Sarga 34
सरमायाḥ सीतासान्त्वनम् तथा रावणनिश्चयश्रवणम् (Saarana Consoles Sita and Reports Ravana’s Resolve)
युद्धकाण्ड
এই সৰ্গটো যুদ্ধকাণ্ডৰ মাজত এক নীতিমূলক-সান্ত্বনাময় অন্তৰালৰ দৰে গঠিত, য’ত অন্তৰঙ্গ সংলাপৰ জৰিয়তে ৰাজনৈতিক অভিপ্ৰায় স্পষ্ট হয় আৰু সীতাৰ অন্তৰৰ দৃঢ়তা স্থিৰ কৰা হয়। কালজ্ঞানী সৰমা মৃদু হাস্যসহ কথা কৈ সীতাক সান্ত্বনা দিয়ে; তাতে সীতাৰ শোক বৰষুণে সিঁচা শুকান মাটিৰ দৰে ধীৰে ধীৰে শীতল হয়। সীতা নিজৰ আশংকা প্ৰকাশ কৰে—ৰাৱণৰ মায়া, পুনঃপুনঃ ধমকি, আৰু অশোক-বাটিকাত ৰাক্ষসীসকলৰ কঠোৰ নজৰদাৰী—আৰু সৰমাক অনুৰোধ কৰে যেন ৰাৱণৰ স্থিৰ সিদ্ধান্তৰ সত্য সংবাদ আনে। সৰমা দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰি ৰাৱণৰ ওচৰলৈ যায়, মন্ত্ৰীসকলৰ পৰামৰ্শ-সভা শুনে, আৰু তৎক্ষণাৎ উভতি আহে; সীতাই তাক আলিঙ্গন কৰি আসন দিয়ে আৰু সত্য ক’বলৈ অনুৰোধ কৰে। সৰমাই জনায় যে ৰাৱণৰ মাতৃ কৈকসী আৰু বৃদ্ধ মন্ত্ৰী অৱিদ্ধা মৈথিলীক সন্মানেৰে মুক্তি দিবলৈ উপদেশ দিয়ে, আৰু ৰামৰ সামৰ্থ্যৰ প্ৰমাণ দেখুৱায়—জনস্থান ধ্বংস, হনুমানৰ সাগৰ পাৰ হোৱা আৰু তেওঁৰ দ্বাৰা কৰা সংহাৰ। কিন্তু ৰাৱণ ধনৰ লগত আঁকোৰগোঁজ কৃপণৰ দৰে, যুদ্ধত মৃত্যুৰ দ্বাৰা বাধ্য নোহোৱালৈকে মুক্তি মানিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে। শেষত ঢোল-নগৰা, শঙ্খ আৰু বানৰ-কলৰৱে পৃথিৱী কঁপাই তোলে; ৰাক্ষস অনুচৰসকল বিষণ্ণ হয় আৰু ৰজাৰ দোষৰ ফলত আহিবলগীয়া কৌশলগত পতনৰ অশুভ সংকেত প্ৰকাশ পায়।
Shlokas
Verse 1
अथतांजातन्तापांतेनवाक्येनमोहिताम् ।सरमाह्लादयामासमहींघौरीमिवाम्भसा ।।।।
তাৰ পাছত সেই কথাৰে মোহিত হৈ সন্তাপগ্ৰস্ত সীতাক সৰমাই আনন্দিত কৰিলে; যেনে বৰষুণৰ পানীয়ে শুকান পৃথিৱীক সজীৱ কৰে।
Verse 2
ततस्तस्याहितंसख्याश्चिकीर्षन्तीसखीवचः ।उवाचकालेकालज्ञास्मितपूर्वाभिभाषिणी ।।।।
তাৰ পাছত সীতাৰ হিত সাধিবলৈ ইচ্ছুক সখী সৰমা, সময়-জ্ঞানী হৈ, প্ৰথমে মৃদু হাঁহি দি উপদেশমূলক বাক্য ক’লে।
Verse 3
उत्सहेयमहंगत्वात्वद्वाक्यमसितेक्षणे: ।निवेद्यकुशलंरामेप्रतिच्छन्नानिवर्तितुम् ।।।।
হে অসিতেক্ষণী সীতা, মই ৰামৰ ওচৰলৈ গৈ তোমাৰ বাণী আৰু তোমাৰ কুশল সংবাদ নিবেদন কৰি, ৰাৱণৰ দৃষ্টিৰ পৰা গোপনে থাকি পুনৰ উভতি আহিবলৈ সক্ষম।
Verse 4
नहिमेक्रममाणायानिरालम्बेविहायसि ।समर्थोगतिमन्वेतुंपवनोगरुडोऽपिवा ।।।।
কাৰণ মই নিৰালম্ব আকাশত গতি কৰোঁতে, মোৰ গতি অনুসৰণ কৰিবলৈ পৱনদেৱতা বা গৰুড়োও সক্ষম নহয়।
Verse 5
एवंब्रुवाणांतांसीतासरमांपुनरब्रवीत् ।मधुरंश्लक्क्षणयावाचापूर्वशोकाभिपन्नया ।।।।
সৰমাই এনেদৰে কওঁতে, আগতে শোকত আচ্ছন্ন সীতাই পুনৰ তাক মৃদু-মধুৰ, কোমল বাক্যৰে সম্বোধন কৰিলে।
Verse 6
समर्थागगनंगन्तुमपिवात्वंरसातलम् ।अवगच्छाम्यकर्तव्यंकर्तव्यंतेमदन्तरे ।।।।
তুমি আকাশে গমন কৰিবলৈও সক্ষমা, অথবা ৰসাতললৈও। মই বুজিছোঁ—মোৰ নিমিত্তে অকৰ্তব্য যেন লাগিলেও তাক কৰ্তব্য বুলি ধৰি তুমি সম্পন্ন কৰিবা।
Verse 7
मत्प्रियंयदिकर्तव्यंयदिबुद्धि: स्थिरातव ।ज्ञातुमिच्छामितंगत्वाकिंकरोतीतिरावणः ।।।।
যদি তুমি সঁচাকৈ মোৰ প্ৰিয় কাম কৰিব বিচাৰা আৰু তোমাৰ সংকল্প স্থিৰ হয়, তেন্তে গৈ জানি আহা—ৰাৱণ এতিয়া কি কৰি আছে; মই সেয়া জানিবলৈ ইচ্ছা কৰোঁ।
Verse 8
सहिमायाबलःक्रूरोरावणश्शत्रुरावणः ।मांमोहयतिदुष्टात्मापीतामात्रेववारुणी ।।।।
মায়াবলে প্ৰবল আৰু ক্ৰূৰ সেই ৰাৱণ—শত্ৰুক কান্দোৱোৱা—দুষ্টাত্মা, পিয়ামাত্ৰে মত্ত কৰা বাৰুণী মদিৰাৰ দৰে মোক মোহিত কৰে।
Verse 9
तर्जापयतिमांनित्यंभर्त्सापयतिचासकृत् ।राक्षसीभिस्सुघूराभिर्यामांरक्षन्तिनित्यशः ।।।।
যিসকল অতি ভয়ংকৰ ৰাক্ষসীয়ে মোক নিত্য ৰক্ষা কৰি থাকে, সিহঁতৰ দ্বাৰাই সি মোক সদায় ধমকায় আৰু বাৰে বাৰে ভৰ্ত্সনা কৰে।
Verse 10
उद्विग्नाशङ्किताचास्मिनस्वस्थंचमनोमम ।तद्भयाच्चाहमुद्विग्नाअशोकवनिकांगता ।।।।
মই উদ্বিগ্না আৰু শংকিত; মোৰ মন অস্থিৰ। তেওঁৰ ভয়ৰ বাবেই মই অশোকবনিকালৈ আহিছোঁ, তথাপি ইয়াতো মন ব্যাকুল হৈ আছে।
Verse 11
यदिनामकथातस्यनिश्चितंवापियद्भवेत् ।निवेदयेथास्सर्वंतत्परोमेस्यादमनुग्रहः ।।।।
তেওঁ যি নিশ্চয় কৰিছে, বা যি সিদ্ধান্ত নিশ্চিত হৈছে—সেই সকলো মোক জনাই দিয়া; সেয়াই মোৰ প্ৰতি তোমাৰ পৰম অনুগ্ৰহ হ’ব।
Verse 12
सात्वेवंब्रुवतींसीतांसरमावल्गुभाषिणी ।उवाचवदनंतस्यास्स्पृशन्तीबाष्पविक्लबम् ।।।।
সীতা এনেদৰে ক’বলৈ ধৰোঁতে, মধুৰভাষিণী সৰমাই অশ্ৰুৰে কঁপা আৰু ম্লান হোৱা তাইৰ মুখখন কোমলকৈ স্পৰ্শ কৰি উত্তৰ দিলে।
Verse 13
एषतेयद्यभिप्रायस्तदागच्छामिजानकी: ।गृह्यशत्रोरभिप्रायमुपावृत्तांचपश्यमाम् ।।।।
জানকী, যদি এইয়াই তোমাৰ ইচ্ছা হয়, তেন্তে মই যাম; শত্ৰুৰ অভিপ্ৰায় জানি মই উভতি আহিম, আৰু তুমি মোক উভতি অহা দেখিবা।
Verse 14
एवमुक्त्वाततोगत्वासमीपंतस्यरक्षसः ।शुश्रावकथितंतस्यरावणस्यसमन्त्रिणः ।।।।
এনেদৰে কৈ সি তাতৰ পৰা গৈ সেই ৰাক্ষসৰ ওচৰলৈ পালে; তাত ৰাৱণে নিজৰ মন্ত্ৰীসকলৰ সৈতে যি কথা কৈ আছিল, সি সেয়া কাণ পাতি শুনিলে।
Verse 15
साश्रुत्वानिश्चयंतस्यनिश्चयज्ञादुरात्मनः ।पुनरेवागमत्क्षिप्रमशोकवनिकांशुभाम् ।।।।
সেই দুষ্টমন ৰাৱণৰ নিৰ্ণয় শুনি নিশ্চিতভাৱে বুজি, নিৰ্ণয়জ্ঞানী সেয়া তৎক্ষণাৎ পুনৰ শুভ আৰু মনোহৰ অশোকবনিকালৈ উভতি গ’ল।
Verse 16
साप्रविष्टाततस्तत्रददर्शजनकात्मजाम् ।प्रतीक्षमाणांस्वामेवभ्रष्टपद्मामिवश्रियम् ।।।।
তাত প্ৰৱেশ কৰি সেয়া জনকনন্দিনী সীতাক দেখিলে—স্বামীৰ অপেক্ষাত থকা; যেন নিজৰ পদ্মাসনৰ পৰা বিচ্যুত হোৱা শ্ৰী (লক্ষ্মী)ৰ দৰে।
Verse 17
तांतुसीतापुनःप्राप्तांसरमांवल्गुभाषिणीम् ।परिष्वज्यचसुस्निग्धंददौचस्वयमासनम् ।।।।
মধুৰভাষিণী সৰমা পুনৰ আহোঁতে সীতাই তাক দেখি অতি প্ৰসন্ন হ’ল; স্নেহে আলিঙ্গন কৰি সীতাই নিজেই আদৰে আসন দিলে।
Verse 18
इहासीनासुखंसर्वमाख्याहिममतत्त्वतः ।क्रूरस्यनिश्चयंतस्यरावणस्यदुरात्मनः ।।।।
ইয়াত সুখে বহি মোক তত্ত্বতঃ সকলো কথা সত্যকৈ কোৱা—সেই ক্ৰূৰ, দুষ্টমন ৰাৱণে কি নিৰ্ণয় কৰিছে?
Verse 19
एवमुक्तातुसरमासीतयावेपमानया ।कथितंसर्वमाचष्टेरावणस्यसमन्त्रिणः ।।6.33.19।।
কঁপনি ধৰা সীতাই এইদৰে কোৱাত, সৰমাই ৰাৱণৰ মন্ত্ৰীসকলৰ সৈতে হোৱা পৰামৰ্শসহ সকলো কথা সম্পূৰ্ণকৈ বৰ্ণনা কৰিলে।
Verse 20
जनन्याराक्षसेन्द्रोवैत्वन्मोक्षार्थंबृहद्वचः ।अविद्धेनचवैदेहिमन्त्रिवृद्धेनबोधितः ।।6.33.20।।
হে বৈদেহি! তোমাক মুক্ত কৰিবলৈ ৰাক্ষসেন্দ্ৰক তেওঁৰ জননী আৰু বৃদ্ধ মন্ত্ৰী অৱিদ্ধে দীৰ্ঘ গম্ভীৰ বাক্যৰে বুজাইছিল।
Verse 21
दीयतामभिसत्कृत्यमनुजेन्द्रायमैथिली ।निदर्शनंतेपर्याप्तंजनस्थानेयदद्भुतम् ।।।।
মನುজেন্দ্ৰক যথোচিত সন্মানসহ মৈথিলীক উভতাই দিয়া হওক; জনস্থানত হোৱা সেই অদ্ভুত কীৰ্তি—তেওঁক উচটালে কি ফল হয় তাৰ পৰ্যাপ্ত নিদৰ্শন।
Verse 22
लङ्घनंचसमुद्रस्यदर्शनंचहनूमतः ।वधंचरक्षसांयुद्धेकःकुर्यान्मानुषोभुवि ।।।।
হনুমানৰ সাগৰ লংঘন, সীতাৰ দৰ্শন আৰু যুদ্ধত ৰাক্ষস-বধ—এই সকলো পৃথিৱীত কোন মানুহে কৰিব পাৰে?
Verse 23
एवंसमन्त्रिवृद्धैश्चाविद्धेनबहुभाषितः ।नत्वामुत्पनिहतेमोक्तुमर्थमर्थपरोयथा ।।।।
এইদৰে বৃদ্ধ মন্ত্ৰীসকল আৰু অৱিদ্ধে বহু কথা কৈ বুজালেও, সঞ্চিত ধনত আসক্ত কৃপণৰ দৰে, সি এতিয়াও তোমাক মুক্ত কৰিবলৈ ইচ্ছা নকৰে।
Verse 24
नोत्सहत्यमृतोमोक्तुंयुद्धेत्वामितिमैथिली: ।सामात्यस्यनृशंसस्यनिश्चयोह्येषवर्तते ।।।।
হে মৈথিলী, যুদ্ধত মৃত্যু নোপোৱালৈকে সি তোমাক মুক্ত কৰিবলৈ সন্মত নহ’ব; মন্ত্ৰীসকলসহ সেই নিষ্ঠুৰজনৰ এইয়েই দৃঢ় সিদ্ধান্ত।
Verse 25
तदेषासुस्थिराबुद्धिर्मृत्युलोभादुपस्थिता ।भयान्नशक्तस्त्वांमोक्तुमनिरस्तस्संयुगे ।।।।रक्षसानांचसर्वेषामात्मनश्चवधेनहि ।
মৃত্যুলোভৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা তাৰ এই অচল সিদ্ধান্ত এতিয়া দৃঢ়ভাৱে স্থিৰ হৈছে। যুদ্ধত অনাহত/অপরাজিত হৈ থকা পৰ্যন্ত ভয়ৰ কাৰণে সি তোমাক মুক্ত কৰিব নোৱাৰে; কিয়নো মৃত্যুৰ দ্বাৰাই সকলো ৰাক্ষস আৰু তাৰ নিজৰো বিনাশ ঘটে।
Verse 26
निहत्यरावणंसङ् ख्येसर्वथानिशितैश्शरैः ।।।।प्रतिनेष्यतिरामस्त्वामयोध्यामसितेक्षणे: ।
ৰণত তীক্ষ্ণ শৰসমূহে সকলো প্ৰকাৰে ৰাৱণক নিহন্ত কৰি, হে অসিতেক্ষণে, ৰামে তোমাক অযোধ্যালৈ পুনৰ লৈ যাব।
Verse 27
एतस्मिन्नन्तरेशब्दोभेरीशङ्खसमाकुलः ।।।।श्रुतोवानरसैन्यानांकम्पयन् धरणीतलम् ।
সেই মুহূৰ্ততে ভেৰী আৰু শঙ্খধ্বনিত ভৰা এক মহাশব্দ বানৰসেনাৰ পৰা শুনা গ’ল, যেন ধৰণীতলকেই কঁপাই তুলিছে।
Verse 28
श्रुत्वातुतद्वानरसैन्यशब्दंलङ्कागताराक्षसराजभृत्याः ।नष्टौजसोदैन्यरीतचेष्टाःश्रेयोनपश्यन्तिनृपस्यदोषैः ।।।।
বানৰসেনাৰ সেই শব্দ শুনি লংকাৰ ভিতৰত থকা ৰাক্ষস-ৰাজৰ ভৃত্যসকলৰ উৎসাহ নিভি গ’ল; দীনতাত ডুবি, নৃপৰ দোষৰ কাৰণে তেওঁলোকে কোনো শ্ৰেয়স নেদেখিলে।
Frequently Asked Questions
Sita faces a dharma-sankat of uncertainty: whether to accept consoling words without evidence or demand verified knowledge of Ravana’s intent. She chooses disciplined inquiry—asking Saarana to gather intelligence—balancing emotional vulnerability with responsibility to act prudently.
The sarga teaches that compassion must be paired with truthful reporting, and that counsel (even from elders and a mother) is ineffective when a ruler is governed by possessiveness and fear. Inner steadiness is strengthened by reliable knowledge and supportive companionship.
Aśoka-vāṭikā functions as the captivity-space where surveillance and intimidation operate; Laṅkā is the political center where ministerial deliberation occurs; Janasthāna is invoked as a precedent-proof of Rama’s power; the Ocean crossing underscores Hanuman’s extraordinary agency; the war instruments (bherī-śaṅkha) mark the cultural soundscape of imminent battle.