Sarga 48

Verse 1

भर्तारंनिहतंदृष्टवालक्ष्मणंचमहाबलम् ।विललापभृशंसीताकरुणंशोककर्शिता ।।।।

স্বামীক নিহত হোৱা আৰু মহাবলী লক্ষ্মণকো পতিত দেখা পাই, শোকত ক্ষীণ সীতা অতি কৰুণভাৱে তীব্ৰ বিলাপ কৰিলে।

Verse 2

ऊचुर्लक्षणिकायेमांपुत्रिण्यविधवेतिच ।तेऽद्यसर्वेहतेरामेज्ञानिनोऽनृतवादिनः ।।।।

লক্ষণিকসকলে মোৰ বিষয়ে কৈছিল—‘ই পুত্ৰৱতী হ’ব, বিধৱা নহ’ব।’ কিন্তু যদি আজি ৰাম হত হয়, তেন্তে সেই সকলো ‘জ্ঞানী’ অনৃতবাদী বুলি প্ৰমাণিত হ’ল।

Verse 3

यज्वनोमहिषींयेमामूचुःपत्नींचसत्त्रिणः ।तेऽद्यसर्वेहतेरामेज्ञानिनोऽनृतवादिनः ।।।।

যজ্ঞকাৰী আৰু জ্ঞানী সত্ত্ৰিণসকলে আগতে মোক কৈছিল—‘তুমি অভিষিক্ত মহিষী আৰু পত্নী হ’বা’; আজি যদি ৰাম হতা হয়, তেন্তে সেই সকলো ‘জ্ঞানী’ অনৃতবাদী হৈ পৰিব।

Verse 4

ऊचुस्संश्रवणेयेमांद्विजाःकार्तान्तिकाश्शुभाम् ।तेऽद्यसर्वेहतेरामेज्ञानिनोऽनृतवादिनः ।।।।

“মোৰ কাণে শোভন ভাগ্য কোৱা সেই দ্বিজসকল আৰু কাৰ্তান্তিক জ্যোতিষীসকল—আজি যদি ৰাম হতো হয়—তেনে হলে জ্ঞানী বুলি খ্যাত তেওঁলোক সকলোৱে মিছা কথা কোৱা বুলি প্ৰমাণিত হ’ব।”

Verse 5

वीरपार्थिवपत्नीत्वांयेविदुर्भर्तृपूजिताम् ।तेऽद्यसर्वेहतेरामेज्ञानिनोऽनृतवादिनः ।।।।

“আজি যদি ৰাম হতো হয়, তেনেহ’লে যিসকলে কৈছিল যে মই বীৰ ৰজাৰ পত্নী হ’ম আৰু স্বামীৰ দ্বাৰা পূজিত হ’ম—জ্ঞানী বুলি কোৱা তেওঁলোক সকলোৱে মিছা কথা কৈছিল।”

Verse 6

इमानिखलुपद्मानिपादयोर्यैःकुलस्त्रियः ।अधिराज्येऽभिषिच्यन्तेनरेन्द्रैःपतिभिःसह ।।।।

“মোৰ পাদযুগলত এই পদ্মচিহ্নসমূহ নিশ্চয় আছে—এই চিহ্নৰ দ্বাৰাই কুলস্ত্ৰীসকলক তেওঁলোকৰ নৰেন্দ্ৰ স্বামীৰ সৈতে অধিৰাজ্যত ৰাণীপদলৈ অভিষেক কৰা হয়।”}]}

Verse 7

वैधव्यंयान्तियैर्नार्योऽलक्षणैर्भाग्यदुर्लभाः ।नात्मनन्तानिपश्यामिपश्यन्तीहतलक्षणा ।।।।

যিসকল অশুভ লক্ষণৰ বাবে দুৰ্ভাগ্যৱতী নাৰীসকল বৈধব্যলৈ পতিত হয়, সেই লক্ষণসমূহ মই মোৰ ভিতৰত নেদেখোঁ; আৰু মোৰ শুভলক্ষণ নষ্ট হোৱা বুলিও মই নিজকে নেদেখোঁ।

Verse 8

सत्यनामानिपद्मानिस्त्रीणामुक्तानिलक्षणैः ।तान्यद्यनिहतेरामेवितथानिभवन्तिमे ।।।।

স্ত্ৰীসকলৰ লক্ষণশাস্ত্ৰত ‘সত্যনাম’ বুলি কোৱা সেই পদ্মসদৃশ লক্ষণসমূহ—যদি আজি ৰাম নিহত হয়—তেন্তে মোৰ ক্ষেত্ৰত সিহঁত মিছা হৈ পৰিব।

Verse 9

केशास्सूक्ष्मास्समानीलाभ्रुवौचासंहतेमम ।वृत्तेचारोमकेजङ्घेदन्ताश्चाविरळामम ।।।।

মোৰ কেশ সূক্ষ্ম আৰু সমান নীলকলা; মোৰ ভ্ৰূযুগল সুগঠিত আৰু একেলগে জোৰা নহয়; মোৰ জঙ্ঘা বৃত্তাকাৰ আৰু ৰোমহীন; আৰু মোৰ দন্তসমূহো ঘনিষ্ঠভাৱে সজ্জিত, বিৰল নহয়।

Verse 10

शङ्खेनेत्रेकरौपादौगुल्फावूरूचमेचितौ ।अनुवृत्तनखास्स्निग्धास्समाश्चाङ्गुलयोमम ।।।।

“মোৰ কপোল-প্ৰদেশ, নেত্ৰ, হাত আৰু পাৱ—গুল্ফ (গোৰালি) আৰু ঊৰু (জাংঘ)ো সুগঠিত; মোৰ আঙুলিবোৰ সমান, স্নিগ্ধ, আৰু নখবোৰ গোলাকাৰ।”

Verse 11

स्तनौचाविरळौमामकौमग्नचूचुकौ ।मग्नाचोत्सङ्गिनीनाभःपार्श्वोरस्कंचमेचितम् ।।।।

“মোৰ স্তনদ্বয় সুৰুপ, চূচুক ভিতৰলৈ স্থিত; মোৰ নাভি গভীৰ আৰু সুস্থিৰ; মোৰ পাৰ্শ্ব আৰু উৰস্থলও পূৰ্ণ আৰু সুগঠিত।”

Verse 12

ममवर्णोमणिनिभोमृदून्यङ्गरुहाणिच ।प्रतिष्ठितांद्वादशभिर्मामूचुश्शुभलक्षणाम् ।।।।

“মোৰ বৰ্ণ মণিৰ দৰে দীপ্তিময়, আৰু দেহৰ ৰোম মৃদু। মই মোৰ দ্বাদশ (হাত-পাৱৰ আঙুলি) ভূমিত স্থিৰকৈ থৈ থিয় হওঁতে, বিদ্বানসকলে কৈছিল যে মই শুভলক্ষণীয়া।”

Verse 13

समग्रयवमच्छ्रिद्रपाणिपादंचवर्णवत् ।मन्दस्मितेत्येवचमांकन्यालाक्षणिनोद्विजाः ।।।।

“দ্বিজসকলে মোৰ হাতৰ তালু আৰু পাৱৰ তলুৱাক ঘন, ফাঁকবিহীন আৰু শুভলক্ষণযুক্ত বুলি বৰ্ণনা কৰিলে; আৰু মোৰ মন্দস্মিতকো কন্যাৰ শুভলক্ষণ বুলি ক’লে।”

Verse 14

आधिराज्येऽभिषेकोमेब्राह्मणैःपतिनासह ।कृतान्तकुशलैरुक्तंतत्सर्वंवितथीकृतम् ।।।।

বিধিৰ গতি জানোতা ব্ৰাহ্মণসকলে কৈছিল—স্বামীৰ সৈতে মোৰ ৰাজাধিৰাজ্যত অভিষেক হ’ব; কিন্তু সেই সকলো কথাই মিছা কৰি পেলোৱা হ’ল।

Verse 15

शोधयित्वाजनस्थानंप्रवृततिमुपलभ्यच ।तीर्त्वासागरमक्षोभ्यंभ्रातरौगोष्पदेहतौ ।।।।

জনস্থান বিচাৰি মোৰ সংবাদ পাই, অক্ষোভ্য সাগৰ পাৰ হৈ আহিলেও—সেই দুজন ভ্ৰাতা আজি গোষ্পদসম তুচ্ছ মায়া-কৌশলত নিহতা হ’ল বুলি মই বিলাপ কৰোঁ।

Verse 16

ननुवारुणमाग्नेयमैन्द्रंवायव्यमेवच ।अस्त्रंब्रह्मशिरश्चैवप्रत्यपद्यताम् ।।।।

নিশ্চয়েই সেই দুজন ৰাঘৱে বাৰুণ, আগ্নেয়, ঐন্দ্ৰ, বায়ব্য অস্ত্ৰসমূহ, আৰু ব্ৰহ্মশিৰ অস্ত্ৰ পৰ্যন্ত প্ৰয়োগ কৰিব জানিছিল; তেন্তে প্ৰত্যস্ত্ৰে কিয় তাক নিবাৰণ নকৰিলে?

Verse 17

अदृश्यमानेनरणेमाययावासवोपमौ ।ममनाथावनाथायानिहतौरामलक्ष्मणौ ।।।।

ৰণত অদৃশ্য হৈ, মায়াৰ কপটত, বাসৱসম পৰাক্ৰমী মোৰ নাথ ৰাম-লক্ষ্মণক সি নিহতা কৰিলে; সেয়ে ৰক্ষক থকা মই আজি অনাথা হ’লোঁ।

Verse 18

नहिदृष्टिपथंप्राप्यराघवस्यरणेरिपुः ।जीवन्प्रन्तिवर्तेतयद्यपिस्यान्मनोजवः ।।।।

ৰণত ৰাঘৱৰ দৃষ্টিপথত পৰি যোৱা কোনো শত্ৰু জীৱন্তে উভতি নাযায়—সেয়া মনোজৱ হলেও।

Verse 19

नकलस्यातिभारोऽस्तिकृतान्तश्चसुदुर्जयः ।यत्ररामःसहभ्रात्राशेतेयुधिनिपातितः ।।।।

কালতকৈ গধুৰ কোনো বোজা নাই; কৃতান্ত (মৃত্যুৰ বিধি) অতি দুৰ্জয়—কাৰণ ভ্ৰাতাসহ ৰামো যুদ্ধভূমিত পতিত হৈ শয়ন কৰিছে।

Verse 20

नशोचामितथारामंलक्ष्मणंचमहारथम् ।वात्मानंजननींचापियथाश्वश्रूंतपस्विनीम् ।।।।

মই ৰামৰ বাবে তেনেকৈ শোক নকৰোঁ, মহাৰথী লক্ষ্মণৰ বাবেও নহয়; ন নিজৰ বাবে, ন মোৰ জননীৰ বাবেও—যিমান মই তপস্বিনী শ্বশ্ৰূৰ বাবে অধিক শোক কৰোঁ।

Verse 21

सातुचिन्तयतेनित्यंसमाप्तव्रतमागतम् ।कदाद्रक्ष्यामिसीतांचलक्ष्मणंचसराघवम् ।।।।

সেই (কৌশল্যা) সদায় চিন্তা কৰে—‘ব্ৰত সমাপ্ত কৰি উভতি অহা ৰাঘৱক, সীতাৰ লগতে লক্ষ্মণসহ, মই কেতিয়া দেখিম?’

Verse 22

परिदेवयमानांतांराक्षसीत्रिजटाब्रवीत् ।माविषादंकृथादेवी भर्ताऽयंतवजीवति ।।।।

তাই বিলাপ কৰি থাকোঁতে ৰাক্ষসী ত্ৰিজটাই ক’লে: ‘দেৱী, বিষাদ নকৰিবা; তোমাৰ ভৰ্ত্তা জীৱিত আছে।’

Verse 23

कारणानिचवक्ष्यामिमहान्तिसदृशानिच ।यथेमौजीवतोदेवीभ्रातरौरामलक्ष्मणौ ।।।।

হে দেৱী, মই ইয়াৰ মহান আৰু বিশ্বাসযোগ্য কাৰণসমূহো ক’ম; এই দুজন ভ্ৰাতা—শ্ৰীৰাম আৰু লক্ষ্মণ—জীৱিত আছে।

Verse 24

नहिकोपपरीतानिहर्षपर्युत्सुकानिच ।भवन्तियुधियोधानांमुखानिनिहतेपतौ ।।।।

যুদ্ধত পতি নিহিত হ’লে যোদ্ধাসকলৰ মুখ ক্ৰোধেৰে ভৰা বা উত্সুক হৰ্ষেৰে উজ্জ্বল হোৱা দেখা নাযায়।

Verse 25

इदंविमानंवैदेही पुष्पकंनामनामतः ।दिव्यंत्वांदारयन्नैवंयद्येतौगतजीवितौ ।।।।

হে বৈদেহী, ‘পুষ্পক’ নামৰ এই দিব্য বিমানখনে, যদি সেই দুজন সঁচাকৈ প্ৰাণহীন হ’লহেঁতেন, তেন্তে তোমাক এইদৰে বহন নকৰিলেহেঁতেন।

Verse 26

हतवीरप्रधानाहिगतोत्साहानिरुद्यमा ।सेनाभ्रमतिसङ् ख्येषुहतकर्णेवनौर्जले ।।।।

প্ৰধান বীৰসকল নিহিত হ’লে সেনাই উত্সাহ হেৰুৱাই নিষ্ক্ৰিয় হৈ পৰে; যুদ্ধত সি পানীত কৰ্ণধাৰ হেৰোৱা নাওঁৰ দৰে ভ্ৰমি ফুৰে।

Verse 27

इयंपुनरसम्भ्रान्तानिरुद्विग्नातरस्विनी ।सेनारक्षतिकाकुत्स्थौमयाप्रीत्यानिवेदितौ ।।।।

কিন্তু হে ধীৰ দেৱী, এই সেনা বিভ্ৰান্ত নহয়, উদ্বিগ্নো নহয়; ই দুজন কাকুৎস্থক ৰক্ষা কৰি আছে—এই কথা মই স্নেহেৰে তোমাক নিবেদন কৰিছোঁ।

Verse 28

सात्वंभवसुविस्रब्धाअनुमानैस्सुखोदयैः ।अहतौपश्यकाकुत्स्थौस्नेहादेतद्ब्र्रवीमिते ।।।।

হে দেৱী, এই শুভ অনুমানসমূহে তুমি সম্পূৰ্ণ নিশ্চিন্ত আৰু নিৰ্ভয় হোৱা; কাকুৎস্থ সেই দুয়ো অাহত নহয়—চোৱা। স্নেহবশত মই তোমাক এই কথা কৈছোঁ।

Verse 29

अनृतंनोक्तपूर्वंमेनचवक्ष्येकदाचन ।चारित्रसुखशीलत्वात् प्रविष्टाअसिमनःमम ।।।।

মই আগতে কেতিয়াও অনৃত কথা কোৱা নাই, আৰু কেতিয়াও ক’ম নোৱাৰোঁ। তোমাৰ সৌম্য সদাচাৰ আৰু সুশীল স্বভাৱৰ বাবে তুমি মোৰ হৃদয়ত প্ৰৱেশ কৰি আছা।

Verse 30

नेमौशक्यारणेजेतुंसेन्द्रैरपिसुरासुरैः ।तादृशंदर्शनंदृष्टवामयाचावेदितंतव ।।।।

ইন্দ্ৰসহ দেৱ-অসুৰসকলেও এই দুয়োকে ৰণত জয় কৰিব নোৱাৰে। তেনে দৰ্শন মই নিজ চকুৰে দেখি তোমাক জনাইছোঁ।

Verse 31

इदंचसुमहचचित्रंशरैःपश्यस्वमैथिलि ।निस्संज्ञावप्युभावेतौनैवलक्ष्मीर्विमुञ्चति ।।।।

হে মৈথিলী, শৰবৃষ্টিৰ মাজত এই সুমহৎ অদ্ভুতটো চোৱা। দুয়ো নিস্সঞ্জ্ঞ হৈ পৰি থাকিলেও তেওঁলোকৰ শ্ৰী-লক্ষ্মী একেবাৰে বিমুখ হোৱা নাই।

Verse 32

प्रायेणगतसत्त्वानांपुरुषाणांगतायुषाम् ।दृश्यमानेषुवक्त्रेषुपरंभवतिवैकृतम् ।।।।

সাধাৰণতে যিসকল পুৰুষৰ প্ৰাণশক্তি নিভি গৈছে আৰু আয়ুস শেষ হৈছে, তেওঁলোকৰ মুখ চালে তাত বিশেষ বিকৃতি আৰু কুৰুপতা স্পষ্ট দেখা যায়।

Verse 33

त्यजशोकंचमोहंचदुःखंचजनकात्मजे ।रामलक्ष्मणयोरर्थेनाद्यशक्यमजीवितुम् ।।।।

হে জনকাত্মজে, শোক, মোহ আৰু দুখ ত্যাগ কৰা; কিয়নো ৰাম-লক্ষ্মণৰ বিষয়ে আজি তেওঁলোক জীৱিত নহয় বুলি ভাবা সম্ভৱ নহয়।

Verse 34

शुत्वातुवचनंतस्याःसीतासुरसुतोपमा ।कृताञ्जलिरुवाचेमामेवमस्त्वितिमैथिलि ।।।।

ত্ৰিজটাৰ সান্ত্বনাদায়ক বাক্য শুনি, দেৱকন্যাৰ দৰে দীপ্তিমতী সীতাই অঞ্জলি বঁধি ভক্তিভাৱে ক’লে: “এনেকৈয়ে হওক, হে মৈথিলী।”

Verse 35

विमानंपुष्पकंतत्तुसन्निवर्त्यमनोजवम् ।दीनात्रिजटयासीतालङ्कामेवप्रवेशिता ।।।।

মনোজৱ সেই পুষ্পক বিমানখন উভতাই আনি, দীন সীতাক ত্ৰিজটাৰ নেতৃত্বত লংকাৰ ভিতৰতে প্ৰৱেশ কৰোৱা হ’ল।

Verse 36

ततस्त्रिजटयासार्थंपुष्पकादवरुह्यसा ।अशोकवनिकामेवराक्षसीभिःप्रवेशिता ।।।।

তাৰ পাছত, তেওঁ ত্ৰিজটাৰ সৈতে পুষ্পক বিমানৰ পৰা নামি আহিল আৰু ৰাক্ষসীসকলৰ দ্বাৰা অশোক বনলৈ লৈ যোৱা হ’ল।

Verse 37

प्रविश्यसीताबहुवृक्षषण्डांतांराक्षसेन्द्रस्यविहारभूमिम् ।सम्प्रेक्ष्यसञ्चिन्त्यचराजपुत्रौपरंविषादंसमुपाजगाम ।।।।

ৰাক্ষসৰাজৰ সেই বহু বৃক্ষৰে পৰিপূৰ্ণ বিহাৰ-ভূমিত প্ৰৱেশ কৰি, সীতা দেৱীয়ে ৰাজকুমাৰ দুজনক দেখি আৰু চিন্তা কৰি গভীৰ শোকত নিমগ্ন হ’ল।