Yuddha Kanda Sarga 9 - Valmiki Ramayana | Assamese | Vedapath

Valmiki

Yuddha KandaSarga 923 Verses

Sarga 9

विभीषणोपदेशः — Vibhishana’s Counsel to Ravana

युद्धकाण्ड

এই সৰ্গত লংকাৰ প্ৰধান ৰাক্ষস নায়কসকল—ইন্দ্ৰজিত আদি—ক্ৰোধেৰে উঠি অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ ধৰি সমবেত হয়। পৰিঘ (লোহাৰ গদা), পট্টিশ, প্ৰাস, শক্তি, শূল, পৰশু, ধনু-বাণ আৰু তীক্ষ্ণ খড়্গ লৈ তেওঁলোকে ৰাম, লক্ষ্মণ, সুগ্ৰীৱ আৰু হনুমানক বধ কৰাৰ সংকল্প ঘোষণা কৰে। তেতিয়া বিভীষণ আগবাঢ়ি আহি সেই সশস্ত্ৰ সমাবেশ থমকাই নীতি-উপদেশ দিয়ে। সা́ম, দা́ন, ভে́দ—এই তিন উপায়েৰে যি কাৰ্য সিদ্ধ নহয়, তাকো বিবেচনা নকৰাকৈ বলপ্ৰয়োগেৰে কৰা উচিত নহয়; সফলতা অহংকাৰী তাড়নাত নহয়, পদ্ধতিগত মূল্যায়নত নিৰ্ভৰ কৰে। তেওঁ শত্রুক তুচ্ছ নকৰিবলৈ সতৰ্ক কৰে আৰু হনুমানে সাগৰ অতিক্ৰম কৰা অসাধাৰণ পৰাক্ৰমক প্ৰমাণ ৰূপে দেখুৱায়। পুনৰ তেওঁ ন্যায়-অন্যায়ৰ দিশেৰে ৰাৱণৰ মূল অপৰাধ—সীতাহৰণ—ৰ অনুচিততা উত্থাপন কৰে। ক্ৰোধ ত্যাগ কৰি ধৰ্মনিষ্ঠ, অচল ৰামৰ সৈতে নিষ্ফল বৈৰ এৰি মৈথিলী সীতাক ঘূৰাই দিবলৈ অনুৰোধ কৰে, নহ’লে লংকা আৰু ৰাক্ষসসকলৰ বিনাশ অনিবার্য। ৰাৱণে উপদেশ শুনি সভা ভংগ কৰি অন্তঃপুৰলৈ গুচি যায়; কথাই শেষ হয়, কিন্তু চেতনা হৃদয়ত স্থিত নহয়।

Shlokas

Verse 1

ततोनिकुम्भोरभसस्सूर्यशत्रुर्महाबलः ।सुप्तघ्नोयज्ञहारक्षोमहापार्श्वमहोदरौ ।।।।अग्निकेतुश्चदुर्धर्षोरश्मिकेतुश्चराक्षस: ।इन्द्रजिच्चमहातेजाबलवान्रावणात्मजः ।।।।प्रहस्तोऽथविरूपाक्षोवज्रदंष्ट्रोमहाबलः ।धूम्राक्षश्चातिकायश्चदुर्मुखश्चैवराक्षसः ।।।।परिघान्पट्टिशान्प्रासान्शक्तिशूलपरश्वधान् ।चापानिचसबाणानिखङ्गांश्चविपुलान्शितान् ।।।।प्रगृह्यपरमक्रुद्धास्समुत्पत्यचराक्षसाः ।अब्रुवन्रावणंसर्वेप्रदीप्ताइवतेजसा ।।।।

তাৰ পাছত নিকুম্ভ, ৰভস, মহাবলী সূৰ্যশত্ৰু, সুপ্তঘ্ন, যজ্ঞহাৰী ৰাক্ষস, মহাপাৰ্শ্ব আৰু মহোদৰ; দুৰ্ধর্ষ অগ্নিকেতু আৰু ৰশ্মিকেতু; আৰু মহাতেজস্বী বলৱান ৰাৱণপুত্ৰ ইন্দ্ৰজিত; তাৰপিছত প্ৰহস্ত, বিরূপাক্ষ, মহাবলী বজ্ৰদংষ্ট্ৰ, ধূম্ৰাক্ষ, অতিকায় আৰু দুৰ্মুখ—এই সকলো ৰাক্ষসে পৰিঘ, পট্টিশ, প্ৰাস, শক্তি, শূল, পৰশু, বাণসহ ধনু আৰু বিশাল তীক্ষ্ণ খড়্গ হাতত লৈ, পৰম ক্ৰোধে উফৰি উঠি, তেজে জ্বলি উঠা অগ্নিৰ দৰে হৈ ৰাৱণক সম্বোধন কৰি ক’লে।

Verse 2

ततोनिकुम्भोरभसस्सूर्यशत्रुर्महाबलः ।सुप्तघ्नोयज्ञहारक्षोमहापार्श्वमहोदरौ ।।6.9.1।।अग्निकेतुश्चदुर्धर्षोरश्मिकेतुश्चराक्षस: ।इन्द्रजिच्चमहातेजाबलवान्रावणात्मजः ।।6.9.2।।प्रहस्तोऽथविरूपाक्षोवज्रदंष्ट्रोमहाबलः ।धूम्राक्षश्चातिकायश्चदुर्मुखश्चैवराक्षसः ।।6.9.3।।परिघान्पट्टिशान्प्रासान्शक्तिशूलपरश्वधान् ।चापानिचसबाणानिखङ्गांश्चविपुलान्शितान् ।।6.9.4।।प्रगृह्यपरमक्रुद्धास्समुत्पत्यचराक्षसाः ।अब्रुवन्रावणंसर्वेप्रदीप्ताइवतेजसा ।।6.9.5।।

অগ্নিকেতু আৰু দুৰ্ধর্ষ ৰশ্মিকেতু নামৰ ৰাক্ষস উঠিল; লগতে মহাতেজস্বী, বলৱান, ৰাৱণৰ পুত্ৰ ইন্দ্ৰজিতো উঠিল।

Verse 3

আজি আমি ৰাম, সুগ্ৰীৱ আৰু লক্ষ্মণক—আৰু যাৰ কাৰণে লংকা ধর্ষিত হৈছে সেই দীন হনুমানকো—বধ কৰিম।

Verse 4

তেওঁলোকে পৰিঘ, পট্টিশ, প্ৰাস, শক্তি-শৰ, শূল আৰু পৰশু আদি অস্ত্ৰ; লগতে বাণসহ ধনু আৰু বিশাল তীক্ষ্ণধাৰ খড়্গসমূহ ধৰি ল’লে।

Verse 5

সেই ৰাক্ষসসকলে অত্যন্ত ক্ৰুদ্ধ হৈ অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ লৈ থিয় হ’ল আৰু নিজৰ তেজেৰে জ্বলি থকাৰ দৰে ৰাৱণক উদ্দেশ্যি ক’লে।

Verse 6

अद्यरामंवधिष्यामस्सुग्रीवंसचलक्ष्मणम् ।कृपणंचहनूमन्तंलङ्कायेनप्रधर्षिता ।।।।

Verse 7

तान्गृहीतायुधान् सर्वान्वारयित्वाविभीषणः ।अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यंपुनःप्रत्युपवेश्यतान् ।।।।

বিভীষণই অস্ত্ৰ লোৱা সেই সকলোকে বাধা দি পুনৰ বহিবলৈ ক’লে আৰু হাত যোৰ কৰি বিনম্ৰভাৱে ৰাৱণক উদ্দেশ্যি ক’লে।

Verse 8

अप्युपायैस्त्रिभिस्तातयोऽर्थःप्राप्तुंनशक्यते ।तस्यविक्रमकालांस्तान्युक्तानाहुर्मनीषिणः ।।।।

হে পিতা, যদি তিনিটা উপায়ৰ দ্বাৰাও কোনো উদ্দেশ্যত উপনীত হ'ব নোৱাৰি, তেন্তে জ্ঞানীসকলে কয় যে তেতিয়াহে বীৰত্ব প্ৰদৰ্শনৰ সঠিক সময়।

Verse 9

प्रमत्तेष्यभियुक्तेषुदैवेनप्रहतेषुच ।विक्रमास्तातसिध्यन्तिपरीक्ष्यविधिनाकृताः ।।।।

হে পিতা, সাৱধান নোহোৱা, আক্ৰান্ত হোৱা আৰু ভাগ্যৰ দ্বাৰা প্ৰহাৰ পোৱা সকলৰ বিৰুদ্ধেহে বীৰত্ব সফল হয়, যদিহে সেয়া পৰীক্ষা কৰি বিধি অনুসৰি কৰা হয়।

Verse 10

अप्रमत्तंकथंतंतुविजिगीषुंबलेस्थितम् ।जितरोषंदुराधर्षतंप्रधर्षयितुमिच्छथ ।।।।

যি সদায় সাৱধান, বিজয়কামী, বলত দৃঢ়, ক্ৰোধজয়ী আৰু দুৰ্ধর্ষ—তাক তোমালোকে কেনেকৈ প্ৰধৰ্ষিত কৰি মণাবলৈ ইচ্ছা কৰিছা?

Verse 11

समुद्रंलङ्घयित्वातुघोरंनदनदीपतिम् ।गतिंहनूमतोलोकेकोविद्यात्तर्कयेतवा ।।।।

নদী-নদনদীৰ অধিপতি ভয়ংকৰ সমুদ্ৰ লংঘি হনুমানে গ’ল; এই জগতত তেনে কীৰ্তি কোনে জানিব পাৰিলেহেঁতেন, বা কোনে কল্পনাও কৰিব পাৰিলেহেঁতেন?

Verse 12

बलान्यपरिमेयानिवीर्याणिचनिशाचराः ।परेषांसहसाऽवज्ञानकर्तव्याकथञ्चन ।।।।

হে নিশাচৰসকল! শত্ৰুৰ বল আৰু বীৰ্য অপৰিমেয়; সেয়ে কোনোপধ্যেই, তাড়াহুড়াত, তেওঁলোকক তুচ্ছ জ্ঞান কৰি অৱজ্ঞা কৰা উচিত নহয়।

Verse 13

किंचराक्षसराजस्यरामेणापकृतंपुरा ।आजहारजनस्थानाद्यस्यभार्यांयशस्विनः ।।।।

আৰু ৰাক্ষস-ৰাজৰ প্ৰতি ৰামে আগতে কি অপকাৰ কৰিছিল, যে সি জনস্থানৰ পৰা সেই যশস্বী পুৰুষৰ পত্নীক অপহৰণ কৰি আনিলে?

Verse 14

खरोयद्यतिवृत्तस्तुरामेणनिहतोरणे ।अवश्यंप्राणिनांप्राणारक्षितव्यायथाबलम् ।।।।

যদি খৰে সীমা লংঘি ৰামে ৰণত তাক নিধন কৰিলে, তেন্তে সেয়া যথোচিত; কিয়নো প্ৰতিটো প্ৰাণীয়ে নিজৰ বল অনুসাৰে নিজৰ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰাই উচিত।

Verse 15

एतन्निमित्तंवैदेहीभयंनस्सुमहद्भवेत् ।आहृतासापरित्याज्याकलहार्थेकृतेनकिम् ।।।।

এই কাৰণতেই বৈদেহী আমাৰ বাবে অতি মহাভয় হ’ব; যিহেতু তেওঁক ইয়ালৈ আনা হৈছে, সেয়ে তেওঁক উভতাই দিব লাগে—কলহ জন্মোৱা কৰ্ম আঁকোৱালি ধৰি থাকিলে কি লাভ?

Verse 16

नतुक्षमंवीर्यवतातेनधर्मानुवर्तिना ।वैरंनिरर्थकंकर्तुंदीयतामस्यमैथिली ।।।।

ধৰ্ম অনুসৰণ কৰা সেই পৰাক্ৰমীৰ সৈতে নিৰৰ্থক বৈৰ ৰখা উচিত নহয়; সেয়ে মৈথিলীক তেওঁৰ ওচৰত উভতাই দিয়া হওক।

Verse 17

यावन्नसगजांसाश्वांबहुरत्नसमाकुलाम् ।पुरींदारयतेबाणैर्दीयतामस्यमैथिली ।।।।

যেতিয়ালৈকে তেওঁ বহু ৰত্নেৰে সমৃদ্ধ, হাতী-ঘোঁৰাৰে পৰিপূৰ্ণ এই নগৰীক নিজৰ বাণেৰে চিৰি ধ্বংস নকৰে, তেতিয়ালৈকে মৈথিলী (সীতা)ক তেওঁলৈ উভতাই দিয়া হওক।

Verse 18

यावत्सुघोरामहतीदुर्धर्षाहरिवाहिनी ।नावस्कन्दतिनोलङ्कांतावत्सीताप्रदीयताम् ।।।।

যেতিয়ালৈকে অতি ভয়ংকৰ, মহান আৰু অদম্য বানৰসেনাই আমাৰ লংকাত উঠি আহি আক্ৰমণ নকৰে, তেতিয়ালৈকে সীতাক উভতাই দিয়া হওক।

Verse 19

विनश्येद्धिपुरीलङ्काशूरास्सर्वेचराक्षसाः ।रामस्यदयितापत्नीनस्वयंनयदिदीयते ।।।।

যদি ৰামৰ প্ৰিয় পত্নীক তোমালোকে স্বইচ্ছাৰে উভতাই নিদিয়া, তেন্তে লংকা-নগৰী নিশ্চয় ধ্বংস হ’ব; আৰু শূৰ সকলো ৰাক্ষসো একেলগে বিনাশ পাব।

Verse 20

प्रसादयेत्वांबन्धुत्वात्कुरुष्यवचनंमम ।हितंतथ्यमहंब्रूमिदीयतामस्यमैथिली ।।।।

বন্ধুত্বৰ কাৰণে মই তোমাক অনুৰোধ কৰোঁ—মোৰ কথা মানা। মই হিতকৰ আৰু সত্য কথা কৈছোঁ: মৈথিলী (সীতা)ক তেওঁলৈ উভতাই দিয়া হওক।

Verse 21

पुराशरत्सूर्यमरीचिसन्निभान्नवाग्रपुङ्खान् सुदृढान्नृपात्मजः ।सृजत्यमोघान्विशिखान्वधायतेप्रदीयतांदशरधायमैथिली ।।।।

শৰত্‌কালৰ সূৰ্যকিৰণ সদৃশ দীপ্তিমান, নতুন পাখিযুক্ত আৰু অতি দৃঢ় অমোঘ বাণসমূহ নৃপপুত্ৰে তোমাৰ বধৰ বাবে নিক্ষেপ কৰাৰ আগতেই—মৈথিলীক দাশৰথিক পুনৰ অৰ্পণ কৰা।

Verse 22

त्वजस्वकोपंसुखधर्मनाशनंभजस्वधर्मंरतिकीर्तिवर्धनम् ।प्रसीदजीवेमसपुत्रबान्धवाःप्रदीयतांदाशरथायमैथिली ।।।।

সুখ আৰু ধৰ্ম নাশ কৰা ক্ৰোধ ত্যাগ কৰা; যি ধৰ্মে যথোচিত আনন্দ আৰু স্থায়ী কীৰ্তি বৃদ্ধি কৰে, সেই ধৰ্মৰ আশ্ৰয় লোৱা। প্ৰসন্ন হোৱা—যাতে আমি পুত্ৰ-বান্ধৱসহ জীৱিত থাকিব পাৰোঁ—মৈথিলীক দাশৰথিক পুনৰ অৰ্পণ কৰি।

Verse 23

विभीषणवच्शुत्वारावणोराक्षसेश्वराः ।विसर्जयित्वातान्सर्वान्प्रविवेशस्वकंगृहम् ।।।।

বিভীষণৰ বাক্য শুনি ৰাক্ষসেশ্বৰ ৰাৱণে সকলোকে বিদায় দি নিজ গৃহত প্ৰৱেশ কৰিলে।

Frequently Asked Questions

What specific ethical dilemma or action is presented in this Sarga?

The dilemma is whether Laṅkā should escalate into total war or pursue restitution by returning Sītā: Vibhīṣaṇa argues that Rāvaṇa’s initial act (abduction) is the true provocation, and that continuing enmity against a dharma-aligned opponent is strategically and ethically ruinous.

What is the philosophical takeaway (Upadesha) of this chapter's dialogue?

Upadeśa centers on nīti guided by dharma: do not disregard an enemy’s capacities, attempt recognized diplomatic means before force, abandon anger that destroys virtue, and choose actions that preserve life, kinship, and civic stability through just repair rather than pride.

Which geographical or cultural landmarks are highlighted here?

Laṅkā functions as the threatened polity; the ocean (samudra) is referenced through Hanumān’s unprecedented crossing as proof of extraordinary agency; Janasthāna appears as the remembered site tied to earlier conflict and the abduction narrative.