Sarga 41
युद्धलक्षण-निमित्तदर्शनं तथा लङ्काद्वारव्यूहः (War Omens and the Encirclement of Lanka’s Gates)
युद्धकाण्ड
সৰ্গ ৪১ত অপেক্ষাৰ পৰা প্ৰকৃত অবৰোধলৈ গতি দেখা যায়। ৰামচন্দ্ৰে যুদ্ধৰ অশুভ নিমিত্ত দেখি সুগ্ৰীৱক আলিঙ্গন কৰে আৰু লক্ষ্মণক আদেশ দিয়ে—শীতল পানী আৰু ফলধাৰী বন থকা সমৃদ্ধ স্থান দখল কৰি সেনাবাহিনী ভাগ কৰি শৃঙ্খলাবদ্ধ ব্যূহত স্থাপন কৰিব। তাৰ পাছত প্ৰলয়সদৃশ লক্ষণসমূহৰ বৰ্ণনা হয়—উগ্ৰ বতাহ, ভূমি-পৰ্বতৰ কম্পন, ৰক্তমিশ্ৰিত বৰষুণ, অমঙ্গলজনক পশু-পক্ষীৰ ধ্বনি, আৰু গ্ৰহ-নক্ষত্ৰৰ ম্লানতা—যিয়ে যুদ্ধক কেৱল ৰাজনীতি নহয়, ধৰ্ম-অধৰ্মৰ বিশ্বনৈতিক সংকট ৰূপে প্ৰতিষ্ঠা কৰে। বানৰসেনা দ্ৰুত আগবাঢ়ি লংকাৰ ওচৰ পায়; নগৰীৰ সৌন্দৰ্য আৰু দৃঢ় দুৰ্গবেষ্টন বৰ্ণিত হৈ তাৰ প্ৰায় অজেয়তা প্ৰকাশ পায়। ৰামে উত্তৰ দুৱাৰ ৰোধ কৰে, নীলে পূব, অঙ্গদে দক্ষিণ, হনুমানে পশ্চিম ধৰে; সুগ্ৰীৱে মধ্যভাগ দৃঢ় কৰে আৰু লক্ষ্মণে বিভীষণসহ অগণিত সৈন্য বিভিন্ন স্থানত স্থাপন কৰে। তাৰ পাছত কূটনীতি নিজেই কৌশল: ৰামে অঙ্গদক দূত কৰি দাশগ্ৰীৱলৈ কঠোৰ ধৰ্মভিত্তিক বাণী পঠায়—বৈদেহীক উভতাই দে, নতুবা বিধিসংগত বিনাশ আৰু বিভীষণৰ ন্যায়সঙ্গত ৰাজত্ব নিশ্চিত। অঙ্গদে বাণী জনায়; শক্তি পৰীক্ষাৰ বাবে তাক ধৰা হয়, সি পাৱেৰে ৰাজপ্ৰাসাদৰ অংশ ভাঙি দিয়ে আৰু উভতি আহে—ৰাৱণৰ ক্ৰোধ জাগ্ৰত কৰি অবৰোধৰ অপৰিবর্তনীয় গতি নিশ্চিত কৰে।
Shlokas
Verse 1
अथतस्मिन्निमित्तानिदृष्टवालक्ष्मणपूर्वजः ।सुग्रीवंसम्परिष्वज्यतथावचनमब्रवीत् ।।6.41.1।।
তাৰ পাছত সেই নিমিত্তসমূহ দেখি, লক্ষ্মণৰ অগ্ৰজ শ্ৰীৰামে সুগ্ৰীৱক পৰিষ্বজ্য কৰি এইদৰে বাক্য ক’লে।
Verse 2
असन्त्ऱ्यमयासार्थंतदिदंसाहसंकृतम् ।एवंसाहसुक्तानिनकुर्वन्तिजनेश्वराः ।।6.41.2।।
মোৰ সৈতে পৰামৰ্শ নকৰাকৈ এই কাৰ্যৰ বাবে এই সাহস কৰা হৈছে। এইদৰে অবিবেচনাৰে দুঃসাহসিক কৰ্ম ৰাজাসকল আৰু জননায়কসকলে নকৰে।
Verse 3
संशयेस्थाप्यमांचेदंबलंचसविभीषणम् ।कष्टंकृतमिदंवीर साहसंसाहसप्रिय ।।6.41.3।।
হে বীৰ, সাহসপ্ৰিয়! তোমাৰ এই ধৃষ্ট সাহসিক কৰ্মে মোক আৰু বিভীষণসহ সেনাবলক গভীৰ সংশয়ত পেলাই দিলে; তুমি নিশ্চয়েই অতি বিপদজনক কাৰ্য কৰিলা।
Verse 4
इदानींमाकृथावीर एवंविधमचिन्तितम् ।त्वयिकिञ्चित्समापन्नेकिंकार्यंसीतयामम ।।6.41.4।।भरतेनमहाबाहो लक्ष्मणेनयवीयसा ।शत्रुघ्नेनचशत्रुघ्नस्वशरीरेणवापुन:।। 6.41.5।।
তাৰ পাছত হৰিচমূৰ পৰাক্ৰমী সেনাপতি নীল পূৰ্বদ্বাৰলৈ গৈ, মৈন্দ আৰু দ্বিবিদৰ সৈতে তাতেই দৃঢ়ভাৱে অৱস্থান কৰিলে।
Verse 5
इदानींमाकृथावीर एवंविधमचिन्तितम् ।त्वयिकिञ्चित्समापन्नेकिंकार्यंसीतयामम ।।6.41.4।।भरतेनमहाबाहो लक्ष्मणेनयवीयसा ।शत्रुघ्नेनचशत्रुघ्नस्वशरीरेणवापुन:।। 6.41.5।।
হে বীৰ, এতিয়া এনেকুৱা অচিন্তিত আৰু ধৃতিহীন কাম নকৰিবা। তোমাৰ ওপৰত অলপো অনৰ্থ ঘটিলে মোৰ বাবে—বা সীতাৰ বাবে—জীৱনৰ অৰ্থ কি থাকিব? মহাবাহু ভৰত, কনিষ্ঠ লক্ষ্মণ, শত্রুঘ্ন—আৰু মোৰ নিজৰ দেহৰ বাবেও—তেতিয়া কি থাকিব?
Verse 6
त्वयिचानागतेपूर्वमितिमेनिश्चितामतिः ।जानतश्चापितेवीर्यंमहेन्द्रवरुणोसम ।।6.41.6।।हत्वाऽहंरावणंयुद्धेसपुत्रबलवाहनम् ।अभिषिच्यचलङ्कायांविभीषणमथापिच ।।6.41.7।।भरतेराज्यमावेश्यत्यक्ष्येदेहंमहाबल ।
তুমি আহিবলৈ আগতেই এই সংকল্প মোৰ মনত স্থিৰ হৈছিল; আৰু তোমাৰ বীৰ্য মই জানো যদিও—হে মহাবলী, মহেন্দ্ৰ-বৰুণসম—মই সেই সিদ্ধান্ততেই অটল আছোঁ।
Verse 7
त्वयिचानागतेपूर्वमितिमेनिश्चितामतिः ।जानतश्चापितेवीर्यंमहेन्द्रवरुणोसम ।।6.41.6।।हत्वाऽहंरावणंयुद्धेसपुत्रबलवाहनम् ।अभिषिच्यचलङ्कायांविभीषणमथापिच ।।6.41.7।।भरतेराज्यमावेश्यत्यक्ष्येदेहंमहाबल ।
যুদ্ধত মই ৰাৱণক তাৰ পুত্ৰ, সেনা আৰু বাহনসহ বধ কৰি, তাৰ পাছত লংকাত বিভীষণক অভিষেক কৰিম; ভৰতক ৰাজ্য উভতাই দি, হে মহাবল, তাৰপিছত মই দেহ ত্যাগ কৰিম।
Verse 8
तमेवंवादिनंरामंसुग्रीवःप्रत्यभाषत ।।6.41.8।।तवभार्यापहर्तारंदृष्टवाराघव रावणम् ।मर्षयामिकथंवीरजानपौरुषमात्मनः ।।6.41.9।।
ৰামে এইদৰে কোৱাত সুগ্ৰীৱে উত্তৰ দিলে: "হে বীৰ ৰাঘৱ, আপোনাৰ পত্নী হৰণকাৰী ৰাৱণক দেখি - মোৰ নিজৰ পৌৰুষক জানি - মই কেনেকৈ সহ্য কৰিম?"
Verse 9
तमेवंवादिनंरामंसुग्रीवःप्रत्यभाषत ।।6.41.8।।तवभार्यापहर्तारंदृष्टवाराघव रावणम् ।मर्षयामिकथंवीरजानपौरुषमात्मनः ।।6.41.9।।
হে ৰাঘৱ, বীৰ! তোমাৰ ভাৰ্য্যাৰ অপহৰণকাৰী ৰাৱণক দেখি, নিজৰ পৌৰুষ জানি মই এইটো কেনেকৈ সহিব পাৰোঁ?
Verse 10
इत्येवंवादिनंवीरमभिनन्द्यचराघवः ।लक्ष्मणंलक्षीसम्पन्नमिदंवचनमब्रवीत् ।।6.41.10।।
এইদৰে কোৱা সেই বীৰক অভিনন্দন জনাই, ৰাঘৱে লক্ষ্মীসম্পন্ন লক্ষ্মণক এই বাক্য ক’লে।
Verse 11
परिगृह्योदकंशीतंवनानिफलवन्तिच ।बलौघंसंविभज्येमंव्यूह्यतिष्ठेमलक्ष्मण ।।6.41.11।।
“লক্ষ্মণ, শীতল জল আৰু ফলৱন্ত বন য’ত আছে তেনে স্থান গ্ৰহণ কৰোঁ; তাৰ পাছত এই সেনাসমূহক ভাগ কৰি, ব্যূহ সাজি, সজাগ হৈ থিয় থাকোঁ।”
Verse 12
लोकक्षयकरंभीमंभयंपश्याम्युपस्थितम् ।निबर्हणंप्रवीराणामृक्षवानररक्षसाम् ।।6.41.12।।
মই দেখিছোঁ—লোকক্ষয়কাৰী ভীষণ ভয় ওচৰতে উপস্থিত; ই ঋক্ষ, বানৰ আৰু ৰাক্ষসসকলৰ মাজৰ অগ্ৰগণ্য বীৰসকলৰ সংহাৰ ঘটাব।
Verse 13
वाताश्चहिपरुषांवान्तिकम्पतेचवसुन्धरा ।पर्वताग्राणिवेपन्तेपतन्तिधरणीधराः ।।6.41.13।।
কঠোৰ বতাহ বলিছে, বসুন্ধৰা কঁপি উঠিছে; পৰ্বতৰ শিখৰসমূহ কঁপিছে, আৰু ধৰণীধৰ গজৰাজসমূহ পতিত হৈছে।
Verse 14
मेघाःक्रवादसङ्काशाःपरुषाःपरुषस्वनाः ।क्रूराःक्रूरंप्रवर्षन्तिमिश्रंशोणितबिन्दुभिः ।।6.41.14।।
মাংসভোজী পক্ষীৰ সদৃশ, কঠোৰ আৰু কঠোৰস্বনযুক্ত মেঘসমূহ ক্ৰূৰভাৱে বৰষিছে—শোণিতবিন্দুৰ সৈতে মিশ্ৰিত ভয়ংকৰ বৰষা।
Verse 15
रक्तचन्दनसङ्काशासन्ध्यापरमदारुणा ।ज्वलच्चनिपतत्येतदादित्यादग्निमण्डलम् ।।6.41.15।।
ৰক্তচন্দনৰ দৰে দীপ্তিমান সন্ধ্যা অতি দাৰুণ; আৰু আদিত্যৰ পৰা যেন জ্বলন্ত অগ্নিমণ্ডল তললৈ পতিত হৈছে, তেনেকৈ দেখা যায়।
Verse 16
आदित्यमभिवाश्यन्तिजनयन्तोमहद्भयम् ।दीनादीनस्वराःघोरानप्रशस्तामृगद्विजाः ।।6.41.16।।
আদিত্যৰ সন্মুখে অপ্রশস্ত মৃগ আৰু দ্বিজ (পক্ষী)সকলে ঘোৰ, দীনস্বৰে চিঞৰি উঠে—মহাভয় জন্মাই তোলে।
Verse 17
रजन्यामप्रकाशश्चसन्तापयतिचन्द्रमाः ।कृष्णरक्तांशुपर्यन्तोयथालोकस्यसंक्ष्ये ।।6.41.17।।
ৰাতিৰ সময়ত চন্দ্ৰমাই পোহৰ নেদিয়ে, বৰঞ্চ তাপৰ দৰে পীড়া দিয়ে; ক’লা আৰু ৰক্তবৰ্ণ কিৰণেৰে ঘেৰাও হৈ, যেন লোক-প্ৰলয়ৰ কালৰ দৰে দেখা যায়।
Verse 18
ह्रस्वोरूक्षोऽप्रशस्तश्चपरिवेषस्सुलोहितः ।आदित्यमण्डलेनीलंलक्ष्मलक्ष्मण दृश्यते ।।6.41.18।।
হে লক্ষ্মণ! সূৰ্যমণ্ডলৰ চাৰিওফালে সৰু, কঠোৰ-দৰ্শন, অশুভ তাম্ৰ-লোহিত পৰিবেষ দেখা যায়; আৰু সূৰ্যবিম্বৰ ভিতৰত নীল-ক’লা দাগো দৃষ্টিগোচৰ হৈছে।
Verse 19
दृश्यन्तेनयथावच्छनक्षत्राण्यभिवर्तते ।युगान्तमिवलोकस्यपश्यलक्ष्मण शंसति ।।6.41.19।।
হে লক্ষ্মণ, চোৱা—নক্ষত্ৰসমূহ যিদৰে দেখা উচিত তিদৰে দেখা নাই; আকাশ ম্লান আৰু অস্থিৰ, যেন লোকৰ যুগান্ত-প্ৰলয় ঘোষণা কৰা লক্ষণ।
Verse 20
काकाश्येनास्तथागृध्रानीचैःपरिपतन्तिच ।शिवाश्चाप्यशिवावाचःप्रवदन्तिमहास्वनाः ।।6.41.20।।
কাক, শ্যেন আৰু গৃধ্ৰসকল তলতে ঘূৰি উৰি ফুৰিছে; শিৱাসকলেও মহাস্বৰে অশুভ বাণী উচ্চাৰণ কৰিছে।
Verse 21
क्षिप्रमद्यदुराधर्षांलङ्कांरावणपालिताम् ।अभियामजवेनैवसर्वतोहरिभिर्वृताः ।।6.41.21।।
আজি শীঘ্ৰে, সকলো দিশৰ পৰা হৰি-সেনাৰে আৱৃত হৈ, ৰাৱণপালিত দুৰাধৰ্ষ লংকাৰ ওপৰত বেগেৰে আমি অভিযান কৰোঁ।
Verse 22
शैलैःशूलैश्चखडगैश्चविमुक्स्सैःकपिराक्षसैः ।भविष्यत्यावृताभूमिर्मांसशोणितकर्दमा ।।6.41.22।।
কপি আৰু ৰাক্ষসসকলে নিক্ষেপ কৰা শিলা, শূল আৰু খড়্গেৰে পৃথিৱী আৱৃত হ’ব; মাংস-শোণিতৰ কৰ্দমেৰে ভৰি পৰিব।
Verse 23
इत्येवंतुवदवनीर्वोलक्ष्मणंलक्ष्मणाग्रजः ।तस्मादवातरच्छीघ्रंपर्वताग्रान्महाबलः ।।6.41.23।।
এইদৰে লক্ষ্মণক কৈ, লক্ষ্মণৰ অগ্ৰজ মহাবলী বীৰে পৰ্বতশিখৰৰ পৰা শীঘ্ৰে নামি আহিল।
Verse 24
अवतीर्यचधर्मात्मातस्माच्छैलात्सराघवः ।परैःपरमदुर्धर्षंददर्शबलमात्मनः ।।6.41.24।।
সেই পৰ্বতৰ পৰা নামি ধৰ্মাত্মা সৰাঘৱে নিজৰ সেনাবলক নিৰীক্ষণ কৰিলে—যি শত্রুসকলৰ বাবে পৰম দুৰ্ধৰ্ষ, অতি অপৰাজেয়।
Verse 25
सन्नह्यतुससुग्रीवःकपिराजबलंमहत् ।कालज्ञोराघवःकालेसंयुगायाभ्यचोदयत् ।।6.41.25।।
তেতিয়া সুগ্ৰীৱে বানৰ-ৰাজৰ মহৎ সেনাবল সন্নদ্ধ কৰিলে। কালজ্ঞ ৰাঘৱে উপযুক্ত সময়ত যুদ্ধলৈ তেওঁলোকক প্ৰেৰণা দিলে।
Verse 26
ततःकालेमहाबाहुर्बलेनमहतावृतः ।प्रस्थितःपुरतोधवनीलङ्कामभिमुखःपुरीम् ।।6.41.26।।
তাৰ পাছত নিৰ্ধাৰিত সময়ত, মহাবাহু ৰাম মহৎ সেনাবলেৰে আৱৃত হৈ, অগ্ৰভাগত যাত্ৰা কৰি লংকাৰ নগৰীৰ অভিমুখে প্ৰস্থান কৰিলে।
Verse 27
तंविभीषणसुग्रीवौहनूमाञ्जाम्बवान्नळ ।ऋक्षराजस्तथानीलोलक्ष्मणश्चान्वयुस्तदा ।।6.41.27।।
তেতিয়া বিভীষণ আৰু সুগ্ৰীৱে, লগতে হনুমান, জাম্বৱান, নল, ঋক্ষৰাজ, নীল আৰু লক্ষ্মণেও সেই সময়ত তেওঁক অনুসৰণ কৰিলে।
Verse 28
ततःपशचात्सुमहतीपृतनर् क्षवनौकसाम् ।प्रच्छाद्यमहतींभूमिमनुयातिस्मराघवम् ।।6.41.28।।
তাৰ পাছত ঋক্ষ আৰু বানৰসকলৰ অতি বৃহৎ সেনা পিছফালে বিস্তাৰিত হৈ, মহৎ ভূমিখণ্ড আৱৰি, ৰাঘৱৰ অনুসৰণত আগবাঢ়িল।
Verse 29
शैलशृङ्गाणिशतशःप्रवृद्धांश्चमहीरुहान् ।जगृहुःकुञ्जरप्रख्यावानराःपरवारणाः ।।6.41.29।।
হাতীৰ দৰে মহাবলী আৰু শত্রু-নিবাৰক বানৰসকলে শতশঃ পৰ্বতৰ শৃংগ আৰু প্ৰবৃদ্ধ মহাবৃক্ষসমূহ ধৰি ল’লে।
Verse 30
तौत्वदीर्घेणकालेनभ्रातरौरामलक्ष्मणौ ।रावणस्यपुरींलङ्कामसेदतुररिन्दमौ ।।6.41.30।।
অল্প সময়তে শত্রু-দমন ভ্ৰাতৃদ্বয় শ্ৰীৰাম আৰু লক্ষ্মণ ৰাৱণৰ নগৰী লংকাত উপস্থিত হ’ল।
Verse 31
पताकामालिनींरम्यामुद्यानवनशोभिताम् ।चित्रवप्रासुदुष्प्रापमुच्चैःप्राकारतोरणाम् ।।6.41.31।।तांसुरैरपिदुर्धर्षांरामवाक्यप्रचोदिताः ।यथानिदेशंसम्पीड्यन्यविशन्तवनौकसः ।।6.41.32।।
তেওঁলোকে ৰমণীয় লংকাক দেখিলে—পতাকাৰ মালাৰে সুশোভিত, উদ্যান আৰু বনৰে অলংকৃত; কিন্তু অতি দুৰ্লভ-প্ৰাপ্য, বিচিত্ৰ প্ৰাচীৰ আৰু উচ্চ প্ৰাকাৰ-তোৰণযুক্ত।
Verse 32
पताकामालिनींरम्यामुद्यानवनशोभिताम् ।चित्रवप्रासुदुष्प्रापमुच्चैःप्राकारतोरणाम् ।।6.41.31।।तांसुरैरपिदुर्धर्षांरामवाक्यप्रचोदिताः ।यथानिदेशंसम्पीड्यन्यविशन्तवनौकसः ।।6.41.32।।
ৰামৰ বাক্যত প্ৰচোদিত বনবাসী বানৰসকলে, দেৱতাসকলৰ বাবেও দুৰ্ধর্ষ সেই নগৰীত, নিৰ্দেশ অনুসাৰে স্থান দখল কৰি প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 33
लङ्कायास्तूत्तरंद्वारंशैलशृङ्गमिवोन्नतम् ।रामःसहानुजोधन्वीजुगोपचरुरोधच ।।6.41.33।।
পৰ্বতশৃংগৰ দৰে উন্নত লংকাৰ উত্তৰ দ্বাৰখন ধনুৰ্ধৰ শ্ৰীৰামে অনুজসহ সুৰক্ষিত কৰি অৱৰোধ কৰিলে।
Verse 34
लङ्कामुपनिविष्टस्तुरामोदशरथात्मजः ।लक्ष्मणानुचरोवीरःपुरींरावणपालिताम् ।।6.41.34।।उत्तरद्वारमासाद्ययत्रतिष्ठतिरावणः ।नान्योरामाद्धितद् द्वारंसमर्थःपरिरक्षितुम् ।।6.41.35।।सायुथैराक्षसैर्भीमैरभिगुप्तंसमन्ततः ।लघूनांत्रासजननंपाताळमिवदानवैः ।।6.41.36।।
লংকাত উপনিবিষ্ট হৈ দশৰথনন্দন শ্ৰীৰাম, বীৰ, লক্ষ্মণক অনুচৰ কৰি, ৰাৱণপালিত নগৰীৰ সন্মুখত অৱস্থান ল’লে।
Verse 35
लङ्कामुपनिविष्टस्तुरामोदशरथात्मजः ।लक्ष्मणानुचरोवीरःपुरींरावणपालिताम् ।।6.41.34।।उत्तरद्वारमासाद्ययत्रतिष्ठतिरावणः ।नान्योरामाद्धितद् द्वारंसमर्थःपरिरक्षितुम् ।।6.41.35।।सायुथैराक्षसैर्भीमैरभिगुप्तंसमन्ततः ।लघूनांत्रासजननंपाताळमिवदानवैः ।।6.41.36।।
উত্তৰদ্বাৰলৈ গৈ—য’ত ৰাৱণ থিয় হৈ আছিল—ৰামৰ বাহিৰে আন কোনোৱে সেই দ্বাৰ সমর্থভাৱে ৰক্ষা কৰি ধৰি ৰাখিব নোৱাৰিলে।
Verse 36
लङ्कामुपनिविष्टस्तुरामोदशरथात्मजः ।लक्ष्मणानुचरोवीरःपुरींरावणपालिताम् ।।6.41.34।।उत्तरद्वारमासाद्ययत्रतिष्ठतिरावणः ।नान्योरामाद्धितद् द्वारंसमर्थःपरिरक्षितुम् ।।6.41.35।।सायुथैराक्षसैर्भीमैरभिगुप्तंसमन्ततः ।लघूनांत्रासजननंपाताळमिवदानवैः ।।6.41.36।।
চাৰিওফালে ভীষণ ৰাক্ষসদলৰ দ্বাৰা কঠোৰভাৱে ৰক্ষিত আছিল; লঘুশস্ত্ৰধাৰীৰ মনত ত্ৰাস জগোৱা—দানৱেৰে ভৰা পাতালৰ দৰে।
Verse 37
विन्यस्तानिचयोधानांबहूनिविविधानिच ।ददर्शाऽयुधजालानितत्रैवकवचानिच ।।6.41.37।।
তাত তেওঁ যোদ্ধাসকলৰ বাবে সজাই থোৱা নানাবিধ বহু অস্ত্ৰজাল দেখিলে, আৰু সেই ঠাইতেই প্ৰস্তুত কৰি ৰখা কবচসমূহো দৰ্শন কৰিলে।
Verse 38
पूर्वंतुद्वारमासाद्यनीलोहरिचमूपतिः ।अतिष्ठत्सहमैन्देनद्विविदेनचवीर्यवान् ।।6.41.38।।
তাৰ পাছত হৰিচমূৰ পৰাক্ৰমী সেনাপতি নীল পূৰ্বদ্বাৰলৈ গৈ, মৈন্দ আৰু দ্বিবিদৰ সৈতে তাতেই দৃঢ়ভাৱে অৱস্থান কৰিলে।
Verse 39
अङ्गदोदक्षिणद्वारंजग्राहसुमहाबलः ।ऋषभेणगवाक्षेणगजेनगवयेनच ।।6.41.39।।
সুমহাবলী অঙ্গদে দক্ষিণদ্বাৰৰ দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰিলে; ঋষভ, গৱাক্ষ, গজ আৰু গৱয়ৰ সৈতে মিলি তাতেই প্ৰহৰা দিলে।
Verse 40
हनुमान् पश्चिमद्वारंररक्षबलवान्कपिः ।प्रमाथिप्रषुभ्यांचवीरैरन्यैश्चसङ्गतः ।।6.41.40।।
বলৱান কপি হনুমানে পশ্চিমদ্বাৰৰ ৰক্ষা কৰিলে; প্ৰমাথি আৰু প্ৰষু নামৰ বীৰসকলৰ লগতে অন্য যোদ্ধাসকলৰ সৈতে একত্ৰিত হৈ।
Verse 41
मध्यमेचस्वयंगुल्मेसुग्रीवस्समतिष्ठत ।सहसर्वैर्हरिश्रेष्ठैस्सुपर्णश्वसनोपमैः ।।6.41.41।।
আৰু মধ্যস্থ গুল্মত সুগ্ৰীৱ নিজে দৃঢ়ভাৱে অৱস্থান কৰিলে; সকলো হৰিশ্ৰেষ্ঠৰ সৈতে—গৰুড়ৰ দৰে দ্ৰুত আৰু বতাহৰ দৰে বেগৱান।
Verse 42
वानराणांतुषटित्रंशत्कोट्यःप्रख्यातयूथपाः ।निपीड्योपनिविष्टाश्चसुग्रीवोयत्रवानरः ।।6.41.42।।
য’ত বানৰ-ৰাজ সুগ্ৰীৱ অৱস্থান কৰিছিল, তাতেই প্ৰখ্যাত ইউথপতি সকল আৰু মুঠ ছত্ৰিশ কোটি বানৰ-সেনা ঘনভাৱে একত্ৰ হৈ শিবিৰ পাতি বহি আছিল।
Verse 43
शासनेनतुरामस्यलक्ष्मणस्सविभीषणः ।द्वारेद्वारेहरीणांतुकोटिंकोटिंन्यवेशयेत् ।।6.41.43।।
শ্ৰীৰামৰ আদেশত, বিভীষণসহ লক্ষ্মণে হৰিসেনাক প্ৰতিটো দুৱাৰত কোটি কোটি কৰি নিযুক্ত কৰিলে।
Verse 44
पश्चिमेनतुरामस्यसुषेणःसहजाम्बवान् ।।6.41.44।।आदूरान्मध्यमेगुल्मेतस्थौबहुबलानुगः ।
শ্ৰীৰামৰ আদেশত, বিভীষণসহ লক্ষ্মণে হৰিসেনাক প্ৰতিটো দুৱাৰত কোটি কোটি কৰি নিযুক্ত কৰিলে।
Verse 45
तेतुवानरशार्धूलाःशार्दूलाइवदंष्ट्रिणः ।।6.41.45।।गृहीत्वाद्रुमशैलाग्रान्हृष्टायुद्धायतस्थिरे ।
সেই বানৰ-শাৰ্দূল নেতা সকল বাঘৰ দৰে দঁষ্ট্ৰধাৰী; উখলোৱা গছ আৰু পৰ্বতশিখৰৰ শিলাখণ্ড ধৰি, হৃষ্টচিত্তে যুদ্ধৰ বাবে থিয় হৈ ৰ’ল।
Verse 46
सर्वेविकृतलाङ्गूलास्सर्वेदंष्ट्रानखायुधा:।। 6.41.46।।सर्वेविकृतचित्राङ्गास्सर्वेचविकृताननाः ।
সকলৰ লেঙুটি (লাঙুল) বিকৃতভাৱে উচলাই কঁপনি ধৰা কঠোৰ আছিল; সকলৰ দঁষ্ট্ৰা আৰু নখেই আছিল অস্ত্ৰ। সকলৰ দেহত ভয়ংকৰ বিচিত্ৰ চিহ্ন, আৰু সকলৰ মুখ ক্ৰোধত বিকৃত হৈ ভীষণ আছিল।
Verse 47
दशनागबलाःकेचित्केचिद्धशगुणोत्तराः ।।6.41.47।।केचिन्नागसहस्रस्यबभूवुस्तुल्यविक्रमाः ।
কিছুমানৰ বল দহটা হাতীৰ সমান আছিল; কিছুমান তাতকৈও দহগুণ অধিক শক্তিশালী আছিল; আৰু কিছুমানৰ পৰাক্ৰম হাজাৰ হাতীৰ তুল্য আছিল।
Verse 48
सन्तिचौघबलाःकेचित्केचिच्छतगुणोत्तराः ।।6.41.48।।अप्रमेयबलाश्चान्येतत्रासन्हरियूथपाः
কিছুমান বানৰ-যূথপতি উথলি উঠা বানৰ দৰে প্ৰচণ্ড বলশালী আছিল; কিছুমান শতমাত্ৰ গুণে অধিক শক্তিমান; আৰু তাত আন কিছুমান হৰি-যূথপতি অপ্রমেয় বলধাৰী হৈ উপস্থিত আছিল।
Verse 49
अद्भुतश्चविचित्रश्चतेषामासीत्समागमः ।।6.41.49।।तत्रवानरसैन्यानांशलभानामिवोद्यमः ।
তেওঁলোকৰ সমাগম আছিল অদ্ভুত আৰু বিস্ময়কৰ; তাত বানৰসেনাৰ উদ্যম টিডিঁ পোকৰ জাকৰ দৰে উথলি উঠিল।
Verse 50
प्रतिपूर्णमिवाकाशंसञ्छन्नेवचमेदिनी ।।6.41.50।।लङ्कापुमनिविष्टैश्चसम्पतद्भिश्चवानरैः ।
লংকাৰ কাষত ইতিমধ্যে অৱস্থান কৰা আৰু এতিয়াও ধাৱি অহা বানৰসকলৰ বাবে আকাশ যেন ভৰি উঠিল, আৰু পৃথিৱীও যেন চাৰিওফালে ঢাকি গ’ল।
Verse 51
शतंशतसहस्राणांपृथगृक्षवनौकसाम् ।।6.41.51।।लङ्काद्वाराङयुपाजग्मुरन्येयोद्धुंसमन्ततः ।
ঋক্ষ (ভালুক) আৰু বনবাসী বানৰসকলৰ পৃথক পৃথক দল—শত শত সহস্ৰ সংখ্যাত—যুদ্ধ কৰিবলৈ চাৰিওফালৰ পৰা লংকাৰ দ্বাৰসমূহৰ ফালে আগবাঢ়িল।
Verse 52
आवृतस्सगिरिस्सर्वैस्सैस्समन्तात् प्लवङ्गमैः ।।6.41.52।।अयुतानांसहस्रंचपुरींतामभ्यवर्तत ।
সেই পৰ্বতটো সেই প্লৱংগমসকলে চাৰিওফালৰ পৰা আৱৃত কৰিলে; আৰু তেওঁলোকে অযুতানাং সহস্ৰৰ দৰে বিশাল প্ৰতিৰক্ষা-পরিধিযুক্ত সেই নগৰীৰ ফালে চাপ দি আগবাঢ়িল।
Verse 53
वानरैर्बलवद्भिश्चबभूवद्रुमपाणिभिः ।।6.41.53।।सम्वृतासर्वतोलङ्कादुष्प्रवेशाऽपिवायुना ।
বলী বানৰসকলে হাতে গছ ধৰি চাৰিওফালে লংকাক আৱৰি ধৰিলে; ইমান দুৰ্প্ৰৱেশ্য হ’ল যে বতাহৰো ভিতৰ সোমোৱা কঠিন হ’ল।
Verse 54
राक्षसाविस्मयंजग्मुःसहसाऽभिनिपीडिताः ।।6.41.54।।वानरैर्मेघसङ्काशैश्शक्रतुल्यपराक्रमैः ।
মেঘৰ দৰে ঘন আৰু ইন্দ্ৰসম পৰাক্ৰমী বানৰ যোদ্ধাসকলে হঠাতে চেপি ধৰাত ৰাক্ষসসকল বিস্মিত হৈ পিছলৈ হটিল।
Verse 55
महान् शब्दोऽभवत्तत्रबलौघस्याभिवर्ततः ।।6.41.55।।सागरस्येवभिन्नस्ययथास्यात्सलिलस्वनः ।
তাত সৈন্যৰ ঢৌ আগবাঢ়োঁতে এক মহাশব্দ উঠিল; যেন সাগৰৰ সীমা ভাঙিলে পানীৰ গম্ভীৰ গর্জন শোনা যায়।
Verse 56
तेनशब्देनमहतासप्राकारासतोरणा ।।6.41.56।।लङ्काप्रचलितासर्वासशैलवनकानना ।
সেই মহাশব্দত প্ৰাকাৰ আৰু তোৰণসহ সমগ্ৰ লংকা কঁপি উঠিল; পৰ্বত আৰু বন-উপবনেৰে ভৰা নগৰী চাৰিওফালে থৰথৰাই উঠিল।
Verse 57
रामलक्ष्मणगुप्तासासुग्रीवेणचवाहिनी ।।6.41.57।।बभूवदुर्धर्षतरासर्वैरपिसुरासुरैः ।
ৰাম-লক্ষ্মণৰ ৰক্ষাত আৰু সুগ্ৰীৱৰ নেতৃত্বত সেই সেনা অধিক দুঃসাধ্য-জেয় হৈ উঠিল; দেৱ-অসুৰ সকলোৰে বাবেও অজেয় হৈ ৰ’ল।
Verse 58
राघवःसन्निवेश्यैवंस्वसैन्यंरक्षसांवधे ।।6.41.58।।सम्मन्त्ऱ्यमन्त्रिभिस्सार्थंनिश्चित्यचपुनःपुनः ।आनन्तर्यमभिप्रेप्सुःक्रमयोगार्थतत्त्ववित् ।।6.41.59।।विभीषणस्यानुमतेराजधर्ममनुस्मरन् ।अङ्गदंवालितनयंसमाहूयेदमब्रवीत् ।।6.41.60।।
এইদৰে ৰাঘৱে ৰাক্ষস-বধৰ বাবে নিজৰ সৈন্যবাহিনী সুশৃঙ্খলভাৱে স্থাপন কৰি, মন্ত্রীসকলৰ সৈতে পুনঃ পুনঃ পৰামৰ্শ কৰি দৃঢ় সিদ্ধান্তত উপনীত হ’ল।
Verse 59
राघवःसन्निवेश्यैवंस्वसैन्यंरक्षसांवधे ।।6.41.58।।सम्मन्त्ऱ्यमन्त्रिभिस्सार्थंनिश्चित्यचपुनःपुनः ।आनन्तर्यमभिप्रेप्सुःक्रमयोगार्थतत्त्ववित् ।।6.41.59।।विभीषणस्यानुमतेराजधर्ममनुस्मरन् ।अङ्गदंवालितनयंसमाहूयेदमब्रवीत् ।।6.41.60।।
তাৰ পিছত কি হ’ব, তাৰ যথাযথ ক্ৰম কামনা কৰি—ক্ৰমযোগৰ তত্ত্বজ্ঞানী—তেওঁ আগন্তুক পদক্ষেপলৈ দৃষ্টি দিলে।
Verse 60
राघवःसन्निवेश्यैवंस्वसैन्यंरक्षसांवधे ।।6.41.58।।सम्मन्त्ऱ्यमन्त्रिभिस्सार्थंनिश्चित्यचपुनःपुनः ।आनन्तर्यमभिप्रेप्सुःक्रमयोगार्थतत्त्ववित् ।।6.41.59।।विभीषणस्यानुमतेराजधर्ममनुस्मरन् ।अङ्गदंवालितनयंसमाहूयेदमब्रवीत् ।।6.41.60।।
বিভীষণৰ অনুমতি লৈ আৰু ৰাজধৰ্ম স্মৰণ কৰি, ৰাঘৱে বালিপুত্ৰ অংগদক আহ্বান কৰি এই বাক্য ক’লে।
Verse 61
गत्वासौम्य दशग्रीवंब्रूहिमद्वचनात्कपे ।लङ्घयित्वापुरींलङ्कांभयंत्यक्त्वागतव्यधः ।।6.41.61।।भ्रष्टश्रीक गतैश्वर्य मुमूर्षो नष्टचेतनः ।
হে সৌম্য কপে! তুমি গৈ মোৰ বচনৰ পৰা দশগ্ৰীৱক কোৱা—লংকাপুৰী লংঘি, ভয় আৰু ব্যথা ত্যাগ কৰি, শ্ৰীভ্ৰষ্ট, ঐশ্বৰ্যহীন, চেতনানষ্ট আৰু মৃত্যুৰ দিশে ধাৱমান সেই ৰাৱণক সম্বোধন কৰা।
Verse 62
ऋषीणांदेवतानांचगन्धर्वाप्सरसांतथा ।।6.41.62।।नागानामथयक्षाणांराज्ञांचरजनीचर ।यच्चपापंकृतंमोहादवलिप्तेनराक्षस ।।6.41.63।।नूनंतेविगतोदर्पःस्वयम्भुवरदानजः ।तस्यपापस्यसम्प्राप्ताव्युष्टिरद्यदुरसदा ।।6.41.64।।
হে ৰজনীচৰ! ঋষি, দেৱতা, গন্ধৰ্ব-অপ্সৰা, নাগ, যক্ষ আৰু ৰজাসকলৰ প্ৰতি তুমি মোহ আৰু অহংকাৰত যি পাপ কৰিছা—হে অৱলিপ্ত ৰাক্ষস—সেই পাপৰ দুৰ্লঙ্ঘ্য কষ্টকৰ প্ৰতিফলৰ সময় আজি আহি পৰিছে; স্বয়ম্ভূ ব্ৰহ্মাৰ বৰদানজ তোমাৰ দৰ্প আজি নিশ্চয় ভাঙি পৰিব।
Verse 63
ऋषीणांदेवतानांचगन्धर्वाप्सरसांतथा ।।6.41.62।।नागानामथयक्षाणांराज्ञांचरजनीचर ।यच्चपापंकृतंमोहादवलिप्तेनराक्षस ।।6.41.63।।नूनंतेविगतोदर्पःस्वयम्भुवरदानजः ।तस्यपापस्यसम्प्राप्ताव्युष्टिरद्यदुरसदा ।।6.41.64।।
হে ৰজনীচৰ ৰাক্ষস! নাগ, যক্ষ আৰু ৰজাসকলৰ প্ৰতি তুমি মোহ আৰু অহংকাৰত যি পাপ কৰিছা, সেই অপৰাধৰ প্ৰতিফলৰ সময় এতিয়া ওচৰ চাপি আহিছে।
Verse 64
ऋषीणांदेवतानांचगन्धर्वाप्सरसांतथा ।।6.41.62।।नागानामथयक्षाणांराज्ञांचरजनीचर ।यच्चपापंकृतंमोहादवलिप्तेनराक्षस ।।6.41.63।।नूनंतेविगतोदर्पःस्वयम्भुवरदानजः ।तस्यपापस्यसम्प्राप्ताव्युष्टिरद्यदुरसदा ।।6.41.64।।
স্বয়ম্ভূ ব্ৰহ্মাৰ বৰদানজ তোমাৰ দৰ্প আজি নিশ্চয় চূৰ্ণ হ’ব; কিয়নো সেই পাপৰ ভয়ংকৰ আৰু দুৰ্লঙ্ঘ্য ফল এতিয়া তোমাৰ ওপৰত আহি পৰিছে।
Verse 65
तस्यदण्डधरस्तेऽहंदाराहरकर्शितः ।दण्डंधारयमाणस्तुलङ्काद्वारेव्यवस्थितः ।।6.41.65।।
মোৰ পত্নীৰ অপহৰণে পীড়িত মই, তোমাৰ দণ্ডধৰ হৈ, দণ্ড ধাৰণ কৰি, লংকাৰ দ্বাৰতেই দণ্ডায়মান আছোঁ—তোমাক শাস্তি দিবলৈ।
Verse 66
पदवींदेवतानांचमहर्षीणांचराक्षस ।राजर्षीणांचसर्वेषांगमिष्यसिमयाहतः ।।6.41.66।।
হে ৰাক্ষস! মোৰ হাতে নিহত হ’লে তুমি দেৱতা, মহর্ষি আৰু সকলো ৰাজর্ষিয়ে যি পৰম পদ লাভ কৰে, সেই একে গতিকেই প্ৰাপ্ত হ’বা।
Verse 67
बलेनयेनवैसीतांमाययाराक्षसाधम ।यामतिक्रामयित्वात्वंहृतवांस्तद्विदर्शय ।।6.41.67।।
হে ৰাক্ষসাধম! যি বল আৰু মায়াৰে তুমি মোক অতিক্ৰম কৰি সীতাক হৰণ কৰিছিলা, সেইটো এতিয়া দেখুৱাই দে।
Verse 68
अराक्षसमिमंलोकंकर्तास्मिनिशितैःशरैः ।नचेच्छरणमभ्येषितामादायतुमैथिलीम् ।।6.41.68।।
মোৰ তীক্ষ্ণ শৰসমূহেৰে মই এই লোকক ৰাক্ষসশূন্য কৰি দিম; যদি তুমি শৰণ নলও আৰু মৈথিলী সীতাক লৈ উভতাই নেদিওঁ।
Verse 69
धर्मात्माराक्षसश्रेष्ठःसम्प्राप्तोऽयंविभीषणः ।लङ्कैश्वर्यंधृवंश्रीमानयंप्राप्नोत्यकण्डकम् ।।6.41.69।।
ধৰ্মাত্মা আৰু ৰাক্ষসসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ এই বিভীষণ ইয়ালৈ আহিছে; শ্ৰীমান তেওঁ নিশ্চয়েই অখণ্ড সমৃদ্ধিসহ লংকাৰ ঐশ্বৰ্য লাভ কৰিব।
Verse 70
नहिराज्यमधर्मेणभोक्तुंक्षणमपित्वया ।शक्यंमूर्खसहायेनपापेनाविदितात्मना ।।6.41.70।।
অধৰ্মেৰে ৰাজ্য ভোগ কৰা তোমাৰ পক্ষে ক্ষণমাত্ৰো সম্ভৱ নহয়; মূৰ্খৰ সহায়ত পাপী আৰু আত্মতত্ত্ব-অজ্ঞ তুমি ৰাজ্যসুখ ভোগ কৰিব নোৱাৰা।
Verse 71
युध्यस्ववाधृतिंकृत्वाशौर्यमालम्ब्यराक्षस ।मच्छरैस्त्वंरणेशान्तस्ततःशान्तोभविष्यसि ।।6.41.71।।
হে ৰাক্ষস! ধৈৰ্য ধৰি যুদ্ধ কৰ; শৌৰ্যক আশ্ৰয় কৰ। ৰণত মোৰ শৰবোৰে তোমাক ‘নিঃশব্দ’ কৰি দিব; তাৰ পাছত তুমি ‘শান্তি’ (মৃত্যুত) লাভ কৰিবা।
Verse 72
यद्वाविशसिलोकांस्त्रीन्पक्षीभूतोमनोजवः ।ममचक्षुष्पथंप्राप्यनजीवन्प्रतियास्यसि ।।6.41.72।।
হে মনোজৱ! পখীৰ দৰে ৰূপ লৈ তিনিও লোকত প্ৰৱেশ কৰিলেও, মোৰ দৃষ্টিপথত পৰামাত্ৰেই তুমি জীৱন্তে ঘূৰি নাযাবা।
Verse 73
ब्रवीमित्वांहितंवाक्यंक्रियतामौर्ध्वदैहिकम् ।सुदृष्टाक्रियतांलङ्काजीवितंतेमयिस्थितम् ।।6.41.73।।
তোমাৰ হিতৰ বাবে মই কওঁ: মৃত্যুৰ পাছৰ কৰ্ম (ঔৰ্ধ্বদৈহিক ক্ৰিয়া) সজাই থোৱা। লংকাই অন্ত্যেষ্টিৰ ব্যৱস্থা কৰক; তোমাৰ জীৱন এতিয়া মোৰ হাতত আছে।
Verse 74
इत्युक्तःसतुतारेयोरामेणाक्लिष्टकर्मणा ।जगामाकाशामाविश्यमूर्तिमानिवहव्यवाट् ।।6.41.74।।
এনেদৰে অক্লিষ্টকৰ্মা ৰামে কোৱাৰ পাছত, তাৰাৰ পুত্ৰ আকাশত প্ৰৱেশ কৰি প্ৰস্থান কৰিলে; দেহধাৰী অগ্নিৰ দৰে দীপ্তিমান আছিল।
Verse 75
सोऽतिपत्यमुहूर्तेनश्रीमान्रावणमन्दिरम् ।ददर्शासीनमव्यग्रंरावणंसचिवैःसह ।।6.41.75।।
ক্ষণমাত্ৰতে শ্ৰীমান অংগদ ৰাৱণৰ মন্দিৰত উপস্থিত হৈ, তাত সচিবসকলৰ সৈতে নিৰ্ব্যগ্ৰভাৱে আসনস্থ হৈ বহি থকা ৰাৱণক দেখিলে।
Verse 76
ततस्तस्य I विदूरेणनिपत्यसहरिपुङ्गवः ।दीप्ताग्निसदृशस्तस्थावङ्गदःकनकाङ्गदः ।।6.41.76।।
তাৰ পাছত হৰিপুঙ্গৱ অংগদে তেওঁৰ পৰা বেছি দূৰত নহয় এনে ঠাইত অৱতৰণ কৰি, কনক-অংগদ ধাৰণ কৰি অগ্নিৰ দৰে দীপ্তিমান হৈ থিয় দিলে।
Verse 77
तद्रामवचनंसर्वमन्यूनाधिकमुत्तमम् ।सामात्यंश्रावयामासनिवेद्यात्मानमात्मना ।।6.41.77।।
নিজ পৰিচয় জনাই, তেওঁ ৰামৰ উত্তম বচনসমূহ একো কম-বেছি নকৰাকৈ ৰাৱণ আৰু তেওঁৰ সচিবসকলক শুনালে।
Verse 78
दूतोऽहंकोशलेन्द्रस्यरामस्याक्लिष्टकर्मणः ।वालिपुत्रोऽङ्गदोनामयदितेश्रोत्रमागतः ।।6.41.78।।
মই কোসলেন্দ্ৰ অকলিষ্টকৰ্ম শ্ৰীৰামৰ দূত; বালিৰ পুত্ৰ ‘অংগদ’ নামৰ—যেনে তোমাৰ কাণে আহিছে।
Verse 79
अहत्वांराघवोरामःकौसल्यानन्दवर्धनः ।निष्पत्यप्रतियुध्यस्वनृशंस पुरुषोभव ।।6.41.79।।
কৌসল্যাৰ আনন্দ বঢ়োৱা ৰঘুবংশীয় শ্ৰীৰামে কয়: ‘হে নিৰ্দয়! বাহিৰলৈ ওলাই আহি সন্মুখ যুঁজ দে; পুৰুষ হৈ দেখা।’
Verse 80
हन्तास्मित्वांसहामात्यंसपुत्रज्ञातिबान्धवम् ।निरुद्विग्नास्त्रयोलोकाभविष्यन्तिहतेत्वयि ।।6.41.80।।
মই তোমাক মন্ত্ৰী, পুত্ৰ, জ্ঞাতি আৰু বন্ধু-বান্ধৱৰ সৈতে বধ কৰিম; তুমি নিহত হ'লে তিনিও লোক ভয়মুক্ত হ'ব।
Verse 81
देवदानवयक्षाणांगन्धर्वोरगरक्षसाम् ।शत्रुमद्योद्धरिष्यामित्वामृषीणांचकण्टकम् ।।6.41.81।।
আজি মই তোমাক উচ্ছেদ কৰিম - যি দেৱতা, দানৱ, যক্ষ, গন্ধৰ্ৱ, নাগ আৰু ৰাক্ষসসকলৰ শত্ৰু - আৰু যি ঋষিসকলৰ বাবে কণ্টক স্বৰূপ হৈ পৰিছে।
Verse 82
विभीषणस्यचैश्वर्यंभविष्यतिहतेत्वयि ।नचेत्सत्कृत्यवैदेहींप्रणिपत्यप्रदास्यसि ।।6.41.82।।
যদি তুমি বৈদেহীক সসম্মানে - শিৰ নত কৰি - ঘূৰাই নিদিয়া, তেন্তে তোমাৰ মৃত্যুৰ পাছত ৰাজ্যভাৰ বিভীষণৰ হাতলৈ যাব।
Verse 83
इत्येवंपरुषंवाक्यंब्रुवाणेहरिपुङ्गवे ।अमर्षवशमापन्नोनिशाचरगणेश्वरः ।।6.41.83।।
যেতিয়া বানৰশ্ৰেষ্ঠই এনে কঠোৰ বাক্য ক'লে, তেতিয়া নিশাচৰৰ অধিপতি অনিয়ন্ত্ৰিত ক্ৰোধত জ্বলি উঠিল।
Verse 84
ततस्सरोषताम्राक्षश्शशापसचिवांन्नोस्तदा ।गृह्यतामेषदुर्मेधावध्यतामितिचासकृत् ।।6.41.84।।
তেতিয়া ক্ৰোধত তাৰ চকু ৰঙা হৈ উঠিল; সেই ৰাক্ষসে নিজৰ সচিবসকলক বাৰে বাৰে ধিক্কাৰ দি ক’লে— “এই দুৰ্বুদ্ধিক ধৰা; বধ কৰা!”
Verse 85
रावणस्यवच्शुत्वादीप्ताग्निसमतेजसा ।जगृहुस्तंततोघोराश्चत्वारोरजनीचराः ।।6.41.85।।
ৰাৱণৰ বাক্য শুনি, অগ্নিসম তেজে জ্বলন্ত অংগদক চাৰিজন ভয়ংকৰ নিশাচৰে ধৰি পেলালে।
Verse 86
ग्राहयामासतारेयस्स्वयमात्मनमात्मवान् ।बलंदर्शयितुंवीरोयातुधानगणेतदा ।।6.41.86।।
তেতিয়া তাৰাপুত্ৰ সেই বীৰ, আত্মসংযমী আৰু আত্মবান, ৰাক্ষসগণৰ মাজত নিজৰ বল দেখুৱাবলৈ ইচ্ছা কৰি, নিজেই ধৰা পৰিবলৈ দিলে।
Verse 87
सतान्बाहुद्वयासक्तानादायपतगानिव ।प्रासादंशैलसङ्कामुत्पपाताङ्गदस्तदा ।।6.41.87।।
তাৰ পিছত অংগদে, দুয়ো বাহুত আঁকোৱালি ধৰা তেওঁলোকক পখীৰ দৰে লৈ, পৰ্বতসদৃশ উচ্চ প্ৰাসাদৰ ওপৰত জঁপিয়াই উঠিল।
Verse 88
तेन्तरिक्षाद्विनिर्धूतास्तस्यवेगेनराक्षसाः ।भूमौनिपतिताःसर्वेराक्षसेन्द्रस्यपश्यतः ।।6.41.88।।
তাৰ বেগে আকাশৰ পৰা উছলি পৰি যোৱা সেই সকলো ৰাক্ষস, ৰাক্ষসেন্দ্ৰ ৰাৱণে চাই থকা অৱস্থাতেই, ভূমিত পৰি গ’ল।
Verse 89
ततःप्रासादशिखरंशैलशृङ्गमिवोन्नतम् ।ददर्शराक्षसेन्द्रस्यवालिपुत्रःप्रतापवान् ।।6.41.89।।
তেতিয়া প্ৰতাপৱান বালিপুত্ৰে ৰাক্ষসৰাজৰ প্ৰাসাদ-শিখৰটো দেখিলে—পৰ্বতৰ শৃংগৰ দৰে উচ্ছভাৱে উঠি থকা।
Verse 90
तत्पफालपदाक्रान्तंदशग्रीवस्यपश्यतः ।पुराहिमवतश्शृङ्गंवज्रिणेवविदारितम् ।।6.41.90।।
দশগ্ৰীৱে চাই থাকোঁতেই, তাৰ পদাঘাতত সেই শিখৰটো ফাটি গ’ল—যেনেকৈ পুৰাকালে বজ্ৰধাৰী ইন্দ্ৰই হিমৱতৰ শৃংগ বিদাৰিছিল।
Verse 91
भङ् क्त्वाप्रासादशिखरंनामविश्राव्यचात्मनः ।विनद्यसुमहानादमुत्पपातविहायसम् ।।6.41.91।।
প্ৰাসাদ-শিখৰ ভাঙি, নিজৰ নাম ঘোষণা কৰি, মহা গর্জন কৰি সি আকাশলৈ উৰি উঠিল।
Verse 92
व्यथयन्राक्षसान्सर्वान्हर्षयंश्चापिवानरान् ।सवानराणांमध्येतुरामपार्श्वमुपागतः ।।6.41.92।।
সকলো ৰাক্ষসক কঁপাই আৰু বানৰসকলক হৰ্ষিত কৰি, সি বানৰ-মধ্যলৈ উভতি আহি ৰামৰ কাষলৈ নিকট হ’ল।
Verse 93
रावणस्तुपरंचक्रेक्रोधंप्रासादधर्षणात् ।विनाशंचात्मनःपश्यन्निश्श्वासपरमोऽभवत् ।।6.41.93।।
প্ৰাসাদত হোৱা অপমানত ৰাৱণ পৰম ক্ৰোধে জ্বলি উঠিল; নিজৰ বিনাশ আগতেই দেখি, সি গভীৰ আৰু ভাৰী নিশ্বাসত নিমগ্ন হ’ল।
Verse 94
रामस्तुबहुभिर्हृष्टर्निनदद्भिःप्लवङ्गमैः ।वृतोरिपुवधाकाङ्क्षीयुद्धायैवाभ्यवर्तत ।।6.41.94।।
আনন্দিত গর্জন কৰা বহু প্লৱংগমে ঘেৰি ধৰাৰ মাজত, শত্রুবধৰ আকাঙ্ক্ষাৰে ৰাম যুদ্ধৰ বাবে নিজেই সাজু হৈ থিয় হ’ল।
Verse 95
सुषेणस्तुमहावीर्योगिरिकूटोपमोहरिः ।बहुभिःसम्वृतस्तत्रवानरैःकामरूपिभिः ।।6.41.95।।
তাত মহাবীৰ সুসেণ—গিৰিশিখৰৰ দৰে বলৱান হৰি—ইচ্ছামতে ৰূপ ধাৰণ কৰিব পৰা বহু বানৰেৰে আৱৃত হৈ থিয় আছিল।
Verse 96
सचतुर्द्वाराणिसर्वाणिसुग्रीववचनात्कपिः ।पर्यक्रामतदुर्धर्षोनक्षत्राणीवचन्द्रमाः ।।6.41.96।।
সুগ্ৰীৱৰ বচন অনুসৰি সেই দুৰ্ধৰ্ষ কপিয়ে চাৰিওটা দুৱাৰ পৰিক্ৰমা কৰিলে—যেনেকৈ নক্ষত্ৰসমূহৰ মাজত চন্দ্ৰমা গতি কৰে।
Verse 97
तेषामक्षौहिणिशतंसमवेक्ष्यवनौकसाम् ।लङ्कामुपनिविष्टानांसागरंचानिवर्तताम् ।।6.41.97।।राक्षसाविस्मयंजग्मुस्त्रासंजग्मुस्तथापरे ।अपरेसमरोध्धर्षाद्धर्षमेवप्रपेदिरे ।।6.41.98।।
লংকাৰ ওচৰত শিবিৰ পাতি, সাগৰলৈকে পিছু হটাৰ চিন নেদেখুৱাই বিস্তৃত হৈ থকা বনবাসী সেনাৰ—শত অক্ষৌহিণীৰ—দৃশ্য দেখি,
Verse 98
तेषामक्षौहिणिशतंसमवेक्ष्यवनौकसाम् ।लङ्कामुपनिविष्टानांसागरंचानिवर्तताम् ।।6.41.97।।राक्षसाविस्मयंजग्मुस्त्रासंजग्मुस्तथापरे ।अपरेसमरोध्धर्षाद्धर्षमेवप्रपेदिरे ।।6.41.98।।
ৰাক্ষসসকল বিস্ময়ত পৰিল; কিছুমান ভয়ত ত্ৰস্ত হ’ল; আৰু কিছুমান সমৰৰ সম্ভাৱনাত হর্ষোদ্ধর্ষ হৈ কেৱল উল্লাসত উথলি উঠিল।
Verse 99
कृत्स्नंहिकपिभिर्व्याप्तंप्राकारपरिखान्तरम् ।ददृशूराक्षसादीनाःप्राकारंनानरीकृतम् ।।6.41.99।।हाहाकारंप्रकुर्वन्तिराक्षसाभयमोहिताः ।
প্ৰাকাৰ আৰু পৰিখাৰ মাজৰ সমগ্ৰ স্থান কপিসকলে ভৰি পেলাইছিল; ৰাক্ষসসকলে দেখিলে—যেন প্ৰাকাৰেই নানৰীৰূপে, অৰ্থাৎ বানৰসমূহৰ গোট হৈ পৰিছে। ভয়ত মোহিত ৰাক্ষসসকলে হাহাকাৰ তুলিলে।
Verse 100
ৰাক্ষসসকলৰ ৰাজনগৰত যেতিয়া অতি ভয়ংকৰ কোলাহল উঠিল, তেতিয়া ৰাক্ষসসকলে আত্মৰক্ষাৰ্থে মহাশস্ত্ৰ ধৰি, যুগান্তৰ বতাহৰ দৰে আগবাঢ়ি ওলাই আহিল।
Frequently Asked Questions
The pivotal action is Rāma’s choice to combine disciplined siege tactics with a final diplomatic ultimatum: he authorizes force as daṇḍa (lawful punishment) while still offering Rāvaṇa the dharmic exit—return Vaidehī respectfully—before total war.
The chapter teaches that righteous leadership integrates foresight, restraint, and accountability: omens warn of collective loss, strategy prevents chaos, and punishment is framed as moral necessity rather than personal vengeance—especially when the protection of Sītā and public order are at stake.
Laṅkā’s fortification system is mapped in detail—its four gates, high walls (prākāra), moats (parikhā), and toranas—along with Rāvaṇa’s palace as a political center; these landmarks structure both the siege’s logistics and the envoy encounter.