Sarga 39
लङ्कादर्शनम् (Viewing Laṅkā and its Forest-Gardens)
युद्धकाण्ड
এই সৰ্গত কাহিনী সুৱেল পৰ্ব্বতৰ শিবিৰৰ পৰা লংকাৰ সোজা দৰ্শনৰ দিশে আগবাঢ়ে। ৰাতি জাগৰণ কৰি থকা বানৰ-নেতাসকলে লংকাৰ বন-উপবন দেখা পায়—কোকিল, বগলী, ময়ূৰ আৰু মৌমাখিৰ ধ্বনিত সজীৱ; ফুলৰ সুবাসভৰা বতাহে ইন্দ্ৰিয়ক মোহিত কৰে। ৰূপ-পরিবর্তন কৰিব পৰা বানৰসকলে আনন্দেৰে সেই উপবনত প্ৰৱেশ কৰে; আন সেনানায়কসকল সুগ্ৰীৱৰ অনুমতিত ধ্বজাৰে সজ্জিত নগৰীৰ ফালে ধাৱমান হয়, গর্জনত পখী আৰু বৃহৎ জন্তু আতংকিত হয় আৰু ধূলি উৰে। তাৰ পাছত দৃষ্টি ত্ৰিকূট পৰ্ব্বতৰ শিখৰত উঠে—ফুলেৰে আচ্ছাদিত, দীপ্তিময় আৰু প্ৰায় অগম্য—যাৰ ওপৰত লংকা অৱস্থিত বুলি বিস্তাৰ-দৈৰ্ঘ্যসহ বৰ্ণনা কৰা হয়। নগৰীৰ গোপুৰ, সোণ-ৰূপাৰ প্ৰাচীৰ আৰু মেঘপুঞ্জ সদৃশ প্ৰাসাদসমূহ মানচিত্ৰৰ দৰে চিত্ৰিত; এক কেন্দ্ৰীয় ভৱনক বৈষ্ণৱ ধামৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে। হাজাৰ স্তম্ভবিশিষ্ট এক প্ৰাসাদ, যাক এশ ৰাক্ষসে ৰক্ষা কৰে, লংকাৰ অলংকাৰ ৰূপে বিশেষকৈ উল্লেখিত। শেষত শ্ৰী ৰাম লক্ষ্মণ আৰু বানৰ-সেনাসহ ৰত্নভূষিত, সু-নির্মিত দ্বাৰযুক্ত সমৃদ্ধ লংকা দৰ্শন কৰি তাৰ মহিমাত বিস্মিত হয়; আৰু কাহিনী ঘেৰাও আৰু সংঘৰ্ষৰ প্ৰস্তুতিৰ দিশে আগবাঢ়ে।
Shlokas
Verse 1
तांरात्रिमुषितास्तत्रसुवेलेहरिपुङ्गवाः ।लङ्कायांददृशुर्वीरावनान्युपवनानिच ।।6.39.1।।
সুৱেলত সেই ৰাতি কটাই, হৰিপুঙ্গৱ বীৰসকলে লংকাৰ বন আৰু উপবন—উদ্যানসমূহ—দৰ্শন কৰিলে।
Verse 2
समसौम्यानिरम्याणिविशालान्यायतानिच ।दृष्टिरम्याणितेदृष्टवाबभूवुर्जातविस्मयाः ।।6.39.2।।
শত যোজন বিস্তৃত সেই শিখৰ নিৰ্মল, মনোহৰ আৰু দৰ্শনমাত্ৰেই ৰম্য আছিল; মসৃণ, শ্ৰীমন্ত আৰু মহৎ—পক্ষীৰ বাবেও দুষ্প্ৰাপ্য; মনতেৰোও আৰোহণ দুঃসাধ্য, তেন্তে মানুহে কৰ্মেৰে কেনেকৈ উঠিব?
Verse 3
चम्पकाशोकपुन्नागसालतालसमाकुला ।तमालवनसञ्छन्नानागमालासमावृता ।।6.39.3।।हिन्तालैरर्जुनैर्नीपैस्सप्तपर्णैश्चपुष्पितैः ।तिलकैःकर्णिकारैश्चपाटलैश्चसमन्ततः ।।6.39.4।।शुशुभेपुष्पिताग्रैश्चलतापरिगतैर्द्रुमैः ।लङ्काबहुविधैर्दिव्यैर्यथेन्द्रस्यामरावती ।।6.39.5।।विचित्रकुसुमोपेतैरक्तकोमलपल्लवैः ।शाद्वलैश्चतथानीपैश्चित्राभिर्वनराजिभिः ।।6.39.6।।
লংকা চম্পক, অশোক, পুন্নাগ, শাল, তাল আদি বৃক্ষৰে পৰিপূৰ্ণ আছিল; তমালবনে আৱৃত আৰু নাগমালাৰে পৰিবেষ্টিত। চাৰিওফালে হিন্তাল, অৰ্জুন, নীপ, সপ্তপৰ্ণ, তিলক, কৰ্ণিকাৰ আৰু পাটল আদি পুষ্পিত বৃক্ষ শোভা পাইছিল; লতাৰে জড়িত পুষ্পমুকুটধাৰী দ্ৰুমসমূহে নগৰখন ইন্দ্ৰৰ অমৰাৱতীৰ দৰে দিৱ্যভাৱে দীপ্ত কৰিছিল—বিচিত্ৰ কুসুম, ৰক্তাভ কোমল পল্লৱ, সেউজ শাদ্বল আৰু চিত্ৰবনরাজিৰে অলংকৃত।
Verse 4
चम्पकाशोकपुन्नागसालतालसमाकुला ।तमालवनसञ्छन्नानागमालासमावृता ।।6.39.3।।हिन्तालैरर्जुनैर्नीपैस्सप्तपर्णैश्चपुष्पितैः ।तिलकैःकर्णिकारैश्चपाटलैश्चसमन्ततः ।।6.39.4।।शुशुभेपुष्पिताग्रैश्चलतापरिगतैर्द्रुमैः ।लङ्काबहुविधैर्दिव्यैर्यथेन्द्रस्यामरावती ।।6.39.5।।विचित्रकुसुमोपेतैरक्तकोमलपल्लवैः ।शाद्वलैश्चतथानीपैश्चित्राभिर्वनराजिभिः ।।6.39.6।।
লংকা চম্পক, অশোক, পুন্নাগ, শাল, তাল আদি বৃক্ষৰে পৰিপূৰ্ণ আছিল; তমালবনে আৱৃত আৰু নাগমালাৰে পৰিবেষ্টিত। চাৰিওফালে হিন্তাল, অৰ্জুন, নীপ, সপ্তপৰ্ণ, তিলক, কৰ্ণিকাৰ আৰু পাটল আদি পুষ্পিত বৃক্ষ শোভা পাইছিল; লতাৰে জড়িত পুষ্পমুকুটধাৰী দ্ৰুমসমূহে নগৰখন ইন্দ্ৰৰ অমৰাৱতীৰ দৰে দিৱ্যভাৱে দীপ্ত কৰিছিল—বিচিত্ৰ কুসুম, ৰক্তাভ কোমল পল্লৱ, সেউজ শাদ্বল আৰু চিত্ৰবনরাজিৰে অলংকৃত।
Verse 5
चम्पकाशोकपुन्नागसालतालसमाकुला ।तमालवनसञ्छन्नानागमालासमावृता ।।6.39.3।।हिन्तालैरर्जुनैर्नीपैस्सप्तपर्णैश्चपुष्पितैः ।तिलकैःकर्णिकारैश्चपाटलैश्चसमन्ततः ।।6.39.4।।शुशुभेपुष्पिताग्रैश्चलतापरिगतैर्द्रुमैः ।लङ्काबहुविधैर्दिव्यैर्यथेन्द्रस्यामरावती ।।6.39.5।।विचित्रकुसुमोपेतैरक्तकोमलपल्लवैः ।शाद्वलैश्चतथानीपैश्चित्राभिर्वनराजिभिः ।।6.39.6।।
লংকা চম্পক, অশোক, পুন্নাগ, শাল, তাল আদি বৃক্ষৰে পৰিপূৰ্ণ আছিল; তমালবনে আৱৃত আৰু নাগমালাৰে পৰিবেষ্টিত। চাৰিওফালে হিন্তাল, অৰ্জুন, নীপ, সপ্তপৰ্ণ, তিলক, কৰ্ণিকাৰ আৰু পাটল আদি পুষ্পিত বৃক্ষ শোভা পাইছিল; লতাৰে জড়িত পুষ্পমুকুটধাৰী দ্ৰুমসমূহে নগৰখন ইন্দ্ৰৰ অমৰাৱতীৰ দৰে দিৱ্যভাৱে দীপ্ত কৰিছিল—বিচিত্ৰ কুসুম, ৰক্তাভ কোমল পল্লৱ, সেউজ শাদ্বল আৰু চিত্ৰবনরাজিৰে অলংকৃত।
Verse 6
चम्पकाशोकपुन्नागसालतालसमाकुला ।तमालवनसञ्छन्नानागमालासमावृता ।।6.39.3।।हिन्तालैरर्जुनैर्नीपैस्सप्तपर्णैश्चपुष्पितैः ।तिलकैःकर्णिकारैश्चपाटलैश्चसमन्ततः ।।6.39.4।।शुशुभेपुष्पिताग्रैश्चलतापरिगतैर्द्रुमैः ।लङ्काबहुविधैर्दिव्यैर्यथेन्द्रस्यामरावती ।।6.39.5।।विचित्रकुसुमोपेतैरक्तकोमलपल्लवैः ।शाद्वलैश्चतथानीपैश्चित्राभिर्वनराजिभिः ।।6.39.6।।
লংকা চম্পক, অশোক, পুন্নাগ, শাল, তাল আদি বৃক্ষৰে পৰিপূৰ্ণ আছিল; তমালবনে আৱৃত আৰু নাগমালাৰে পৰিবেষ্টিত। চাৰিওফালে হিন্তাল, অৰ্জুন, নীপ, সপ্তপৰ্ণ, তিলক, কৰ্ণিকাৰ আৰু পাটল আদি পুষ্পিত বৃক্ষ শোভা পাইছিল; লতাৰে জড়িত পুষ্পমুকুটধাৰী দ্ৰুমসমূহে নগৰখন ইন্দ্ৰৰ অমৰাৱতীৰ দৰে দিৱ্যভাৱে দীপ্ত কৰিছিল—বিচিত্ৰ কুসুম, ৰক্তাভ কোমল পল্লৱ, সেউজ শাদ্বল আৰু চিত্ৰবনরাজিৰে অলংকৃত।
Verse 7
गन्धाढ्यान्यभिरम्याणिपुष्पाणिचफलानिच ।धारयन्त्यगमास्तत्रभूषणानीवमानवाः ।।6.39.7।।
সেই ঠাইত উপস্থিত হ’লে সেই বনৰ বৃক্ষসমূহে সুগন্ধিময়, মনোহৰ পুষ্প আৰু ফল ধাৰণ কৰিছিল—যেন মানুহে ভূষণ পৰিধান কৰিছে।
Verse 8
तच्चैत्ररथसङ्काशंमनोज्ञंनन्दनोपमम् ।वनंसर्वरर्तुकंरम्यंशुशुभेषटपदायुतम् ।।6.39.8।।
সেই মনোজ্ঞ বন চৈত্রৰথ সদৃশ, ইন্দ্ৰৰ নন্দন উদ্যানৰ উপমা—সৰ্ব ঋতুতেই ৰমণীয়, আৰু ভ্ৰমৰদলেৰে দীপ্তিময় শোভিত হৈছিল।
Verse 9
नत्यूहकोयष्टिमकैर्नृत्यमानैश्चबर्हिभि ।रुतंपरभृतानांचशुश्रुवुर्वन्निर्झरे ।।6.39.9।।
নিৰ্ঝৰযুক্ত সেই বনত পৰভৃত (কোকিল)ৰ মধুৰ ৰৱ শুনা গ’ল; ময়ূৰ নৃত্য কৰিছিল, আৰু জলপক্ষী—গেলিনিউল, লেপৱিং আৰু বগা—ডাকি উঠিছিল।
Verse 10
नित्यमत्तविहङ्गानिभ्रमराचरितानिच ।कोकिलाकुलषण्डानिविहगाभिरुतानिच ।।6.39.10।।भृङ्गराजाभिगीतानिभ्रमरैस्सेवितानिच ।कोणालकविघुष्टानिसारसाभिरुतानिच ।।6.39.11।।विविशुस्तेततस्तानिवनान्युपवनानिच ।हृष्टाःप्रमुदितावीराहरयःकामरूपिणः ।।6.39.12।।
তাৰ পাছত ইচ্ছামতে ৰূপ ধাৰণ কৰিব পৰা সেই হৃষ্ট‑প্ৰমুদিত বীৰ বানৰসকলে সেই বন আৰু উপবনত প্ৰৱেশ কৰিলে—য’ত সদায় মত্ত পক্ষীৰ কলৰৱ, ভ্ৰমৰসকলৰ বিচৰণ; কোকিলাৰে ভৰা কুঞ্জ আৰু বিহংগগীতৰ গুঞ্জন; ভৃংগৰাজৰ মধুৰ গীতে নাদিত আৰু ভ্ৰমৰে সেৱিত; নানা পক্ষীৰ ডাকত প্ৰতিধ্বনিত আৰু সাৰসৰ কূজনত ৰণৰণাই উঠা স্থান আছিল।
Verse 11
नित्यमत्तविहङ्गानिभ्रमराचरितानिच ।कोकिलाकुलषण्डानिविहगाभिरुतानिच ।।6.39.10।।भृङ्गराजाभिगीतानिभ्रमरैस्सेवितानिच ।कोणालकविघुष्टानिसारसाभिरुतानिच ।।6.39.11।।विविशुस्तेततस्तानिवनान्युपवनानिच ।हृष्टाःप्रमुदितावीराहरयःकामरूपिणः ।।6.39.12।।
তেওঁলোকে ভৃংগৰাজৰ গীতে গুঞ্জিত, ভ্ৰমৰৰ ঝাঁকেৰে ভৰা, কোণাল পক্ষীৰ ডাকত প্ৰতিধ্বনিত আৰু সাৰসৰ কূজনত ৰণৰণা কৰা কুঞ্জসমূহত প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 12
नित्यमत्तविहङ्गानिभ्रमराचरितानिच ।कोकिलाकुलषण्डानिविहगाभिरुतानिच ।।6.39.10।।भृङ्गराजाभिगीतानिभ्रमरैस्सेवितानिच ।कोणालकविघुष्टानिसारसाभिरुतानिच ।।6.39.11।।विविशुस्तेततस्तानिवनान्युपवनानिच ।हृष्टाःप्रमुदितावीराहरयःकामरूपिणः ।।6.39.12।।
তাৰ পাছত ইচ্ছামতে ৰূপ ধাৰণ কৰিব পৰা সেই বীৰ বানৰসকল হৃষ্ট আৰু প্ৰমুদিত হৈ সেই বন আৰু উপবনত প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 13
तेषांप्रविशतांतत्रवानराणांमहौजसाम् ।पुष्पसंसर्गसुरभिर्ववौघ्राणसुखोऽनिलः ।।6.39.13।।
সেই ঠাইত প্ৰৱেশ কৰা মহৌজস্বী বানৰসকলৰ ওপৰত পুষ্পৰ মিশ্ৰ সৌৰভেৰে ভৰা, ঘ্ৰাণক সুখ দিয়া বতাহ ববলৈ ধৰিলে।
Verse 14
अन्येतुहरिवीराणांयूथान्निष्क्रम्ययूथपाः ।सुग्रीवेणाभ्यनुज्ञातालङ्कांजग्मुःपताकिनीम् ।।6.39.14।।
আন কিছুমান বানৰবীৰৰ ইউথপতিসকলে নিজৰ ইউথৰ পৰা ওলাই, সুগ্ৰীৱৰ অনুমতি লৈ, পতাকাৰে শোভিত লংকা নগৰীৰ দিশে গ’ল।
Verse 15
वित्रासयन्तोविहगांस्त्रासयन्तोमृगद्विपान् ।कम्पयन्तश्चतांलङ्कांनादैस्तेनदतांवराः ।।6.39.15।।
গর্জনত শ্ৰেষ্ঠ সেইসকল বীৰে ভয়ংকৰ নাদ কৰি আগবাঢ়িল—পক্ষীক আতংকিত কৰিলে, মৃগ আৰু গজক ত্ৰাসিত কৰিলে, আৰু নিজৰ নাদে লংকাকো কম্পিত কৰিলে।
Verse 16
कुर्वन्तस्तेमहावेगामहींचरणपीडिताम् ।रजश्चसहसैवोर्थ्वंजगामचरणोत्थितम् ।।6.39.16।।
মহাবেগী তেওঁলোকে পদচাপেৰে ভূমি দমাই চলিল; তেওঁলোকৰ পদৰ পৰা উঠা ধূলি সহসাই একেলগে ওপৰলৈ উৰি উঠিল।
Verse 17
ऋक्षास्सिंहावराहाश्चमहिषावारणामृगाः ।तेनशब्देनवित्रस्ताजग्मुर्भीतादिशोदश ।।6.39.17।।
ঋক্ষ, সিংহ, বৰাহ, মহিষ আৰু বারণমৃগৰ জাক—সেই ঘোৰ শব্দত ত্ৰস্ত হৈ—ভয়তে দশো দিশলৈ পলাই গ’ল।
Verse 18
शिखरंतत्त्रिकूटस्यप्रांशुचैकंदिविस्पृशम् ।समन्तात्पुष्पसंञ्छन्नंमहारजतसन्निभम् ।।6.39.18।।शतयोजनविस्तीर्णंविमलंचारुदर्शनम् ।श्लक्ष्णंश्रीमन्महच्छैवदुष्प्रापंशकुनैरपि ।।6.39.19।।मनसाऽपिदुरारोहंकिंपुनःकर्मणाजनैः ।
ত্রিকূট পৰ্বতৰ সেই একমাত্ৰ উচ্চ শিখৰ আকাশ স্পৰ্শ কৰা যেন উভা আছিল—চাৰিওফালে পুষ্পেৰে আচ্ছাদিত আৰু উজ্জ্বল ৰূপাৰ দৰে দীপ্তিমান।
Verse 19
शिखरंतत्त्रिकूटस्यप्रांशुचैकंदिविस्पृशम् ।समन्तात्पुष्पसंञ्छन्नंमहारजतसन्निभम् ।।6.39.18।।शतयोजनविस्तीर्णंविमलंचारुदर्शनम् ।श्लक्ष्णंश्रीमन्महच्छैवदुष्प्रापंशकुनैरपि ।।6.39.19।।मनसाऽपिदुरारोहंकिंपुनःकर्मणाजनैः ।
ত্রিকূট পৰ্বতৰ সেই একমাত্ৰ উচ্চ শিখৰ আকাশ স্পৰ্শ কৰা যেন উভা আছিল—চাৰিওফালে পুষ্পেৰে আচ্ছাদিত আৰু উজ্জ্বল ৰূপাৰ দৰে দীপ্তিমান।
Verse 20
निविष्टातत्रशिखरेलङ्कारावणपालिता ।।6.39.20।।शतयोजनविस्तीर्णात्रिंशद्योजनमायता ।
সেই শিখৰৰ ওপৰত ৰাৱণপালিত লংকা অৱস্থিত আছিল; ইয়াৰ প্ৰস্থ শত যোজন আৰু দৈৰ্ঘ্য ত্ৰিশ যোজন আছিল।
Verse 21
सापुरीगोपुरैरुच्चैःपाण्डुराम्बुदसन्निभैः ।काञ्चनेनचशालेनराजतेनचशोभते ।।6.39.21।।
সেই পুৰী উচ্চ গোপুৰেৰে শোভিত আছিল, যিবোৰ ধৱল মেঘৰ সদৃশ দেখা গৈছিল; আৰু সোণ-ৰূপে অলংকৃত দৃঢ় প্ৰাসাদসমূহে নগৰখনক দীপ্তিময় কৰি তুলিছিল।
Verse 22
प्रासादैश्चविमानैश्चलङ्कापरमभूषिता ।घनैरिवाऽतपापायेमध्यमंवैष्णवंपदम् ।।6.39.22।।
প্ৰাসাদ আৰু বিমানসমূহে লংকাক পৰমভাৱে ভূষিত কৰিছিল; আৰু মধ্যস্থিত তেজোময় ভৱনটি সূৰ্যকিৰণ ফুটি উঠা ঘনমেঘৰ দৰে দীপ্ত হৈ, যেন বৈষ্ণৱ ধাম—বিষ্ণুৰ নিবাস—বুলি প্ৰতীয়মান হৈছিল।
Verse 23
यस्यांस्तम्भसहस्रेणप्रासादस्समलङ्कृतः ।कैलासशिखराकारोदृश्यतेखमिवोललिखन् ।।6.39.23।।चैत्यस्सराक्षसेन्द्रस्यबभूवपुरभूषणम् ।शतेनरक्षसांनित्यंयस्समग्रेणरक्ष्यते ।।6.39.24।।
সেই নগৰত সহস্ৰ স্তম্ভেৰে অলংকৃত, কৈলাস-শিখৰৰ দৰে আকাৰধাৰী এক মহাপ্ৰাসাদ আছিল; যেন আকাশক খোঁচ মাৰি আঁচোৰ দিছে তেনে দেখা গৈছিল। ৰাক্ষসেন্দ্ৰৰ সেই চৈত্যসদৃশ মহাভৱন নগৰৰ মুখ্য ভূষণ হ’ল; নিত্য শ’ ৰাক্ষসে সম্পূৰ্ণভাৱে তাক ৰক্ষা কৰিছিল।
Verse 24
यस्यांस्तम्भसहस्रेणप्रासादस्समलङ्कृतः ।कैलासशिखराकारोदृश्यतेखमिवोललिखन् ।।6.39.23।।चैत्यस्सराक्षसेन्द्रस्यबभूवपुरभूषणम् ।शतेनरक्षसांनित्यंयस्समग्रेणरक्ष्यते ।।6.39.24।।
সেই নগৰত সহস্ৰ স্তম্ভেৰে অলংকৃত, কৈলাস-শিখৰৰ দৰে আকাৰধাৰী এক মহাপ্ৰাসাদ আছিল; যেন আকাশক খোঁচ মাৰি আঁচোৰ দিছে তেনে দেখা গৈছিল। ৰাক্ষসেন্দ্ৰৰ সেই চৈত্যসদৃশ মহাভৱন নগৰৰ মুখ্য ভূষণ হ’ল; নিত্য শ’ ৰাক্ষসে সম্পূৰ্ণভাৱে তাক ৰক্ষা কৰিছিল।
Verse 25
मनोज्ञांकाननवतींपर्वतैरुपशोभिताम् ।नानाधातुविचित्रैश्चउद्यानैरुपशोभिताम् ।।6.39.25।।नानाविहङ्गासङ्घुष्टांनानामृगनिषेविताम् ।नानाकुसुमसञ्छन्नांनानाराक्षससेविताम् ।।6.39.26।।तांसमृद्धांसमृद्धार्धांलक्ष्मीनान्लक्ष्मणाग्रजः ।रावणस्यपुरींरामोददर्शसहवानरैः ।।6.39.27।।
লক্ষ্মণৰ অগ্ৰজ ৰাম—নিজে শ্ৰীসম্পদা আৰু মঙ্গললক্ষণেৰে যুত—বানৰসকলৰ সৈতে ৰাৱণৰ পুৰী দেখিলে: মনোহৰ কাণনেৰে ভৰা, পৰ্বতেৰে শোভিত, নানা ধাতুৰ বৰ্ণবৈচিত্ৰ্যে চিত্ৰিত; উদ্যানসমূহেৰে অলংকৃত; বহু পখীৰ কলৰৱে গুঞ্জৰিত; নানা মৃগেৰে নিৱাসিত; বিভিন্ন কুসুমেৰে আৱৃত; বহু ৰাক্ষসেৰে পৰিচৰিত—অত্যন্ত সমৃদ্ধ আৰু পুষ্পিত-পল্লৱিত আছিল।
Verse 26
मनोज्ञांकाननवतींपर्वतैरुपशोभिताम् ।नानाधातुविचित्रैश्चउद्यानैरुपशोभिताम् ।।6.39.25।।नानाविहङ्गासङ्घुष्टांनानामृगनिषेविताम् ।नानाकुसुमसञ्छन्नांनानाराक्षससेविताम् ।।6.39.26।।तांसमृद्धांसमृद्धार्धांलक्ष्मीनान्लक्ष्मणाग्रजः ।रावणस्यपुरींरामोददर्शसहवानरैः ।।6.39.27।।
লক্ষ্মণৰ অগ্ৰজ ৰাম—নিজে শ্ৰীসম্পদা আৰু মঙ্গললক্ষণেৰে যুত—বানৰসকলৰ সৈতে ৰাৱণৰ পুৰী দেখিলে: মনোহৰ কাণনেৰে ভৰা, পৰ্বতেৰে শোভিত, নানা ধাতুৰ বৰ্ণবৈচিত্ৰ্যে চিত্ৰিত; উদ্যানসমূহেৰে অলংকৃত; বহু পখীৰ কলৰৱে গুঞ্জৰিত; নানা মৃগেৰে নিৱাসিত; বিভিন্ন কুসুমেৰে আৱৃত; বহু ৰাক্ষসেৰে পৰিচৰিত—অত্যন্ত সমৃদ্ধ আৰু পুষ্পিত-পল্লৱিত আছিল।
Verse 27
मनोज्ञांकाननवतींपर्वतैरुपशोभिताम् ।नानाधातुविचित्रैश्चउद्यानैरुपशोभिताम् ।।6.39.25।।नानाविहङ्गासङ्घुष्टांनानामृगनिषेविताम् ।नानाकुसुमसञ्छन्नांनानाराक्षससेविताम् ।।6.39.26।।तांसमृद्धांसमृद्धार्धांलक्ष्मीनान्लक्ष्मणाग्रजः ।रावणस्यपुरींरामोददर्शसहवानरैः ।।6.39.27।।
লক্ষ্মণৰ অগ্ৰজ ৰাম—নিজে শ্ৰীসম্পদা আৰু মঙ্গললক্ষণেৰে যুত—বানৰসকলৰ সৈতে ৰাৱণৰ পুৰী দেখিলে: মনোহৰ কাণনেৰে ভৰা, পৰ্বতেৰে শোভিত, নানা ধাতুৰ বৰ্ণবৈচিত্ৰ্যে চিত্ৰিত; উদ্যানসমূহেৰে অলংকৃত; বহু পখীৰ কলৰৱে গুঞ্জৰিত; নানা মৃগেৰে নিৱাসিত; বিভিন্ন কুসুমেৰে আৱৃত; বহু ৰাক্ষসেৰে পৰিচৰিত—অত্যন্ত সমৃদ্ধ আৰু পুষ্পিত-পল্লৱিত আছিল।
Verse 28
तांमहागृहसम्बाधांदृष्टवालक्ष्मणपूर्वजः ।नगरीममरप्रख्योविस्मयंप्राप्यवीर्यवान् ।।6.39.28।।
মহাগৃহেৰে ঠাসা সেই নগৰী দেখি, লক্ষ্মণৰ অগ্ৰজ পৰাক্ৰমী ৰাম—অমৰৰ দৰে দীপ্তিমান—বিস্ময়ত অভিভূত হ’ল।
Verse 29
तांरत्नपूर्णांबहुसंविधानांप्रासादमालाभिरलङ्कृतांच ।पुरींमहायन्त्रकवाटमुख्यांददर्शरामोमहताबलेन ।।6.39.29।।
মহাবলৱান ৰামে নিজৰ মহাসেনাৰ সৈতে সেই পুৰী দেখিলে—ৰত্নেৰে পৰিপূৰ্ণ, নানা বিধে সুসংবিধানিত, প্ৰাসাদমালাৰে অলংকৃত, আৰু ভয়ংকৰ যন্ত্ৰেৰে সজ্জিত বৃহৎ কৱাটযুক্ত মহাদ্বাৰসমূহেৰে চিহ্নিত।
Frequently Asked Questions
The pivotal action is controlled entry and reconnaissance: some Vānara leaders enter the groves joyfully, while others proceed toward the city only after Sugrīva’s authorization—framing movement into enemy space as disciplined, command-governed action rather than impulsive violence.
The chapter teaches that perception precedes action: careful observation of terrain, civic defenses, and morale-relevant symbols (flags, towers, engineered gates) is integral to righteous strategy, balancing wonder at prosperity with preparedness for duty.
Key landmarks include Suvela (the vigil point), Trikūṭa’s peak (the city’s elevated seat), Laṅkā’s forest-gardens with cascades and birdlife, the gopura skyline, gold-and-silver fortifications, the central palace compared to a Vaiṣṇava abode, and the guarded thousand-pillared palace.