Sarga 2
युद्धकाण्डे द्वितीयः सर्गः — Sugriva’s Counsel: From Grief to Strategy (Bridge to Lanka)
युद्धकाण्ड
এই সৰ্গত সুগ্ৰীৱৰ দীঘলীয়া উপদেশে শোকাকুল ৰামক ধীৰ কৰি তোলে। তেওঁ ৰামৰ শোকক ক্ষত্ৰিয় নেতাৰ বাবে অনুচিত বুলি তিৰস্কাৰ কৰে আৰু কয় যে শোক শৌৰ্য ক্ষয় কৰে, কাৰ্যসিদ্ধি নষ্ট কৰে। সেয়ে তেওঁ ৰামক হতাশা ত্যাগ কৰি দৃঢ় উদ্যম ধাৰণ কৰিবলৈ, আৰু ধৰ্মযুদ্ধৰ বাবে প্ৰয়োজন হ’লে সংযত ক্ৰোধো গ্ৰহণ কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰে। তাৰ পাছত সুগ্ৰীৱ যুক্তিৰে কৌশল স্থিৰ কৰে: সীতাৰ অৱস্থান জনা গৈছে আৰু লংকা ত্ৰিকূট পৰ্বতৰ ওপৰত নিশ্চিত; সেয়ে স্থবিৰ হৈ থাকাৰ কোনো কাৰণ নাই। তেওঁ বানৰ-মৈত্ৰীশক্তি বৰ্ণনা কৰে—বানৰ নায়কসকল সক্ষম, অনুপ্ৰাণিত, আৰু ৰামৰ কাৰ্যৰ বাবে অগ্নিতো প্ৰৱেশ কৰিবলৈ প্ৰস্তুত। মূল লগিষ্টিক সিদ্ধান্ত হ’ল—ভয়ংকৰ সাগৰ, যি বৰুণৰ ধাম, তাক পাৰ নকৰিলে লংকা জয় সম্ভৱ নহয়; সেয়ে প্ৰথমে সেতু নিৰ্মাণ আবশ্যক। সুগ্ৰীৱ পুনঃপুনঃ কয় যে সেতু সম্পন্ন হৈ সেনা পাৰ হ’লেই বিজয় প্ৰায় নিশ্চিত বুলি ধৰিব লাগে। শেষত শুভ নিমিত্তৰ উল্লেখ কৰি তেওঁ আশ্বাস দিয়ে—ৰাম ধনু ধাৰণ কৰিলে ত্ৰিলোকত কোনো শত্রুৱে মুখামুখি হ’ব নোৱাৰে।
Shlokas
Verse 1
तंतुशोकपरिद्यूनंरामंदशरथात्मजम् ।उवाचवचनंश्रीमान् सुग्रीवश्शोकनाशनम् ।।।।
শোকত ক্লান্ত দশৰথ-আত্মজ শ্ৰীৰামক, শোকনাশক বাক্য শ্ৰীমান সুগ্ৰীৱে ক’লে।
Verse 2
किंत्वंसन्तप्यसेवीर यथान्यःप्राकृतस्तथा ।मैवंभूस्त्यजसन्तापंकृतघ्नइवसौहृदम् ।।।।
হে বীৰ, সাধাৰণ মানুহৰ দৰে তুমি কিয় শোকত দহি আছা? এনেকুৱা নহ’ব; কৃতঘ্নে যেনেকৈ সৌহৃদ ত্যাগ কৰে, তেনেকৈ এই সন্তাপ ত্যাগ কৰা।
Verse 3
सन्तापस्यचतेस्थानंनहिपश्यामिराघव ।प्रवृत्तावुपलब्धायांज्ञातेचनिलयेरिपोः ।।।।
হে ৰাঘৱ, এতিয়া তোমাৰ ভিতৰত শোকৰ কোনো স্থান মই নেদেখোঁ; প্ৰয়োজনীয় উপায়-বুদ্ধি লাভ হৈছে আৰু শত্রুৰ দুৰ্গ-নিলয়ো চিনাক্ত হৈছে।
Verse 4
मतिमान्शास्त्रवित्प्राज्ञःपण्डितश्चासिराघव ।त्यजेमांपापिकांबुद्धिंकृतात्मेवार्थदूषणीम् ।।।।
হে ৰাঘৱ, তুমি মতিৱান, শাস্ত্ৰবিদ, প্ৰাজ্ঞ আৰু পণ্ডিত। ধৰ্ম-অৰ্থক দুষিত কৰা এই পাপী বুদ্ধিক কৃতাত্মা জনে যেনেকৈ ত্যাগ কৰে, তেনেকৈ ত্যাগ কৰা।
Verse 5
समुद्रंलङ्घयित्वातुमहानक्रसमाकुलम् ।लङ्कामारोहयिष्यामोहनिष्यामश्चतेरिपुम् ।।।।
মহান কুমিৰেৰে ভৰা সমুদ্ৰ পাৰ হৈ আমি লংকাত আৰোহণ কৰিম, আৰু তোমাৰ শত্রুক সংহাৰ কৰিম।
Verse 6
निरुत्साहस्यदीनस्यशोकपर्याकुलात्मनः ।सर्वार्थाव्यवसीदन्तिव्यसनंचाधिगच्छति ।।।।
যাৰ উৎসাহ নষ্ট হৈছে, যি দীন আৰু শোকত ব্যাকুলচিত্ত—তাৰ সকলো উদ্যোগ ভাঙি পৰে, আৰু বিপদে তাক আৱৰি ধৰে।
Verse 7
इमेशूरास्समर्थाश्चसर्वनोहरियूथपाः ।त्वत्प्रियार्थंकृतोत्साहाःप्रवेष्टुमपिपावकम् ।एषांहर्षेणजानामितर्कश्चास्मिन् दृढोमम ।।।।
এই সকলো বানৰযূথপ শূৰ আৰু সমৰ্থ; তোমাৰ প্ৰিয়াৰ্থে উত্সাহিত হৈ উঠিছে, অগ্নিতো প্ৰৱেশ কৰিবলৈও প্ৰস্তুত। তেওঁলোকৰ হর্ষৰ পৰাই মই জানো; এই বিষয়ত মোৰ যুক্তি দঢ়।
Verse 8
विक्रमेणसमानेष्येसीतांहत्वायथारिपुम् ।रावणंपापकर्माणंतथात्वंकर्तुमर्हसि ।।।।
পৰাক্ৰমে আমি সীতাক পুনৰ আনি দিম—পাপকর্মা ৰাৱণ শত্রুক বধ কৰি। এইদৰে কাৰ্য সিদ্ধ হ’ব পৰাকৈ তুমি কৰাটো উচিত।
Verse 9
सेतुरत्रयथाबध्येद्यथापश्येमतांपुरीम् ।तस्यराक्षसराजस्यतथात्वंकुरुराघव ।।।।
হে ৰাঘৱ! ইয়াত যেন সেতু বাঁধা যায় আৰু সেই ৰাক্ষসৰাজৰ নগৰী আমি দৰ্শন কৰিব পাৰোঁ—সেইদৰে তুমি ব্যৱস্থা কৰা।
Verse 10
दृष्टवातांतुपुरींलङ्कांत्रिकूटशिखरेस्थिताम् ।हतंचरावणंयुद्धेदर्शनावधारय ।।।।
ত্রিকূট পৰ্বতৰ শিখৰত অৱস্থিত সেই লংকাপুৰী দেখামাত্ৰেই, সেই দৰ্শনতেই নিশ্চিত হোৱা—ৰাৱণ যুদ্ধত নিহত হৈছে।
Verse 11
अबध्वासागरेसेतुंघोरेचतुवरुणालये ।लङ्कांनमर्दितुंशक्यासेन्द्रैरपिसुरासुरैः ।।।।
বৰুণৰ আলয় সদৃশ ভয়ংকৰ সাগৰত প্ৰথমে সেতু নাবান্ধিলে, ইন্দ্ৰসহ দেৱ-অসুৰ সকলেও লংকাক মর্দন কৰিব নোৱাৰে।
Verse 12
सेतुर्बद्धस्समुद्रेचयावल्लङ्कास्समीपतः ।।।।सर्वंतीर्णंचमेसैन्यंजितमित्युपधारय ।इमेहिसमरेवीराहरयःकामरूपिण ।।।।
সমুদ্ৰত সেতু বান্ধি লংকাৰ ওচৰলৈকে পোৱাত আৰু মোৰ সমগ্ৰ সৈন্য পাৰ হৈ গ’লে, বিজয় নিশ্চিত বুলি ধাৰণা কৰা; কিয়নো এই সমৰত এই বীৰ হৰি-ৱানৰসকলে ইচ্ছামতে ৰূপ ধাৰণ কৰে।
Verse 13
सेतुर्बद्धस्समुद्रेचयावल्लङ्कास्समीपतः ।।6.2.12।।सर्वंतीर्णंचमेसैन्यंजितमित्युपधारय ।इमेहिसमरेवीराहरयःकामरूपिण ।।6.2.13।।
সমুদ্ৰত সেতু বান্ধি লংকাৰ ওচৰলৈকে পোৱাত আৰু মোৰ সমগ্ৰ বাহিনী পাৰ হৈ গ’লে, বিজয় নিশ্চিত বুলি ধাৰণা কৰা; কিয়নো এই সমৰৰ বীৰ হৰি-ৱানৰসকলে ইচ্ছামতে যিকোনো ৰূপ ধাৰণ কৰিব পাৰে।
Verse 14
तदलंविक्लबांबुद्धिम् राजन सर्वार्थनाशनीम् ।पुरुषस्यहिलोकेऽस्मिन् शोकश्शौर्यापकर्षणः ।।।।
সেয়ে, হে ৰাজন, সকলো উদ্দেশ্য নাশ কৰা এই কঁপা-বুদ্ধি ত্যাগ কৰা; কিয়নো এই লোকত শোকেই পুৰুষৰ শৌৰ্য ক্ষয় কৰে।
Verse 15
यत्तुकार्यंमनुष्येणशौण्डीर्यमवलम्बता ।अस्मिन् कालेमहाप्राज्ञसत्त्वमातिष्ठतेजसा ।।।।
হে মহাপ্ৰাজ্ঞ, মানুহে কৰিবলগীয়া কাৰ্য শৌণ্ডীৰ্য—বীৰ-নিশ্চয়—আশ্ৰয় কৰিলেহে সিদ্ধ হয়; এই সময়ত তেজস্বী সত্ত্ববলেৰে ধৈৰ্যত অটল হৈ থাক।
Verse 16
शूराणांहिमनुष्याणांत्वद्विधानांमहात्मनाम् ।विनष्टेवाप्रणष्टेवाशोकस्सर्वार्थनाशनः ।।।।
হে মহাত্মা, তোমাৰ দৰে শূৰ মহাপুৰুষে নষ্ট বা হেৰোৱা বস্তুৰ বাবে শোকক আশ্ৰয় দিলে, সেই শোকেই সকলো উদ্দেশ্য নাশ কৰে।
Verse 17
तत्त्वंबुद्धिमतांश्रेष्ठस्सर्वशास्त्रार्थकोविदः ।मद्विधैस्सचिवैस्सार्थमरिंजेतुमिहार्हसि ।।।।
তুমি বুদ্ধিমানসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ আৰু সকলো শাস্ত্ৰাৰ্থত কৌবিদ্যসম্পন্ন; মোৰ দৰে সচিব আৰু সহায়কৰ সৈতে ইয়াত শত্রুক জয় কৰিবলৈ তুমি যোগ্য।
Verse 18
नहिपश्याम्यहंकंचित् त्रिषुलोकेषुराघव ।गृहीतधनुषेयस्तेतिष्ठेदभिमुखोरणे ।।।।
হে ৰাঘৱ, তুমি ধনু ধৰি উঠিলে, ত্ৰিলোকত যুদ্ধত তোমাৰ সন্মুখে থিয় দিব পৰা কোনো জনক মই নেদেখোঁ।
Verse 19
वानरेषुसमासक्तंनतेकार्यंविपत्स्यते ।अचिराद्द्रक्ष्यसेसीतांतीर्त्वासागरमक्ष्यम् ।।।।
বানৰসকলৰ হাতত কাৰ্য অৰ্পণ কৰা হৈছে, সেয়ে তোমাৰ উদ্যোগ বিফল নহ’ব। অজেয় সাগৰ পাৰ হৈ তুমি শীঘ্ৰেই সীতাৰ দৰ্শন পাবা।
Verse 20
तदलंशोकमालम्ब्यक्रोधमालम्बभूपते ।निश्चेष्टाःक्षत्रियामन्दास्सर्वेचण्डस्यबिभ्यति ।।।।
হে ভূপতে, শোক আঁকোৱালি ধৰি থকাই যথেষ্ট—ধৰ্মসন্মত ক্ৰোধ ধাৰণ কৰা। ক্ষত্ৰিয় নিশ্চেষ্ট হ’লে মন্দ হয়; কিন্তু চণ্ড আৰু দৃঢ় পুৰুষক সকলোৱে ভয় কৰে।
Verse 21
लङ्घनार्थंचघोरस्यसमुद्रस्यनदींपतेः ।सहास्माभिरिहोपेतस्सूक्ष्मबुद्धिर्विचारय ।।।।
হে সূক্ষ্মবুদ্ধিমান, আমাৰ সৈতে এতিয়া ইয়ালৈ আহা আৰু নদীসমূহৰ পতি এই ঘোৰ সমুদ্ৰ লংঘনৰ উপায় বিচাৰ কৰা।
Verse 22
लङ्घितेतस्यतैस्सैन्यंजितमित्युपधारय ।सर्वंतीर्णंचमेसैन्यंजितमित्यवधार्यताम् ।।।।
সিহঁতে যদি তাক লংঘি পাৰে, তেন্তে জয় লাভ হ’ল বুলিয়েই ধাৰণা কৰা। মোৰ সমগ্ৰ সেনা পাৰ হ’লেই জয় নিশ্চিত—এই কথা দৃঢ়ভাৱে অৱধাৰণ কৰা হওক।
Verse 23
इमेहिहरयश्शूरास्समरेकामरूपिणः ।तानरीन्विधमिष्यन्तिशिलापादपवृष्टिभिः ।।।।
এই হৰিসকল সমৰত শূৰ, ইচ্ছামতে ৰূপধাৰী; শিলা, গছ আৰু পৰ্বতখণ্ডৰ বৰ্ষণ কৰি সিহঁতে শত্ৰুসকলক চূৰ্ণ-বিচূৰ্ণ কৰিব।
Verse 24
कथञ्चित्सन्तरिष्यामस्तेवयंवरुणालयम् ।हतमित्येवतंमन्येयुद्धेशत्रुनिबर्हण ।।।।
হে শত্ৰুনিবৰ্হণ! যিকোনো উপায়ে আমি বৰুণালয় এই সাগৰ পাৰ হ’ম; আৰু যুদ্ধত সেই শত্রুক মই ইতিমধ্যে নিহত বুলিয়েই গণ্য কৰোঁ।
Verse 25
किमुक्त्वाबहुधाचापिसर्वथाविजयीभवान् ।निमित्तानिचपश्यामिमनोमेसम्प्रहृष्यति ।।।।
বহু কথা কৈ কি লাভ? সৰ্বথা বিজয়ী তুমি হ’বা। মই শুভ নিমিত্ত দেখিছোঁ; মোৰ মন আনন্দত প্ৰফুল্লিত হৈছে।
Frequently Asked Questions
The dilemma is leadership under grief: whether Rāma should remain inwardly consumed by sorrow or reassert kṣatriya responsibility. Sugrīva urges the actionable choice—abandon despondency and proceed with the campaign, anchored in known intelligence about Sītā and Laṅkā.
Sorrow is portrayed as sarvārtha-nāśinī—destroying purpose, courage, and outcomes—whereas disciplined courage (tejas/sattva) restores agency. Ethical victory begins with inner governance before external conquest.
Laṅkā is described as situated on Trikūṭa’s peak, and the samudra is named Varuṇa’s abode and “lord of rivers,” underscoring the cultural sacrality of the ocean and the practical necessity of constructing the setu to reach Laṅkā.