Sarga 46
शरबन्धनम् (The Binding by Arrows) / Indrajit’s Illusory Assault and the Vanaras’ Consolation
युद्धकाण्ड
সৰ্গ ৪৬-ত লংকা যুদ্ধৰ এক সংকটজনক পৰিস্থিতি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বানৰ সেনাপতিসকলে আকাশ আৰু মাটিত বিচাৰ-খোচাৰ কৰি শ্ৰীৰাম আৰু লক্ষ্মণক শৰশয্যাত (শৰ-বন্ধন) আৱদ্ধ হৈ অচেতন অৱস্থাত পৰি থকা দেখা পায়। এই দৃশ্যই বানৰসকলৰ মাজত তীব্ৰ শোক আৰু আতংকৰ সৃষ্টি কৰে। মায়াৰ দ্বাৰা অদৃশ্য হৈ থকা ইন্দ্ৰজিতক কেৱল বিভীষণহে তেওঁৰ বৰপ্ৰাপ্ত দৃষ্টিৰে দেখিবলৈ সক্ষম হয়। ইন্দ্ৰজিতে দৰ্প কৰি ঘোষণা কৰে যে খৰ আৰু দূষণৰ দৰে ৰাক্ষসক বধ কৰা দুই ভাতৃ এতিয়া তেওঁৰ বাণত আৱদ্ধ আৰু দেৱতাসকলে চেষ্টা কৰিলেও তেওঁলোকক মুক্ত কৰিব নোৱাৰে। ইন্দ্ৰজিতে নীল, হনুমান, অংগদ আৰু জাম্বৱানৰ দৰে প্ৰধান বানৰ বীৰসকলকো আঘাত কৰে আৰু ৰাক্ষসসকলক এই দৃশ্য চাবলৈ আহ্বান জনায়, যাৰ ফলত লংকাত বিজয় উল্লাস আৰম্ভ হয়। সুগ্ৰীৱ ভয়ত বিহ্বল হৈ পৰে, কিন্তু বিভীষণ পবিত্ৰ জল ছটিয়াই তেওঁক শান্ত কৰে আৰু আশ্বাস দিয়ে যে শ্ৰীৰামৰ মৃত্যু অসম্ভৱ। সৰ্গৰ অন্তত, ইন্দ্ৰজিতে ৰাৱণক তেওঁৰ 'বিজয়'ৰ বাতৰি দিয়ে আৰু ৰাৱণে আনন্দত পুত্ৰক আলিঙ্গন কৰে।
Shlokas
Verse 1
ततोद्यांपृथिवींचैववीक्षमाणावनौकसः ।ददृशुःसन्ततौबाणैर्भ्रातरौरामलक्ष्मणौ ।।6.46.1।।
তাৰ পিছত বানৰনায়কসকলে আকাশ আৰু পৃথিৱী দুয়োটালৈ চাই, বাণেৰে সৰ্বাঙ্গ বিদ্ধ হোৱা ভ্ৰাতৃদ্বয় ৰাম-লক্ষ্মণক দেখিলে।
Verse 2
वृष्टवेवोपरतेदेवेकृतकर्मणिराक्षसे ।आजगामाथतंदेशंससुग्रीवोविभीषणः ।।6.46.2।।
বৰষা কৰি শেষত মেঘ যেন আঁতৰি যায়, তেনেদৰে ৰাক্ষসে নিজৰ কৰ্ম সমাপ্ত কৰি পিছুৱাই গ’ল; তাৰ পাছত সুগ্ৰীৱৰ সৈতে বিভীষণ সেই স্থানলৈ আহি উপস্থিত হ’ল।
Verse 3
नीलद्विविदमैन्दाश्चसुषेणःकुमुदाङ्गदा: ।तूर्णंहनुमतासार्धमन्वशोचन्तराघवौ ।।6.46.3।।
নীল, দ্বিবিদ, মৈন্দ, সুষেণ, কুমুদ আৰু অংগদ—হনুমানৰ সৈতে—দুই ৰাঘৱক দেখি শোকত অভিভূত হৈ পৰিল।
Verse 4
अचेष्टौमन्दनिश्श्वासौशोणितौघपरिप्लुतौ ।शरजालाचितौस्तब्दौशयानौशरतल्पयोः ।।6.46.4।।निःश्वसन्तौयथासर्पौनिश्चेष्टौमन्दविक्रमौ ।रुधिरस्राद्विग्धाङ्गौतापनीयाविवध्वजौ ।।6.46.5।।तौवीरशयनेवीरौशयानौमन्दचेष्टितौ ।यूथपैस्तै: परिवृतौबाष्पव्याकुललोचनैः ।।6.46.6।।राघवौपतितौदृष्टवाशरजालसमावृतौ ।बभूवुर्वेर्व्यथितास्सर्वेवानरास्सविभीषणाः ।।6.46.7।।
দুয়ো নি:চেষ্ট, মন্দ নিশ্বাস ল’ইছিল; ৰক্তধাৰাৰে প্লুত, শৰজালত আচিত, স্তব্ধ হৈ শৰশয্যাত শুই আছিল। সাপৰ দৰে ধীৰে নিশ্বাস এৰি, অচল আৰু মন্দ বিক্ৰম, ৰক্তলিপ্ত অঙ্গসহ তেওঁলোক যেন পতিত দুটা সুবৰ্ণ ধ্বজৰ দৰে দেখা গৈছিল। সেই দুজন বীৰ বীৰশযনত অল্প চেষ্টাৰে শয়ন কৰিছিল; চাৰিওফালে ইউথপতিসকল অশ্ৰুব্যাকুল নয়নেৰে তেওঁলোকক ঘেৰি আছিল। শৰজালত আৱৃত হৈ পতিত দুজন ৰাঘৱক দেখি, বিভীষণসহ সকলো বানৰ যোদ্ধা শোক-ভয়ত অতিশয় ব্যথিত হৈ পৰিল।
Verse 5
अचेष्टौमन्दनिश्श्वासौशोणितौघपरिप्लुतौ ।शरजालाचितौस्तब्दौशयानौशरतल्पयोः ।।6.46.4।।निःश्वसन्तौयथासर्पौनिश्चेष्टौमन्दविक्रमौ ।रुधिरस्राद्विग्धाङ्गौतापनीयाविवध्वजौ ।।6.46.5।।तौवीरशयनेवीरौशयानौमन्दचेष्टितौ ।यूथपैस्तै: परिवृतौबाष्पव्याकुललोचनैः ।।6.46.6।।राघवौपतितौदृष्टवाशरजालसमावृतौ ।बभूवुर्वेर्व्यथितास्सर्वेवानरास्सविभीषणाः ।।6.46.7।।
সাপৰ দৰে মৃদু নিশ্বাস লৈ, নিশ্চেষ্ট আৰু শক্তি ক্ষীণ হোৱা, বোৱাই অহা ৰক্তে লিপ্ত অঙ্গধাৰী সেই দুয়ো জন যেন ম্লান হৈ পৰা সুবৰ্ণ ধ্বজদণ্ডৰ দৰে দেখা গৈছিল।
Verse 6
अचेष्टौमन्दनिश्श्वासौशोणितौघपरिप्लुतौ ।शरजालाचितौस्तब्दौशयानौशरतल्पयोः ।।6.46.4।।निःश्वसन्तौयथासर्पौनिश्चेष्टौमन्दविक्रमौ ।रुधिरस्राद्विग्धाङ्गौतापनीयाविवध्वजौ ।।6.46.5।।तौवीरशयनेवीरौशयानौमन्दचेष्टितौ ।यूथपैस्तै: परिवृतौबाष्पव्याकुललोचनैः ।।6.46.6।।राघवौपतितौदृष्टवाशरजालसमावृतौ ।बभूवुर्वेर्व्यथितास्सर्वेवानरास्सविभीषणाः ।।6.46.7।।
বীৰশয্যাত সেই দুয়ো বীৰ শুই আছিল; তেওঁলোকৰ চেষ্টাও মন্দ হৈছিল; আৰু চকু অশ্ৰুৰে ব্যাকুল হোৱা ইউথপতিসকলে তেওঁলোকক চাৰিওফালে ঘেৰি আছিল।
Verse 7
अचेष्टौमन्दनिश्श्वासौशोणितौघपरिप्लुतौ ।शरजालाचितौस्तब्दौशयानौशरतल्पयोः ।।6.46.4।।निःश्वसन्तौयथासर्पौनिश्चेष्टौमन्दविक्रमौ ।रुधिरस्राद्विग्धाङ्गौतापनीयाविवध्वजौ ।।6.46.5।।तौवीरशयनेवीरौशयानौमन्दचेष्टितौ ।यूथपैस्तै: परिवृतौबाष्पव्याकुललोचनैः ।।6.46.6।।राघवौपतितौदृष्टवाशरजालसमावृतौ ।बभूवुर्वेर्व्यथितास्सर्वेवानरास्सविभीषणाः ।।6.46.7।।
শৰজালত আৱৃত হৈ পতিত হোৱা দুয়ো ৰাঘৱক দেখি, বিভীষণসহ সকলো বানৰ গভীৰ ব্যথাত নিমজ্জিত হ’ল।
Verse 8
अन्तरिक्षंनिरीक्षन्तोदिशस्सर्वाश्चवानराः ।नचैनंमाययाछन्नंददृशूरावणिःरणे ।।6.46.8।।
আকাশ আৰু সকলো দিশলৈ চাই থকা বানৰসকলে, ৰণক্ষেত্ৰত মায়াৰে আৱৃত ৰাৱণিক দেখা নাপালে।
Verse 9
तंतुमायाप्रतिच्छन्नंमाययैवविभीषणः ।वीक्षमाणोददर्शाथभ्रातुःपुत्रमवस्थितम् ।।6.46.9।।
কিন্তু মায়াৰে প্ৰচ্ছন্ন থকা তাক বিভীষণে নিজৰ প্ৰতিমায়াৰে বিচাৰি চাই, তাতেই অৱস্থিত ভ্ৰাতৃপুত্ৰক দেখা পালে।
Verse 10
तमप्रतिकर्माणमप्रतिद्वन्द्वमाहवे ।ददर्शान्तर्हितंवीरंवरदानाद्विभीषणः ।।6.46.10।।तेजसायशसाचैवविक्रमेणचसम्युतम् ।
বৰদানৰ প্ৰভাৱত, তেজস্বী, যশস্বী আৰু পৰাক্ৰমশালী বিভীষণে যুদ্ধত অপ্রতিদ্বন্দ্বী আৰু কৰ্মত অপ্রতিকৰ্মণ সেই অন্তৰ্হিত বীৰ ইন্দ্ৰজিতক দেখিলে।
Verse 11
इन्द्रजित्त्वात्मनःकर्मतौशयानौसमीक्ष्यच ।।6.46.11।।उवाचपरमप्रीतोहर्षयन् सर्वनैरृतान् ।
নিজ কৰ্মৰ ফলত সেই দুজন বীৰ শয়ন কৰি থকা দেখিয়ে, পৰম আনন্দিত ইন্দ্ৰজিতে সকলো ৰাক্ষসক হর্ষিত কৰি কথা ক’লে।
Verse 12
दूषणस्यचहन्तारौखरस्यचमहाबलौ ।।6.46.12।।सादितौमामकैर्बाणैर्भ्रातरौरामलक्ष्मणौ ।
“দূষণ আৰু মহাবলী খৰৰ সংহাৰক সেই দুজন পৰাক্ৰমী ভ্ৰাতা—ৰাম আৰু লক্ষ্মণ—এতিয়া মোৰ বাণেৰে সাদিত হৈ পতিত হৈছে।”
Verse 13
नेमौमोक्षयितुंशक्यावेतस्मादिषुबन्धनात् ।।6.46.13।।सर्वैरपिसमागम्यसर्षिसङ्घैस्सुरासुरैः ।
ঋষিসংঘসহ দেৱ আৰু অসুৰ—সকলোৱে একেলগে সমবেত হ’লেও, বেতসৰ বাণবন্ধনৰ পৰা এই দুজনক মুক্ত কৰা সম্ভৱ নহয়।
Verse 14
यत्कृतेचिन्तयानस्यशोकार्तस्यपितुर्मम ।।6.46.14।।अस्पृष्टवाशयनंगात्रैस्त्रियामायातिशर्वरी ।त्स्नेयंयत्कृतेलङ्कानदीवर्षास्विवाकुला ।।6.46.15।।सोऽयंमूलहरोऽनर्थःसर्वेषांनिहतोमया ।
তেওঁৰ কাৰণেই শোকত পীড়িত আৰু চিন্তাত নিমগ্ন মোৰ পিতাই, দেহৰ অংগেৰে শয্যা স্পৰ্শ নকৰাকৈ ৰাতিৰ তিনিযাম কটায়। তেওঁৰ কাৰণেই লংকা বৰ্ষাকালৰ নদীৰ দৰে অস্থিৰ হৈ উঠিছে। সেই অনৰ্থৰ মূলকাৰণক মই এতিয়া নিধন কৰিলোঁ।
Verse 15
यत्कृतेचिन्तयानस्यशोकार्तस्यपितुर्मम ।।6.46.14।।अस्पृष्टवाशयनंगात्रैस्त्रियामायातिशर्वरी ।त्स्नेयंयत्कृतेलङ्कानदीवर्षास्विवाकुला ।।6.46.15।।सोऽयंमूलहरोऽनर्थःसर्वेषांनिहतोमया ।
তেওঁৰ কাৰণেই শোকত পীড়িত আৰু চিন্তাত নিমগ্ন মোৰ পিতাই, দেহৰ অংগেৰে শয্যা স্পৰ্শ নকৰাকৈ ৰাতিৰ তিনিযাম কটায়। তেওঁৰ কাৰণেই লংকা বৰ্ষাকালৰ নদীৰ দৰে অস্থিৰ হৈ উঠিছে। সেই অনৰ্থৰ মূলকাৰণক মই এতিয়া নিধন কৰিলোঁ।
Verse 16
रामस्यलक्ष्मणस्यैवसर्वेषांचवनौकसाम् ।विक्रमानिष्फलाःसर्वेयथाशरदितोयदाः ।।6.46.16।।
ৰাম, লক্ষ্মণ আৰু সকলো বনৌকস (বানৰসেনা)-ৰ পৰাক্ৰম সকলো নিষ্ফল হৈ পৰিল; যেন শৰত্কালৰ মেঘে বৰষুণ নবৰ্ষায়।
Verse 17
एवमुक्त्वातुतान् सर्वान्राक्षसान्परिपार्श्वतः ।।6.46.17।।यूथपानपितान्सर्वांस्ताडयामासरावणिः ।
এনেদৰে কৈ, কাষে-পাষে সমবেত সেই সকলো ৰাক্ষসক ৰাৱণিয়ে, তেওঁলোকৰ ইউথপ (দলনেতা) সকলকো ধৰি, সকলোকে প্ৰহাৰ কৰিবলৈ ধৰিলে।
Verse 18
नीलंनवभिराहत्यमैन्दंचद्विविदंतथा ।।6.46.18।।त्रिभिस्त्रिभिरमित्रघ्नस्ततापप्रवरेषुभिः ।
শত্ৰুঘ্ন ইন্দ্ৰজিতে নীলক নটা বাণে আঘাত কৰিলে; আৰু মৈন্দ আৰু দ্বিৱিদকো প্ৰত্যেককে তিনিটাকৈ উৎকৃষ্ট বাণে প্ৰহাৰ কৰিলে।
Verse 19
जाम्बवन्तंमहेष्वासोविद् ध्वाबाणेनवक्षसि ।।6.46.19।।हनूमतोवेगवतोविससर्जशरान्दश ।
মহাধনুৰ্ধৰ ইন্দ্ৰজিতে জাম্বৱানক বক্ষস্থলত বাণেৰে বিদ্ধ কৰিলে; তাৰ পাছত বেগৱান হনুমানৰ ওপৰত দহটা শৰ নিক্ষেপ কৰিলে।
Verse 20
गवाक्षंशरभंचैवद्वावप्यमिततेजसौ ।।6.46.20।।द्वाभ्यांद्वाभ्यांमहावेगोविव्याधयुधिरावणिः ।
তাৰ পাছত যুদ্ধত মহাবেগী ৰাৱণপুত্ৰই অমিততেজস্বী গৱাক্ষ আৰু শৰভ—এই দুজন মহাবীৰক—প্ৰত্যেকক দুটা দুটা বাণেৰে বিদ্ধ কৰিলে।
Verse 21
गोलाङ्गूलेश्वरंचैववालिपुत्रमथाङ्गदम् ।।6.46.21।।विव्याधबहुभिर्बाणैस्त्वरमाणोऽथरावणिः ।
তাৰ পাছত ত্বৰিতভাৱে ৰাৱণপুত্ৰই গোলাঙ্গূলসকলৰ অধীশ, বালিপুত্ৰ অঙ্গদক বহু বাণেৰে বিদ্ধ কৰিলে।
Verse 22
तान्वानरवरान्भित्त्वाशरैरग्निशिखोपमैः ।।6.46.22।।ननादबलवांस्तत्रमहासत्त्वस्सरावणिः ।
অগ্নিশিখাৰ দৰে জ্বলা শৰেৰে বানৰশ্ৰেষ্ঠসকলক ভেদ কৰি, তাত মহাসত্ত্বশালী বলৱান ৰাৱণি ডাঙৰকৈ গর্জন কৰিলে।
Verse 23
तानर्धयित्वाबाणौघैस्त्रासयित्वाचवानरान् ।।6.46.23।।प्रजहासमहाबाहुर्वचनंचेदमब्रवीत् ।
বাণৰ ঢৌৱেৰে তেওঁলোকক আঘাত কৰি বানৰসকলক ত্ৰাসিত কৰি, মহাবাহুৱে হাঁহি উঠি এই বাক্য ক’লে।
Verse 24
शरशब्देनघोरेणमयाबद्धौचमूमुखे ।।6.46.24।।सहितौभ्रातरवेतौनिशामयतराक्षसाः ।
“হে ৰাক্ষসসকল, ভয়ংকৰ শৰৰ শব্দ-বলেৰে মই সেনাৰ অগ্ৰভাগত বাঁধি থোৱা এই দুজন ভ্ৰাতাক একেলগে চোৱা।”
Verse 25
एवमुक्तास्तुतेसर्वेराक्षसाःकूटयोधिनः ।।6.46.25।।परंविस्मयामाजग्मुःकर्मणातेनहर्षिताः ।
এনেদৰে কোৱা হ’লে, কূটযোদ্ধা সেই সকলো ৰাক্ষস সেই কৰ্মত হৰ্ষিত হৈ পৰম বিস্ময়ত পৰিল।
Verse 26
विनेदुश्चमहानादान् सर्वेतेजलदोपमाः ।।6.46.26।।हतोरामइतिज्ञात्वारावणिंसमपूजयन् ।
মেঘৰ দৰে সেই সকলোৱে মহা-নাদ তুলিলে; “ৰাম হতো” বুলি জানি, ৰাৱণপুত্ৰ ৰাৱণিক ভক্তিভাৱে সন্মান জনালে।
Verse 27
निष्पन्दौतुतदादृष्टवाभ्रातरौरामलक्ष्मणौ ।।6.46.27।।वसुधायांनिरुच्छवासौहतावित्यन्वमन्यत ।
তেতিয়া দুই ভাতৃ ৰাম আৰু লক্ষ্মণক মাটিত নিশ্চল আৰু উশাহ নোহোৱাকৈ পৰি থকা দেখি তেওঁ ভাবিলে যে তেওঁলোক নিহত হৈছে।
Verse 28
हर्षेणतुसमाविष्टइन्द्रजित्समितिञ्जयः ।।6.46.28।।प्रविवेशपुरींलङ्कांहर्षयन् सर्वनैर्वृतान् ।
যুদ্ধত বিজয়ী ইন্দ্ৰজিতে অত্যন্ত আনন্দিত হৈ লংকা নগৰীত প্ৰৱেশ কৰিলে আৰু সকলো ৰাক্ষসকে আনন্দিত কৰিলে।
Verse 29
रामलक्ष्मणयोर्दृष्टवाशरीरेसायकैश्चिते ।।6.46.29।।सर्वाणिचाङ्गोपाङ्गानिसुग्रीवंभयमाविशत् ।
ৰাম আৰু লক্ষ্মণৰ শৰীৰ বাণেৰে বিন্ধা আৰু প্ৰতিটো অংগতে আঘাতপ্ৰাপ্ত দেখি সুগ্ৰীৱ ভয়ত কম্পমান হ’ল।
Verse 30
रामलक्ष्मणयोर्दृष्टवाशरीरेसायकैश्चिते ।।6.46.29।।सर्वाणिचाङ्गोपाङ्गानिसुग्रीवंभयमाविशत् ।
ৰাম আৰু লক্ষ্মণৰ শৰীৰ বাণেৰে বিন্ধা আৰু প্ৰতিটো অংগতে আঘাতপ্ৰাপ্ত দেখি সুগ্ৰীৱ ভয়ত কম্পমান হ’ল।
Verse 31
रामलक्ष्मणयोर्दृष्टवाशरीरेसायकैश्चिते ।।6.46.29।।सर्वाणिचाङ्गोपाङ्गानिसुग्रीवंभयमाविशत् ।
ৰাম-লক্ষ্মণৰ দেহ বাণে বিদ্ধ, সকলো অঙ্গোপাঙ্গে আঘাতপ্ৰাপ্ত দেখি সুগ্ৰীৱক ভয়ে আৱৰি ধৰিলে।
Verse 32
रामलक्ष्मणयोर्दृष्टवाशरीरेसायकैश्चिते ।।6.46.29।।सर्वाणिचाङ्गोपाङ्गानिसुग्रीवंभयमाविशत् ।
ৰাম-লক্ষ্মণৰ দেহ বাণে বিদ্ধ, সকলো অঙ্গোপাঙ্গে আঘাতপ্ৰাপ্ত দেখি সুগ্ৰীৱক ভয়ে আৱৰি ধৰিলে।
Verse 33
पर्यवस्थापयात्मानमनाथंमांचवानर ।।6.46.33।।सत्यधर्माभिरक्तानांनास्तिमृत्युकृतंभयम् ।
হে বানৰ! নিজকে স্থিৰ কৰ, আৰু এই মুহূৰ্তত অনাথসদৃশ হোৱা মোকো ধৈৰ্যৰে ধৰি ৰাখ; সত্য-ধৰ্মত অনুৰক্তসকলৰ ওপৰত মৃত্যুজাত ভয় নাথাকে।
Verse 34
एवमुक्त्वाततस्तस्यजलक्लन्नेनपाणिना ।।6.46.34।।सुग्रीवस्यशुभेनेत्रेप्रममार्जविभीषणः ।
এনেদৰে কৈ, বিভীষণে জলত ভিজা হাতে সুগ্ৰীৱৰ শুভ্ৰ-সুন্দৰ নয়ন দুটা কোমলভাৱে মচি পৰিষ্কাৰ কৰিলে।
Verse 35
ततस्सलिलमादायविद्ययापरिजप्यच ।।6.46.35।।सुग्रीवनेत्रेधर्मात्मासममार्जविभीषणः ।
তাৰ পাছত ধৰ্মাত্মা বিভীষণে জল লৈ বিদ্যামন্ত্ৰে পৰিজপ কৰি পবিত্ৰ কৰিলে আৰু সুগ্ৰীৱৰ নয়ন পুনৰ মচি স্পষ্টতা ঘূৰাই দিলে।
Verse 36
विमृज्यवदनंतस्यकपिराजस्यधीमतः ।।6.46.36।।अब्रवीत्कालसम्प्राप्तसम्भ्रान्तमिदंवचः ।
সেই বুদ্ধিমান কপিৰাজৰ মুখ মচি দি, সময়োচিত আৰু তৎক্ষণাৎ প্ৰয়োজনীয় এই বাক্য তেওঁ উদ্বিগ্নভাৱে ক’লে।
Verse 37
नकालःकपिराजेन्द्रवैक्लब्यमवलम्बितुम् ।।6.46.37।।अतिस्नेहोऽप्यकालेऽस्मिन्मरणायोपकल्पते ।
হে কপিৰাজেন্দ্ৰ! এতিয়া দৌৰ্বল্যক আশ্ৰয় কৰাৰ সময় নহয়; এই অকালত অতিস্নেহো মৃত্যুলৈ নিয়া কাৰণ হৈ পৰে।
Verse 38
तस्मादुत्सृज्यवैक्लब्यंसर्वकार्यविनाशनम् ।।6.46.38।।हितंरामपुरोगणांसैन्यानानुचिन्त्यताम् ।
সেয়ে সকলো কাৰ্য নাশ কৰা দৌৰ্বল্য ত্যাগ কৰা; আৰু শ্ৰীৰামক অগ্ৰে ৰাখি সেনাৰ সত্য হিত কি, সেয়া চিন্তা কৰা।
Verse 39
अथवारक्ष्यतांरामोयावत्संज्ञाविपर्ययः ।।6.46.39।।लब्धसंज्ञौहिकाकुत्स्थौभयंनौव्यपनेष्यतः ।
নচেৎ, যেতিয়ালৈকে এই অচেতন অৱস্থা নাযায় তেতিয়ালৈকে শ্ৰীৰামক ৰক্ষা কৰা; কিয়নো কাকুৎস্থ বংশৰ সেই দুজন ৰাজকুমাৰ সঞ্জ্ঞান লাভ কৰিলেই আমাৰ ভয় দূৰ কৰিব।
Verse 40
नैतत्किञ्चनरामस्यनचरामोमुमूर्षति ।।6.46.40।।नह्येनंहास्यतेलक्ष्मीद्दुर्लभायागतायुषाम् ।
এইটো ৰামৰ বিষয়ে হতাশ হোৱাৰ কোনো কাৰণ নহয়; ৰাম মৃত্যুগামী নহয়। আয়ুষ ক্ষয় হোৱা লোকসকলৰ বাবে দুষ্প্ৰাপ্য শ্ৰী-লক্ষ্মীয়েও তেওঁক কেতিয়াও ত্যাগ নকৰে।
Verse 41
तस्मादाश्वासयात्मानंबलंचाश्वासयस्वकम् ।।6.46.41।।यावत्कार्याणिसर्वाणिपुनःसंस्थापयाम्यहम् ।
সেয়ে তুমি নিজকে ধৈৰ্য দিয়া, আৰু নিজৰ বাহিনী-বলকো আশ্বাস দিয়া—যেতিয়ালৈকে মই সকলো প্ৰয়োজনীয় কাৰ্য পুনৰ সুশৃঙ্খল কৰি স্থাপন নকৰোঁ।
Verse 42
एतेहिफुल्लनयनास्त्रासादागतसाध्वसाः ।।6.46.42।।कर्णेकर्णेप्रकथिताहरयोहरिसत्तम ।
হে হৰিশ্ৰেষ্ঠ! এই বানৰসকল ভয়ত ফুলি উঠা নয়ন লৈ, ত্ৰাসত আৱিষ্ট হৈ, কাণে কাণে ফুচফুচাই কথা কৈছে।
Verse 43
मांतुदृष्टवाप्रधावन्तमनीकंसम्प्रहर्षितुम् ।।6.46.43।।त्यजस्तुहरयस्त्रासंभुक्तपूर्वामिवस्रजम् ।
কিন্তু সৈন্যদলক উল্লসিত কৰিবলৈ মই দৌৰি আহোঁতে বানৰসকলে দেখিলে, তেওঁলোকে নিজৰ ভয়—আগতে ভোগ কৰি ত্যাগ কৰা মালাৰ দৰে—এৰি দিয়ক।
Verse 44
समाश्वास्यतुसुग्रीवंराक्षसेन्द्रोविभीषणः ।।6.46.44।।विद्रुतंवानरानीकंतत्समाश्वासयत्पुनः ।
সুগ্ৰীৱক আশ্বাস দি, ৰাক্ষসসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ বিভীষণে, ভয়ত ছিটকি পৰিবলৈ ধৰা সেই বানৰসেনাকো পুনৰ আশ্বাস দি স্থিৰ কৰিলে।
Verse 45
इन्द्रजित्तुमहामायःसर्वसैन्यसमावृतः ।।6.46.45।।विवेशनगरींलङ्कांपितरंचाभ्युपागमत् ।
মহামায়াবী ইন্দ্ৰজিতে সৰ্বসেনাৰে পৰিবৃত হৈ লংকা নগৰীত প্ৰৱেশ কৰি পিতৃৰ ওচৰলৈ গ’ল।
Verse 46
तत्ररावणमासाद्यअभिवाद्यकृताञ्जलिः ।।6.46.46।।आचचक्षेप्रियंपित्रेनिहतौरामलक्ष्मणौ ।
তাত ৰাৱণক পাই কৃতাঞ্জলি হৈ প্ৰণাম জনাই পিতৃক প্ৰিয় সংবাদ ক’লে— “ৰাম আৰু লক্ষ্মণ নিহত হৈছে।”
Verse 47
उत्पपातततोहृष्टःपुत्रंचपरिषस्वजे ।।6.46.47।।रावणोरक्षसांमध्येश्रुत्वाशत्रूनिपातितौ ।
শত্ৰু দুজন পাতিত হোৱা বুলি শুনি, ৰাক্ষসসকলৰ মাজত ৰাৱণ হৃষ্টচিত্তে উঠি পুত্ৰক আলিঙ্গন কৰিলে।
Verse 48
उपाघ्रायचतंमूद् र्नेनंपप्रच्छप्रीतमानसः ।।6.46.48।।पृच्छतेचयथावृत्तंपित्रेतस्मैसर्वंन्यवेदयत् ।यथातौशरबन्धेननिश्चेष्टौनिष्प्रभौकृतौ ।।6.46.49।।
চিত্তে প্ৰীত হৈ সি তাৰ মূৰত চুম্বন কৰি আৰু অধিক সোধ-পোছ কৰিলে।
Verse 49
उपाघ्रायचतंमूद् र्नेनंपप्रच्छप्रीतमानसः ।।6.46.48।।पृच्छतेचयथावृत्तंपित्रेतस्मैसर्वंन्यवेदयत् ।यथातौशरबन्धेननिश्चेष्टौनिष्प्रभौकृतौ ।।6.46.49।।
পিতৃয়ে সম্পূৰ্ণ বৃত্তান্ত সোধাত, সি সকলো কথা বিস্তাৰে নিবেদন কৰিলে— কেনেকৈ বাণজালত বন্দী হৈ তেওঁলোক দুয়ো নিশ্চেষ্ট আৰু নিস্প্ৰভ কৰি দিয়া হৈছিল।
Verse 50
सहर्षवेगानुगतान्तरात्माश्रुत्वावचस्तस्यमहारथस्य ।जहौज्वरंदाशरथेःसमुत्थितंप्रहृष्यवाचाऽभिननन्दपुत्रम् ।।6.46.50।।
সেই মহাৰথীৰ বাক্য শুনি তাৰ অন্তৰাত্মা হৰ্ষৰ বেগেৰে উথলি উঠিল; দাশৰথিক লৈ উঠা ভয়জনিত জ্বৰ দূৰ হ’ল, আৰু প্ৰহৃষ্ট হৈ সি পুত্ৰক আনন্দভৰা বাক্যৰে অভিনন্দন জনালে।
Frequently Asked Questions
The battlefield community faces a leadership dilemma: whether grief and panic at the apparent fall of Rāma and Lakṣmaṇa should dictate action, or whether disciplined composure and protective duty must prevail until certainty and recovery are achieved.
Vibhīṣaṇa’s counsel frames fear as strategically and ethically corrosive: excessive attachment and faint-heartedness at the wrong moment can become self-defeating, while steadfast adherence to truth and dharma sustains collective resilience.
The action pivots between the Laṅkā battlefield (where the princes lie on a ‘bed of arrows’) and the city of Laṅkā (where Indrajit returns to report to Rāvaṇa), underscoring the war’s movement from frontline spectacle to royal court validation.