Sarga 80
इन्द्रजितो यज्ञानुष्ठानं अन्तर्धानं च (Indrajit’s Rite and the Invisible Assault)
युद्धकाण्ड
সৰ্গ ৮০ত মকৰাক্ষৰ বধৰ সংবাদ শুনি ৰাৱণৰ প্ৰতিক্ৰিয়া বৰ্ণিত হৈছে। যুদ্ধজয়ত অভিজ্ঞ ৰাৱণ ক্ৰোধে দাঁত চেপি তৎক্ষণাৎ প্ৰতিশোধৰ কথা চিন্তা কৰে আৰু পুত্ৰ ইন্দ্ৰজিত (ৰাৱণী)ক যুদ্ধলৈ নামিবলৈ আদেশ দিয়ে। ইন্দ্ৰজিতে প্ৰথমে ৰাক্ষস-প্ৰথা অনুসাৰে অগ্নিযজ্ঞ/হোম সম্পন্ন কৰে—লাল বস্ত্ৰ, লোহাৰ চামুচ, আৰু অস্ত্ৰসমূহকো যজ্ঞ-উপকৰণৰ দৰে ব্যৱহাৰ কৰা হয়; ক’লা ছাগলী বলিৰ বাবে ধৰা হয়। ধোঁৱাবিহীন, সোণালী জ্বালাৰে দীপ্ত অগ্নিত আহুতি পৰাত বিজয়ৰ শুভ লক্ষণ দেখা যায়। দেৱ, দানৱ আৰু ৰাক্ষসক সন্তুষ্ট কৰি ইন্দ্ৰজিত অলংকৃত ৰথত আৰোহণ কৰে, অন্তৰ্ধান হয় আৰু পিতৃক বিজয় দিবলৈ ৰাম, লক্ষ্মণ আৰু বানৰসকলক বধ কৰাৰ গৰ্ব প্ৰকাশ কৰে। অদৃশ্য হৈ আকাশৰ পৰা বাণ বৰ্ষণ কৰি সি ধোঁৱা-ধূসৰ কুহেলিকাৰ অন্ধকাৰ সৃষ্টি কৰে; দিশা-জ্ঞান লোপ পায়, শব্দ-ৰূপ গোপন হয়, আৰু শতাধিক বানৰ পতিত হয়। ৰাম-লক্ষ্মণে দিৱ্য অস্ত্ৰ প্ৰয়োগ কৰিলেও অদৃশ্য শত্রুক স্পৰ্শ কৰিব নোৱাৰে। লক্ষ্মণে ব্যাপকভাৱে ব্ৰহ্মাস্ত্ৰ প্ৰয়োগৰ প্ৰস্তাৱ দিলে ৰামে ধৰ্ম-নীতি অনুসাৰে নিবাৰণ কৰে—এজনৰ কাৰণে বহুজনক বিনাশ কৰা উচিত নহয়; লুকাই থকা, অস্ত্ৰ নধৰা/অযোদ্ধা, শৰণাগত, পলাই থকা বা অসাৱধানক বধ কৰাও অনুচিত। তাৰপিছত ৰামে মায়াবী ইন্দ্ৰজিতক লক্ষ্য কৰি সঠিকভাৱে অস্ত্ৰ নিক্ষেপ কৰাৰ সংকল্প লয় আৰু তাৰ শীঘ্ৰ বিনাশৰ উপায় চিন্তা কৰে, বানৰসেনা সজাগ হৈ প্ৰস্তুত থাকে।
Shlokas
Verse 1
मकराक्षंहतंश्रुत्वारावणस्समितिञ्जयः ।रोषेणमहताविष्टोदन्ताङ्कटकटाय्य च ।।।।कोपितश्चतदातत्रकिंकार्यमितिचिन्तयन् ।आदिदेशाथसङ्क्रुद्धोरणायेजितंसुतम् ।।।।
মকৰাক্ষ নিহত হোৱা বুলি শুনি, সমৰত সদায় বিজয়ী ৰাৱণ মহাৰোষে আৱিষ্ট হৈ দাঁত কটকটাই উঠিল। তাৰ পাছত ক্ৰুদ্ধ হৈ ‘এতিয়া কি কৰোঁ?’ বুলি চিন্তা কৰি, সি নিজৰ পুত্ৰ ইন্দ্ৰজিতক যুদ্ধলৈ যাবলৈ আদেশ দিলে।
Verse 2
मकराक्षंहतंश्रुत्वारावणस्समितिञ्जयः ।रोषेणमहताविष्टोदन्ताङ्कटकटाय्य च ।।6.80.1।।कोपितश्चतदातत्रकिंकार्यमितिचिन्तयन् ।आदिदेशाथसङ्क्रुद्धोरणायेजितंसुतम् ।।6.80.2।।
মকৰাক্ষ নিহত হোৱা বুলি শুনি, সমৰত সদায় বিজয়ী ৰাৱণ মহাৰোষে আৱিষ্ট হৈ দাঁত কটকটাই উঠিল। তাৰ পাছত ক্ৰুদ্ধ হৈ ‘এতিয়া কি কৰোঁ?’ বুলি চিন্তা কৰি, সি নিজৰ পুত্ৰ ইন্দ্ৰজিতক যুদ্ধলৈ যাবলৈ আদেশ দিলে।
Verse 3
जहिवीर महावीर्यौभ्रातरौरामलक्ष्मणौ ।अदृश्योदृश्यमानोवासर्वथात्वंबलाधिकः ।।।।
হে বীৰ! মহাবীৰ্যশালী ভ্ৰাতৃদ্বয়—ৰাম আৰু লক্ষ্মণক সংহাৰ কৰ। তুমি অদৃশ্য হওঁ বা দৃশ্য, সৰ্বথাই বলত তুমি অধিক।
Verse 4
त्वमप्रतिमकर्माणमिन्द्रंजयसिसंयुगे ।किंपुनर्मानुषौदृष्टवा न वधिष्यसिसंयुगे ।।।।
তুমি সমৰত অপ্রতিম কৰ্মবীৰ ইন্দ্ৰকো জয় কৰিছা; তেন্তে কেৱল মানৱ যোদ্ধাসকলক দেখি সমৰত কিয় ন বধ কৰিবা?
Verse 5
तथोक्तोराक्षसेन्द्रेणप्रतिगृह्यपितुर्वचः ।यज्ञभूमौ स विधिवत् पावकंजुहवेन्द्रजित् ।।।।
ৰাক্ষসেন্দ্ৰে এনেদৰে কোৱাৰ পাছত, ইন্দ্ৰজিতে পিতৃবচন গ্ৰহণ কৰি যজ্ঞভূমিত বিধিপূৰ্বক পাৱক অগ্নিত আহুতি অৰ্পণ কৰিলে।
Verse 6
जुह्वतश्चापितत्राग्निंरक्तोष्णीषधरास्त्रिरियः ।आजग्मुस्तत्रसम्भ्रान्ताराक्षस्योयत्ररावणिः ।।।।
সেই ঠাইত তেওঁ অগ্নিত আহুতি দিছিলোঁতে, ৰঙা উষ্ণীষ ধাৰণ কৰা ৰাক্ষসী নাৰীসকল ব্যাকুল হৈ ৰাৱণিপুত্ৰ য’ত আছিল তাত ধাৱি আহিল।
Verse 7
शस्त्राणिशरपत्राणिसमिधोऽथविभीतकाः ।लोहितानि च वासांहिस्रुवंकार्ष्णायसंतथा ।।।।
তাত শস্ত্ৰ আৰু শৰ-পত্ৰ (নল-ঘাঁহৰ পাত) আছিল; বিভীতক-কাঠৰ সমিধা, ৰঙা বস্ত্ৰ, আৰু হোমৰ বাবে লৌহৰ স্ৰুৱো আছিল।
Verse 8
सर्वतोऽग्निंसमास्तीर्यशरपत्रैस्सतोमरैः ।छागस्यसर्वकृष्णस्यगळंजग्राहजीवतः ।।।।
অগ্নিৰ চাৰিওফালে শৰ-পত্ৰ আৰু অস্ত্ৰেৰে ভূমি বিছাই, তেওঁ জীৱিত সম্পূৰ্ণ ক’লা ছাগলীৰ গল ধৰি ল’লে (আহুতিৰ উদ্দেশ্যে)।
Verse 9
सकृदेवसमिद्धस्यविधूमस्यमहार्चिषः ।बभूवुस्तानिलिङ्गानिविजयंदर्शयन्ति च ।।।।
যজ্ঞাগ্নি একেবাৰেই প্ৰজ্বলিত হ’ল—ধোঁৱাৰহিত হৈ মহাজ্বালাৰে দীপ্ত—তেতিয়াই সেই শুভ লক্ষণসমূহ প্ৰকাশ পালে, যিবোৰে বিজয় সূচাইছিল।
Verse 10
प्रदक्षिणावर्तशिखस्तप्तहाटकसन्निभः ।हविस्तत्प्रतिजग्राहपावकस्स्वयमुत्थितः ।।।।
দক্ষিণাভিমুখে ঘূৰি উঠা শিখাযুক্ত, তপ্ত সুবৰ্ণ সদৃশ দীপ্তিমান পাৱক স্বয়ং উঠি আহি সেই হৱিষ্য গ্ৰহণ কৰিলে।
Verse 11
हुत्वाग्निंतर्पयित्वाथदेवदानवराक्षसान् ।आरुरोहरथश्रेष्ठमन्तर्थानगतंशुभम् ।।।।
অগ্নিত আহুতি অৰ্পণ কৰি আৰু দেৱ, দানৱ তথা ৰাক্ষসসকলক বিধিপূৰ্বক তৰ্পণ কৰি, ইন্দ্ৰজিতে শুভ শ্ৰেষ্ঠ ৰথত আৰোহণ কৰি অন্তৰ্ধান হৈ দৃষ্টিৰ পৰা লুকাই গ’ল।
Verse 12
स वाजिभिश्चतुर्भिस्तुबाणैश्चनिशितैर्युतः ।आरोपितमहाचापश्शुशुभेस्यन्दनोत्तमः ।।।।
চাৰি ঘোঁৰাৰে যোজিত, তীক্ষ্ণ বাণেৰে সজ্জিত আৰু মহাধনু স্থাপিত থকা সেই উত্তম ৰথ অতি শোভাময় হৈ উজ্জ্বলিল।
Verse 13
जाज्वल्यमानोवपुषातपनीयपरिच्छदः ।मृगैश्चन्द्रार्धचन्द्रैश्च स रथस्समलङ्कृतः ।।।।
দেহকান্তিৰে জ্বলি উঠা আৰু সুবৰ্ণ পৰিচ্ছদেৰে আৱৃত সেই ৰথ মৃগাকৃতি আৰু পূৰ্ণচন্দ্ৰ-অৰ্ধচন্দ্ৰ চিহ্নেৰে সুসজ্জিত হৈ অতি শোভন দেখাইছিল।
Verse 14
जाम्बूनदमहाकम्बुर्दीप्तपावकसन्निभः ।बभूवेन्द्रजितःकेतुर्वैदूर्यसमलङ्कृतः ।।।।
ইন্দ্ৰজিতৰ ধ্বজ জাম্বূনদ মহা স্বৰ্ণালংকাৰৰে শোভিত, দীপ্ত পাৱকৰ সদৃশ জ্বলজ্বল কৰি, বৈদূৰ্য ৰত্নেৰে অলংকৃত হৈ উজ্জ্বল হৈ উঠিল।
Verse 15
तेनचादित्यकल्पेनब्रह्मास्त्रण च पालितः ।स बभूवदुराधर्षोरावणिस्सुमहाबलः ।।।।
আদিত্যসদৃশ তেজে দীপ্ত আৰু ব্ৰহ্মাস্ত্ৰেৰে পালিত হোৱাৰ ফলত, ৰাৱণিপুত্ৰ ইন্দ্ৰজিত মহাবলী হৈ অতি দুৰাধৰ্ষ হ’ল।
Verse 16
सोऽभिनिर्यायनगरादिन्द्रजित्समितिञ्जयः ।हत्वाग्निंराक्षसैर्मन्त्रैरन्तर्धानगतोऽब्रवीत् ।।।।
তাৰ পাছত সমৰত বিজয়ী ইন্দ্ৰজিত নগৰৰ পৰা ওলাই গ’ল; ৰাক্ষস-মন্ত্ৰেৰে অগ্নিত আহুতি দি, অন্তৰ্ধান হৈ সি ক’লে।
Verse 17
अद्यहत्वारणेयौतौमिथ्याप्रव्रजितौवने ।जयंपित्रेप्रदास्यामिरावणायरणार्जितम् ।।।।
“আজি ৰণত, মিথ্যা প্ৰব্ৰজ্যা লৈ বনলৈ যোৱা সেই দুজনক বধ কৰি, ৰণাৰ্জিত জয় মই মোৰ পিতা ৰাৱণক অৰ্পণ কৰিম।”
Verse 18
अद्यनिर्वानरमुर्वींहत्वारामंसलक्ष्मणम् ।करिष्येपरमांप्रीतिमित्युक्त्वान्तरधीयत ।।।।
“আজি লক্ষ্মণসহ ৰামক বধ কৰি আৰু পৃথিৱীক নিৰ্বানৰ কৰি, মই মোৰ পিতাক পৰম প্ৰীতি দিম”—এইদৰে কৈ সি দৃষ্টিৰ পৰা অন্তৰ্ধান হ’ল।
Verse 19
आपपातथसङ्कृद्धोदशग्रीवेणचोदितः ।तीक्षणकार्मुकनाराचैस्तीक्षणस्त्विन्द्ररिपूरणे ।।।।
তেতিয়া দশগ্ৰীৱ ৰাৱণৰ প্ৰেৰণা পাই, ৰণত অতি ভয়ংকৰ আৰু তীক্ষ্ণ ধনু-নাৰাচেৰে সজ্জিত ইন্দ্ৰজিতে ক্ৰোধেৰে আগবাঢ়ি ধাৱমান হ’ল।
Verse 20
स ददर्शमहावीर्यौनागौत्रिशिरसानिव ।सृजन्ताविषुजालानिवीरौवानरमध्यगौ ।।।।
সেয়ে বানৰসেনাৰ মাজত থিয় হৈ থকা দুজন মহাবীৰ—শ্ৰীৰাম আৰু লক্ষ্মণক—মহানাগৰ দৰে, বাণৰ জাল বিসৰ্জন কৰি থকা যেন দেখি পেলালে।
Verse 21
इमौतावितिसञ्चिन्त्यसज्जंकृत्वा च कार्मुकम् ।सन्ततानेषुधाराभिःपर्जन्यइववृष्टिमान् ।।।।
‘এই দুজনেই’ বুলি চিন্তি, সেয়ে ধনু সজাই লৈ, বৰষুণে ভৰা মেঘৰ দৰে অবিৰত বাণধাৰা বৰষালে।
Verse 22
तुवैहायसंप्राप्यसरथोरामलक्ष्मणौ ।आचक्षुर्विषयेतिष्ठवनिव्याधनिशितैश्शरैः ।।।।
তাৰপিছত সেয়ে আকাশীয় ৰথত আৰোহণ কৰি, দৃষ্টিৰ সীমাৰ বাহিৰত থাকি, আকাশৰ পৰা তীক্ষ্ণ শৰৰে শ্ৰীৰাম আৰু লক্ষ্মণক বিদ্ধ কৰিলে।
Verse 23
तौतस्यशरवेगेनपरीतौरामलक्ष्मणौ ।धनुषीसशरेकृत्वादिव्यमस्त्रंप्रचक्रतुः ।।।।
তেওঁৰ শৰবেগে আৱৃত ৰাম আৰু লক্ষ্মণে বাণসহ ধনু ধৰি, প্ৰতিউত্তৰ স্বৰূপে দিৱ্য আৰু দীপ্তিমান অস্ত্ৰ প্ৰয়োগ কৰিলে।
Verse 24
प्रच्छादयन्तौगगनंशरजालैर्महाबलौ ।तमस्त्रःसूर्यसङ्काशैर्नैवपस्पृशतुश्शरैः ।।।।
মহাবলীয়ে সেই দুয়ো জনে শৰজালেৰে আকাশ ঢাকি পেলালেও, সূৰ্যসদৃশ দীপ্তিৰ তেওঁলোকৰ শৰে তাক স্পৰ্শ কৰিব নোৱাৰিলে।
Verse 25
स हिधूमान्धकारं च चक्रेप्रच्चादयन्नभः ।दिशश्चान्तर्दधेश्रीमान्नीहारतमसावृताः ।।।।
কাৰণ সেই শ্ৰীমানেই ধোঁৱাময় অন্ধকাৰ সৃষ্টি কৰি আকাশ আচ্ছাদিত কৰিলে; নীহাৰ আৰু তমসাৰে আৱৃত হৈ দিশসমূহো অদৃশ্য হৈ পৰিল।
Verse 26
नैवज्यातलनिर्घोषा न च नेमिखुरस्वनः ।शुश्रुवेचरतस्तस्य न च रूपंप्रकाशते ।।।।
সেইজন চলি থাকোঁতে ন জ্যাতলৰ ঘোষ শুনা গ’ল, ন চকা আৰু খুৰৰ শব্দ; আৰু তেওঁৰ ৰূপো প্ৰকাশিত নহ’ল।
Verse 27
घनान्धकारेतिमिरेशरावर्षमिवाद्भुतम् ।स ववर्षमहाबाहुर्नाराचशरवृष्टिभिः ।।।।
ঘন, মেঘসদৃশ অন্ধকাৰৰ সেই তিমিৰত অদ্ভুত শৰবৃষ্টিৰ দৰে, সেই মহাবাহুৱে নাৰাচ বাণৰ বৰষুণ ঢালিলে।
Verse 28
स रामंसूर्यसङ्काशैश्शरैर्धत्तवरोर्भृशम् ।विव्याधसमरेक्रुद्धःसर्वगात्रेषुरावणिः ।।।।
তেতিয়া ক্ৰোধিত, বৰদান-সমর্থ ৰাৱণিয়ে সমৰত সূৰ্যসদৃশ দীপ্তিমান শৰদ্বাৰা শ্ৰীৰামক সৰ্বাঙ্গতে অতি ভীষণভাৱে বিদ্ধ কৰিলে।
Verse 29
तौहन्यमानौनाराचैर्धाराभिरिवपर्वतौ ।हेमपुङ्खान्नरव्याघ्रौतिग्मान्मुमुचतुःशरान् ।।।।
নাৰাচ বাণৰ ধাৰাত, যেন বৰষুণৰ প্ৰচণ্ড ধাৰাত দুটা পৰ্বত পিট খাইছে তেনে পীড়িত হৈ, সেই নৰব্যাঘ্ৰ বীৰদ্বয়ে সোণালী পাখিযুক্ত তীক্ষ্ণ শৰ মুকলি কৰিলে।
Verse 30
अन्तरिक्षेसमासाद्यरावणिंकङ्कपत्रिणः ।निकृत्यपतगाभूमौसेतुस्तेशोणितोक्षिताः ।।।।
আকাশত গৈ ৰাৱণিপুত্ৰক সন্মুখীন হৈ, কঙ্কপত্ৰীৰ দৰে পাখিযুক্ত সেই শৰসমূহে তাক কাটি বিদীৰ্ণ কৰিলে; আৰু ৰক্তে সিক্ত হৈ সিহঁত ভূমিত পৰি গ’ল।
Verse 31
अतिमात्रंशरौघेणपीड्यमानौनरोत्तमौ ।तानिषून्पततोभल्लैरनेकैर्विचकर्ततुः ।।।।
শৰৰ অতিপ্ৰচণ্ড স্ৰোতে অতি পীড়িত সেই দুজন নৰোত্তমে, আহি পৰা সেই ইষুবোৰক বহু ভল্লশৰে কাটি পেলালে।
Verse 32
यतोहिददृशातेतौशरान् निपतितान्शितान् ।ततस्तुतौदाशरथीससृजातेऽस्त्रमुत्तमम् ।।।।
যি দিশৰ পৰা তীক্ষ্ণ শৰবোৰ পতিত হোৱা দেখা গ’ল, সেই দিশ বুজি দাশৰথিৰ সেই দুয়ো পুত্ৰে তাতেই নিজৰ শ্ৰেষ্ঠ দিৱ্যাস্ত্ৰ প্ৰয়োগ কৰিলে।
Verse 33
रावणिस्तुदिशस्सर्वारथेनातिरथोऽपतत् ।विव्याधतौदाशरथीलघ्वस्त्रनिशितैःशरैः ।।।।
কিন্তু ৰাৱণিৰ পুত্ৰ সেই মহাৰথী ৰথেৰে সকলো দিশে দৌৰি, লঘু আৰু তীক্ষ্ণ অস্ত্ৰশৰে দাশৰথিৰ সেই দুয়ো পুত্ৰক বিদ্ধ কৰিলে।
Verse 34
तेनातिविद्धौतौवीरौरुक्मपुङ्खैःसुसम्हतैः ।बभूवतुर्धाशरथीपुष्पितामिवकिंशुकौ ।।।।
তেওঁৰ সুগঠিত সুৱৰ্ণপুঙ্খ শৰবোৰে অতিশয় বিদ্ধ কৰা সেই দুয়ো বীৰ দাশৰথী, ফুলেৰে ভৰা কিঞ্চুক গছৰ দৰে শোভা পালে।
Verse 35
नास्यवेगगतिंकचशिन्न च रूपंधनुश्शरान् ।न चान्यद्विदितंकिञ्चित्सूर्यस्येवाभ्रसम्प्लवे ।।।।
কোনেও তেওঁৰ বেগ-গতি, ন তেওঁৰ ৰূপ, ন ধনু-শৰ—একোৱেই চিনিব নোৱাৰিলে; যেন ঘন মেঘে আকাশ ঢাকিলে সূৰ্যৰ বাহিৰে আন একো বুজা নাযায়।
Verse 36
तेनविद्धाश्चहरयोनिहताश्चगतासवः ।बभूवुःशतशस्तत्रपतिताधरणीतले ।।।।
তেওঁৰ দ্বাৰা বিদ্ধ হোৱা বানৰসকল নিহত হৈ প্ৰাণহীন হ’ল আৰু তাত ধৰণীতলে শতশঃ পৰি ৰ’ল।
Verse 37
लक्ष्मणस्तुततस्सुङ्क्रृद्धोभ्रातरंवाक्यमब्रवीत् ।ब्राह्ममस्त्रंप्रयोक्ष्यामिवधार्थंसर्वरक्षसाम् ।।।।
তেতিয়া লক্ষ্মণ ক্ৰোধে উদ্দীপ্ত হৈ ভ্ৰাতাক ক’লে: “সৰ্ব ৰাক্ষসৰ বধাৰ্থে মই ব্ৰহ্মাস্ত্ৰ প্ৰয়োগ কৰিম।”
Verse 38
तमुवाचततोरामोलक्ष्मणंशुभलक्षणम् ।नैकस्यहेतोरक्षांसिपृथिव्यांहन्तुमर्हसि ।।।।
তাৰ পাছত শুভলক্ষণ লক্ষ্মণক ৰামে ক’লে: “এজনৰ কাৰণে পৃথিৱীজুৰি ৰাক্ষসসকলক বধ কৰা তোমাৰ পক্ষে উচিত নহয়।”
Verse 39
अयुध्यमानंप्रच्छन्नंप्राञ्जलिंशरणागतम् ।पलायमानंमत्तंवा न हन्तुंत्वमिहार्हसि ।।।।
ইয়াত তুমি যুদ্ধ নকৰা জনক—যি আঁতৰি গৈছে বা লুকাই আছে—নিহত কৰা উচিত নহয়; আৰু যি হাত জোৰ কৰি শৰণ লৈ আহে তাকো নহয়; পলাই যোৱা জনকো নহয়, আৰু মত্ত/অসাৱধান হৈ যুদ্ধ-অযোগ্য জনকো নহয়।
Verse 40
अस्यैवतुवधेयत्नंकरिष्यावोमहाभुज ।आदेक्ष्यावोमहावेगावस्त्रानाशीविषोपमान् ।।।।
কিন্তু তাৰ বধৰ বাবে, হে মহাবাহু, আমি সম্পূৰ্ণ প্ৰচেষ্টা কৰিম; আমি মহাবেগী অস্ত্ৰ নিক্ষেপ কৰিম—যেন আশীবিষ সাপৰ প্ৰাণঘাতী দংশন।
Verse 41
तमेनंमायिनंक्षुद्रमन्तर्हितरथंबलात् ।राक्षसंनिहनिष्यन्तिदृष्टवावानरयूथपाः ।।।।
সেই ক্ষুদ্ৰ, মায়াবী ৰাক্ষসক—যাৰ ৰথ অন্তৰ্হিত—যদি বানৰ-যূথপতিসকলে দেখিবলৈ পায়, তেন্তে কেৱল বলৰ জোৰতে তাক নিধন কৰিব।
Verse 42
यद्येषभूमिंविशतेदिवंवारसातलंवापिनभस्स्थलंवा ।एवंनिगूढोऽममास्त्रदग्धःपतिष्यतेभूमितलेगतासुः ।।।।
সেয়া যদি পৃথিৱীত প্ৰৱেশ কৰে, বা স্বৰ্গলৈ যায়, বা ৰসাতললৈ নামি যায়, বা আকাশমণ্ডলৰ বিস্তাৰত লুকাই থাকে—তথাপি মোৰ অস্ত্ৰত দগ্ধ হৈ, প্ৰাণ ক্ষয় পাই, ভূমিতলত পৰি যাব।
Verse 43
इत्येवमुक्त्वावचनंमहात्मारघुप्रवीरःप्लवगर्षभैर्वृतः ।वधायरौद्रस्यनृशंसकर्मणस्तदामहात्मात्वरितंनिरीक्षते ।।।।
এইদৰে বাক্য কৈ, মহাত্মা ৰঘুবংশৰ বীৰ—শ্ৰেষ্ঠ প্লৱগসকলৰ দ্বাৰা পৰিবেষ্টিত হৈ—সেই নিষ্ঠুৰ কৰ্মৰ ভয়ংকৰ শত্রুৰ বধৰ উপায় তৎক্ষণাৎ দ্ৰুতভাৱে বিবেচনা কৰিলে।
Frequently Asked Questions
Lakṣmaṇa proposes using the Brahmāstra to destroy all rākṣasas to neutralize Indrajit’s threat; Rāma rejects collective annihilation for a single target and reasserts rules of engagement—prohibiting killing those not actively fighting, those hidden or surrendering, those fleeing, or those incapacitated/inattentive.
Power must be governed by maryādā: even under deception and mass casualty, righteous action requires discrimination (viveka), proportional response, and adherence to ethical constraints; victory is pursued through precise intent and disciplined means, not indiscriminate force.
The narrative foregrounds Laṅkā’s yajñabhūmi (ritual ground) as a cultural-ritual locus for rākṣasa practices, and the aerial battle-space (vaihāyasa/sky) where Indrajit’s antardhāna tactics transform the battlefield through manufactured darkness (smoke and fog).