Sarga 38
सुवेलारोहणम् (The Ascent of Suvela and the First Full View of Laṅkā)
युद्धकाण्ड
এই সৰ্গত ৰণনীতি-সম্বন্ধীয় দৃষ্টিভংগীৰ উত্থান দেখা যায়। শ্ৰী ৰামে সুৱেল পৰ্বত আৰোহণৰ সংকল্প কৰে আৰু ৰাতি তাতেই অৱস্থান কৰি ৰাক্ষসসকলৰ দুৰ্গবদ্ধ নিবাস লংকাৰ অৱলোকন কৰাৰ কথা কয়। সুগ্ৰীৱক সম্বোধন কৰি তেওঁ বিভীষণক ধৰ্মজ্ঞ, মন্ত্ৰজ্ঞ আৰু বিধিজ্ঞ বুলি স্বীকাৰ কৰে আৰু সীতাহৰণ তথা ৰাৱণৰ অধৰ্মমুখী আচৰণৰ প্ৰতি এই অভিযানক ধৰ্মসম্মত প্ৰতিবিধান বুলি স্থাপন কৰে। ৰামৰ ক্ৰোধ নীতিসংগত ধৰ্মক্ৰোধ ৰূপে প্ৰকাশ পায়; “ৰাক্ষসাধম” নাম উচ্চাৰিত হতেই তেওঁ ৰাজনৈতিক-নৈতিক সতর্কবাণী দিয়ে—এজনৰ দুষ্কৰ্মে সমগ্ৰ বংশক বিপদত পেলাব পাৰে। তাৰপিছত সুৱেলাৰোহণ সমন্বিত গতিৰে সম্পন্ন হয়—লক্ষ্মণ ধনু-বাণসহ অনুসৰণ কৰে; সুগ্ৰীৱ, মন্ত্ৰীসকল আৰু বিভীষণো সংগী হয়। হনুমান, অঙ্গদ, নীল, মৈন্দ, দ্বিৱিদ, জাম্বৱান, সুসেণ, ঋষভ আদি নামধাৰী বাণৰনায়কসকল শতশত বাণৰসহ বায়ুৰ দৰে বেগেৰে উঠি যায়। শিখৰত পৰা তেওঁলোকে লংকাক আকাশত ঝুলন্ত যেন দেখে—উজ্জ্বল দ্বাৰ, প্ৰাচীৰ আৰু কৃষ্ণবৰ্ণ ৰাক্ষসসকলৰ শাৰী, যেন দ্বিতীয় এক জীৱন্ত প্ৰাচীৰ। যুদ্ধোৎসুক বাণৰসেনাই ৰামৰ সন্মুখত নানা ধ্বনি তোলে। সূৰ্যাস্তৰ পিছত চন্দ্ৰালোকিত ৰাতি নামিলে ৰামে সুৱেলৰ শিৰিষত বিশ্ৰাম লয়; বিভীষণে বিধিপূৰ্বক সন্মান জনায়, আৰু লক্ষ্মণসহ সমবেত ইউথপসকলৰ মাজত ৰাম অৱস্থান কৰে—যুদ্ধৰ আগমুহূর্তত নজৰদাৰী, মিত্ৰতা আৰু ধৰ্মসংকল্পে স্থিৰ কৰা এক শান্ত ক্ষণ।
Shlokas
Verse 1
सतुकृत्वासुवेलस्यमतिमारोहणंप्रति ।लक्ष्मणानुगतोरामःसुग्रीवमिदमब्रवीत् ।।।।विभीषणंचधर्मज्ञमनुरक्तंनिशाचरम् ।मन्त्रज्ञंचविधिज्ञंचश्लक्क्ष्णयापरयागिरा ।।।।
সুৱেল পৰ্বত আৰোহণৰ সংকল্প কৰি, লক্ষ্মণৰ সৈতে থকা শ্ৰীৰামে সুগ্ৰীৱক আৰু ধৰ্মজ্ঞ, অনুৰক্ত, জন্মতে নিশাচৰ হ’লেও মন্ত্ৰজ্ঞ আৰু বিধিজ্ঞ বিভীষণকো, অতি মৃদু আৰু সন্মানভৰা পৰিশীলিত বাক্যৰে এইদৰে ক’লে।
Verse 2
सतुकृत्वासुवेलस्यमतिमारोहणंप्रति ।लक्ष्मणानुगतोरामःसुग्रीवमिदमब्रवीत् ।।6.38.1।।विभीषणंचधर्मज्ञमनुरक्तंनिशाचरम् ।मन्त्रज्ञंचविधिज्ञंचश्लक्क्ष्णयापरयागिरा ।।6.38.2।।
ধৰ্মজ্ঞানী, অনুৰক্ত নিশাচৰ, মন্ত্ৰজ্ঞানী আৰু বিধিজ্ঞানী বিভীষণক শ্ৰীৰামে অতি মৃদু আৰু উৎকৃষ্ট বাক্যৰে সম্বোধন কৰিলে।
Verse 3
सुवेलंसाधुशैलेन्द्रमिमंधातुशतैश्चितम् ।अध्यारोहामहेसर्वेवत्स्यामोऽत्रनिशामिमाम् ।।।।
শতশত ধাতুৰে সুশোভিত এই উত্তম শৈলেন্দ্ৰ সুৱেল পৰ্বতত আমি সকলোৱে আৰোহণ কৰোঁ; আৰু এই নিশা ইয়াতেই বাস কৰোঁ।
Verse 4
लङ्कांचालोकयिष्यामोनिलयंतस्यरक्षसः ।येनमेमरणान्तायहृताभार्यादुरात्मना ।।।।येनधर्मोनविज्ञातोनतद्वृत्तंनकुलंतथा ।राक्षस्यानीचयाबुद् ध्यायेनतद्गर्हितंकृतम् ।।।।
আৰু আমি লংকাকো দৰ্শন কৰিম—সেই ৰাক্ষসৰ নিবাসস্থান; যি দুষ্টাত্মাই মোক মৰণান্তলৈ ঠেলি দিবলৈ যেন মোৰ পত্নীক হৰণ কৰিলে। যাৰ ধৰ্মজ্ঞান নাছিল, ন সদাচাৰ, ন কুলমৰ্যাদা; নীচ ৰাক্ষসী বুদ্ধিৰে যিয়ে সেই গৰ্হিত কৰ্ম কৰিলে।
Verse 5
लङ्कांचालोकयिष्यामोनिलयंतस्यरक्षसः ।येनमेमरणान्तायहृताभार्यादुरात्मना ।।6.38.4।।येनधर्मोनविज्ञातोनतद्वृत्तंनकुलंतथा ।राक्षस्यानीचयाबुद् ध्यायेनतद्गर्हितंकृतम् ।।6.38.5।।
আমি লংকাকো দৰ্শন কৰিম—সেই ৰাক্ষসৰ নিবাস; সেই দুষ্টবুদ্ধিয়ে মোক মৰণান্তলৈ ঠেলি দিবলৈ যেন মোৰ পত্নীক হৰণ কৰিলে। তাৰ ধৰ্মবোধ নাছিল, ন যথোচিত আচাৰ, ন কুলগৌৰৱ; নীচ ৰাক্ষসী বুদ্ধিৰে সি সেই লজ্জাজনক কৰ্ম কৰিলে।
Verse 6
तस्मिन्मेवर्ततेरोषःकीर्तितेराक्षसाधमे ।यस्यापराधाननीचस्यवधंद्रक्ष्यामिरक्षसाम् ।।।।
সেই নীচ ৰাক্ষসাধমৰ নাম কীৰ্তিত হ’লেই মোৰ অন্তৰত ক্ৰোধ জাগে; সেই অধমৰ অপৰাধৰ ফলত মই ৰাক্ষসসকলৰ বধ নিজ চকুৰে দেখিম।
Verse 7
एकोहिकुरुतेपापंकालपाशवशंगतः ।नीचेनात्मापचारेणकुलंतेनविनश्यति ।।।।
এজনেই পাপ কৰে আৰু কালের পাশৰ অধীন হয়; সেই নীচৰ নিজ অপচাৰৰ ফলত তাৰ কাৰণেই সমগ্ৰ কুলো বিনাশ পায়।
Verse 8
एवंसम्मन्त्रयन्नेवसक्रोधोरावणंप्रति ।रामःसुवेलमासाद्यचित्रसानुमुपारुहत् ।।।।
এইদৰে মন্ত্ৰণা কৰি, ৰাৱণৰ প্ৰতি ক্ৰোধেৰে উদ্দীপ্ত শ্ৰীৰামে সুৱেল পৰ্বতত উপনীত হৈ তাৰ মনোৰম ঢাল বগাই উঠিল।
Verse 9
पृष्ठतोलक्ष्मणश्चैवमन्वगच्छत्समाहितः ।सशरंचापमुद्यम्यसुमहद्विक्रमेरतः ।।।।अन्वारोहत्सुग्रीवस्सामात्यस्सविभीषणः ।
পিছফালৰ পৰা সমাহিতচিত্ত লক্ষ্মণো নিকটতে অনুসৰণ কৰিলে; শৰৰ সৈতে ধনু উঠাই মহাবিক্ৰমৰ বাবে উদ্গ্ৰীৱ আছিল। তাৰ পিছত সুগ্ৰীৱো নিজৰ অমাত্যসকল আৰু বিভীষণসহ পিছুৱাই আৰোহণ কৰিলে।
Verse 10
हनुमानङ्गदोनीलोमैन्दोद्विविदएवच ।।।।गजोगवाक्षोगवयश्शरभोगन्धमादनः ।पनसःकुमुदश्चैवहरोरम्भश्चयूथपः ।।।।जाम्बवांश्चसुषेणश्चऋषभश्चमहामतिः ।दुर्मुखश्चमहातेजास्तथाशतवलिःकपिः ।।।।एतेचान्येचबहवोवानराशशीघ्रगामिनः ।तेवायुवेगप्रवणास्तंगिरिगिरिचारिणः ।।।।अध्यारोहन्तशतशस्सुवेलंयत्रराघवः ।
হনুমান, অঙ্গদ, নীল, মৈন্দ আৰু দ্বিৱিদ; গজ, গৱাক্ষ, গৱয়, শৰভ, গন্ধমাদন; পনস, কুমুদ, হৰ, ৰম্ভ—যূথপতি; জাম্বৱান, সুষেণ, মহামতি ঋষভ; মহাতেজস্বী দুৰ্মুখ আৰু শতৱলি কপি—এতেসকল আৰু আন বহু শীঘ্ৰগামী বানৰ, বায়ুৰ বেগলৈ অভ্যস্ত আৰু গিৰিৰ পৰা গিৰিলৈ বিচৰণকাৰী, শতশঃ হৈ সুৱেল আৰোহণ কৰিলে, য’ত ৰাঘৱ অৱস্থিত আছিল।
Verse 11
हनुमानङ्गदोनीलोमैन्दोद्विविदएवच ।।6.38.10।।गजोगवाक्षोगवयश्शरभोगन्धमादनः ।पनसःकुमुदश्चैवहरोरम्भश्चयूथपः ।।6.38.11।।जाम्बवांश्चसुषेणश्चऋषभश्चमहामतिः ।दुर्मुखश्चमहातेजास्तथाशतवलिःकपिः ।।6.38.12।।एतेचान्येचबहवोवानराशशीघ्रगामिनः ।तेवायुवेगप्रवणास्तंगिरिगिरिचारिणः ।।6.38.13।।अध्यारोहन्तशतशस्सुवेलंयत्रराघवः ।
গজ, গৱাক্ষ, গৱয়, শৰভ, গন্ধমাদন; পনস, কুমুদ, হৰ আৰু ৰম্ভ—এতেসকলেও বানৰ যূথপতি আছিল।
Verse 12
हनुमानङ्गदोनीलोमैन्दोद्विविदएवच ।।6.38.10।।गजोगवाक्षोगवयश्शरभोगन्धमादनः ।पनसःकुमुदश्चैवहरोरम्भश्चयूथपः ।।6.38.11।।जाम्बवांश्चसुषेणश्चऋषभश्चमहामतिः ।दुर्मुखश्चमहातेजास्तथाशतवलिःकपिः ।।6.38.12।।एतेचान्येचबहवोवानराशशीघ्रगामिनः ।तेवायुवेगप्रवणास्तंगिरिगिरिचारिणः ।।6.38.13।।अध्यारोहन्तशतशस्सुवेलंयत्रराघवः ।
জাম্বৱান আৰু সুষেণ, লগতে মহামতি ঋষভ; মহাতেজস্বী দুৰ্মুখ আৰু শতৱলি কপি—এতেসকলেও প্ৰধানসকলৰ মাজত আছিল।
Verse 13
हनुमानङ्गदोनीलोमैन्दोद्विविदएवच ।।6.38.10।।गजोगवाक्षोगवयश्शरभोगन्धमादनः ।पनसःकुमुदश्चैवहरोरम्भश्चयूथपः ।।6.38.11।।जाम्बवांश्चसुषेणश्चऋषभश्चमहामतिः ।दुर्मुखश्चमहातेजास्तथाशतवलिःकपिः ।।6.38.12।।एतेचान्येचबहवोवानराशशीघ्रगामिनः ।तेवायुवेगप्रवणास्तंगिरिगिरिचारिणः ।।6.38.13।।अध्यारोहन्तशतशस्सुवेलंयत्रराघवः ।
এতেসকল আৰু আন বহু শীঘ্ৰগামী বানৰ, বায়ুৰ বেগলৈ অভ্যস্ত আৰু গিৰিৰ পৰা গিৰিলৈ বিচৰণকাৰী, একেলগে আগবাঢ়িল।
Verse 14
तेत्वदीर्घेणकालेनगिरिमारुह्यसर्वतः ।।।।ददृशुशशिखरेतस्यविषक्तामिवखेपुरीम् ।
তাৰ পিছত অতি অল্প সময়তে তেওঁলোকে সকলো দিশৰ পৰা পৰ্বত আৰোহণ কৰি, তাৰ শিখৰত আকাশত লেগি থকা যেন দেখা পুৰীখন দেখিলে।
Verse 15
तांशुभांप्रवरद्वारांप्राकारपरिशोभिताम् ।।।।लङ्कांराक्षससम्पूर्णांददृशुर्हरियूथपाः ।
হৰিযূথপতিসকলে শুভ, শ্ৰেষ্ঠ দ্বাৰসমৃদ্ধ, প্ৰাকাৰে শোভিত আৰু সৰ্বত্ৰ ৰাক্ষসেৰে পৰিপূৰ্ণ লংকাক দেখিলে।
Verse 16
प्राकारवरसंस्थैश्चतथानीलैश्चराक्षसैः ।।।।ददृशुस्तेहरिश्रेष्ठाःप्राकारमपरंकृतम् ।
সেই বানৰশ্ৰেষ্ঠসকলে উৎকৃষ্ট প্ৰাকাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত গাঢ়বৰ্ণ ৰাক্ষসসকলক দেখিলে; যেন ৰক্ষাৰ বাবে আন এটা জীৱন্ত প্ৰাকাৰেই গঢ়া হৈছে।
Verse 17
तेदृष्टवावानराःसर्वेराक्षसान् युद्धकाङ् क्षिणः ।।।।मुमुचुर्विविधान्नादांतत्ररामस्यपश्यतः ।
ৰাক্ষসসকলক দেখি যুদ্ধকামনাৰে উদ্দীপ্ত সকলো বানৰে তাত, ৰামৰ দৃষ্টিৰ সন্মুখতে, নানা প্ৰকাৰৰ যুদ্ধনাদ উচ্ছাৰণ কৰিলে।
Verse 18
ततोऽस्तमगमत्पूर्यःसन्ध्ययाप्रतिरञ्जितः ।।।।पूर्णचन्द्रप्रदीप्ताचक्षपासमभिवर्तते ।
তাৰ পিছত সন্ধ্যাৰ ৰক্তিম আভাৰে ৰঞ্জিত সূৰ্য অস্ত গ’ল; আৰু পূৰ্ণচন্দ্ৰৰ জ্যোতিয়ে দীপ্ত ৰাতি আগবাঢ়ি আহিল।
Verse 19
ततस्सरामोहरिवाहिनीपतिर्विभीषणेनप्रतिनन्द्यसत्कृतः ।सलक्ष्मणोयूथपयूथसम्वृतस्सुवेलपृष्ठेन्यवसद्यथासुखम् ।।।।
তাৰ পাছত হৰিবাহিনীৰ অধিপতি শ্ৰীৰামে বিভীষণৰ সাদৰ প্ৰতি-নন্দন আৰু সৎকাৰ লাভ কৰি, লক্ষ্মণসহ আৰু ইউথপতি-দলসমূহে ঘেৰি থকা অৱস্থাত, সুৱেল পৰ্বতৰ পৃষ্ঠভাগত যথাসুখে অৱস্থান কৰি বিশ্ৰাম ল’লে।
Frequently Asked Questions
Rāma articulates a dharma-grounded justification for war: the abduction of Sītā is framed as a moral rupture warranting corrective action, while his wrath is presented as principled and directed toward restoring order rather than mere vengeance.
The chapter teaches collective accountability in political ethics: “one person’s wrongdoing can destroy a lineage,” underscoring how adharmic conduct by a leader or member can endanger an entire community and invite lawful retribution.
Suvela mountain functions as a reconnaissance vantage point; Laṅkā is depicted as sky-clinging and heavily fortified with splendid gates and prākāras, while ranks of rākṣasas appear like an additional living boundary—an architectural-cum-military portrait of the city.