Sarga 8
युद्धकाण्डे अष्टमः सर्गः — राक्षससभा-युद्धपरामर्शः (War-Council Boasts and Stratagems)
युद्धकाण्ड
সৰ্গ ৮-ত লংকাৰ ৰাজসভাত অনুষ্ঠিত এক যুদ্ধ পৰিষদৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে, য’ত হনুমানৰ আক্ৰমণৰ পিছত ৰাক্ষস নেতাসকলে প্ৰতিক্ৰিয়া ব্যক্ত কৰিবলৈ একত্ৰিত হৈছে। মেঘৰ দৰে ক’লা বৰণৰ প্ৰহস্তই হাত যোৰ কৰি কেৱল শক্তি প্ৰদৰ্শনৰ পৰিৱৰ্তে ‘উপায়’ বা কৌশলেৰে জয়লাভ কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়ে। তেওঁ প্ৰস্তাৱ দিয়ে যে হাজাৰ হাজাৰ ৰাক্ষসে মানুহৰ ৰূপ ধাৰণ কৰি ৰাম আৰু লক্ষ্মণৰ ওচৰলৈ গৈ প্ৰতাৰণামূলক কথাৰে তেওঁলোকক বিভ্ৰান্ত কৰিব লাগে। ইয়াৰ পিছত সভাত অহংকাৰপূৰ্ণ আস্ফালন আৰম্ভ হয়। দুৰ্মুখ নামৰ ৰাক্ষসজনে এই অপমানক অসহনীয় বুলি অভিহিত কৰে, আনহাতে বজ্ৰদংষ্ট্ৰই তেজ লগা লোহাৰ গদা তুলি লয়। বজ্ৰহনু আৰু অন্যান্যসকলে সুগ্ৰীৱ, অংগদ, হনুমান তথা ৰাম-লক্ষ্মণক হত্যা কৰা বা ভক্ষণ কৰাৰ দম্ভালি মাৰে। শত্ৰুক বিভ্ৰান্ত কৰিবলৈ ভৰত সৈন্য-সামন্ত লৈ আহি আছে বুলি মিছা প্ৰচাৰ চলোৱাৰো পৰিকল্পনা কৰা হয়। এই সৰ্গটোত ৰাক্ষসসকলৰ মানসিকতা, তেওঁলোকৰ ছলনাপূৰ্ণ কৌশল আৰু ধৰ্মবিৰুদ্ধ আচৰণৰ চিত্ৰণ কৰা হৈছে।
Shlokas
Verse 1
ततोनीलाम्बुदनिभ: प्रहस्तोनामराक्षसः ।अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यंशूरस्सेनापतिस्तदा ।।6.8.1।।
তাৰ পাছত নীল মেঘসদৃশ বৰ্ণৰ প্ৰহস্ত নামৰ ৰাক্ষসজন, তেতিয়া শূৰ সেনাপতি, প্ৰাঞ্জলি হৈ এই বাক্য ক’লে।
Verse 2
देवदानवगन्धर्वाःपिशाचपतगोरगाः ।नत्वांधर्षयितुंशक्याःकिंपुनर्वानरारणे ।।6.8.2।।
দেৱ, দানৱ, গন্ধৰ্ব—হয়, পিশাচ, পক্ষী আৰু সৰ্পসকলেও—যুদ্ধত তোমাক সন্মুখীন কৰিব নোৱাৰে; তেন্তে ৰণক্ষেত্ৰত বানৰসকলৰ কথা ক’তেই বা?
Verse 3
सर्वेप्रमत्ताविश्वस्तावञ्चितास्स्महनूमता ।नहिमेजीवतोगच्छेज्जीवन् सवनगोचरः ।।6.8.3।।
আমি সকলোৱে অসাৱধান আৰু অতিআত্মবিশ্বাসী হৈ হনুমানৰ দ্বাৰা প্ৰতাৰিত হ’লোঁ। মই জীৱিত থাকোঁতে সেই বনচৰ জন জীৱন্তে পলাই যাব নোৱাৰে।
Verse 4
सर्वांसागरपर्यन्तांसशैलवनकाननाम् ।करोम्यवानरांभूमिमाज्ञापयतुमांभवान् ।।6.8.4।।
হে প্ৰভু, আপুনি মোক আজ্ঞা দিয়ক; সাগৰ-সীমাবদ্ধ, পৰ্বত আৰু বনসহ এই সমগ্ৰ পৃথিৱীক মই বানৰশূন্য কৰি দিম।
Verse 5
रक्षांचैवविधास्यामिवानराद्रजनीचर ।नागमिष्यतितेदुःखंकिञ्चिदात्मापराधजम् ।।6.8.5।।
হে ৰজনীচৰ, বানৰসকলৰ বিৰুদ্ধে মই নিশ্চয় ৰক্ষাৰ ব্যৱস্থা কৰিম। তোমাৰ নিজৰ অপৰাধৰ পৰা জন্মা অতি সামান্য দুখো তোমাক ভোগ কৰিব নালাগিব।
Verse 6
अब्रवीच्चसुसङ्कृद्धोदुर्मुखोनामराक्षसः ।इदंनक्षमणीयंहिसर्वेषांनःप्रधर्षणम् ।।6.8.6।।
তেতিয়া অতি ক্ৰুদ্ধ দুৰ্মুখ নামৰ ৰাক্ষসে ক’লে: “আমালোক সকলোৰে এই অপমান ক্ষমাৰ যোগ্য নহয়।”
Verse 7
अयंपरिभवोभूयःपुरस्यान्तःपुरस्यच ।श्रीमतोराक्षसेन्द्रस्यवानरेणप्रधर्षणम् ।।6.8.7।।
ইয়া পুনৰ এক পৰাভৱ—শ্ৰীমান ৰাক্ষসেন্দ্ৰৰ নগৰ আৰু অন্তঃপুৰত এজন বানৰে কৰা দৌৰাত্ম্য।
Verse 8
अस्मिन् मुहूर्तेगत्वैकोनिवर्तिष्यामिवानरान् ।प्रविष्टान् सागरंभीममम्बरंवारसातलम् ।।6.8.8।।
এই মুহূৰ্ততে মই একাই গৈ বানৰসকলক নিধন কৰি উভতি আহিম—সিহঁতে ভয়ংকৰ সাগৰত, আকাশত বা ৰসাতলত প্ৰৱেশ কৰিলেও।
Verse 9
ततोऽब्रवीत्सुसङ्कृद्धोवज्रदंष्ट्रोमहाबलः ।प्रगृह्यपरिघंघोरंमांसशोणितरूषितम् ।।6.8.9।।
তাৰ পিছত মহাবলী বজ্ৰদংষ্ট্ৰ ক্ৰোধত জ্বলি উঠি, মাংস-ৰক্তে লেপিত ভয়ংকৰ পৰিঘ ধৰি ক’লে।
Verse 10
किंवोहनुमताकार्यंकृपणेनतपस्विना ।रामेतिष्ठतिदुर्धर्षेससुग्रीवेऽपिसलक्ष्मणे ।।6.8.10।।
‘কৃপণ আৰু নিৰ্বল তপস্বী হনুমানৰ সৈতে আমাৰ কি কাম? যেতিয়া দুৰ্ধর্ষ শ্ৰীৰাম তাতেই আছে, সুগ্ৰীৱ আৰু লক্ষ্মণসহ!’
Verse 11
अद्यरामंससुग्रीवंपरिघेणसलक्ष्मणम् ।आगमिष्यामिहत्वैकोविक्षोभ्यहरिवाहिनीम् ।।6.8.11।।
‘আজি মই একাই গৈ, পৰিঘ (লোহদণ্ড)ৰে শ্ৰীৰাম, সুগ্ৰীৱ আৰু লক্ষ্মণক বধ কৰি, হৰিবাহিনী (বানৰসেনা)ক বিক্ষুব্ধ কৰি পুনৰ ঘূৰি আহিম।’
Verse 12
इदंममापरंवाक्यंशृणुराजन् यदीच्छसि ।उपायकुशलोह्येवजयेच्छत्रूनतन्द्रितः ।।6.8.12।।
‘হে ৰাজন, যদি ইচ্ছা কৰে তেন্তে মোৰ আন এটা বাক্যো শুনক: উপায়ত কুশল আৰু সদা সজাগ থকা জনেই শত্রুসকলক জয় কৰে।’
Verse 13
कामरूपधराश्शूरास्सुभीमाभीमदर्शनाः ।राक्षसावैसहस्राणिराक्षसाधिपनिश्चिताः ।।6.8.13।।काकुत्स्थमुपसङ्गम्यबिभ्रतोमानुषंवपुः ।सर्वेह्यसम्भ्रमाभूत्वाब्रुवन्तुरघुसत्तमम् ।।6.8.14।।
হে ৰাক্ষসাধিপতি! ইচ্ছামতে ৰূপ ধাৰণ কৰিব পৰা, শূৰ আৰু অতি ভীষণ দৰ্শনযুক্ত হাজাৰ হাজাৰ ৰাক্ষসে মানৱ দেহ ধৰি কাকুৎস্থ শ্ৰীৰামৰ ওচৰলৈ যাওক; আৰু সকলোৱে অচঞ্চলচিত্তে ৰঘুকুলশ্ৰেষ্ঠক সম্বোধন কৰক।
Verse 14
कामरूपधराश्शूरास्सुभीमाभीमदर्शनाः ।राक्षसावैसहस्राणिराक्षसाधिपनिश्चिताः ।।6.8.13।।काकुत्स्थमुपसङ्गम्यबिभ्रतोमानुषंवपुः ।सर्वेह्यसम्भ्रमाभूत्वाब्रुवन्तुरघुसत्तमम् ।।6.8.14।।
হে ৰাক্ষসাধিপতি! ইচ্ছামতে ৰূপ ধাৰণ কৰিব পৰা, শূৰ আৰু অতি ভীষণ দৰ্শনযুক্ত হাজাৰ হাজাৰ ৰাক্ষসে মানৱ দেহ ধৰি কাকুৎস্থ শ্ৰীৰামৰ ওচৰলৈ যাওক; আৰু সকলোৱে অচঞ্চলচিত্তে ৰঘুকুলশ্ৰেষ্ঠক সম্বোধন কৰক।
Verse 15
प्रेषिताभरतेनैवभ्रात्रातवयवीयसा ।सहिसेनांसमुत्थाप्यक्षिप्रमेवोपयास्यति ।।6.8.15।।
আমি তোমাৰ কনিষ্ঠ ভ্ৰাতা ভৰতৰ দ্বাৰাই প্ৰেৰিত। তেওঁ সেনা উঠাই অতি শীঘ্ৰেই ইয়ালৈ আহি পাব।
Verse 16
ततोवयमितस्तूर्णंशूलशक्तिगदाधराः ।चापबाणासिहस्ताश्चत्वरितास्तत्रयामहे ।।6.8.16।।
তাৰ পাছত আমি ইয়াৰ পৰা তৎক্ষণাৎ তাতলৈ যাম—শূল, শক্তি আৰু গদা ধৰি, হাতত ধনু-বাণ আৰু খড়্গ লৈ—যুদ্ধলৈ ত্বৰিত গতিৰে আগবাঢ়িম।
Verse 17
आकाशेगणशस्थ्सित्वाहत्वातांहरिवाहिनीम् ।अश्मशस्त्रमहावृष्ट्याप्रापयामयमक्षयम् ।।6.8.17।।
আকাশত দলে দলে অৱস্থান কৰি আমি সেই বানৰ-সেনাক সংহাৰ কৰিম; শিল আৰু অস্ত্ৰৰ মহাবৃষ্টিৰে তেওঁলোকক যমলোকলৈ পঠাই দিম।
Verse 18
एवंचेदुपसर्पेतामनयंरामलक्ष्मणौ ।अवश्यमपनीतेनजहतामेवजीवितम् ।।6.8.18।।
এইদৰে যদি ৰাম-লক্ষ্মণক বিপদত পেলাব পৰা যায়, তেন্তে নিশ্চয় ছলনাৰে তেওঁলোকক নিজৰ প্ৰাণো ত্যাগ কৰিবলৈ বাধ্য কৰা হ’ব।
Verse 19
कौम्भकर्णिस्ततोवीरोनिकुम्भोनामवीर्यवान् ।अब्रवीत्परमक्रुद्धोरावणंलोकरावणम् ।।6.8.19।।
তেতিয়া কুম্ভকৰ্ণৰ পৰাক্ৰমী পুত্ৰ নিকুম্ভ নামৰ বীৰজন পৰম ক্ৰোধেৰে, লোকক কান্দোৱাই তোলা ৰাৱণক ক’লে।
Verse 20
सर्वेभवन्तस्तिष्ठन्तुमहाराजेनसङ्गताः ।अहमेकोहनिष्यामिराघवंसहलक्ष्मणम् ।।6.8.20।।सुग्रीवञ्चहनूमन्तंसर्वांनेवचवानरान् ।
আপোনালোক সকলোৱে মহাৰাজৰ সৈতে ইয়াতেই স্থিৰ থাকক; মই একাই লক্ষ্মণসহ ৰাঘৱক, আৰু সুগ্ৰীৱ-হনুমানসহ সমগ্ৰ বানৰসেনাকো বধ কৰিম।
Verse 21
ततोवज्रहनुर्नामराक्षसःपर्वतोपमः ।।6.8.21।।क्रुद्ध: परिलिहन्सृक्कांजिह्वयावाक्यमब्रवीत् ।
তাৰ পিছত বজ্ৰহনু নামৰ পৰ্বতসদৃশ ৰাক্ষসজন ক্ৰোধিত হৈ, জিভাৰে ওঁঠ চাটি এই বাক্য ক’লে।
Verse 22
स्वैरंकुर्वन्तुकर्माणिभवन्तोविगतज्वराः ।।6.8.22।।एकोऽहंभक्षयिष्यामितांसर्वांहरियूथपान् ।स्वस्थाःक्रीडन्तुनिश्चिन्ताःपिबन्तुमधुवारुणीम् ।।6.8.23।।
তোমালোক সকলোৱে চিন্তা-জ্বৰ ত্যাগ কৰি স্বেচ্ছাৰে নিজৰ নিজৰ কৰ্ম কৰাঁ। সেই সমগ্ৰ বানৰ-যূথপতিসকলক মই একাই ভক্ষণ কৰিম। নিশ্চিন্তে, নিৰ্ভয়ে ক্ৰীড়া কৰাঁ আৰু মধুৰ বাৰুণী মদ্য পান কৰাঁ।
Verse 23
स्वैरंकुर्वन्तुकर्माणिभवन्तोविगतज्वराः ।।6.8.22।।एकोऽहंभक्षयिष्यामितांसर्वांहरियूथपान् ।स्वस्थाःक्रीडन्तुनिश्चिन्ताःपिबन्तुमधुवारुणीम् ।।6.8.23।।
তোমালোক সকলোৱে চিন্তা-জ্বৰ ত্যাগ কৰি স্বেচ্ছাৰে নিজৰ নিজৰ কৰ্ম কৰাঁ। সেই সমগ্ৰ বানৰ-যূথপতিসকলক মই একাই ভক্ষণ কৰিম। নিশ্চিন্তে, নিৰ্ভয়ে ক্ৰীড়া কৰাঁ আৰু মধুৰ বাৰুণী মদ্য পান কৰাঁ।
Verse 24
अहमेकोवधिष्यामिसुग्रीवंसहलक्ष्मणम् ।साङ्गदंचहनूमन्तंरामंचरणकुञ्जरम् ।।6.8.24।।
মই একাই সুগ্ৰীৱক লক্ষ্মণসহ, অংগদ আৰু হনুমানকো, আৰু ৰণকুঞ্জৰ সদৃশ শ্ৰীৰামকো বধ কৰিম।
Frequently Asked Questions
The pivotal action is the proposal of deceptive approach—kāmarūpa Rākṣasas taking human form to speak misleadingly to Rāma—raising an ethical contrast between victory by manipulation (upāya framed as cunning) and the dharmic ideal of straightforward conduct.
The sarga implies that counsel without restraint becomes self-defeating: while vigilance and intelligent planning are praised, repeated vows of effortless annihilation reveal hubris, illustrating how court rhetoric can drift from realistic strategy into performative overconfidence.
No single pilgrimage-site is foregrounded; instead the chapter maps a wartime cosmology and theater—Laṅkā as the political center, the sky as an attack-domain, and ‘Yama’s abode’ as a cultural idiom for death—alongside a catalogue of weapons (parigha, śūla, śakti, gadā) that functions as a martial inventory.