Sarga 25
शुकसारण-चारप्रवेशः (Suka and Sāraṇa’s Espionage and Release)
युद्धकाण्ड
দশৰথ-নন্দন শ্ৰী ৰাম বানৰ-সেনাৰ সৈতে সাগৰ পাৰ হৈ আহিছে আৰু সাগৰত সেতু নিৰ্মাণ সম্পন্ন হৈছে বুলি জানি ৰাৱণ উদ্দীপ্ত হয়। তেতিয়া তেওঁ নিজৰ মন্ত্ৰী-চৰ শূক আৰু সাৰণক আদেশ দিয়ে—শত্ৰু শিবিৰত অদৃশ্যভাৱে প্ৰৱেশ কৰি গুপ্তচৰ্য সম্পন্ন কৰিবলৈ। তেওঁলোকক সেনাৰ পৰিমাণ, মুখ্য বানৰ-নায়ক আৰু কাৰ্যকৰ সেনাপতি, সেতু-নিৰ্মাণৰ অৱস্থা, পৰ্বত-গুহা-তীৰ-অৰণ্য-উদ্যানত বিস্তৃত শিবিৰসমূহৰ স্থান, আৰু ৰাম-লক্ষ্মণৰ দৃঢ় সংকল্প, পৰাক্ৰম আৰু অস্ত্ৰশস্ত্ৰৰ মূল্যায়ন কৰিবলৈ কোৱা হয়। বানৰৰ বেশ ধৰি তেওঁলোকে শিবিৰত সোমায়, কিন্তু অগণন যেন লগা সেনা আৰু যুদ্ধ-গর্জনত স্তম্ভিত হয়। বিভীষণে লুকাই থকা চৰ দুজনক চিনাক্ত কৰি ধৰি শ্ৰী ৰামৰ সন্মুখত উপস্থিত কৰে। মৃত্যুভয়ত কঁপা চৰসকলক ৰামে ধীৰ হাস্য আৰু নীতিগত সংযমেৰে কয়—তোমালোকৰ অনুসন্ধান সম্পূৰ্ণ; নিৰ্ভয়ে উভতি যোৱা। যদি কিবা দেখা নাপালা, বিভীষণে সম্পূৰ্ণ বাহিনী দেখুৱাব। ৰামে যুদ্ধধৰ্ম স্পষ্ট কৰি কয়—দূত আৰু নিৰস্ত্ৰ লোকক বধ কৰা উচিত নহয়—আৰু তেওঁলোকক মুক্ত কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে। ৰামে তেওঁলোকক ৰাৱণলৈ বাৰ্তা দিবলৈ কয়—যি শক্তিৰে সীতাক হৰণ কৰিলা, সেই শক্তি দেখুওৱা; আৰু প্ৰভাতে দেখিবা লংকাৰ প্ৰাচীৰ-ৰক্ষা আৰু ৰাক্ষসবল কেনেকৈ ভাঙি চূৰ্ণ হয়। লংকালৈ উভতি গৈ শূক-সাৰণে ৰামৰ ধৰ্মনিষ্ঠাৰ সাক্ষ্য দিয়ে আৰু ৰাম, লক্ষ্মণ, বিভীষণ, সুগ্ৰীৱ—এই চাৰিজন নেতাৰ ভয়ংকৰ সামৰ্থ্য বৰ্ণনা কৰি পৰামৰ্শ দিয়ে যে সন্ধি কৰা আৰু মৈথিলীক উভতি দিয়ােই বুদ্ধিমান পথ।
Shlokas
Verse 1
सबलेसागरंतीर्णेरामेदशरथात्मजे ।अमात्यौरावणश्रीमानब्रवीच्छुकसारणौ ।।।।
যেতিয়া দশৰথনন্দন শ্ৰীৰাম সবল সেনাসহ সাগৰ তীৰ্ণ কৰিলে, তেতিয়া শ্ৰীমান ৰাৱণে নিজৰ অমাত্য শুক আৰু সাৰণক সম্বোধন কৰি ক’লে।
Verse 2
समग्रंसागरंतीर्णंदुस्तरंवानरंबलम् ।अभूतपूर्वंरामेणसागरेसेतुबन्धनम् ।।।।
দুস্তৰ সাগৰ সমগ্ৰ বানৰসেনাই অতিক্ৰম কৰিছে; আৰু শ্ৰীৰামে সাগৰত সেতুবন্ধন কৰি অভূতপূৰ্ব মহাকাৰ্য সাধন কৰিছে।
Verse 3
सागरेसेतुबन्दंतुनश्रद्दध्यांकथञ्चन ।अवश्यंचापिसङ् ख्येयंतन्मयावानरंबलम् ।।।।
সাগৰৰ ওপৰত সেতুবন্ধ গঢ়া হৈছে বুলি মই কোনোপধ্যেই বিশ্বাস কৰিব নোৱাৰিলোঁ; তথাপি সেই বানৰসেনাৰ সংখ্যা আৰু বল মই অৱশ্যেই নিৰ্ণয় কৰিব লাগিব।
Verse 4
भवन्तौवानरंसैन्यंप्रविश्यानुपलक्षितौ ।परिमाणंचवीर्यंचयेचमुख्याःप्लवङ्घमाः ।।।।मन्त्रिणोयेचरामस्यसुग्रीवस्यचसम्मता: ।येपूर्वमभिवर्तन्तेयेचशूराःप्लवङ्गमाः ।।।।सचसेतुर्यथाबद्धस्सागरेसलिलार्णवे ।निवेशंचयधातेषांवानराणांमहात्मनाम् ।।।।रामस्यव्यवसायंचवीर्यंप्रहरणानिच ।लक्ष्मणस्यचवीर्यंतत्त्वतोज्ञातुमर्हथः ।।।।
তোমালোক দুয়ো অদৃশ্যভাৱে/অলক্ষিতভাৱে বানৰসেনাত প্ৰৱেশ কৰি, তাৰ পৰিমাণ—সংখ্যা, বল-ৱীৰ্য, আৰু প্লৱংগমসকলৰ মাজত কোনসকল মুখ্য নেতা—সকলো জানি আহা।
Verse 5
भवन्तौवानरंसैन्यंप्रविश्यानुपलक्षितौ ।परिमाणंचवीर्यंचयेचमुख्याःप्लवङ्घमाः ।।6.25.4।।मन्त्रिणोयेचरामस्यसुग्रीवस्यचसम्मता: ।येपूर्वमभिवर्तन्तेयेचशूराःप्लवङ्गमाः ।।6.25.5।।सचसेतुर्यथाबद्धस्सागरेसलिलार्णवे ।निवेशंचयधातेषांवानराणांमहात्मनाम् ।।6.25.6।।रामस्यव्यवसायंचवीर्यंप्रहरणानिच ।लक्ष्मणस्यचवीर्यंतत्त्वतोज्ञातुमर्हथः ।।6.25.7।।
ৰাম আৰু সুগ্ৰীৱৰ বিশ্বাসভাজন মন্ত্ৰীসকল কোন কোন, সেয়াও জানিবা; আৰু যিসকল শূৰ প্লৱংগম বীৰ অগ্ৰভাগত থাকি আগুৱাই যায়—অগ্ৰপংক্তিৰ সেইসকলকো চিনাক্ত কৰিবা।
Verse 6
भवन्तौवानरंसैन्यंप्रविश्यानुपलक्षितौ ।परिमाणंचवीर्यंचयेचमुख्याःप्लवङ्घमाः ।।6.25.4।।मन्त्रिणोयेचरामस्यसुग्रीवस्यचसम्मता: ।येपूर्वमभिवर्तन्तेयेचशूराःप्लवङ्गमाः ।।6.25.5।।सचसेतुर्यथाबद्धस्सागरेसलिलार्णवे ।निवेशंचयधातेषांवानराणांमहात्मनाम् ।।6.25.6।।रामस्यव्यवसायंचवीर्यंप्रहरणानिच ।लक्ष्मणस्यचवीर्यंतत्त्वतोज्ञातुमर्हथः ।।6.25.7।।
‘সাগৰৰ এই বিশাল জলৰাশিৰ ওপৰেৰে সেই সেতু কেনেকৈ বান্ধা হৈছে, আৰু সেই মহাত্মা বানৰসকলৰ শিবিৰ আৰু তেওঁলোকৰ বিন্যাস কেনেকুৱা—সেয়াও জানি আহিবা।’
Verse 7
भवन्तौवानरंसैन्यंप्रविश्यानुपलक्षितौ ।परिमाणंचवीर्यंचयेचमुख्याःप्लवङ्घमाः ।।6.25.4।।मन्त्रिणोयेचरामस्यसुग्रीवस्यचसम्मता: ।येपूर्वमभिवर्तन्तेयेचशूराःप्लवङ्गमाः ।।6.25.5।।सचसेतुर्यथाबद्धस्सागरेसलिलार्णवे ।निवेशंचयधातेषांवानराणांमहात्मनाम् ।।6.25.6।।रामस्यव्यवसायंचवीर्यंप्रहरणानिच ।लक्ष्मणस्यचवीर्यंतत्त्वतोज्ञातुमर्हथः ।।6.25.7।।
‘ৰামৰ দৃঢ় সংকল্প, তেওঁৰ পৰাক্ৰম আৰু অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰসমূহ—আৰু তেনেদৰে লক্ষ্মণৰ বীৰ্যও—তত্ত্বতঃ জানিব লাগিব।’
Verse 8
कश्चसेनापतिस्तेषांवानराणांमहौजसाम् ।तच्चज्ञात्वायथातत्त्वंशीघ्रमगन्तुमर्हथः ।।।।
‘সেই মহাওজস্বী বানৰসকলৰ মাজত তেওঁলোকৰ সেনাপতি কোন? এই সকলো কথা তত্ত্বতঃ জানি, শীঘ্ৰে উভতি আহিবা।’
Verse 9
इतिप्रतिसमादिष्टौराक्षसौशुकसारणौ ।हरिरूपधरौवीरौप्रविष्टौवानरंबलम् ।।।।
এইদৰে আদেশপ্ৰাপ্ত ৰাক্ষস বীৰ শুক আৰু সাৰণে বানৰৰূপ ধাৰণ কৰি বানৰসেনাত প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 10
ततस्तद्वानरंसैन्यमचिन्त्यंरोमहर्षणम् ।सङ् ख्यातुंनाध्यगच्छेतांतदातौशुकसारणौ ।।।।
তাৰ পাছত সেই দুজন—শুক আৰু সাৰণ—অচিন্ত্য আৰু ৰোমহৰ্ষণকাৰী বানৰসেনা দেখিলে; তেতিয়া তাৰ সংখ্যা গণনা কৰাতো তেওঁলোকে সক্ষম নহ’ল।
Verse 11
संस्थितंपर्वताग्रेषुनिर्दरेषुगुहासुच ।समुद्रस्यचतीरेषुवनेषूपवनेषुच ।।।।तरमाणंचतीर्णंचतर्तुकामंचसर्वशः ।निविष्टंनिविश्चैवभीमनादंमहाबलम् ।।।।तद्बलार्णवमक्षोभ्यंददृशातेनिशाचरौ ।
সেই নিশাচৰ দুজনে অক্ষোভ্য আৰু মহাবলী, সাগৰ-সমান সেই সেনাবলক সৰ্বত্ৰ বিস্তৃত দেখিলে—পৰ্বতশিখৰত, দৰাত আৰু গুহাত, সমুদ্ৰতীৰত, বন আৰু উপবনত; কিছুমান এতিয়াও তৰি পাৰ হৈ আছিল, কিছুমান ইতিমধ্যে তীৰ্ণ হৈছিল, কিছুমান তৰিবলৈ উদ্গ্ৰীৱ আছিল, আৰু কিছুমান স্থিৰ হৈ বহি ভীষণ নাদ তুলিছিল।
Verse 12
संस्थितंपर्वताग्रेषुनिर्दरेषुगुहासुच ।समुद्रस्यचतीरेषुवनेषूपवनेषुच ।।6.25.11।।तरमाणंचतीर्णंचतर्तुकामंचसर्वशः ।निविष्टंनिविश्चैवभीमनादंमहाबलम् ।।6.25.12।।तद्बलार्णवमक्षोभ्यंददृशातेनिशाचरौ ।
পৰ্বতৰ শিখৰত, খাঁদৰ নিৰ্জল অংশত, গুহাসমূহত, সাগৰৰ তীৰত, বন আৰু উপবনত সৰ্বত্ৰ অৱস্থিত—কিছুমান পাৰ হৈ গৈছে, কিছুমান পাৰ হৈছে, কিছুমান পাৰ হ’বলৈ ইচ্ছুক—ভয়ংকৰ নাদ কৰা মহাবলী, অক্ষোভ্য সেই সেনাৰূপ বল-সমুদ্ৰক সেই দুজন নিশাচৰে দেখিলে।
Verse 13
तौददर्शमहातेजाःप्रतिच्छन्नौचविभीषणः ।आचचक्षेऽथरामायगृहीत्वाशुकसारणौ ।।।।
মহাতেজস্বী বিভীষণে তেওঁলোক দুজনক লুকাই থকা দেখিলে; শুক আৰু সাৰণক ধৰি ৰামক সেই কথা জনালে।
Verse 14
तस्यैमौराक्षसेन्द्रस्यमन्त्रिणौशुकसारणौ ।लङ्कायस्समनुप्राप्तौचारौपरपुरञ्जय:।। ।।
“হে পৰপুৰঞ্জয়! এওঁলোক ৰাক্ষসেন্দ্ৰৰ মন্ত্ৰী—শুক আৰু সাৰণ; লংকাৰ পৰা চাৰ হৈ ইয়ালৈ আহিছে।”
Verse 15
तौदृष्टवाव्यथितौरामंनिराशौजीवितेतथा ।कृताञ्जलिपुटौभीतौवचनंचेदमूचतुः ।।।।
ৰামক দেখি তেওঁলোক দুজন ব্যথিত হ’ল, জীৱনৰ প্ৰতিও নিৰাশ হ’ল; ভীত হৈ অঞ্জলি জোৰি এই বাক্য ক’লে।
Verse 16
आवामिहागतौसौम्य रावणप्रहितावुभौ ।परिज्ञातुंबलंसर्वंतवेदंरघुनन्दन:।। ।।
“হে সৌম্য! আমি দুয়ো ৰাৱণৰ প্ৰেৰিত হৈ ইয়ালৈ আহিছোঁ। হে ৰঘুনন্দন! আপোনাৰ এই সমগ্ৰ সেনাবল পৰিচয় কৰিবলৈ আমি আহিছোঁ।”
Verse 17
तयोस्तद्वचनंश्रुत्वारामोदशरथात्मजः ।अब्रवीत्प्रहसन्वाक्यंसर्वभूतहितेरतः ।।।।
তেওঁলোকৰ বাক্য শুনি দশৰথনন্দন শ্ৰীৰাম, সৰ্বভূত-হিতত ৰত হৈ, মৃদু হাস্যসহ তেওঁলোকক বচন ক’লে।
Verse 18
यदिदृष्टंबलंसर्वंवयंवासुपरिक्षिताः ।यथोक्तंवाकृतंकार्यछन्दतःप्रतिगम्यताम् ।।।।
“যদি তোমালোকে সমগ্ৰ সেনাৰ বল দেখিছা, বা আমাক ভালদৰে পৰীক্ষা কৰিছা; আৰু যিদৰে কোৱা হৈছিল তেনেদৰে কাৰ্য সম্পন্ন কৰিছা—তেন্তে নিজৰ ইচ্ছামতে নিৰ্ভয়ে প্ৰত্যাৱর্তন কৰা।”
Verse 19
अथकिञ्चिददृष्टंवाभूयस्तद्द्रष्टुमर्हथः ।विभीषणोवाकात्स्नर्येनभूयस्सन्दर्शयिष्यति ।।।।
এতিয়া যদি কিবা অদৃষ্ট ৰৈ গৈ থাকে, তেন্তে পুনৰ তাক চাব লাগে; নতুবা বিভীষণে সমগ্ৰ সেনাক সম্পূৰ্ণৰূপে পুনৰ দৰ্শন কৰাব।
Verse 20
नचेदंग्रहणंप्राप्यभेत्तव्यंजीवितंप्रति ।न्यस्तशस्त्रौगृहतौवानदूतौवधमर्हतः ।।।।
তোমালোক ধৰা পৰিছা, সেয়ে জীৱনৰ বিষয়ে ভয় কৰিব নালাগে। যিসকলে অস্ত্ৰ ত্যাগ কৰিছে বা বন্দী হৈছে—বিশেষকৈ দূতসকল—বধাৰ্হ নহয়।
Verse 21
प्रच्छमानौविमुञ्चैतौचारौरात्रिंचरावुभौ ।शत्रुपक्षस्यसततंविभीषण: विकर्षिणौ ।।।।
ইহঁত দুয়ো গুপ্তচৰ—ৰাতি বিচৰণকাৰী—খবৰ ল’বলৈ আহিছে আৰু সদায় শত্রুপক্ষক দুর্বল কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে; তথাপি, হে বিভীষণ, ইহঁতে মিনতি কৰিছে, সিহঁতক মুক্ত কৰি দিয়া।
Verse 22
प्रविश्यनगरींलङ्कांभवद् भ्यांधनदानुजः ।वक्तव्योरक्षसांराजायथोक्तंवचनंमम ।।।।
যেতিয়া তোমালোক লংকা নগৰীত প্ৰৱেশ কৰিবা, তেতিয়া ধনদাতা কুবেৰদেৱৰ কনিষ্ঠ ভ্ৰাতা—ৰাক্ষসৰাজ—ক মোৰ বাক্য যিদৰে কোৱা হৈছে ঠিক তেনেদৰেই জনাবা।
Verse 23
यद्बलंचसमाश्रित्यसीतांमेहृतवानपि ।तद्दर्शययथाकामंससैन्यस्सहबान्धवः ।।।।
যি বলৰ ওপৰত ভৰসা কৰি সি মোৰ সীতাক হৰণ কৰিছিল, সেই বল সি নিজৰ ইচ্ছামতে নিজৰ সৈন্য আৰু আত্মীয়-স্বজনসহ দেখুৱাওক।
Verse 24
श्वःकाल्येनगरींलङ्कांसप्राकारांसतोरणाम् ।रक्षसंचबलंपश्यशरैर्विध्वंसितंमया ।।।।
কাইলৈ পুৱাতে লংকা নগৰী—প্ৰাচীৰ আৰু তোৰণসহ—আৰু ৰাক্ষসসেনা মোৰ শৰবাণে বিধ্বস্ত হোৱা দেখিবা।
Verse 25
क्रोधंभीममहंमोक्ष्येससैन्येत्वयिरावण: ।श्वःकाल्येवज्रवान्वज्रंदानवेष्विववासवः ।।।।
হে ৰাৱণ, কাইলৈ পুৱাতে মই তোৰ ওপৰত আৰু তোৰ সৈন্যবাহিনীৰ ওপৰত মোৰ ভয়ংকৰ ক্ৰোধ মুকলি কৰিম, যেন বজ্ৰধাৰী বাসৱ (ইন্দ্ৰ) এ দানৱসকলৰ ওপৰত বজ্ৰ নিক্ষেপ কৰিছিল।
Verse 26
इतिप्रतिसमादिष्टौराक्षसौशुकसारणौ ।।।।जयेतिप्रतिनन्द्यैतौराघवंधर्मवत्सलम् ।आगम्यनगरींलङ्कामब्रूतांराक्षसाधिपम् ।।।।
এইদৰে প্ৰত্যুত্তৰস্বৰূপে আদেশপ্ৰাপ্ত ৰাক্ষস শুক আৰু সাৰণে, ধৰ্মৱৎসল ৰাঘৱক “জয়!” বুলি প্ৰতিনন্দন কৰি স্তৱন কৰিলে; আৰু লংকা নগৰীত উপস্থিত হৈ ৰাক্ষসাধিপক নিবেদন কৰিলে।
Verse 27
इतिप्रतिसमादिष्टौराक्षसौशुकसारणौ ।।6.25.26।।जयेतिप्रतिनन्द्यैतौराघवंधर्मवत्सलम् ।आगम्यनगरींलङ्कामब्रूतांराक्षसाधिपम् ।।6.25.27।।
এইদৰে প্ৰত্যুত্তৰৰূপে আদেশপ্ৰাপ্ত শুক আৰু সাৰণে, ধৰ্মৱৎসল ৰাঘৱক “জয়!” বুলি অভিনন্দন জনালে; আৰু লংকালৈ গৈ ৰাক্ষসাধিপক সম্বাদ ক’লে।
Verse 28
विभीषणगृहीतौतुवधार्तौराक्षसेश्वर: ।दृष्टवाधर्मात्मनामुक्तौरामेणामिततेजसा ।।।।
হে ৰাক্ষসেশ্বৰ! বিভীষণে আমাক বধৰ বাবে ধৰি ৰাখিছিল; কিন্তু ধৰ্মাত্মা আৰু অমিত তেজস্বী শ্ৰীৰামে আমাক দেখি মুক্ত কৰি দিলে।
Verse 29
एकस्थानगतायत्रचत्वारःपुरुषर्षभाः ।लोकपालसमाश्शूराःकृतास्त्रादृढविक्रमा ।।।।रामोदाशरथि्शीमान् लक्ष्मणश्चविभीषणः ।सुग्रीवश्चमहातेजामहेन्द्रसमविक्रमः ।।।।एतेशक्ताःपुरीलङ्कांसप्राकारांसतोरणाम् ।उत्पाट्यसङ्क्रमयितुंसर्वेतिष्ठन्तुवानराः ।।।।
য’ত সেই চাৰিজন পুৰুষৰ্ষভ একে ঠাইত একেলগে থিয় হৈ আছে—লোকপালসম শূৰ, অস্ত্ৰবিদ্যাত নিপুণ, দৃঢ় বিক্ৰমী—
Verse 30
एकस्थानगतायत्रचत्वारःपुरुषर्षभाः ।लोकपालसमाश्शूराःकृतास्त्रादृढविक्रमा ।।6.25.29।।रामोदाशरथि्शीमान् लक्ष्मणश्चविभीषणः ।सुग्रीवश्चमहातेजामहेन्द्रसमविक्रमः ।।6.25.30।।एतेशक्ताःपुरीलङ्कांसप्राकारांसतोरणाम् ।उत्पाट्यसङ्क्रमयितुंसर्वेतिष्ठन्तुवानराः ।।6.25.31।।
শ্ৰীমান দাশৰথি শ্ৰীৰাম, লক্ষ্মণ, বিভীষণ, আৰু মহাতেজস্বী সুগ্ৰীৱ—যাৰ বিক্ৰম মহেন্দ্ৰসম—
Verse 31
एकस्थानगतायत्रचत्वारःपुरुषर्षभाः ।लोकपालसमाश्शूराःकृतास्त्रादृढविक्रमा ।।6.25.29।।रामोदाशरथि्शीमान् लक्ष्मणश्चविभीषणः ।सुग्रीवश्चमहातेजामहेन्द्रसमविक्रमः ।।6.25.30।।एतेशक्ताःपुरीलङ्कांसप्राकारांसतोरणाम् ।उत्पाट्यसङ्क्रमयितुंसर्वेतिष्ठन्तुवानराः ।।6.25.31।।
এওঁলোকে প্ৰাকাৰ আৰু তোৰণসহ লংকাপুৰীকো উপাড়ি লৈ যাবলৈ সক্ষম; সেয়ে সকলো বানৰ পাষাণে থিয় হৈ থাকক।
Verse 32
यादृश्यंतस्यरामस्यरूपंप्रहरणानिच ।वधिष्यतिपुरींलङ्कामेकस्तिष्ठन्तुतेत्रयः ।।।।
শ্ৰীৰামৰ ৰূপ আৰু তেওঁৰ প্ৰহৰণ এনে যে, তেওঁ একাই লংকাপুৰী ধ্বংস কৰিব পাৰে; বাকী সেই তিনিজন পাষাণে থিয় হৈ থাকক।
Verse 33
रामलक्ष्मणगुप्तासासुग्रीवेणचवाहिनी ।बभूवदुर्दर्षतरासर्वैरपिसुरासुरैः ।।।।
ৰাম আৰু লক্ষ্মণৰ ৰক্ষাত আৰু সুগ্ৰীৱৰ নেতৃত্বত থকা সেই বাহিনী দেৱ-অসুৰ সকলোৱে একেলগে আহিলেও মুখামুখি হ’বলৈ অতি দুঃসাহসিক, অতি দুৰ্দৰ্শ হৈ উঠিল।
Verse 34
प्रहृष्टरूपाध्वजिनीवनौकसां ।महात्मनाम् सम्प्रतियोद्धुमिच्छताम् ।अलंविरोधेनशमोविधीयतांप्रदीयतांदाशरथायमैदिली ।।।।
বনবাসী মহাত্মাসকলৰ ধ্বজধাৰী সেনা উল্লাসিত আৰু যুদ্ধ কৰিবলৈ উদ্গ্ৰীৱ। বৈৰ-বিৰোধ যথেষ্ট—শান্তি স্থাপন হওক; দাশৰথিৰ পুত্ৰলৈ মৈথিলীক প্ৰত্যৰ্পণ কৰা হওক।
Frequently Asked Questions
The pivotal action is Rāma’s decision to spare captured enemy spies/envoys. Despite being infiltrators, they are treated under a dharmic rule of war: those who are envoys or unarmed are not to be executed, reinforcing restraint amid siege conditions.
Power is subordinated to principle: righteous leadership demonstrates confidence through restraint, transparency, and adherence to norms (dharma), using moral authority as strategic strength rather than relying solely on punitive violence.
The ocean (sāgara) and the setu-bandhana (sea-bridge) frame the campaign’s logistical breakthrough; Laṅkā’s fortifications (prākāra, toraṇa) define the impending siege; troop dispersal across mountains, caves, shores, forests, and groves maps the encampment ecology of the invading host.