, শৃঙ্খলা আৰু সমাজ-ধৰ্মো প্ৰয়োজন।
No verses available for this prakarana yet.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.