Sarga 4

Verse 1

श्रुत्वा हनुमतो वाक्यं यथावदनुपूर्वशः ।ततोऽब्रवीन्महातेजा रामस्सत्यपराक्रमः ।।।।

হনুমানৰ বাক্য যথাৱৎ ক্ৰমে ক্ৰমে শুনি, তাৰ পাছত মহাতেজস্বী, সত্য-পরাক্ৰমী শ্ৰীৰামে ক’লে।

Verse 2

यां निवेदयसे लङ्कां पुरीं भीमस्य रक्षसः ।क्षिप्रमेनां मथिष्यामि सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ।।।।

তুমি যি ভয়ংকৰ ৰাক্ষসৰ লংকাপুৰীৰ বৰ্ণনা দিছা, মই তাক শীঘ্ৰেই চূৰ্ণ-বিচূৰ্ণ কৰিম; এই কথা মই তোমাক সত্যকৈ ক’লোঁ।

Verse 3

अस्मिन् मुहूर्ते सुग्रीव प्रयाणमभिरोचये ।युक्तो मुहूर्तो विजयः प्राप्तो मध्यं दिवाकर ।।।।

হে সুগ্ৰীৱ, এই মুহূৰ্ততেই যাত্ৰা আৰম্ভ কৰাটো মই বাছি লওঁ; বিজয়ৰ বাবে ই এক শুভ-যুগ্ম মুহূৰ্ত, কিয়নো সূৰ্য মধ্যাকাশত উপনীত হৈছে।

Verse 4

सीतां हृत्वा तु मे जातु क्वासौ यास्यति यास्यत: ।सीता श्रुत्वाभियानं मे अशामेष्यति जीविते ।जीवितान्तेऽ मृतं स्पृष्टवा पीत्वा विषमिवातुरः ।।।।

সীতাক হৰণ কৰি নিয়া সেই জনে মোৰ পৰা পলাই ক’লৈ যাব পাৰিব? মোৰ অভিযানৰ সংবাদ সীতাই শুনিলেই তাই জীৱনত পুনৰ আশা পাব—বিষ পান কৰি ব্যাকুল হোৱা মানুহে প্ৰাণান্তত অমৃত স্পৰ্শ কৰিলে যেন পুনৰ জীয়াই উঠে, তেনেকৈ।

Verse 5

उत्तरा फल्गुनी ह्यद्य श्वस्तु हस्तेन योक्ष्यते ।अभिप्रायाम सुग्रीव सर्वानीकसमावृताः ।।।।

আজি উত্তৰা ফাল্গুনী নক্ষত্ৰ উদিত; কাইলৈ ই হস্তৰ সৈতে যোগ পাব। সুগ্ৰীৱ, সেনাৰ সকলো বিভাগ একত্ৰ কৰ—এই শুভ সময়তে যাত্ৰা কৰাৰ মোৰ সংকল্প।

Verse 6

निमित्तानि च पश्यामि यानि प्रादुर्भवन्ति च ।निहत्य रावणं सीतामानयिष्यामि जानकीम् ।।।।

উদ্ভৱ হোৱা নিমিত্তসমূহ মই দেখিছোঁ; ৰাৱণক নিধন কৰি জনকনন্দিনী জানকী সীতাক মই পুনৰ আনি দিম।

Verse 7

उपरिष्टाद्धि नयनं स्फुरमाणमिदं मम ।विजयं समनुप्राप्तं शंसतीव मनोरथम् ।।।।

মোৰ ওপৰৰ চকুপতীৰ এই স্ফুৰণ যেন বিজয় সমীপলৈ আহিছে বুলি সূচায়; যেন মোৰ মনোৰথ সিদ্ধ হ’ব বুলি ঘোষণা কৰি আছে।

Verse 8

ततो वानरराजेन लक्ष्मणेन सुपूजितः ।उवाच रामो धर्मात्मा पुनरप्यर्धकोविदः ।।।।

তাৰ পাছত বানৰরাজ সুগ্ৰীৱ আৰু লক্ষ্মণৰ দ্বাৰা অতি সন্মানিত, ধৰ্মাত্মা আৰু নীতিত নিপুণ শ্ৰীৰামে পুনৰবাৰ ক’লে।

Verse 9

अग्रे यातु बलस्यास्य नीलो मार्गमवेक्षितुम् ।वृतश्शतसहस्रेण वानराणां तरस्विनाम् ।।।।

এই বাহিনীৰ আগত পথ অৱলোকন কৰিবলৈ নীল আগবাঢ়ক; বীৰ আৰু দ্ৰুতগামী বানৰৰ লক্ষসংখ্যক পৰিবেষ্টনে সৈতে।

Verse 10

फलमूलवता नील शीतकाननवारिणा ।पथा मधुमता चाशु सेनां सेनापते नय ।।।।

হে নীল, হে সেনাপতি! ফল-মূলসমৃদ্ধ, শীতল বনজলযুক্ত আৰু মধুৰ মধু থকা পথেদি সেনাক শীঘ্ৰে লৈ যোৱা।

Verse 11

दूषयेयुर्दुरात्मनः पथि मूलफलोदकम् ।राक्षसाः परिरक्षेथास्तेभ्यस्त्वं नित्यमुद्यतः ।।।।

দুৰাত্মা ৰাক্ষসসকলে পথত মূল-ফল আৰু জল দুষিত কৰিব পাৰে; সেয়ে তুমি সদায় সতৰ্ক হৈ থাকি, সিহঁতৰ পৰা সেই সামগ্ৰী সদা ৰক্ষা কৰা।

Verse 12

निम्नेषु वनदुर्गेषु वनेषु च वनौकसः ।अभिप्लुत्याभिपश्येयुः परेषां निहितं बलम् ।।।।

হে বনবাসী বানৰসকল! নিম্ন ঠাইবোৰত, দুৰ্গম বনদুৰ্গত আৰু অৰণ্যত অনুসন্ধান কৰা; জঁপিয়াই ওপৰৰ পৰাো চোৱা, যাতে শত্রুৰ লুকুৱাই থোৱা বল প্ৰকাশ পায়।

Verse 13

यच्च फल्गु बलं किञ्चित्त दत्रैवोपपद्यताम् ।एतद्धि कृत्यं घोरं नो विक्रमेण प्रयुज्यताम् ।।।।

যিসকলৰ বল অল্প, তেওঁলোকক ইয়াতেই সহায়ক কৰ্মত নিয়োজিত কৰা হওক; কিয়নো আমাৰ সন্মুখৰ কৰ্তব্য অতি ঘোৰ—সেয়ে পৰাক্ৰম সম্পূৰ্ণৰূপে প্ৰয়োগ কৰা হওক।

Verse 14

सागरौघनिभं भीममग्रानीकं महाबलाः ।कपिसिंहाः प्रकर्षस्तु शतशोऽथ सहस्रशः ।।।।

মহাবলী কপি-সিংহসকল সেনাৰ অগ্ৰভাগত ভয়ংকৰ ৰূপে আগবাঢ়িল—সাগৰৰ উথলি উঠা ঢৌৰ দৰে; শতশঃ সহস্ৰশঃ তেওঁলোকে প্ৰচণ্ড বেগে ধাৱমান হ’ল।

Verse 15

गजश्च गिरिसङ्काशो गवयश्च महाबलः ।गवाक्षश्चाग्रतो यातु गवां दृप्तइवर्षभ: ।।।।

পৰ্বতসদৃশ আকৃতিৰ গজ, মহাবলী গৱয় আৰু গৱাক্ষ—এই তিনিও অগ্ৰভাগত আগবাঢ়ক; যেন গোহালিৰ আগত গৰ্বিত বৃষভে দলেৰে পথ দেখুৱায়।

Verse 16

यातु वानरवाहिन्या वानरः प्लवतां वरः ।पालयन्दक्षिणं पार्श्वमृषभो वानरर्षभः ।।।।

বানৰবাহিনীত প্লৱংগসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ, বানৰঋষভ ঋষভে দক্ষিণ পাৰ্শ্ব ৰক্ষা কৰক।

Verse 17

गन्धहस्तीव दुर्धर्षस्तरस्वी गन्धमादनः ।यातु वानरवाहिन्या स्सव्यं पार्श्वमधिष्ठितः ।।।।

মদগন্ধী হাতীৰ দৰে দুৰ্ধর্ষ আৰু বলৱান গন্ধমাদনে বানৰসেনাৰ বাম পাৰ্শ্বত অৱস্থান কৰক।

Verse 18

यास्यामि बलमध्येऽहं बलौघमभिहर्षयन् ।अधिरुह्य हनूमन्त मैरावत मिवेश्वरः ।।।।

মই সেনাৰ মাজলৈ গৈ সেনাক উৎসাহিত কৰি, হনুমন্তৰ ওপৰত আৰূঢ় হৈ আগবাঢ়িম—যেনেদৰে দেবেন্দ্ৰ ইন্দ্ৰ ঐৰাৱতৰ ওপৰত আৰোহণ কৰে।

Verse 19

अङ्गदेनैष संयातु लक्ष्मणश्चान्त कोपमः ।सार्वभौमेन भूतेशो द्रविणाधिपतिर्यथा ।।।।

অন্তকৰ দৰে ভয়ংকৰ লক্ষ্মণ অঙ্গদৰ ওপৰত আৰূঢ় হৈ আগবাঢ়ক—যেনেদৰে ভূতেশ্বৰ কুবেৰ নিজৰ গজ সাৰ্বভৌমৰ ওপৰত আৰোহণ কৰে।

Verse 20

जाम्बवांश्च सुषेणश्च वेगदर्शी च वानरः ।ऋक्षराजो महासत्त्वः कुक्षिं रक्षन्तु ते त्रयः ।।।।

জাম্বৱান, সুষেণ আৰু বানৰ বেগদৰ্শী—এই তিনিজন মহাসত্ত্বশালী ঋক্ষৰাজৰ সৈতে মিলি তোমাৰ কুক্ষি-পাৰ্শ্ব (পিছফাল) ৰক্ষা কৰক।

Verse 21

राघवस्य वचश्श्रुत्वा सुग्रीवो वाहिनीपतिः ।व्यादिदेश महावीर्यो वानरान्वानरर्षभ ः ।।।।

ৰাঘৱৰ বচন শুনি, বাহিনীপাতি সুগ্ৰীৱ—বানৰসকলৰ মাজত বানৰর্ষভ, মহাবীৰ—বানৰসেনাক আদেশ দিলে।

Verse 22

ते वानरगणास्सर्वे समुत्पत्य युयुत्सवः ।गुहाभ्यश्शिखरेभ्यश्च अशु पुप्लुविरे तदा ।।।।

তেতিয়া যুদ্ধেচ্ছু সেই সকলো বানৰগণ গুহাৰ পৰা আৰু পৰ্বতৰ শিখৰৰ পৰা হঠাৎ উফৰি উঠি, তৎক্ষণাৎ দ্ৰুতগতিত জঁপিয়াই আগবাঢ়িল।

Verse 23

ततो वानरराजेन लक्ष्मणेन च पूजितः ।जगाम रामोधर्मात्मा ससैन्यो दक्षिणां दिशम् ।। ।।

তাৰ পাছত বানৰৰাজ আৰু লক্ষ্মণৰ দ্বাৰা পূজিত ধৰ্মাত্মা ৰাম সসৈন্যে দক্ষিণ দিশলৈ প্ৰস্থান কৰিলে।

Verse 24

शतैः शतसहस्रैश्च कोटिभिश्चायुतैरपि ।वारणाभैश्च हरिभिर्ययौ परिवृतस्तदा ।।।।

তেতিয়া হাতীৰ দৰে বলৱান বানৰসকলৰ অপাৰ সমাৱেশেৰে পৰিবেষ্টিত হৈ, শত, শতসহস্ৰ, কোটি আৰু অযুত পৰ্যন্ত অগণন হৰিসকলৰ সৈতে তেওঁ আগবাঢ়িল।

Verse 25

तं यान्तमनुयान्ती सा महती हरिवाहिनी ।दृप्ता: प्रमुदितास्सर्वे सुग्रीवेणाभिपालिताः ।।।।

তেওঁ আগবাঢ়ি যেতেই সেই মহৎ বানৰ-বাহিনী তেওঁৰ পিছে পিছে গ’ল; সুগ্ৰীৱৰ আজ্ঞাত সুসংযত, সকলোৱে গৰ্বিত আৰু প্ৰমুদিত আছিল।

Verse 26

आप्लवन्तः प्लवन्तश्च गर्जन्तश्च प्लवङ्गमाः ।क्षेवळन्तो निनदन्तस्ते जग्मुर्वै दक्षिणां दिशम् ।।।।

জঁপিয়াই, উছলি, গর্জি আৰু চিঞৰি মাতি সেই প্লৱংগমসকলে ক্ৰীড়াভাৱে তথাপি যুদ্ধসন্নদ্ধ হৈ নিশ্চিতভাৱে দক্ষিণ দিশলৈ গ’ল।

Verse 27

भक्ष्यन्त स्सुगन्धीनि मधूनि च फलानि च ।उद्वहन्तो महावृक्षान् मञ्जरीपुञ्जधारिणः ।।।।

সুগন্ধি মধু আৰু ফল ভক্ষণ কৰি কৰি তেওঁলোকে আগবাঢ়িল; আৰু মঞ্জৰীৰ গুচ্ছৰে ভৰা মহাবৃক্ষৰ ডালসমূহ কাঁধত তুলি লৈ গৈছিল।

Verse 28

अन्योन्यं सहसा दृप्ता निर्वहान्ति क्षिपन्ति च ।पतन्तश्पोत्पत्नत्यन्ये पातयन्त्यपरे परान् ।।।।

উল্লাসত মত্ত হৈ তেওঁলোকে হঠাতে পৰস্পৰক তুলি লৈ ফুৰাই পেলাই খেলিছিল; কিছুমান পৰিছিল, কিছুমান জঁপিয়াই উঠিছিল, আৰু কিছুমানে আনক ঠেলি তললৈ পেলাই দিছিল—হর্ষভৰা ক্ৰীড়াত।

Verse 29

रावणो नो निहन्तव्यस्सर्वे च रजनीचराः ।इति गर्जन्ति हरयो राघवस्य समीपतः ।।।।

“ৰাৱণক আমি নিশ্চয় বধ কৰিব লাগিব—আৰু সকলো নিশাচৰকো!” এইদৰে ৰাঘৱ (শ্ৰীৰাম)ৰ ওচৰত বানৰসকলে গর্জন কৰিলে।

Verse 30

पुरस्तादृषभो वीरो नील: कुमुद एव च ।पन्थानं शोधयन्तिस्म वानरैर्बहुभि स्सह ।।।।

আগফালে বীৰ ঋষভ, নীল আৰু কুমুদ—বহু বানৰৰ সৈতে—পথটো অনুসন্ধান কৰি শোধন কৰি গৈ আছিল।

Verse 31

मध्ये तु राजा सुग्रीवो रामो लक्ष्मण एव च ।बलभिर्बहुभि र्भीमैर्वृताश्शत्रुनिबर्हणाः ।।।।

মাজভাগত ৰজা সুগ্ৰীৱ, আৰু শ্ৰীৰাম-লক্ষ্মণ—বহু ভয়ংকৰ বলৱান যোদ্ধাৰে আৱৃত—শত্ৰুনাশক ৰূপে আগবাঢ়িল।

Verse 32

हरिश्शतवलिर्वीरः कोटीभिर्दशभिर्वृतः ।सर्वामेको ह्यावष्टभ्य ररक्ष हरिवाहिनीम् ।।।।

বীৰ বানৰ শতৱলি দহ কোটি সৈন্যেৰে বেষ্টিত আছিল; একাই দৃঢ়ভাৱে থিয় হৈ সমগ্ৰ বানৰ-বাহিনী ৰক্ষা কৰি থাকিল।

Verse 33

कोटीशतपरीवारः केसरी पनसो गजः ।अर्कश्चातिबल: पार्श्वमेकं तस्याभिरक्षति ।।।।

শত কোটি অনুসৰীয়েৰে পৰিবেষ্টিত কেশৰী, পনস, গজ আৰু অতি বলৱান অৰ্ক—সেই বাহিনীৰ এটা পাৰ্শ্ব ৰক্ষা কৰিলে।

Verse 34

सुषेणो जाम्बवांश्चैव ऋक्षैर्बहुभिरावृतौ ।सुग्रीवं पुरतः कृत्वा जघनं सम्ररक्षतुः ।।।।

সুষেণ আৰু জাম্বৱান—বহু ঋক্ষৰ দ্বাৰা আৱৃত হৈ—সুগ্ৰীৱক আগত ৰাখি, সেনাৰ পশ্চাৎভাগ সাৱধানে ৰক্ষা কৰিলে।

Verse 35

तेषां सेनापतिर्वीरो नीलो वानरपुङ्गवः ।सम्पतन्पततां श्रेष्ठस्तद्बलं पर्यपालयात् ।।।।

তেওঁলোকৰ বীৰ সেনাপতি নীল—ঝাঁপ দি নামা সকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ বানৰপুঙ্গৱ—সেনাৰ মাজে মাজে ঘূৰি সেই বলক সুশৃঙ্খলভাৱে পৰিচালনা কৰিলে।

Verse 36

दरीमुखः प्रजङ्घश्च रम्भोऽथ रभसः कपिः ।सर्वतश्च ययुर्वीरास्त्वरयन्तः प्लवङ्गमान् ।।।।

দাৰীমুখ, প্ৰজংঘ, ৰম্ভ আৰু কপি ৰভস—এই বীৰ বানৰসকলে চাৰিওফালে চলাফেরা কৰি, প্লৱংগমসকলক ত্বৰিত কৰি আগবঢ়াই দিছিল।

Verse 37

एवं ते हरिशार्दूला गच्छन्तो बलदर्पिताः ।अपश्यंस्ते गिरिश्रेष्ठं सह्यं द्रुमालतायुतम् ।।।।सरांसि च सुपुल्लानि तटाकानि वनानि च ।।।।

এইদৰে বলদৰ্পে উল্লসিত সেই হৰিশাৰ্দূল বানৰসকলে আগবাঢ়ি গৈ, দ্ৰুম-লতাৰে শোভিত পৰ্বতশ্ৰেষ্ঠ সহ্যক দেখা পালে; লগতে সুপুষ্পিত পদ্মে ভৰা সৰোবৰ, তটাক আৰু বনসমূহো দৰ্শন কৰিলে।

Verse 38

एवं ते हरिशार्दूला गच्छन्तो बलदर्पिताः ।अपश्यंस्ते गिरिश्रेष्ठं सह्यं द्रुमालतायुतम् ।।6.4.37।।सरांसि च सुपुल्लानि तटाकानि वनानि च ।।6.4.38।।

এইদৰে বলৰ গৰ্বে পূৰ্ণ সেই হৰিশাৰ্দূল বানৰসকলে আগবাঢ়ি গৈ, দ্ৰুম-লতাৰে পৰিপূৰ্ণ পৰ্বতশ্ৰেষ্ঠ সহ্যক নিহাৰি থাকিল; লগতে সুপুষ্পিত পদ্মযুক্ত সৰোবৰ, তটাক আৰু বনসমূহো দেখিলে।

Verse 39

रामस्य शासनं ज्ञात्वा भीमकोपस्य भीतवत् ।वर्जयन्नगराभ्याशां स्तथा जनपदानपि ।।।।सागरौघनिभं भीमं तद्वानरबलं महत् ।उत्ससर्प महाघोषं भीमघोषमिवार्णव: ।।।।

ৰামৰ ভয়ংকৰ ক্ৰোধক ভয় কৰা যেন, ৰামৰ আজ্ঞা জানি সেই মহা বানৰসেনাই নগৰৰ ওচৰ-উপান্ত আৰু জনপদ-গাঁওসমূহো এৰাই আগবাঢ়িল; সাগৰৰ ঢৌৰ দৰে অপাৰ আৰু ভীম সেই সেনা মহাঘোষে গর্জি, যেন সাগৰেই গর্জিছে, তেনেকৈ আগলৈ সৰি গ’ল।

Verse 40

रामस्य शासनं ज्ञात्वा भीमकोपस्य भीतवत् ।वर्जयन्नगराभ्याशां स्तथा जनपदानपि ।।6.4.39।।सागरौघनिभं भीमं तद्वानरबलं महत् ।उत्ससर्प महाघोषं भीमघोषमिवार्णव: ।।6.4.40।।

ৰামৰ আজ্ঞা জানি, তেওঁৰ ভয়ংকৰ অসন্তোষক ভয় কৰা যেন, সাগৰৰ ঢৌৰ দৰে অপাৰ সেই মহা বানৰসেনাই বজ্ৰগম্ভীৰ মহাঘোষে গর্জি আগবাঢ়িল; তথাপি নগৰ আৰু গাঁও-জনপদসমূহ এৰাই চলিল।

Verse 41

तस्यदाशरथे: पार्श्वे शूरास्ते कपिकुङजराः ।तोर्णमापुप्लुवु स्सर्वे सदश्वा इव चोदिताः ।।।।

দাশৰথি ৰামৰ কাষতে সেই বীৰ কপি-কুঞ্জৰসকল সকলোৱে তৎক্ষণাৎ জঁপিয়াই আগবাঢ়িল—যেন ভালদৰে চলোৱা ঘোঁৰাবোৰ উচটাই দিলে দৌৰি উঠে।

Verse 42

कपिभ्यामुह्यमानौ तौ शुशुभाते नरर्षभौ ।महाद्भ्यामिव सम्स्पृष्टौ ग्रहाभ्यां चन्द्रभास्करौ ।।।।

দুজন বানৰে বহন কৰি নিয়া সেই দুজন নৰশ্ৰেষ্ঠ অতি দীপ্তিময় হৈ শোভা পালে—যেন দুটা মহাগ্ৰহৰ স্পৰ্শত চন্দ্ৰ আৰু সূৰ্য উজ্জ্বল হয়।

Verse 43

ततो वानरराजेन लक्ष्मणेन सुपूजितः ।जगाम रामो धर्मात्मा ससैन्यो दक्षिणां दिशम् ।।।।

তেতিয়া বানৰ-ৰাজ আৰু লক্ষ্মণৰ দ্বাৰা সুপূজিত ধৰ্মাত্মা শ্ৰীৰামে নিজৰ সেনাসহ দক্ষিণ দিশলৈ যাত্ৰা কৰিলে।

Verse 44

तमङ्गदगतो रामं लक्ष्मणश्शुभया गिरा ।उवाच परिपूर्णार्थ: स्मृतिमान् प्रतिभानवान् ।।।।

অংগদৰ ওপৰত আৰূঢ়, স্মৃতিমান আৰু প্ৰতিভাৱান, উদ্দেশ্য সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ তৎপৰ লক্ষ্মণে শুভ বাক্যৰে ৰামক ক’লে।

Verse 45

हृतामवाप्य वैदेहीं क्षिप्रं हत्वा च रावणम् ।समृद्धार्थस्समृद्धार्थमयोध्यां प्रतियास्यसि ।।।।

বৈদেহীক পুনৰ লাভ কৰি আৰু ৰাৱণক শীঘ্ৰ সংহাৰ কৰাৰ পাছত, সিদ্ধাৰ্থ হৈ ন্যায়সঙ্গত লক্ষ্য সাধি অযোধ্যালৈ উভতি যাবা।

Verse 46

महान्ति च निमित्तानि दिवि भूमौ च राघव ।शुभानि तव पश्यामि सर्वाण्येनार्थसिद्धये ।अनुवाति शिवो वायु स्सेवां मृदुहित स्सुखः ।।।।

হে ৰাঘৱ! আকাশত আৰু পৃথিৱীত তোমাৰ বাবে মহৎ আৰু শুভ নিমিত্তসমূহ মই দেখিছোঁ—এই সকলো উদ্দেশ্যসিদ্ধিৰ সংকেত। শিৱকৰ বায়ুও বয়, সেনাৰ অগ্ৰগতিত সহায়ক, মৃদু, হিতকৰ আৰু সুখদ।

Verse 47

पूर्णवल्गुस्वराश्चेमे प्रवदन्ति मृगद्विजाः ।प्रसन्नाश्च दिश स्सर्वा विमलश्च दिवाकरः ।।।।

এই মৃগ আৰু পক্ষীবোৰ পূৰ্ণ আৰু মধুৰ স্বৰে মাতিছে; সকলো দিশ প্ৰসন্ন, আৰু দিবাকৰো নিৰ্মলভাৱে উজ্জ্বল।

Verse 48

उशना च प्रसन्नार्चिरनु त्वां भार्गवो गतः ।।।।ब्रह्मराशिर्विशुद्धश्च शुद्दाश्च परमर्षयः ।अर्चिष्मन्तः प्रकाशन्ते ध्रुवं सर्वे प्रदक्षिणम् ।।।।

উশনা (শুক্ৰ) ভাৰ্গৱ শান্ত দীপ্তিৰে জ্বলি তোমাৰ পিছফালে অনুসৰণ কৰিছে; ব্ৰহ্মৰাশি বিশুদ্ধ, আৰু পৰমশুদ্ধ মহৰ্ষিসকল অগ্নিসদৃশ কিৰণেৰে দীপ্ত হৈ ধ্ৰুৱক সকলোৱে দক্ষিণাবৰ্তে প্ৰদক্ষিণা কৰিছে—ই নিশ্চিত সফলতাৰ শুভ লক্ষণ।

Verse 49

उशना च प्रसन्नार्चिरनु त्वां भार्गवो गतः ।।6.4.48।।ब्रह्मराशिर्विशुद्धश्च शुद्दाश्च परमर्षयः ।अर्चिष्मन्तः प्रकाशन्ते ध्रुवं सर्वे प्रदक्षिणम् ।।6.4.49।।

এই একে আকাশীয় শুভলক্ষণ পুনৰুক্ত হৈছে: উশনা (শুক্ৰ) শান্ত দীপ্তিৰে তোমাৰ পিছফালে উজ্বল; দীপ্তিমান মহৰ্ষিসকলে ধ্ৰুৱক দক্ষিণাবৰ্তে প্ৰদক্ষিণা কৰিছে—মঙ্গলময় সফলতাৰ দৃঢ় নিশ্চয়।

Verse 50

त्रिशङ्कुर्विमलो भाति राजर्षिस्सपुरोहितः ।पितामहाः पुरोऽस्माकमिक्ष्वाकूणां महात्मनाम् ।।।।

ত্ৰিশঙ্কু ৰাজৰ্ষি—আমাৰ মহাত্মা ইক্ষ্বাকু বংশৰ পিতামহ—নিজ পুৰোহিতসহ নিৰ্মল দীপ্তিৰে উজ্বল হৈ আমাৰ আগত প্ৰকাশ পাইছে; ই পিতৃ-পূৰ্বজৰ শুভ লক্ষণ।

Verse 51

विमले च प्रकाशेते विशाखे निरुपप्लुवे ।नक्षत्र वरमस्माकमिक्ष्वाकूणां महात्मनाम् ।।।।

বিশাখা নক্ষত্ৰ নিৰ্মলভাৱে, কোনো বাধা নোহোৱাকৈ উজ্বল হৈ আছে; আমাৰ মহাত্মা ইক্ষ্বাকু বংশৰ বাবে ই শ্ৰেষ্ঠ নক্ষত্ৰ বুলি প্ৰসিদ্ধ।

Verse 52

नैरृतं नैरृतानां च नक्षत्रमभिपीड्यते ।मूलो मूलवता स्पृष्टो धूप्यते धूमकेतुना ।।।।

নৈৰৃতসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত নৈৰৃত নক্ষত্ৰটি ভীষণভাৱে পীড়িত হৈছে; মূল নক্ষত্ৰক মূলৱতীয়ে স্পৰ্শ কৰিছে, আৰু ধূমকেতুৱে তাক অধিক দমন কৰি আছে।

Verse 53

सर्वं चैतद्विनाशाय राक्षसानामुप स्थितम् ।काले कालगृहीतानां नक्षत्र ग्रहपीडितम् ।।।।

এই সকলো অশুভ-নিমিত্ত ৰাক্ষসসকলৰ বিনাশৰ বাবেই উপস্থিত হৈছে; কালে গ্ৰহীত হোৱা তেওঁলোক নিৰ্ধাৰিত সময়ত নক্ষত্ৰ-গ্ৰহৰ পীড়াত চূর্ণ হ’ব।

Verse 54

प्रसन्ना स्सुरसाश्चापो वनानि फलवन्ति च ।प्रवान्त्यभ्य नाधिकं गन्धान्यथर्तुकुसुमा द्रुमाः ।।।।

জলসমূহ প্ৰসন্ন আৰু মধুৰ; বনসমূহ ফলভাৰে ভৰপূৰ। সুগন্ধি বতাহ কঠোৰভাৱে নাবয়, আৰু গছবোৰ ঋতুৰ সীমা অতিক্ৰম কৰা যেন পুষ্পিত—ই শুভ লক্ষণ।

Verse 55

व्यूढानि कपिसैन्यानि प्रकाशन्तेऽधिकं प्रभो ।।।।देवानामिव सैन्यानि सङ्ग्रामे तारकामये। एवमार्य ।समीक्ष्यैतान्प्रीतो भवितुमर्हसि ।।।।

হে প্ৰভু ৰাজন, ব্যূহবদ্ধ কপি-সেনাসমূহ অতিশয় দীপ্তিময় দেখা যায়—তাৰকাময় সঙ্গ্ৰামত দেৱসেনাৰ দৰে। হে আৰ্য, এই বিন্যাস দেখি আপুনি প্ৰসন্ন হোৱা উচিত।

Verse 56

व्यूढानि कपिसैन्यानि प्रकाशन्तेऽधिकं प्रभो ।।6.4.55।।देवानामिव सैन्यानि सङ्ग्रामे तारकामये। एवमार्य ।समीक्ष्यैतान्प्रीतो भवितुमर्हसि ।।6.4.56।।

হে প্ৰভু ৰাজন, ব্যূহবদ্ধ কপি-সেনাসমূহ অতিশয় দীপ্তিময় দেখা যায়—প্ৰসিদ্ধ তাৰক যুদ্ধত দেৱসেনাৰ দৰে। হে আৰ্য, এই বিন্যাস দেখি আপুনি প্ৰসন্ন হোৱা উচিত।

Verse 57

इति भ्रातरमाश्वास्य हृष्ट स्सौमित्रिरब्रवीत् ।अथावृत्य महीं कृत्स्नां जगाम महती चमू: ।।।।ऋक्षवानरशर्दूलैर्न खदंष्ट्रायुधैर्वुता ।

এইদৰে সৌমিত্ৰী (লক্ষ্মণ) আনন্দিত হৈ ভ্ৰাতাক আশ্বাস দি ক’লে। তাৰ পিছত মহাচমূ সমগ্ৰ পৃথিৱী আৱৰি আগবাঢ়িল; নখ-দংশ্ট্ৰই যাৰ অস্ত্ৰ, তেনে ব্যাঘ্ৰসম ঋক্ষ-ৱানৰশ্ৰেষ্ঠসকলে চাৰিওফালে ঘেৰি আছিল।

Verse 58

काराग्रैश्चरणाग्रैश्च वानरै रुत्थितं रजः ।भीममन्तर्दधे लोकं निवार्य सवितुः प्रभाम् ।।।।पर्वतवनाकाशां दक्षिणां हरिवाहिनी ।छादयन्ती ययौ भीमा द्यामिवाम्बुदसन्ततिः ।।।।

ৱানৰসকলৰ হাতৰ আগ আৰু ভৰিৰ আগৰ পৰা উঠা ধূলি ভয়ংকৰ হৈ সৱিতাৰ প্ৰভা ৰোধ কৰি জগতখন ঢাকি পেলালে। দক্ষিণৰ ভীম হৰিবাহিনী পৰ্বত-ৱন-আকাশ আৱৰি আগবাঢ়িল—যেন আকাশত অবিচ্ছিন্ন মেঘসন্ততি বিস্তাৰিত।

Verse 59

काराग्रैश्चरणाग्रैश्च वानरै रुत्थितं रजः ।भीममन्तर्दधे लोकं निवार्य सवितुः प्रभाम् ।।6.4.58।। पर्वतवनाकाशां दक्षिणां हरिवाहिनी ।छादयन्ती ययौ भीमा द्यामिवाम्बुदसन्ततिः ।।6.4.59।।

ৱানৰসকলৰ হাতৰ আগ আৰু ভৰিৰ আগৰ পৰা উঠা ধূলি ভয়ংকৰ হৈ জগতখন আৱৰি সুৰ্যৰ পোহৰ ৰোধ কৰিলে। দক্ষিণৰ প্ৰচণ্ড হৰিবাহিনী পৰ্বত-ৱন-আকাশ ঢাকি আগবাঢ়িল—যেন দ্যুলোকত অবিচ্ছিন্ন মেঘবিস্তাৰ।

Verse 60

उत्तरन्त्यां च सेनायां स्सततं बहुयोजनम् ।नदीस्रोतांसि सर्वाणि सस्यन्दुर्विपरीतवत् ।।।।

সেনাই নিৰন্তৰ বহু যোজনলৈকে পাৰ হৈ যেতিয়া গৈ থাকিল, তেতিয়া সকলো নদীৰ সোঁত বিপৰীতভাৱে অশান্ত হৈ ব’বলৈ ধৰিলে—যেন বানপানী উঠা দৰে।

Verse 61

सरांसि विमलाम्भांसि द्रुमाकीर्णांश्च पर्वता ।समान् भूमिप्रदेशांश्च वनानि फलवन्ति च ।मध्येन च समन्ताच्च तिर्यक्चाथश्च समाऽविशत् ।।।।

তেওঁলোকে নিৰ্মল জলেৰে ভৰা সৰোবৰৰ মাজেৰে, গছ-গছনীৰে আৱৃত পৰ্বতৰ ওপৰেৰে, সমতল ভূমিপ্ৰদেশ আৰু ফলভৰা বনাঞ্চলৰ ভিতৰেদি গ’ল; মাজেদি, চাৰিওফালে, কাষেদি আৰু তলেদিও—সৰ্বপ্ৰকাৰেই আগবাঢ়ি গ’ল।

Verse 62

समावृत्य महीं कृत्स्नां जगाम महती चमूः ।तेहृष्टवदना स्सर्वे जग्मुर्मारुतरंहसः ।।।।

মহান চমূয়ে সমগ্ৰ পৃথিৱীক আৱৰি আগবাঢ়িল; সকলোৱে হৃষ্টমুখে, বতাহৰ দৰে দ্ৰুতগতিত আগুৱাই গ’ল।

Verse 63

हरयो राघवस्यार्थे समारोपितविक्रमाः ।।।।हर्षंवीर्य बलोद्रेकान्दर्शयन्तः परस्परम् ।यौवनोत्सेकजान्दर्पाद्विविधांश्चक्रुरध्वनि ।।।।

ৰাঘৱৰ কাৰ্যাৰ্থে বানৰ বীৰসকলে পৰাক্ৰম উজ্জীৱিত কৰি আগবাঢ়িল; পৰস্পৰক হৰ্ষ, বীৰ্য আৰু উথলি উঠা বল দেখুৱাই, যৌৱনোৎসেকজনিত দৰ্পত পথত নানাবিধ উচ্ছ্বাসময় চেষ্টাও কৰিলে।

Verse 64

हरयो राघवस्यार्थे समारोपितविक्रमाः ।।6.4.63।।हर्षंवीर्य बलोद्रेकान्दर्शयन्तः परस्परम् ।यौवनोत्सेकजान्दर्पाद्विविधांश्चक्रुरध्वनि ।।6.4.64।।

ৰাঘৱৰ হিতাৰ্থে বানৰ যোদ্ধাসকলে পৰাক্ৰমে সজ্জিত হৈ আগবাঢ়িল; পৰস্পৰক আনন্দ, বীৰতা আৰু ফুলিবলৈ ধৰা শক্তি দেখুৱাই, যৌৱনোৎসাহজনিত দৰ্পে পথত নানাবিধ সজীৱ প্ৰদৰ্শন কৰিলে।

Verse 65

तत्र केचिद्द्रुतं जग्मुरुत्पेतुश्च तथापरे ।केचित्किलकिलां चक्रुर्वानरा वनगोचराः ।।।।

তাত বনচৰ বানৰসকলৰ মাজত কিছুমানে দ্ৰুতগতিত আগলৈ গ’ল, আন কিছুমানে গৈ গৈ জঁপিয়াই চলিল; আৰু কিছুমানে নিজৰ স্বভাৱমতে তীক্ষ্ণ ‘কিলকিলা’ ধ্বনি কৰিলে।

Verse 66

प्रास्पोटयंश्च पुच्छानि सन्निजग्मु: पदान्यपि ।भुजावनिक्षिप्य शैलांश्च द्रुमानन्ये बभञ्जिरे ।।।।

কিছুমান বানৰে পুচ্ছ মাটিত জোৰে পিটাইছিল; কিছুমানে পাৱেৰে ভূমি ঠোকাইছিল; আন কিছুমানে বাহু বেগেৰে নিক্ষেপ কৰি শিলাখণ্ড চূৰ্ণ কৰি, গছ-দ্ৰুম ভাঙি পেলাইছিল।

Verse 67

आरोहन्तश्च शृङ्गाणि गिरीणां गिरिगोचराः ।महानादान्प्रमुञ्चन्ति क्ष्वेळ्वामन्ये प्रचक्रिरे ।।।।

পৰ্বতত বিচৰণ কৰা বানৰসকলে গিৰিশিখৰত উঠি মহা-নাদ উচ্ছাৰণ কৰিলে; আন কিছুমানে ভয়ংকৰ গর্জন কৰি বৃত্তাকাৰে ঘূৰি ফুৰিলে।

Verse 68

ऊरुवेगैश्च ममृदुर्लताजालान्यनेकशः ।जृम्भमाणाश्च विक्रान्ता विचिक्रीडुश्शिलाद्रुमै ः ।।।।

ঊৰুৰ বেগ আৰু বলৰে তেওঁলোকে বহু লতাজাল ছিঙি পেলালে; আৰু জঁভাই উঠিলেও সেই বিক্ৰান্তসকলে শিলা আৰু গছ ঘূৰাই ঘূৰাই খেলিলে।

Verse 69

शतश्शतसहस्रैश्च कोटिभिश्च सहस्रशः ।वानराणां सुघोराणां श्रीमत्परिवृता मही ।।।।

শতশত, লক্ষলক্ষ আৰু কোটিকোটিত অগণন অতি ভয়ংকৰ বানৰে চাৰিওফালে ভৰি পৰাত পৃথিৱী শ্ৰীমন্তভাৱে আৱৃত হৈ পৰিল।

Verse 70

सा स्म याति दिवारात्रं महती हरिवाहिनी ।प्रहृष्टमुदितास्सेना सुग्रीवेणाभिपालिताः ।।।।वानरास्त्वरितं यान्ति सर्वे युद्धाभिनन्दिनः ।प्रमोक्षयिषव स्सीतां मुहूर्तं क्वापि नावसन् ।।।।

সুগ্ৰীৱৰ ৰক্ষণত সেই মহৎ বানৰ-বাহিনী দিন-ৰাতি অবিৰত আগবাঢ়ি গ’ল; সেনা সকলোৱে হৰ্ষ-উল্লাসেৰে উজ্জ্বল আছিল। যুদ্ধক আনন্দেৰে আদৰি লোৱা সকলো বানৰে সীতামাতাক মুক্ত কৰাৰ সংকল্পে ত্বৰিত গতিৰে আগুৱাই গ’ল; মুহূৰ্তমাত্ৰও ক’তো নাথাকিল।

Verse 71

सा स्म याति दिवारात्रं महती हरिवाहिनी ।प्रहृष्टमुदितास्सेना सुग्रीवेणाभिपालिताः ।।6.4.70।।वानरास्त्वरितं यान्ति सर्वे युद्धाभिनन्दिनः ।प्रमोक्षयिषव स्सीतां मुहूर्तं क्वापि नावसन् ।।6.4.71।।

সুগ্ৰীৱৰ আশ্ৰয়-ৰক্ষণত সেই মহৎ বানৰ-বাহিনী দিন-ৰাতি উল্লাসেৰে অবিৰত আগবাঢ়ি গ’ল। আগন্তুক যুদ্ধক আনন্দেৰে গ্ৰহণ কৰি, সীতামাতাক মুক্ত কৰাৰ দৃঢ় সংকল্পে তেওঁলোকে ক’তো অলপ সময়ৰ বাবেও বিৰতি নল’লে।

Verse 72

ततः पादपसम्भाधं नानामृगसमायुताम ।सह्यपर्वतमासेदुर्मलयञ्च महीधरम् ।।।।

তাৰ পাছত তেওঁলোকে গছ-গছনিয়ে ঘন আৰু নানা প্ৰকাৰৰ বন্য মৃগেৰে ভৰা সহ্য পৰ্বত আৰু মলয় নামৰ মহীধৰ পৰ্বতত উপস্থিত হ’ল।

Verse 73

काननानि विचित्राणि नदी: प्रस्रवणानि च ।पश्यन्ननि ययौ रामस्सह्यस्य मलयस्य च ।।।।

সহ্য আৰু মলয় পৰ্বতমালাৰ বিচিত্ৰ কানন, নদী আৰু প্ৰস্ৰৱণ-ঝৰনাসমূহ দৰ্শন কৰিও শ্ৰীৰামে আগবাঢ়ি যাত্ৰা অব্যাহত ৰাখিলে।

Verse 74

वकुळान्स्तिलकांश्चूतानसोकान् सिन्धुवारकान् ।करवीरांश्च तिनिशान् भजन्ति स्म प्लवङ्गगमाः ।।।।

প্লৱংগগম বানৰসকলে জঁপিয়াই-জঁপিয়াই বিচৰণ কৰি, বকুল, তিলক, চূত (আম), অশোক, সিন্ধুৱাৰ, কৰবীৰ আৰু তিনিশ গছসমূহক ভক্তিভাৱে সেৱা-সম্মান জনালে।

Verse 75

अङ्कोलांश्च करञ्चांश्च प्लक्षन्यग्रोधतिन्दुकान् ।जम्बुकामलकान्नापान्भजन्ति स्म प्लवङ्गमाः ।।।।

প্লৱংগম বানৰসকলে অংকোল, কৰঞ্জ, প্লক্ষ, ন্যগ্ৰোধ, তিন্দুক, জাম্বু, আমলক আৰু নীপ—এই বৃক্ষসমূহৰ আশ্ৰয় লৈ আনন্দেৰে বিচৰণ কৰিছিল।

Verse 76

प्रस्तरेषु च रम्येषु विविधाः काननद्रुमाः ।वायुवेगप्रचलिताः पुष्पैरवकिरन्ति तान् ।।।।

ৰম্য শিলাপ্ৰস্থত দাঁড়ি থকা নানাবিধ বনবৃক্ষ বায়ুৰ বেগত দুলিবলৈ ধৰিলে আৰু ফুলৰ বৰষুণেৰে তেওঁলোকক (বানৰসকলক) আৱৰি পেলাইছিল।

Verse 77

मारुतस्सुखसंस्पर्शो वाति चन्दनशीतलः ।षटपदैरनुकूजद्भिर्वनेषु मधुगन्धिषु ।।।।

চন্দনৰ দৰে শীতল আৰু স্পৰ্শত সুখদ মাৰুত মধুগন্ধি বনসমূহত বয়; আৰু ষট্পদ ভ্ৰমৰসকলৰ অনুগুঞ্জনে বনভূমি গুঞ্জৰি উঠিছিল।

Verse 78

अधिकं शैलराजस्तु धातुभिस्सुविभूषितः ।धातुभ्यःप्रसृतो रेणुर्वायुवेग विघट्टितः ।सुमहद्वानरानीकं छादयामास सर्वतः ।।।।

ধাতুৰে সুসজ্জিত সেই শৈলৰাজ অতি দীপ্তিময় হৈ উজলি উঠিছিল। পদচাপৰ ঘর্ষণ আৰু বায়ুৰ বেগত ধাতুধূলি উৰি চৌদিশে বিয়পি পৰি, সুবৃহৎ বানৰসেনাক সৰ্বতোভাৱে আৱৰি পেলালে।

Verse 79

गिरिप्रस्थेषु रम्येषु सर्वत सम्प्र पुष्पिताः ।केतकस्सिन्दुवाराश्च वासन्त्यश्च मनोरमाः ।।।।माधव्यो गन्धपूर्णाश्च कुन्दगुल्माश्च पुष्पिताः ।चिरिबिल्वा मधूकाश्च वञ्जुला प्रियकास्तथा ।।।।सुफूर्जकास्तिलकाश्चैव नागवृक्षाश्च पुष्पिताः ।चूताः पाटलयकाश्चैव कोविदाराश्च पुष्पिताः ।।।।मुचुलिन्दार्जुनाश्चैव शिंशुपाः कुटजास्तथा ।धवा श्शाल्मलयश्चैव रक्ता: कुरवकास्तथा ।।।।हिन्तालास्तिनिशाश्चैव चूर्णका नीपकास्तथा ।नीलाशोकाश्च वरणा अङ्कोलाः पद्मकास्तथा ।।।।प्लवमानै: प्लवंगैस्तु सर्वे पर्याकुलीकृतां ।।।।

গিৰিপ্ৰস্থৰ ৰম্য ঢালসমূহত সৰ্বতোভাৱে পুষ্পিত কেতকী, সিন্দুৱাৰ আৰু বসন্তী লতাবোৰ মনোৰম হৈ উঠিছিল; গন্ধপূৰ্ণ মাধৱী, আৰু পুষ্পিত কুন্দ-গুল্মৰ গুচ্ছ; চিৰিবিল্ব আৰু মধূক; বঞ্জুল আৰু প্ৰিয়ক; সুফূৰ্জক আৰু তিলক; পুষ্পিত নাগবৃক্ষ; চূত (আম), পাটলী আৰু কোবিদাৰ; মুচুলিন্দ আৰু অৰ্জুন; শিংশুপা আৰু কুটজ; ধৱ আৰু শাল্মলী; ৰক্ত কুৰৱক; হিন্তাল আৰু তিনিশ; চূৰ্ণক আৰু নীপক; নীলাশোক, বৰণ, অংকোল আৰু পদ্মক—এই সকলোতে ফুলেৰে ভৰি উঠিছিল। আৰু লাফি-লাফি বিচৰণ কৰা প্লৱংগম বানৰসকলে সমগ্ৰ বনভূমিক চঞ্চলতাৰে ব্যাকুল কৰি তুলিছিল।

Verse 80

गिरिप्रस्थेषु रम्येषु सर्वत सम्प्र पुष्पिताः । केतकस्सिन्दुवाराश्च वासन्त्यश्च मनोरमाः ।।6.4.79।। माधव्यो गन्धपूर्णाश्च कुन्दगुल्माश्च पुष्पिताः ।चिरिबिल्वा मधूकाश्च वञ्जुला प्रियकास्तथा ।।6.4.80।।सुफूर्जकास्तिलकाश्चैव नागवृक्षाश्च पुष्पिताः ।चूताः पाटलयकाश्चैव कोविदाराश्च पुष्पिताः ।।6.4.81।। मुचुलिन्दार्जुनाश्चैव शिंशुपाः कुटजास्तथा । धवा श्शाल्मलयश्चैव रक्ता: कुरवकास्तथा ।।6.4.82।। हिन्तालास्तिनिशाश्चैव चूर्णका नीपकास्तथा ।नीलाशोकाश्च वरणा अङ्कोलाः पद्मकास्तथा ।।6.4.83।। प्लवमानै: प्लवंगैस्तु सर्वे पर्याकुलीकृतां ।।6.4.84।।

তাত সুগন্ধে পৰিপূৰ্ণ মাধৱী লতা আছিল; কুন্দ আৰু গুল্ম গছ-গছনি ফুলেৰে ভৰি উঠিছিল; তদুপৰি চিৰিবিল্ব, মধূক, বঞ্জুল আৰু প্ৰিয়ক গছো সৰ্বত্ৰ পুষ্পিত আছিল।

Verse 81

गिरिप्रस्थेषु रम्येषु सर्वत सम्प्र पुष्पिताः । केतकस्सिन्दुवाराश्च वासन्त्यश्च मनोरमाः ।।6.4.79।। माधव्यो गन्धपूर्णाश्च कुन्दगुल्माश्च पुष्पिताः ।चिरिबिल्वा मधूकाश्च वञ्जुला प्रियकास्तथा ।।6.4.80।।सुफूर्जकास्तिलकाश्चैव नागवृक्षाश्च पुष्पिताः ।चूताः पाटलयकाश्चैव कोविदाराश्च पुष्पिताः ।।6.4.81।। मुचुलिन्दार्जुनाश्चैव शिंशुपाः कुटजास्तथा । धवा श्शाल्मलयश्चैव रक्ता: कुरवकास्तथा ।।6.4.82।। हिन्तालास्तिनिशाश्चैव चूर्णका नीपकास्तथा ।नीलाशोकाश्च वरणा अङ्कोलाः पद्मकास्तथा ।।6.4.83।। प्लवमानै: प्लवंगैस्तु सर्वे पर्याकुलीकृतां ।।6.4.84।।

সেই মনোৰম পৰ্বতৰ ঢালত সুফূৰ্জক আৰু তিলক গছ, লগতে নাগবৃক্ষো সম্পূৰ্ণ পুষ্পিত আছিল; চূত (আম), পাটলা আৰু কোবিদাৰো সকলো ফুলেৰে ভৰি উঠিছিল।

Verse 82

गिरिप्रस्थेषु रम्येषु सर्वत सम्प्र पुष्पिताः । केतकस्सिन्दुवाराश्च वासन्त्यश्च मनोरमाः ।।6.4.79।। माधव्यो गन्धपूर्णाश्च कुन्दगुल्माश्च पुष्पिताः ।चिरिबिल्वा मधूकाश्च वञ्जुला प्रियकास्तथा ।।6.4.80।।सुफूर्जकास्तिलकाश्चैव नागवृक्षाश्च पुष्पिताः ।चूताः पाटलयकाश्चैव कोविदाराश्च पुष्पिताः ।।6.4.81।। मुचुलिन्दार्जुनाश्चैव शिंशुपाः कुटजास्तथा । धवा श्शाल्मलयश्चैव रक्ता: कुरवकास्तथा ।।6.4.82।। हिन्तालास्तिनिशाश्चैव चूर्णका नीपकास्तथा ।नीलाशोकाश्च वरणा अङ्कोलाः पद्मकास्तथा ।।6.4.83।। प्लवमानै: प्लवंगैस्तु सर्वे पर्याकुलीकृतां ।।6.4.84।।

তাত মুচুলিন্দ আৰু অৰ্জুন গছো আছিল; তদুপৰি শিংশুপা আৰু কুটজ; ধৱ আৰু শাল্মলিও আছিল; লগতে ৰক্তবৰ্ণ পুষ্পধাৰী কুৰৱকো আছিল।

Verse 83

गिरिप्रस्थेषु रम्येषु सर्वत सम्प्र पुष्पिताः । केतकस्सिन्दुवाराश्च वासन्त्यश्च मनोरमाः ।।6.4.79।। माधव्यो गन्धपूर्णाश्च कुन्दगुल्माश्च पुष्पिताः ।चिरिबिल्वा मधूकाश्च वञ्जुला प्रियकास्तथा ।।6.4.80।।सुफूर्जकास्तिलकाश्चैव नागवृक्षाश्च पुष्पिताः ।चूताः पाटलयकाश्चैव कोविदाराश्च पुष्पिताः ।।6.4.81।। मुचुलिन्दार्जुनाश्चैव शिंशुपाः कुटजास्तथा । धवा श्शाल्मलयश्चैव रक्ता: कुरवकास्तथा ।।6.4.82।। हिन्तालास्तिनिशाश्चैव चूर्णका नीपकास्तथा ।नीलाशोकाश्च वरणा अङ्कोलाः पद्मकास्तथा ।।6.4.83।। प्लवमानै: प्लवंगैस्तु सर्वे पर्याकुलीकृतां ।।6.4.84।।

তাত হিন্তাল আৰু তিনিশ গছ আছিল; লগতে চূৰ্ণক আৰু নীপক; আৰু নীলাশোক, বৰণ, অংকোল আৰু পদ্মক গছো আছিল।

Verse 84

गिरिप्रस्थेषु रम्येषु सर्वत सम्प्र पुष्पिताः । केतकस्सिन्दुवाराश्च वासन्त्यश्च मनोरमाः ।।6.4.79।। माधव्यो गन्धपूर्णाश्च कुन्दगुल्माश्च पुष्पिताः ।चिरिबिल्वा मधूकाश्च वञ्जुला प्रियकास्तथा ।।6.4.80।।सुफूर्जकास्तिलकाश्चैव नागवृक्षाश्च पुष्पिताः ।चूताः पाटलयकाश्चैव कोविदाराश्च पुष्पिताः ।।6.4.81।। मुचुलिन्दार्जुनाश्चैव शिंशुपाः कुटजास्तथा । धवा श्शाल्मलयश्चैव रक्ता: कुरवकास्तथा ।।6.4.82।। हिन्तालास्तिनिशाश्चैव चूर्णका नीपकास्तथा ।नीलाशोकाश्च वरणा अङ्कोलाः पद्मकास्तथा ।।6.4.83।। प्लवमानै: प्लवंगैस्तु सर्वे पर्याकुलीकृतां ।।6.4.84।।

প্লৱংগ বানৰসকলৰ জঁপিয়াই ফুৰাত সকলো ঠাই আনন্দময় চাঞ্চল্য আৰু কোলাহলেৰে ভৰি উঠিল।

Verse 85

वाप्यस्तस्मिन् गिरौ शिता: पल्वलानि तथैव च ।चक्रवाकानुचरिताः कारण्डवनिषेविताः ।।।।प्लवैः क्रौञ्चेश्च सङ्कीर्णा वराहमृग सेविताः ।ऋक्षैस्तरक्षुभिस्सिम्हैश्शार्दूलैश्च भयावहैः ।।।।व्यालैश्च बहुभिर्भीमै स्सेव्यमाना स्समन्ततः ।पद्मैस्सौगन्दिकैः पुल्लैः कुमुदैश्चोत्पलैस्तथा ।।।।वारिजैर्विविधैः पुष्पै रम्यास्तत्र जलाशयाः ।

সেই পৰ্বতত শীতল বাপী আৰু পল্বলও আছিল; চক্ৰৱাক পক্ষীৰ বিচৰণেৰে মুখৰিত আৰু কাৰণ্ডৱ জলপক্ষীৰে নিত্যে সেৱিত।

Verse 86

वाप्यस्तस्मिन् गिरौ शिता: पल्वलानि तथैव च ।चक्रवाकानुचरिताः कारण्डवनिषेविताः ।।6.4.85।।प्लवैः क्रौञ्चेश्च सङ्कीर्णा वराहमृग सेविताः ।ऋक्षैस्तरक्षुभिस्सिम्हैश्शार्दूलैश्च भयावहैः ।।6.4.86।।व्यालैश्च बहुभिर्भीमै स्सेव्यमाना स्समन्ततः ।पद्मैस्सौगन्दिकैः पुल्लैः कुमुदैश्चोत्पलैस्तथा ।।6.4.87।।वारिजैर्विविधैः पुष्पै रम्यास्तत्र जलाशयाः ।

সেই স্থানসমূহ জলপক্ষী আৰু ক্ৰৌঞ্চ পক্ষীৰে ভৰি আছিল; বৰাহ আৰু মৃগে তাত বিচৰণ কৰিছিল; লগতে ঋক্ষ, তৰক্ষু, সিংহ আৰু ভয়ংকৰ শাৰ্দূলেও তাত আশ্ৰয় লৈছিল।

Verse 87

वाप्यस्तस्मिन् गिरौ शिता: पल्वलानि तथैव च ।चक्रवाकानुचरिताः कारण्डवनिषेविताः ।।6.4.85।।प्लवैः क्रौञ्चेश्च सङ्कीर्णा वराहमृग सेविताः ।ऋक्षैस्तरक्षुभिस्सिम्हैश्शार्दूलैश्च भयावहैः ।।6.4.86।।व्यालैश्च बहुभिर्भीमै स्सेव्यमाना स्समन्ततः ।पद्मैस्सौगन्दिकैः पुल्लैः कुमुदैश्चोत्पलैस्तथा ।।6.4.87।।वारिजैर्विविधैः पुष्पै रम्यास्तत्र जलाशयाः ।

চাৰিওফালে বহু ভীষণ ব্যালে সিহঁতক আশ্ৰয় কৰিছিল; আৰু ফুলি উঠা সুগন্ধি পদ্ম, সৌগন্দিক, কুমুদ আৰু নীল উৎপলেৰে সিহঁত শোভিত হৈছিল।

Verse 88

तस्य सानुषु कूजन्ति नानाद्विजगणास्तथा ।।।।स्नात्वा पीत्वोदकान्यत्र जले क्रीडन्ति वानराः ।अन्योन्यं प्लावयन्ति स्म शैलमारुह्य वानराः ।।।।

তাৰ ঢালসমূহত নানাবিধ দ্বিজগণেও মধুৰ কূজন কৰি গাই উঠিছিল।

Verse 89

तस्य सानुषु कूजन्ति नानाद्विजगणास्तथा ।।6.4.88।। स्नात्वा पीत्वोदकान्यत्र जले क्रीडन्ति वानराः ।अन्योन्यं प्लावयन्ति स्म शैलमारुह्य वानराः ।।6.4.89।।

তাত বানৰসকলে স্নান কৰি জল পান কৰি জলাশয়ত ক্ৰীড়া কৰিলে; শিলাৰ ওপৰত উঠি পৰস্পৰক পানী ছিটাই ভিজাই খেলিলে।

Verse 90

फलान्य मृतगन्धीनि मूलानि कुसुमानि च ।बभञ्जुर्वास्तत्र पादपानं मदोत्कटाः ।।।।

তাত আনন্দে মদোন্মত্ত বানৰসকলে গছত উঠি অমৃতসম সুগন্ধি ফল, লগতে মূল আৰু কুসুম ভাঙি ভক্ষণ কৰিলে।

Verse 91

द्रोणमात्रप्रमाणानि लम्बमानानि वानराः ।ययुः पिबन्त हृष्टास्ते मधूनि मधुपिङ्गलाः ।।।।

মধুপিংগল নয়নযুক্ত সেই বানৰসকলে হৃষ্টচিত্তে আগবাঢ়ি গৈ, দ্ৰোণমাত্ৰ পৰিমাণৰ ডাঙৰ লম্বৰীয়া চাকৰ পৰা মধু পান কৰিলে।

Verse 92

पादपानवभञ्जन्तो विकर्षन्त स्तथा लताः ।विधमन्तो गिरिवरान्प्रययुः प्लवगर्षभाः ।।।।

প্লৱগৰ্ষভ সেইসকল আগবাঢ়িল—গছ ভাঙি, লতা টানি ছিঙি পেলাই, যাত্ৰাপথত শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বতসমূহকো আঘাত কৰি কঁপাই দিলে।

Verse 93

वृक्षेभ्योऽन्ये तु कपयो नदन्तो मधुदर्पिताः ।अन्ये वृक्षान्प्रपद्यन्ते प्रपिबन्त्यपि चापरे ।।।।

মধুৰ মদত উন্মত্ত হোৱা কিছুমান কপিয়ে গছৰ পৰা আঁতৰি গর্জন কৰি ফুৰিছিল; কিছুমানে গছত উঠি আশ্ৰয় ল’লে; আৰু আন কিছুমানে বাৰে বাৰে পান কৰি লাফাই-ঝাঁপাই কৰিছিল।

Verse 94

बभूव वसुधा तैस्तु सम्पूर्णा हरियूथपै: ।यथा कलमकेदारैः पक्वैरिव वसुन्दरा ।।।।

সেই হৰি-যূথপসকলৰ দ্বাৰা পৃথিৱী সম্পূৰ্ণভাৱে ভৰি পৰিল; যেন পকা কলম ধানৰ কেদাৰবোৰেৰে বসুন্ধৰা ঘনকৈ ঢাকি পেলোৱা হৈছে।

Verse 95

महेन्द्रमथ सम्प्राप्य रामो राजीवलोचनः ।अध्यारोहन्महाबाहुश्शिखरं द्रुमभूषितम् ।।।।

তাৰ পাছত ৰাজীৱলোচন, মহাবাহু ৰামে মহেন্দ্ৰ পৰ্বতত উপস্থিত হৈ, গছ-গছনিয়ে শোভিত তাৰ শিখৰত আৰোহণ কৰিলে।

Verse 96

ततश्शिखरमारुह्य रामो दशरथात्मजः ।कूर्ममीनसमाकीर्णमपश्यत्सलिलाकुलम् ।।।।

তাৰ পাছত শিখৰত উঠি দশৰথ-নন্দন ৰামে কূৰ্ম আৰু মীনৰে ভৰি থকা, ঢৌ-তৰংগত ব্যাকুল সমুদ্ৰজল দেখিলে।

Verse 97

ते सह्यं समतिक्रम्य मलयं च महागिरिम् ।आसेदुरानुपूर्व्येण समुद्रं भमनिस्स्वनम् ।।।।

সাহ্য পৰ্বত অতিক্ৰম কৰি, তাৰ পাছত মহাগিৰি মলয়কো ক্ৰমে ক্ৰমে পাৰ হৈ, তেওঁলোকে ভয়ংকৰ গর্জনধ্বনি থকা সমুদ্ৰৰ কাষ পালেগৈ।

Verse 98

अवरुह्य जगामाशु वेलावनमनुत्तमम् ।रामो रमयतां श्रेष्ट स्ससुग्रीव स्सलक्ष्मणः ।।।।

অৱৰোহণ কৰি, আনন্দ দান কৰোঁতাসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ শ্ৰীৰামে সুগ্ৰীৱ আৰু লক্ষ্মণসহ শীঘ্ৰেই উত্তম তটবন (ৱেলাৱন)লৈ গ’ল।

Verse 99

अथ धौतोपलतलां तोयौघै स्सहसोत्थितैः ।वेलामासाद्य विपुलान्रामो वचनमब्रवीत् ।।।।

তাৰ পিছত, সহস্ৰধাৰে উঠা জলপ্ৰবাহে ধুই মসৃণ কৰা শিলাতলযুক্ত বিস্তৃত তটত উপস্থিত হৈ শ্ৰীৰামে এই বাক্য ক’লে।

Verse 100

एते वयमनुप्राप्ता स्सुग्रीव वरुणालयम् ।इहेदानीं विचिन्ता साया नः पूर्वसमुत्थिता ।।।।

হে সুগ্ৰীৱ, আমি এতিয়া বৰুণৰ আলয় স্বৰূপ সাগৰৰ ওচৰলৈ আহি উপস্থিত হ’লোঁ। এতিয়া ইয়াতেই, আগতে মনত উদ্ভৱ হোৱা সেই পৰিকল্পনাৰ বিষয়ে চিন্তা-পরামৰ্শ কৰা উচিত।

Verse 101

अतः परमतीरोऽयं सागर स्सरितां पतिः ।न चायमनुपायेन शक्यस्तरितुमर्णवः ।।।।

ইয়াৰ পাছত আছে দূৰৰ পাৰ—নদীসমূহৰ অধিপতি সাগৰ। আৰু কোনো উপায় নোহোৱাকৈ এই অৰ্ণৱ পাৰ হ’ব নোৱাৰে।

Verse 102

तदिहैव निवेशोऽस्तु मन्त्रः प्रस्तूयतामिह ।यथेदं वानरबलं परं पारमवाप्नुयात् ।।।।

সেয়ে ইয়াতেই শিবিৰ স্থাপন হওক; ইয়াতেই পৰামৰ্শ আৰম্ভ হওক—যেন এই বানৰবলে পৰৰ পাৰলৈ উপনীত হ’ব পাৰে।

Verse 103

इतीव स महाबाहुस्सीताहरणकर्शितः ।रामस्सागरमासाद्य वासमाज्ञापयत्तदा ।।।।

এইদৰে কৈ, সীতাহৰণেৰে কাতৰ মহাবাহু ৰামে সাগৰৰ ওচৰলৈ আহি, তেতিয়া সেনাক তাতেই বাস স্থাপন কৰিবলৈ আজ্ঞা দিলে।

Verse 104

सर्वा स्सेना निवेश्यन्तां वेलायां हरिपुङ्गव ।सम्प्राप्तो मन्त्रकालो नस्सागरस्येह लङ्घने ।।।।

“হে হৰিপুঙ্গৱ, সাগৰৰ তীৰৰ বেলাত সমগ্ৰ সেনাক শিবিৰ স্থাপন কৰাওক। ইয়াত সাগৰ লংঘনৰ বিষয়ে আমাৰ পৰামৰ্শৰ সময় আহি পৰিছে।”

Verse 105

स्वां स्वां सेनां समुत्सृज्य मा च कश्चित्कुतो व्रजेत् ।गच्छन्तु वानराश्शूराज्ञेयं छन्नं भयं च नः ।।।।

নিজ নিজ সেনাদল এৰি কোনেও ক’তো নাযাব। হে শূৰ বানৰসকল, প্ৰহৰা দিয়া; বুজিবা যে ভয় আমাৰ পৰা গোপনে লুকাই থাকিবও পাৰে।

Verse 106

रामस्य वचनं श्रुत्वा सुग्रीव स्सहलक्ष्मणः ।सेनां निवेशयततीरे सागरस्य द्रुमायुते ।।।।

ৰামৰ বচন শুনি, লক্ষ্মণসহ সুগ্ৰীৱে সাগৰৰ তীৰত—গছ-গছালিৰে ঘন তটভূমিত—সেনাৰ শিবিৰ স্থাপন কৰিলে।

Verse 107

विरराज समीपस्थं सागरस्य तु तद्बलम् ।मधुपाण्डुजल श्रशीमान् द्वितीय इव सागरः ।।।।

সাগৰৰ ওচৰত অৱস্থিত সেই বাল দ্যুতিময় হৈ উজলি উঠিল; মধুৰঙা পাণ্ডুৰ জলধাৰাযুক্ত, যেন শোভাময় দ্বিতীয় এক সাগৰ।

Verse 108

वेलावनमुपागम्य ततस्ते हरिपुङ्गवाः ।निविष्टाश्च परं पारं काङ्क्षमाणा महोदधेः ।।।।

তাৰ পাছত সেই শ্ৰেষ্ঠ হৰিপুঙ্গৱসকল তীৰৰ বনলৈ গৈ তাতেই অৱস্থান কৰিলে; মহাসাগৰৰ পৰপাৰলৈ যাবলৈ গভীৰ আকাঙ্ক্ষাৰে।

Verse 109

तेषां निविशमानानां सैन्यसन्नाहनिस्स्वनः ।अन्तर्धाय महानादमर्णवस्य प्रशुश्रुवे ।।।।

তেওঁলোকে শিবিৰ পাতি থাকোঁতে সেনাৰ সন্নাহৰ কোলাহল ইমানেই উঠিল যে অৰ্ণৱৰ মহাগর্জনকো ঢাকি পেলোৱা যেন শুনা গ’ল।

Verse 110

सा वानराणां ध्वजिनी सुग्रीवेणाभिपालिता ।त्रिधा निविष्टा महती रामस्यार्थपराऽभवत् ।।।।

সুগ্ৰীৱৰ দ্বাৰা সংৰক্ষিত সেই মহান বানৰ-সেনা তিন ভাগে শিবিৰ পাতি, শ্ৰীৰামৰ উদ্দেশ্য সিদ্ধ কৰিবলৈ একাগ্ৰ হৈ স্থিৰ ৰ’ল।

Verse 111

सा महार्णवमासाद्य हृष्टा वानरवाहिनी ।वायुवेगसमाधूतं पश्यमाना महार्णवम् ।।।।

মহাসাগৰ ওচৰ পাই হৃষ্ট হোৱা বানৰ-বাহিনী, বায়ুৰ বেগেৰে উথলি উঠা সেই বিশাল সাগৰখন চাই আনন্দিত হ’ল।

Verse 112

दूरपारमसम्बाधं रक्षोगणनिषेवितम् ।पश्यन्तो वरुणावासं निषेदुर्हरियूथपाः ।।।।

দূৰৰ পাৰ অতি দূৰ, অবাধ বিস্তাৰ আৰু ৰাক্ষসগণেৰে নিষেৱিত—বৰুণৰ আবাস সেই সাগৰখন দেখি, হৰি-যূথপতিসকলে পৰামৰ্শ কৰিবলৈ বহিল।

Verse 113

चण्डनक्रग्राहं घोरं क्षपादौ दिवसक्ष्ये ।हसन्तमिव फेनौघैर्नृत्यन्तमिव चोर्मिभिः ।।।।

দিনৰ অন্তত, ৰাতি আৰম্ভ হ’তেই, চণ্ড নকৰ-গ্ৰাহেৰে ভয়ংকৰ সাগৰখন ফেনৰ ৰাশিৰে যেন হাঁহিছিল আৰু ঢৌৰ তালে যেন নৃত্য কৰিছিল।

Verse 114

चन्द्रोदये समुद्भूतं प्रतिचन्द्रसमाकुलम् ।चण्डानिलमहाग्राहैः कीर्णं तिमितिमिङ्गिलैः ।।।।

চন্দ্ৰোদয়ত সাগৰ উফৰি উঠিল; অসংখ্য চন্দ্ৰ-প্ৰতিবিম্বেৰে ভৰি পৰিল। উগ্ৰ বতাহে ঠেলি অনা মহাগ্ৰাহ আৰু তিমিতিমিঙ্গিল দানৱেৰে সি ছটিয়াই পৰিছিল।

Verse 115

दीप्तभोगैरिवाकीर्णं भुजङ्गैर्वरुणालयम् ।अवगाढं महासत्त्वैर्नानाशैलसमाकुलम् ।सुदुर्गं दुर्गमार्गं तमगाध मसुरालयम् ।।।।

বৰুণালয় সাগৰ দীপ্ত ভোগধাৰী ভুজংগেৰে আৱৰা যেন লাগিল। মহাসত্ত্বেৰে অতি গহীন, নানা শৈলেৰে ভৰি থকা; অতি দুৰ্গম পথযুক্ত, অগাধ—ভয়ংকৰ অসুৰালয় সদৃশ আছিল।

Verse 116

मकरैर्नागभोगैश्च विगाढा वातलोलिताः ।उत्पेतुश्च निपेतुश्च प्रवृद्धा जलराशयः ।।।।

মকৰ আৰু নাগভোগেৰে ঘন, বতাহে লোলিত জলৰাশি গহীনলৈ ধাৱিত হ’ল; কেতিয়াবা উফৰি উঠিল, কেতিয়াবা পুনৰ পৰিল—বাঢ়ি উঠি থাকিল।

Verse 117

अग्निचूर्णमिवाविद्धं भास्वराम्बुमहोरगम् ।सुरारिविषयं घोरं पाताळविषमं सदा ।।।।

সাগৰ যেন অগ্নিচূৰ্ণেৰে বিদ্ধ হোৱা; উজ্জ্বল জলে মহোৰগেৰে ভৰি আছিল। দেৱশত্ৰুৰ লোকৰ দৰে ঘোৰ, সদায় পাতালৰ বিষমতাৰ দৰে দিশিছিল।

Verse 118

सागरं चाम्बरप्रख्यमम्बरं सागरोपमम् ।सागरं चाम्बरं चेति निर्विशेष मदृश्यत ।।।।

সাগৰ আকাশৰ দৰে আৰু আকাশ সাগৰৰ দৰে লাগিল; ‘সাগৰ’ আৰু ‘অম্বৰ’—দুয়োটাত কোনো ভেদ নাথাকি, নিৰ্বিশেষ দিশিল।

Verse 119

सम्पृक्तं नभसाप्यम्भस्सम्पृक्तं च नभोऽम्भसा ।तादृग्रूपेच दृश्यते तारारत्नसमाकुले ।।।।

জল আকাশৰ সৈতে মিহলি হোৱা যেন লাগিল, আৰু আকাশো জলৰ সৈতে; সেই একে ৰূপ দৰ্শনত ওপৰত তাৰা-ৰত্নৰ ভিৰ আৰু তলত ৰত্নসদৃশ ঝিলিক দেখা গ’ল।

Verse 120

समुत्पतितमेघस्य वीचिमालाकुलस्य च ।विशेषो न द्वयोरासीत्सागरस्याम्बरस्य च ।।।।

মেঘসমূহ ওপৰলৈ উঠি আৰু তৰংগ-মালাৰে সাগৰ ভৰি উঠাত, সাগৰ আৰু আকাশৰ মাজত কোনো বিশেষ ভেদ নাছিল।

Verse 121

अन्योन्यैराहता स्सक्ता स्सस्वनुर्भीमनिस्स्वनाः ।ऊर्मयस्सिन्धुराजस्य महाभेर्य इवाहवे ।।।।

একে-আনক আঘাত কৰি আঁকোৱালি ধৰি, ভয়ংকৰ নিনাদ কৰা সিন্ধুৰাজৰ ঊৰ্মিসমূহ যুদ্ধক্ষেত্ৰত মহাভেৰীৰ দৰে গর্জি উঠিছিল—যেন আহ্বান জনাইছে।

Verse 122

रत्नौघ जलसन्नादं विषक्तमिव वायुना ।उत्पतन्तमिव क्रुद्धं यादोगणसमाकुलम् ।।।।ददृशुस्ते महोत्साह वाताहतजलाशयम् ।अनिलोद्धूतमाकाशे प्रवल्गन्त ममिवोर्मिभिः ।।।।

সেই মহোৎসাহী যোদ্ধাসকলে সাগৰক দেখিলে—ৰত্নৰাশি ওপৰত জলনিনাদ গুঞ্জৰি উঠা, যেন বায়ুৱে চেপি একত্ৰ কৰা; ক্ৰুদ্ধৰ দৰে ওপৰলৈ উথলি উঠা, জলচৰগণৰে পৰিপূৰ্ণ; আৰু অনিলৰ ধাক্কাত ঊৰ্মিসমূহ একেৰ পিছত এক আকাশলৈ লাফি উঠাৰ দৰে।

Verse 123

रत्नौघ जलसन्नादं विषक्तमिव वायुना ।उत्पतन्तमिव क्रुद्धं यादोगणसमाकुलम् ।।6.4.122।।ददृशुस्ते महोत्साह वाताहतजलाशयम् ।अनिलोद्धूतमाकाशे प्रवल्गन्त ममिवोर्मिभिः ।।6.4.123।।

সেই মহোৎসাহী যোদ্ধাসকলে বতাহতে কঁপা সাগৰখন দেখিলে—ৰত্নৰাশি-ভৰা গভীৰতাৰ গর্জনময় জলসন্নাদে মুখৰ, যাদোগণৰে আকৰ্ষিত-আকুল, ক্ৰুদ্ধ যেন হৈ তৰংগবোৰ আকাশলৈ উছলাই দিছিল।

Verse 124

ततो विस्मयमापन्ना हरयो ददृशुर्हरयस्तदा ।भ्रान्तोर्मिजालसन्नादं प्रलोलमिव सागरम् ।।।।

তাৰ পাছত বিস্ময়াভিভূত বানৰসকলে সাগৰখন দেখিলে—ভ্ৰান্ত তৰংগজালৰ গর্জনময় সন্নাদে মুখৰ, অতি চঞ্চল আৰু তীব্ৰভাবে অশান্ত, যেন দুঃখে ব্যাকুল হৈ আছে।