Sarga 26
वानरमुख्य-परिचयः (Catalogue of Principal Vānara Leaders)
युद्धकाण्ड
সৰ্গ ২৬ত লংকাৰ ভিতৰত অনুসন্ধানৰ পৰা সংগৃহীত সংবাদ-তথ্যৰ আদান-প্ৰদান দেখুওৱা হৈছে। সাৰণে স্পষ্ট আৰু হিতকৰ উপদেশ দিলে, কিন্তু ৰাৱণে দম্ভেৰে সীতাক সমৰ্পণ নকৰাৰ দৃঢ় অস্বীকাৰ কৰে, যেনে সমগ্ৰ জগতেই বিপক্ষে উঠিলেও। সোজা মূল্যায়নৰ বাবে ৰাৱণ শুক আৰু সাৰণ গুপ্তচৰদ্বয়ক লগত লৈ উঁচা, হিম-শুভ্ৰ প্ৰাসাদত উঠি সাগৰতীৰৰ বিস্তৃত ভূমিত ছড়াই থকা বিশাল বানৰ-সেনা চায়। অগণন বাহিনী দেখি ৰাৱণে সাৰণক সোধে—বানৰসকলৰ ভিতৰত কোনসকল অগ্ৰগণ্য, সুগ্ৰীৱৰ মুখ্য পৰামৰ্শদাতা কোন, আৰু কোন কোন নেতাৰ পৰা ভয় কৰিব লাগে। তেতিয়া সাৰণে শৃঙ্খলাবদ্ধ তালিকাৰ দৰে প্ৰধান সেনাপতি আৰু তেওঁলোকৰ যুদ্ধ-লক্ষণ চিনাক্ত কৰে—সুগ্ৰীৱৰ বাহিনীৰ অগ্ৰভাগত নীল; বালীৰ পুত্ৰ আৰু যুবৰাজ অঙ্গদ, যিয়ে সোজা প্ৰত্যাহ্বান জনায়; সেতু-কাৰ্যৰ সৈতে জড়িত নল; আৰু আন দলনেতা (শ্বেত, কুমুদ, ৰম্ভ, শৰভ, পনস, বিনত, ক্ৰোধন, গৱয়)—প্ৰত্যেকৰ দেহলক্ষণ, পৰ্বত/বাসস্থান-সম্পৰ্ক, সৈন্যসংখ্যা আৰু লংকাৰ প্ৰতি আক্রমণাত্মক সংকল্প বৰ্ণিত হয়। এই অধ্যায়ে কাব্যিক ভঙ্গীৰ সৈতে ৰাষ্ট্ৰনীতি-মুখী “শত্ৰু-সেনাৰ বিন্যাস” ৰূপে এক কৌশলগত মূল্যায়ন আগবঢ়ায়।
Shlokas
Verse 1
तद्वचःपथ्यमक्लीबंसारणेनाभिभाषितम् ।निशम्यरावणोराजाप्रत्यभाषतसारणम् ।।।।
সাৰণে কোৱা পথ্য আৰু অক্লীব, স্পষ্ট বাক্য শুনি ৰজা ৰাৱণে সাৰণক প্ৰত্যুত্তৰ দিলে।
Verse 2
यदिमामभियुञ्जीरन्देवगन्धर्वदानवाः ।नैवसीतांप्रदास्यामिसर्वलोकभयादपि ।।।।
যদি দেৱ, গন্ধৰ্ব আৰু দানৱসকল একেলগে মোক আক্ৰমণ কৰে, তথাপি সৰ্বলোকৰ ভয় থাকিলেও মই সীতাদেৱীক উভতাই নিদিম।
Verse 3
त्वंतुसौम्यपरित्रस्तोहरिभिर्निर्जितोभृशम् ।प्रतिप्रदानमद्यैवसीतायास्साधुमन्यसे ।।।।
কিন্তু হে সৌম্য, হৰিসকলৰ দ্বাৰা ভীষণভাৱে পৰাজিত আৰু আতংকিত হৈ তুমি, আজিয়েই সীতাক প্ৰত্যৰ্পণ কৰাটোকেই উচিত বুলি ভাবিছা।
Verse 4
कोहिनामसपत्नोमांसमरेजेतुमर्हति ।इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणोराक्षसाधिपः ।।।।आरुरोहततश्रशीमान् प्रासादंहिमपाण्डुरम् ।बहुतालसमुत्सेधंरावणोऽथदिदृक्ष्या ।।।।
“সমৰত মোক জয় কৰিবলৈ যোগ্য মোৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বী কোন?”—এইদৰে কঠোৰ বাক্য কৈ ৰাক্ষসাধিপতি ৰাৱণে তাৰপিছত চাবলৈ ইচ্ছা কৰি হিমৰ দৰে শুভ্ৰ, শ্ৰীমন্ত, বহু তালগছৰ সম উচ্চ প্ৰাসাদত আৰোহণ কৰিলে।
Verse 5
कोहिनामसपत्नोमांसमरेजेतुमर्हति ।इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणोराक्षसाधिपः ।।6.26.4।।आरुरोहततश्रशीमान् प्रासादंहिमपाण्डुरम् ।बहुतालसमुत्सेधंरावणोऽथदिदृक्ष्या ।।6.26.5।।
“সমৰত মোক জয় কৰিবলৈ যোগ্য মোৰ সপত্ন কোন?”—এই কঠোৰ বাক্য উচ্চাৰি, ৰাক্ষসাধিপতি শ্ৰীমান ৰাৱণ তেতিয়া দিদৃক্ষাৰে (দেখিবলৈ ইচ্ছাৰে) হিমসদৃশ পাণ্ডুৰ, বহু তাড়বৃক্ষসম উচ্চ নিজৰ ভব্য প্ৰাসাদত আৰোহণ কৰিলে।
Verse 6
ताभ्यांचराभ्यांसहितोरावणःक्रोधमूर्छितः ।पश्यमानस्समुद्रंचपर्वतांश्चवनानिच ।।।।ददर्शपृथिवीदेशंसुसम्पूर्णंप्लवङ्गमैः ।
সেই দুজন চৰৰ সৈতে, ক্ৰোধে মন মূৰ্ছিত ৰাৱণে সাগৰ, পৰ্বত আৰু বনসমূহলৈ চাই; আৰু পৃথিৱীৰ সেই দেশভাগ সম্পূৰ্ণৰূপে প্লৱঙ্গম (বানৰ)সকলে ভৰি থকা দেখিলে।
Verse 7
तदपारमसंख्ख्येयंवानराणांमहद्बलं ।अलोक्यरावणोराजापरिपप्रच्छसारणम् ।।।।
অপাৰ, অগণনীয় বানৰসকলৰ সেই মহাবল দেখি, ৰজা ৰাৱণে সাৰণক পুনৰ অধিককৈ সুধিলে।
Verse 8
एषांवानरमुख्यानांकेशूराःकेमहाबलाः ।केपूर्वमभिवर्तन्तेमहोत्साहास्समन्ततः ।।।।
এই বানৰমুখ্যসকলৰ মাজত কোন শূৰ, কোন মহাবলী? চাৰিওফালে মহোৎসাহে উদ্দীপ্ত কোনসকল? আৰু পূৰ্বে যুঁজত পৰাক্ৰম প্ৰমাণ কৰা সকলৰ সমকক্ষ বুলি কাক ক’ব পাৰি? যথাক্ৰমে মোক কোৱা।
Verse 9
केषांशृणोतिसुग्रीवःकेवायूथपयूथपाः ।सारणाचक्ष्वतत्त्वेनकेप्रधानाःप्लवङ्गमाः ।।।।
সুগ্ৰীৱে কাৰ কথা শুনে? আৰু কোনসকল যূথপৰো যূথপ? হে সাৰণ, তত্ত্বসহ সঁচাকৈ কোৱা—প্লৱঙ্গমসকলৰ মাজত প্ৰধান নেতা কোনসকল?
Verse 10
सारणोराक्षसेन्द्रस्यवचनंपरिपृच्छतः ।आचचक्षेऽथमुख्यज्ञोमुख्यांस्तांस्तुवनौकसः ।।।।
ৰাক্ষসেন্দ্ৰই সোধাত, মুখ্যজনাক ভালদৰে চিনি থকা সাৰণে সেই বনবাসী বানৰসকলৰ অগ্ৰণী নেতাসকলৰ বৰ্ণনা আৰম্ভ কৰিলে।
Verse 11
एषयोऽभिमुखोलङ्कांनर्दंस्तिष्ठतिवानरः ।यूथपानांसहस्राणांशतेनपरिवारितः ।।।।यस्यघोषेणमहतासप्राकारासतोरणा ।लङ्काप्रवेपतेसर्वासशैलवनकानना ।।।।सर्वशाखामृगेन्द्रस्यसुग्रीवस्यमहात्मनः ।बलाग्रेतिष्ठतेवीरोनीलोनामैषयूथपः ।।।।
“চোৱা, লংকাৰ ফালে মুখ কৰি গর্জন কৰি থিয় হৈ থকা সেই বানৰজনক; ইউথপতিসকলৰ লক্ষৰ মাজৰ এক লক্ষে তাক ঘেৰি আছে।”
Verse 12
एषयोऽभिमुखोलङ्कांनर्दंस्तिष्ठतिवानरः ।यूथपानांसहस्राणांशतेनपरिवारितः ।।6.26.11।।यस्यघोषेणमहतासप्राकारासतोरणा ।लङ्काप्रवेपतेसर्वासशैलवनकानना ।।6.26.12।।सर्वशाखामृगेन्द्रस्यसुग्रीवस्यमहात्मनः ।बलाग्रेतिष्ठतेवीरोनीलोनामैषयूथपः ।।6.26.13।।
“তেওঁৰ মহা গর্জনৰ ধ্বনিত সমগ্ৰ লংকা কঁপি উঠে—তাৰ প্ৰাকাৰ আৰু তোৰণ, পৰ্বত আৰু বন-কাননসহ।”
Verse 13
एषयोऽभिमुखोलङ्कांनर्दंस्तिष्ठतिवानरः ।यूथपानांसहस्राणांशतेनपरिवारितः ।।6.26.11।।यस्यघोषेणमहतासप्राकारासतोरणा ।लङ्काप्रवेपतेसर्वासशैलवनकानना ।।6.26.12।।सर्वशाखामृगेन्द्रस्यसुग्रीवस्यमहात्मनः ।बलाग्रेतिष्ठतेवीरोनीलोनामैषयूथपः ।।6.26.13।।
সকলো বানৰকুলৰ অধিপতি মহাত্মা সুগ্ৰীৱৰ সেনাৰ অগ্ৰভাগত নীল নামৰ পৰাক্ৰমী ইউথপতি বীৰজন থিয় হৈ আছে।
Verse 14
बाहूप्रगृह्ययःपद् भ्यांमहींगच्छतिवीर्यवान् ।लङ्कामभिमुखःक्रोधादभीक्ष्णंचविजृम्भते ।।।।गिरिशृङ्गप्रतीकाशःपद्मकिञ्जल्कसन्निभः ।स्पोटयत्यभिसंरब्धोलाङ्गूलंचपुनःपुनः ।।।।यस्यलाङ्गूलशब्देनस्वनन्तिप्रदिशोदश ।एषवानरराजेनसुग्रीवेणाभिषेचितः ।।।।यौवराज्येऽङ्गदोनामत्वामाह्वयतिसंयुगे ।।।।
যি পৰাক্ৰমী বীৰে বাহু উঠাই পাৱেৰে পৃথিৱী ধমধমাই, ক্ৰোধে লংকাৰ অভিমুখে মুখ কৰি বাৰে বাৰে উগ্ৰ তেজে ফুলি উঠে; দেহত গিৰিশিখৰ সদৃশ, বৰ্ণত পদ্মকেশৰ সদৃশ। অতি সংৰব্ধ হৈ সি পুনঃ পুনঃ নিজৰ লাঙুল পটকায়; যাৰ লাঙুল-নাদে দহো দিশ গুঞ্জৰি উঠে। সেয়াই বানৰরাজ সুগ্ৰীৱে যৌৱৰাজ্যত অভিষেক কৰা অংগদ; এতিয়া সমৰত তোমাক আহ্বান জনাইছে।
Verse 15
बाहूप्रगृह्ययःपद् भ्यांमहींगच्छतिवीर्यवान् ।लङ्कामभिमुखःक्रोधादभीक्ष्णंचविजृम्भते ।।6.26.14।।गिरिशृङ्गप्रतीकाशःपद्मकिञ्जल्कसन्निभः ।स्पोटयत्यभिसंरब्धोलाङ्गूलंचपुनःपुनः ।।6.26.15।।यस्यलाङ्गूलशब्देनस्वनन्तिप्रदिशोदश ।एषवानरराजेनसुग्रीवेणाभिषेचितः ।।6.26.16।।यौवराज्येऽङ्गदोनामत्वामाह्वयतिसंयुगे ।।6.26.17।।
গিৰিশিখৰ সদৃশ দেহ আৰু পদ্মকেশৰ সদৃশ দীপ্ত বৰ্ণৰ সেইজন, অতি ক্ৰোধিত হৈ পুনঃ পুনঃ নিজৰ লাঙুল পটকাই থাকে।
Verse 16
बाहूप्रगृह्ययःपद् भ्यांमहींगच्छतिवीर्यवान् ।लङ्कामभिमुखःक्रोधादभीक्ष्णंचविजृम्भते ।।6.26.14।।गिरिशृङ्गप्रतीकाशःपद्मकिञ्जल्कसन्निभः ।स्पोटयत्यभिसंरब्धोलाङ्गूलंचपुनःपुनः ।।6.26.15।।यस्यलाङ्गूलशब्देनस्वनन्तिप्रदिशोदश ।एषवानरराजेनसुग्रीवेणाभिषेचितः ।।6.26.16।।यौवराज्येऽङ्गदोनामत्वामाह्वयतिसंयुगे ।।6.26.17।।
যাৰ লাঙুল-নাদে দহো দিশ গুঞ্জৰি উঠে—সেয়াই বানৰরাজ সুগ্ৰীৱে অভিষেক কৰা এই বীৰ।
Verse 17
बाहूप्रगृह्ययःपद् भ्यांमहींगच्छतिवीर्यवान् ।लङ्कामभिमुखःक्रोधादभीक्ष्णंचविजृम्भते ।।6.26.14।।गिरिशृङ्गप्रतीकाशःपद्मकिञ्जल्कसन्निभः ।स्पोटयत्यभिसंरब्धोलाङ्गूलंचपुनःपुनः ।।6.26.15।।यस्यलाङ्गूलशब्देनस्वनन्तिप्रदिशोदश ।एषवानरराजेनसुग्रीवेणाभिषेचितः ।।6.26.16।।यौवराज्येऽङ्गदोनामत्वामाह्वयतिसंयुगे ।।6.26.17।।
যৌৱৰাজ্যত স্থাপিত অংগদ নামৰ সি, এতিয়া সমৰত তোমাক আহ্বান জনাইছে।
Verse 18
वालिनस्सदृशःपुत्रस्सुग्रीवस्यसदाप्रियः ।राघवार्थेपराक्रान्तश्शक्रार्थेवरुणोयथा ।।।।
বালিৰ সদৃশ পৰাক্ৰমী পুত্ৰ, সুগ্ৰীৱৰ সদায় প্ৰিয়, ৰাঘৱৰ কাৰ্যাৰ্থে শৌৰ্য প্ৰকাশ কৰি আগবাঢ়ে—যেনেকৈ ইন্দ্ৰৰ হিতাৰ্থে বৰুণ আগবাঢ়ে।
Verse 19
एतस्यसामतिस्सर्वायद्दृष्टाजनकात्मजा ।हनूमतावेगवताराघवस्यहितैषिणा ।।।।
এই সকলো তেওঁৰ মতি-উপদেশৰ ফল—ৰাঘৱৰ হিতৈষী, বেগৱান হনুমানে জনকাত্মজা সীতাদেৱীক দৰ্শন কৰিছিল।
Verse 20
बहूनिवानरेन्द्राणामेषयूथानिवीर्यवान् ।परिगृह्याभियातित्वांस्वेनानीकेनमर्दितुम् ।।।।
এই বীৰ্যৱানজন বহু বানৰেন্দ্ৰৰ ইউথ একত্ৰ কৰি, নিজৰ সেনাদলসহ তোমাক মৰ্দন কৰিবলৈ তোমাৰ বিৰুদ্ধে অভিযান কৰে।
Verse 21
अनुवालिसुतस्यापिबलेनमहताऽवृतः ।वीरस्तिष्ठतिसङ्ग्रामेसेतुहेतुरयंनलः ।।।।
আৰু বালিপুত্ৰৰ পিছে, মহাবলৰে আৱৃত হৈ, সেতু-নির্মাণৰ কাৰণভূত বীৰ নল যুদ্ধত অচলভাৱে থিয় হৈ আছে।
Verse 22
येतुविष्टभ्यगात्राणिक्ष्वेलयन्तिनदन्तिच ।उत्थायचविजृम्भन्तेक्रोधेनहरिपुङ्गवाः ।।।।एतेदुष्प्रसहाघोराश्चण्डाश्चण्डपराक्रमाः ।अष्टौशतसहस्राणिदशकोटिशतानिच ।।।।यएनमनुगच्छन्तिवीराश्चन्दनवासिनः ।एषैवाशंसतेलङ्कांस्वेनानीकेनमर्दितुम् ।।।।
সেই বানৰপুঙ্গৱসকলে অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গ দৃঢ় কৰি ঝাঁকুনি মাৰি গর্জন কৰে; আৰু ক্ৰোধে উঠি জৃম্ভা কৰি দেহ টানি লয়।
Verse 23
येतुविष्टभ्यगात्राणिक्ष्वेलयन्तिनदन्तिच ।उत्थायचविजृम्भन्तेक्रोधेनहरिपुङ्गवाः ।।6.26.22।।एतेदुष्प्रसहाघोराश्चण्डाश्चण्डपराक्रमाः ।अष्टौशतसहस्राणिदशकोटिशतानिच ।।6.26.23।।यएनमनुगच्छन्तिवीराश्चन्दनवासिनः ।एषैवाशंसतेलङ्कांस्वेनानीकेनमर्दितुम् ।।6.26.24।।
এওঁলোক দুৰ্জয়, ঘোৰ, চণ্ড—চণ্ডপৰাক্ৰমী; এওঁলোকৰ সংখ্যা আঠ লাখ আৰু দহ কোটিৰ শতগুণ বুলিও কোৱা হয়।
Verse 24
येतुविष्टभ्यगात्राणिक्ष्वेलयन्तिनदन्तिच ।उत्थायचविजृम्भन्तेक्रोधेनहरिपुङ्गवाः ।।6.26.22।।एतेदुष्प्रसहाघोराश्चण्डाश्चण्डपराक्रमाः ।अष्टौशतसहस्राणिदशकोटिशतानिच ।।6.26.23।।यएनमनुगच्छन्तिवीराश्चन्दनवासिनः ।एषैवाशंसतेलङ्कांस्वेनानीकेनमर्दितुम् ।।6.26.24।।
চন্দনবনত বাস কৰা সেই বীৰ বানৰসকলে তেওঁক অনুসৰণ কৰে; আৰু তেওঁ নিজ সেনাদলৰে লংকাক মৰ্দন কৰিবলৈ আকাংক্ষা কৰে।
Verse 25
श्वेतोरजतसङ्काशश्चपलोभीमविक्रमः ।बुद्धिमान्वानरश्शूरस्त्रिषुलोकेषुविश्रुतः ।।।।तूर्णंसुग्रीवमागम्यपुनर्गच्छतिसत्वरः ।विभजन्वानरींसेनामनीकानिप्रहर्षयन् ।।।।
শ্বেত—ৰজতৰ দৰে দীপ্তিমান, চপল আৰু ভীমপৰাক্ৰমী; বুদ্ধিমান বানৰশূৰ, ত্ৰিলোকত বিশ্ৰুত আছিল।
Verse 26
श्वेतोरजतसङ्काशश्चपलोभीमविक्रमः ।बुद्धिमान्वानरश्शूरस्त्रिषुलोकेषुविश्रुतः ।।6.26.25।।तूर्णंसुग्रीवमागम्यपुनर्गच्छतिसत्वरः ।विभजन्वानरींसेनामनीकानिप्रहर्षयन् ।।6.26.26।।
তুৰন্ত সুগ্ৰীৱৰ ওচৰলৈ গৈ, পুনৰ সত্বৰে আগবাঢ়ি; বানৰসেনাক বিভাগ-বিভাগ কৰি সাজি, দলে-দলে উৎসাহ জগাই তুলিছিল।
Verse 27
यःपुरागोमतीतीरेरम्यंपर्येतिपर्वतम् ।नाम्नासङ्कोचनोनामनानानगयुतोगिरिः ।।।।तत्रराज्यंप्रशास्त्येषकुमुदोनामयूथपः ।योऽसौशतसहस्राणिसहस्रंपरिकर्षति ।।।।यस्यवालाबहुव्यामादीर्घलाङ्गूलमाश्रिता ।ताम्रापीतास्सीताश्श्वेताःप्रकीर्णाघोरदर्शना ।।।।अदीनोरोषणश्चण्डस्सङ्ग्राममभिकाङ् क्षति ।एषोऽप्याशंसतेलङ्कांस्वेनानीकेनमर्दितुम् ।।।।
পূৰ্বকালত গোমতী নদীৰ তীৰত এক মনোৰম পৰ্বতমালা দূৰলৈকে বিস্তৃত আছিল; ‘সঙ্কোচন’ নামে প্ৰসিদ্ধ, নানা শিখৰেৰে যুত এক গিৰি আছিল।
Verse 28
यःपुरागोमतीतीरेरम्यंपर्येतिपर्वतम् ।नाम्नासङ्कोचनोनामनानानगयुतोगिरिः ।।6.26.27।।तत्रराज्यंप्रशास्त्येषकुमुदोनामयूथपः ।योऽसौशतसहस्राणिसहस्रंपरिकर्षति ।।6.26.28।।यस्यवालाबहुव्यामादीर्घलाङ्गूलमाश्रिता ।ताम्रापीतास्सीताश्श्वेताःप्रकीर्णाघोरदर्शना ।।6.26.29।।अदीनोरोषणश्चण्डस्सङ्ग्राममभिकाङ् क्षति ।एषोऽप्याशंसतेलङ्कांस्वेनानीकेनमर्दितुम् ।।6.26.30।।
তাত ‘কুমুদ’ নামে এক যূথপে সেই ৰাজ্য শাসন কৰিছিল; তেওঁ শতসহস্ৰৰ সহস্ৰগুণ মহাসেনাক আগুৱাই লৈ গৈছিল।
Verse 29
यःपुरागोमतीतीरेरम्यंपर्येतिपर्वतम् ।नाम्नासङ्कोचनोनामनानानगयुतोगिरिः ।।6.26.27।।तत्रराज्यंप्रशास्त्येषकुमुदोनामयूथपः ।योऽसौशतसहस्राणिसहस्रंपरिकर्षति ।।6.26.28।।यस्यवालाबहुव्यामादीर्घलाङ्गूलमाश्रिता ।ताम्रापीतास्सीताश्श्वेताःप्रकीर्णाघोरदर्शना ।।6.26.29।।अदीनोरोषणश्चण्डस्सङ्ग्राममभिकाङ् क्षति ।एषोऽप्याशंसतेलङ्कांस्वेनानीकेनमर्दितुम् ।।6.26.30।।
তেওঁৰ অনুচৰসকল বহুদীৰ্ঘ কেশধাৰী আৰু দীৰ্ঘ লাঙুল আশ্ৰয় কৰা আছিল; তাম্ৰ, পীত, পাণ্ডু আৰু শ্বেত—বিভিন্ন বৰ্ণেৰে ছড়াই পৰি, ঘোৰ দৰ্শনযুক্ত আছিল।
Verse 30
यःपुरागोमतीतीरेरम्यंपर्येतिपर्वतम् ।नाम्नासङ्कोचनोनामनानानगयुतोगिरिः ।।6.26.27।।तत्रराज्यंप्रशास्त्येषकुमुदोनामयूथपः ।योऽसौशतसहस्राणिसहस्रंपरिकर्षति ।।6.26.28।।यस्यवालाबहुव्यामादीर्घलाङ्गूलमाश्रिता ।ताम्रापीतास्सीताश्श्वेताःप्रकीर्णाघोरदर्शना ।।6.26.29।।अदीनोरोषणश्चण्डस्सङ्ग्राममभिकाङ् क्षति ।एषोऽप्याशंसतेलङ्कांस्वेनानीकेनमर्दितुम् ।।6.26.30।।
তেওঁ অদীন, ৰোষত প্ৰচণ্ড আৰু চণ্ডস্বভাৱী হৈ সংগ্ৰামক আকাংক্ষা কৰিছিল; নিজ সেনাবলেৰে লংকাক মৰ্দন কৰিবলৈ তেওঁও ইচ্ছা কৰিছিল।
Verse 31
यस्त्वेषसिंहसङ्काशःकपिलोदीर्घलोचनः ।निभृतःप्रेक्षतेलङ्कांदिधक्षन्निवचक्षुषा ।।।।विन्ध्यंकृष्णगिरिंसह्यंपर्वतंचसुदर्शनम् ।राजन्सततमध्यास्तेरम्भोनामयूथपः ।।।।शतंशतसहास्राणांत्रिंशच्चहरिपुङ्गवाः ।यमेतेवानराश्शूराश्चण्डाश्चण्डपराक्रमाः ।।।।परिवार्यानुगच्छन्तिलङ्कांमर्दितुमोजसा ।
কিন্তু এইজন সিংহসদৃশ, কপিলবৰ্ণ আৰু দীৰ্ঘলোচন; নিভৃতভাৱে স্থিৰ হৈ লংকাক চাই থাকে, যেন চকুৰে দহি পেলাব।
Verse 32
यस्त्वेषसिंहसङ्काशःकपिलोदीर्घलोचनः ।निभृतःप्रेक्षतेलङ्कांदिधक्षन्निवचक्षुषा ।।6.26.31।।विन्ध्यंकृष्णगिरिंसह्यंपर्वतंचसुदर्शनम् ।राजन्सततमध्यास्तेरम्भोनामयूथपः ।।6.26.32।।शतंशतसहास्राणांत्रिंशच्चहरिपुङ्गवाः ।यमेतेवानराश्शूराश्चण्डाश्चण्डपराक्रमाः ।।6.26.33।।परिवार्यानुगच्छन्तिलङ्कांमर्दितुमोजसा ।
হে ৰাজন, ৰম্ভা নামৰ ইউথপে বিন্ধ্য, কৃষ্ণগিৰি, সহ্য আৰু সুদৰ্শন পৰ্বতসমূহৰ মাজত সদায় বাস কৰিছিল।
Verse 33
यस्त्वेषसिंहसङ्काशःकपिलोदीर्घलोचनः ।निभृतःप्रेक्षतेलङ्कांदिधक्षन्निवचक्षुषा ।।6.26.31।।विन्ध्यंकृष्णगिरिंसह्यंपर्वतंचसुदर्शनम् ।राजन्सततमध्यास्तेरम्भोनामयूथपः ।।6.26.32।।शतंशतसहास्राणांत्रिंशच्चहरिपुङ्गवाः ।यमेतेवानराश्शूराश्चण्डाश्चण्डपराक्रमाः ।।6.26.33।।परिवार्यानुगच्छन्तिलङ्कांमर्दितुमोजसा ।
তিৰিশ গুণ শতসহস্ৰ শ্ৰেষ্ঠ হৰি-যোদ্ধা—ভয়ংকৰ, শূৰ আৰু চণ্ডপৰাক্ৰমী—তাক ঘেৰি ধৰি, বলৰ তেজে লংকাক মৰ্দন কৰিবলৈ তাৰ পিছে পিছে আগবাঢ়ে।
Verse 34
यस्तुकर्णौविवृणुतेजृम्बतेचपुनःपुनः ।नचसंविजतेमृत्योर्नचयुद्धाद्विधावति ।।।।प्रकम्पतेचरोषेणतिर्यक्चपुनरीक्षते ।पश्यन् लाङ्गूलमपिचक्ष्वेळतेचमहाबलः ।।।।महाजवोवीतभयोरम्यंसाल्वेयपर्वतम् ।राजन्सततमध्यास्तेशरभोनामयूथपः ।।।।
কিন্তু সি—যি কাণ দুটা মেলি ধৰে, বাৰে বাৰে জঁভাই লয়, তথাপি মৃত্যুৰ ভয়ত নকঁপে, ন যুদ্ধৰ পৰা পলাই যায়—
Verse 35
यस्तुकर्णौविवृणुतेजृम्बतेचपुनःपुनः ।नचसंविजतेमृत्योर्नचयुद्धाद्विधावति ।।6.26.34।।प्रकम्पतेचरोषेणतिर्यक्चपुनरीक्षते ।पश्यन् लाङ्गूलमपिचक्ष्वेळतेचमहाबलः ।।6.26.35।।महाजवोवीतभयोरम्यंसाल्वेयपर्वतम् ।राजन्सततमध्यास्तेशरभोनामयूथपः ।।6.26.36।।
—সেই মহাবলী ক্ৰোধত কঁপি উঠে, বাৰে বাৰে তিৰ্যক দৃষ্টিৰে চায়, আৰু নিজৰ লেঙুৰটোও চাই চাই বলত জঁপিয়াই ফুৰে।
Verse 36
यस्तुकर्णौविवृणुतेजृम्बतेचपुनःपुनः ।नचसंविजतेमृत्योर्नचयुद्धाद्विधावति ।।6.26.34।।प्रकम्पतेचरोषेणतिर्यक्चपुनरीक्षते ।पश्यन् लाङ्गूलमपिचक्ष्वेळतेचमहाबलः ।।6.26.35।।महाजवोवीतभयोरम्यंसाल्वेयपर्वतम् ।राजन्सततमध्यास्तेशरभोनामयूथपः ।।6.26.36।।
হে ৰাজন, মহাবেগী আৰু ভয়শূন্য ‘শৰভ’ নামৰ ইউথপ সদায় ৰম্য সাল্বেয় পৰ্বতৰ ওপৰত বাস কৰে।
Verse 37
एतस्यबलिनस्सर्वेविहारानामयूथपाः ।राजन् शतसहस्राणिचत्वारिंशस्तथैवच ।।।।
হে ৰাজন, এই বলৱানজনৰ অধীনত ‘বিহাৰ’ নামে পৰিচিত সকলো ইউথপ আছে; তেওঁলোকৰ সংখ্যা চল্লিশ শতসহস্ৰ।
Verse 38
यस्तुमेघइवाकाशंमहानावृत्यतिष्ठति ।मध्येवानरवीराणांसूराणामिववासवः ।।।।भेरीणामिवसन्नादोयस्यैषश्रूयतेमहान् ।घोषश्शाखामृगेन्द्राणांसङ्ग्राममभिकाङ्क्षिताम् ।।।।एषपर्वतमध्यास्तेपारियात्रमनुत्तमम् ।युद्धेदुष्प्रसहोनित्यंपनसोनामयूथपः ।।।।
আৰু যিজনে বীৰ বানৰসকলৰ মাজত থিয় হৈ, মেঘৰ দৰে মহান হৈ আকাশ আৱৰি ধৰা যেন লাগে—দেৱসকলৰ মাজত বাসৱ (ইন্দ্ৰ)ৰ দৰে।
Verse 39
यस्तुमेघइवाकाशंमहानावृत्यतिष्ठति ।मध्येवानरवीराणांसूराणामिववासवः ।।6.26.38।।भेरीणामिवसन्नादोयस्यैषश्रूयतेमहान् ।घोषश्शाखामृगेन्द्राणांसङ्ग्राममभिकाङ्क्षिताम् ।।6.26.39।।एषपर्वतमध्यास्तेपारियात्रमनुत्तमम् ।युद्धेदुष्प्रसहोनित्यंपनसोनामयूथपः ।।6.26.40।।
যুদ্ধৰ আকাঙ্ক্ষা থকা শাখামৃগেন্দ্ৰসকলৰ যি মহা ঘোষ ভেৰীৰ সন্নাদৰ দৰে শুনা যায়—সেয়াই তাৰ প্ৰচণ্ড নাদ।
Verse 40
यस्तुमेघइवाकाशंमहानावृत्यतिष्ठति ।मध्येवानरवीराणांसूराणामिववासवः ।।6.26.38।।भेरीणामिवसन्नादोयस्यैषश्रूयतेमहान् ।घोषश्शाखामृगेन्द्राणांसङ्ग्राममभिकाङ्क्षिताम् ।।6.26.39।।एषपर्वतमध्यास्तेपारियात्रमनुत्तमम् ।युद्धेदुष्प्रसहोनित्यंपनसोनामयूथपः ।।6.26.40।।
এই ‘পনস’ নামৰ ইউথপ যুদ্ধত সদায় দুৰ্দমনীয়; তেওঁ অনুত্তম পাৰিয়াত্ৰ পৰ্বতৰ ওপৰত বাস কৰে।
Verse 41
एनंशतसहस्राणांशतार्धंपर्युपासते ।यूथपायूथपश्रेष्ठंयेषांयूथानिभागशः ।।।।
যূথপসকলৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠ সেই যূথপক পঞ্চাশ লক্ষ যূথপে চাৰিওফালে থাকি উপাসনা-সেৱা কৰে; আৰু তেওঁলোকৰ বাহিনী ভাগে ভাগে পৃথক পৃথক দলে সুশৃঙ্খলভাৱে সজাই থোৱা আছে।
Verse 42
यस्तुभीमांप्रवल्गन्तींचमूंतिष्ठतिशोभयन् ।स्थितांतीरेसमुद्रस्यद्वितीयइवसागरः ।।।।एषदर्दरसङ्काशोविनतोनामयूथपः ।पिबंश्चरतिपर्णासांनदीनामुत्तमांनदीम् ।।।।षष्टिश्शतसहस्राणिबलमस्यप्लवङ्गमाः ।।।।
যি সমুদ্ৰৰ তীৰত থিয় হৈ ভয়ংকৰভাৱে উথলি উঠা সেই বাহিনীক শোভিত কৰি ৰাখে—যেন সমুদ্ৰৰ কাষতে উঠি থকা দ্বিতীয় এক সাগৰ—
Verse 43
यस्तुभीमांप्रवल्गन्तींचमूंतिष्ठतिशोभयन् ।स्थितांतीरेसमुद्रस्यद्वितीयइवसागरः ।।6.26.42।।एषदर्दरसङ्काशोविनतोनामयूथपः ।पिबंश्चरतिपर्णासांनदीनामुत्तमांनदीम् ।।6.26.43।।षष्टिश्शतसहस्राणिबलमस्यप्लवङ्गमाः ।।6.26.44।।
এইজন দৰ্দৰ পৰ্বতৰ সদৃশ ‘বিনত’ নামৰ যূথপ; সি নদীসমূহৰ ভিতৰত উত্তম পৰ্ণাসা নদীৰ জল পান কৰি কৰি বিচৰণ কৰে।
Verse 44
यस्तुभीमांप्रवल्गन्तींचमूंतिष्ठतिशोभयन् ।स्थितांतीरेसमुद्रस्यद्वितीयइवसागरः ।।6.26.42।।एषदर्दरसङ्काशोविनतोनामयूथपः ।पिबंश्चरतिपर्णासांनदीनामुत्तमांनदीम् ।।6.26.43।।षष्टिश्शतसहस्राणिबलमस्यप्लवङ्गमाः ।।6.26.44।।
তেওঁৰ ব’লত ষাঠি লক্ষ প্লৱংগম (বানৰ) যোদ্ধা আছে।
Verse 45
त्वामाह्वयतियुद्धायक्रोधनोनामयूधपः ।विक्रान्ताबलवन्तश्चयथायूथानिभागशः ।।।।
ক্ৰোধন নামৰ যূথপতি তোমাক যুদ্ধলৈ আহ্বান জনাইছে; তাৰ দলে দলে বাহিনী ভাগে ভাগে সজ্জিত, পৰাক্ৰমী আৰু বলৱান যোদ্ধাৰে পৰিপূৰ্ণ।
Verse 46
यस्तुगैरिकवर्णाभंवपुःपुष्यतिवानरः ।अवमत्यसदासर्वान्वानरान्बलदर्पितान् ।।।।गवयोनामतेजस्वीत्वांक्रोधादभिवर्तते ।
যি বানৰে গৈৰিক (গেৰুৱা) বৰ্ণ সদৃশ দেহ ধাৰণ কৰে আৰু বলৰ দৰ্পত মত্ত হৈ সদায় সকলো বানৰক অৱজ্ঞা কৰে—সেই তেজস্বী ‘গৱয়’ নামৰ বানৰজন ক্ৰোধেৰে তোমাৰ ওপৰত আগবাঢ়ি আহিছে।
Verse 47
एनंशतसहस्राणिसप्ततिःपर्युपासते ।एषैवाशंसतेलङ्कांस्वेनानीकेनमर्दितुम् ।।।।
তেওঁক সত্তৰ শতসহস্ৰ (সাত লাখ) জনে ঘেৰি সেৱা কৰে; আৰু তেওঁ নিজৰেই বাহিনী-বলেৰে লংকাক মর্দন কৰি দমন কৰিব বুলি আশা কৰে।
Verse 48
एतेदुष्प्रसहाघोराबलिनःकामरूपिणः ।यूथपायूथपश्रेष्ठामेषांयूथानिभागशः ।।।।
এই যূথপতিসকল দুৰ্প্ৰসহ, ঘোৰ, বলৱান আৰু কামৰূপী (ইচ্ছামতে ৰূপ ধাৰণকাৰী); তেওঁলোক যূথপসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ, আৰু তেওঁলোকৰ যূথসমূহ ভাগে ভাগে সজ্জিত।
Frequently Asked Questions
Rāvaṇa’s pivotal action is his explicit refusal to return Sītā, declaring that even universal fear or a combined assault by divine beings will not compel surrender—an ethical stance framed as obstinate pride set against counsel and impending consequences.
The chapter contrasts truthful counsel (satyam–pathyām) with sovereign hubris: accurate intelligence and prudent advice are shown as instruments of rājadharma, while refusal to heed them accelerates self-destruction in political and moral terms.
Laṅkā’s palace vantage point and the coastal theatre of war are foregrounded, alongside named landscapes used for identity-mapping of Vānara polities and routes: Gomatī and Parṇāsā rivers; Vindhya, Kṛṣṇagiri, Sahya, Sudarśana, Sālvēya, and Pāriyātra mountains; and the sandalwood forest (candanavana).