Sarga 13
महापार्श्वस्य परामर्शः — Mahāpārśva’s Counsel and Rāvaṇa’s Confession of Brahmā’s Curse
युद्धकाण्ड
এই সৰ্গত ৰাজসভাৰ উপদেশ-প্ৰসংগৰ পিছত এক দিৱ্য শাপৰ গোপন কথা প্ৰকাশ পাই ৰাৱণৰ জোৰ-জুলুমৰ অভিপ্ৰায়ক এক নতুন সীমাৰ ভিতৰত দেখুৱায়। মহাপাৰ্শ্ব ৰাৱণৰ ক্ৰোধ দেখি হাত জোৰ কৰি ওচৰ চাপি কঠোৰ পৰামৰ্শ দিয়ে—সমঝোতা আৰু দূতনীতি ত্যাগ কৰি দণ্ড (বল) অৱলম্বন কৰা উচিত। তেওঁ কয় কুম্ভকৰ্ণ আৰু ইন্দ্ৰজিত ইন্দ্ৰকো প্ৰতিহত কৰিব পাৰে, আৰু শত্রুক দমন কৰি সীতাক বলপূৰ্বক ভোগ কৰিবলৈ ৰাৱণক উচটায়। এই কথা শুনি সন্তুষ্ট ৰাৱণ নিজৰ গোপন ইতিহাস ক’বলৈ ধৰে: ব্ৰহ্মালোকলৈ যাত্ৰাৰ সময়ত তেওঁ অগ্নিৰ দৰে দীপ্তিমান অপ্সৰা পুঞ্জিকাস্থাক দেখি তেঁওক অপমান কৰি বলাত্কাৰ কৰে আৰু ব্ৰহ্মাৰ ক্ৰোধত পতিত হয়। ব্ৰহ্মাৰ শাপ অনুসাৰে ৰাৱণে যদি কেতিয়াবা আন কোনো নাৰীক বলপূৰ্বক বাধ্য কৰে, তেন্তে তেওঁৰ মূৰ সোঁ টুকুৰাত ভাঙি পৰিব; সেইকাৰণে ইচ্ছা থাকিলেও সীতাক শয্যাত বলপূৰ্বক আনিব নোৱাৰে। তাৰ পিছত ৰাৱণ যুদ্ধ-গৰ্ব প্ৰকাশ কৰে: নিজৰ বেগ সাগৰৰ দৰে, গতি বায়ুৰ দৰে বুলি কয়; তেওঁক জগোৱা গুহাৰ সিংহ বা মৃত্যুক জগোৱাৰ সমান বুলি ঘোষণা কৰে। বজ্ৰসম বাণেৰে ৰামক দগ্ধ কৰাৰ ধমকি দিয়ে আৰু উদীয়মান সূৰ্যই তৰাবোৰ ঢাকি পেলোৱাৰ দৰে ৰামৰ সেনাক ছিন্নভিন্ন কৰিব বুলি কয়; শেষত ইন্দ্ৰ বা বৰুণো তেওঁৰ সন্মুখত টিকিব নোৱাৰে আৰু তেওঁ বলেই কুবেৰাৰ পৰা লংকা দখল কৰিছিল বুলি দাবী কৰে।
Shlokas
Verse 1
रावणंक्रुद्धमाज्ञायमहापार्श्वोमहाबलः ।मुहूर्तमनुसञ्चिन्त्यप्राञ्जलिर्वाक्यमब्रवीत् ।।।।
ৰাৱণ ক্ৰুদ্ধ হোৱা বুলি জানি, মহাবলী মহাপাৰ্শ্বে ক্ষণেক চিন্তা কৰি, প্ৰাঞ্জলি হৈ বিনয়ে এই বাক্য ক’লে।
Verse 2
यःखल्वपिवनंप्राप्यमृगव्यालनिषेवितम् ।नपिबेन्मधुसम्प्राप्यसनरोबालिशोभवेत् ।।।।
যিজন ব্যক্তিয়ে হাবি-বননিৰ মাজত মৌজোল পোৱাৰ পাছতো সেয়া পান নকৰে, তেনে ব্যক্তিক নিশ্চয়কৈ মূৰ্খ বুলি গণ্য কৰা হ’ব।
Verse 3
ईश्वरस्येश्वरःकोऽस्तितवशत्रुनिबर्हण: ।रमस्वसहवैदेह्याशत्रूनाक्रम्यमूर्धसु ।।।।
“হে শত্রুনিবৰ্হণ! তোমাৰ দৰে ঈশ্বৰৰ ওপৰত আন কোন ঈশ্বৰ থাকিব পাৰে? শত্রুবোৰৰ মূৰ ওপৰত পা থৈ তেওঁলোকক দমন কৰি, বৈদেহী (সীতা)ৰ সৈতে বিহাৰ কৰা।”
Verse 4
बलात्कुक्कुटवृत्तेनप्रवर्तस्वमहाबल: ।आक्रम्याक्रम्यसीतांवैतांभुङ् क्ष्वचरमस्वच ।।।।
“হে মহাবলৱান! বলপূৰ্বক কুক্কুটৰ দৰে পুনঃপুনঃ আগবাঢ়া; সীতাক বাৰে বাৰে ধৰি ভোগ কৰি, ইচ্ছামতে বিহাৰ কৰা।”
Verse 5
लब्धकामस्यतेपश्चादागमिष्यतियद्भयम् ।प्राप्तमप्राप्तकालंवासर्वंप्रतिसहिष्यति ।।।।
“তোমাৰ কামনা পূৰ্ণ হোৱাৰ পাছত, তাৰ পিছত যি ভয় আহে—সেই মুহূৰ্ততে হওক বা এতিয়াও সময় নাহোৱা কালত—সেই সকলো তুমি সহিব পাৰিবা।”
Verse 6
कुम्भकर्णस्सहास्माभिरिन्द्रजिच्चमहाबलः ।प्रतिषेधयितुंशक्तौसवज्रमपिवज्रिणम् ।।।।
কুম্ভকৰ্ণ আমাৰ সৈতে আৰু মহাবলী ইন্দ্ৰজিতো, বজ্ৰ লৈ আহিলেও বজ্ৰধাৰী বজ্ৰিণ (ইন্দ্ৰ) কেও প্ৰতিষেধ কৰিবলৈ সক্ষম।
Verse 7
उपप्रदानंसान्त्वंवाभेदंवाकुशलैःकृतम् ।समतिक्रम्यदण्डेनसिद्धिमर्थेषुरोचये ।।।।
কুশলসকলে কৰা উপপ্ৰদান, সান্ত্বনা বা ভেদ—এই উপায়সমূহ এৰি, মই দণ্ড (বল) দ্বাৰাই তোমাৰ উদ্দেশ্যত সিদ্ধি লাভৰ পৰামৰ্শ দিওঁ।
Verse 8
इहप्राप्तान्वयंसर्वान् शत्रूंस्तवमहाबल: ।वशेशस्त्रप्रतापेनकरिष्यामोनसंशयः ।।।।
হে মহাবলৱান! তোমাৰ শত্রুসকল ইয়াত উপস্থিত হ’লে, আমি সকলোকে অস্ত্ৰৰ প্ৰতাপে বশ কৰি পেলাম—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।
Verse 9
एवमुक्तस्तदाराजामहापार्श्वेनरावणः ।तस्यसम्पूजयन्वाक्यमिदंवचनमब्रवीत् ।।।।
মহাপাৰ্শ্বে এনেদৰে কোৱাৰ পাছত, ৰজা ৰাৱণ তেওঁৰ বাক্যত প্ৰসন্ন হৈ, সেই বাক্যক সন্মান জনাই এই উত্তৰ ক’লে।
Verse 10
महापार्श्वनिबोधत्वंरहस्यंकिञ्चिदात्मन: ।चिरवृत्तंतदाख्यास्येयदवाप्तंपुरामया ।।।।
মহাপাৰ্শ্ব, তুমি শুনা; মোৰ নিজৰ এক গোপন কথা ক’ম—বহুদিন আগতে মোৰ সৈতে যি ঘটিছিল, পূৰ্বে যি মই লাভ কৰিছিলোঁ, সেই ঘটনাখিনি মই বৰ্ণনা কৰিম।
Verse 11
पितामहस्यभवनंगच्छन्तींपुञ्जिकस्थलाम् ।चञ्चूर्यमाणामद्राक्षमाकाशेऽग्निशिखामिव ।।।।
পিতামহ ব্ৰহ্মাৰ ভৱনলৈ গৈ থকা অৱস্থাত মই আকাশত অগ্নিশিখাৰ দৰে জিলিকি থকা পুঞ্জিকস্থলাক দেখিবলৈ পালোঁ।
Verse 12
साप्रसह्यमयाभुक्ताकृताविवसनाततः ।स्वयम्भूभवनंप्राप्तालोलितानलिनीयथा ।।।।
মই বলপূৰ্বকভাৱে তেওঁক উপভোগ কৰিলোঁ আৰু বস্ত্ৰহীন কৰিলোঁ। তাৰ পাছত তেওঁ বিধ্বস্ত পদুম ফুলৰ দৰে ব্ৰহ্মাৰ ভৱনত উপস্থিত হ’ল।
Verse 13
तच्चतस्यतदामन्येज्ञातमासीन्महात्मनः ।अथसङ्कुपितोदेवोमामिदंवाक्यमब्रवीत् ।।।।
মই ভাবো যে সেই সময়ত মহাত্মা ব্ৰহ্মাই সেই কাৰ্যৰ বিষয়ে অৱগত হৈছিল; তাৰ পাছত ক্ৰোধিত হৈ দেৱতাই মোক এইদৰে কৈছিল।
Verse 14
अद्यप्रभृतियामन्याबलान्नारींगमिष्यसि ।तदातेशतधामूर्धाफलिष्यतिनसंशयः ।।।।
আজিৰ পৰা যদি তুমি কোনো নাৰীক বলপূৰ্বকভাৱে স্পৰ্শ কৰা, তেন্তে তোমাৰ মস্তকত এশটা টুকুৰাত ফাটি যাব, ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।
Verse 15
इत्यहंतस्यशापस्यभीतःप्रसभमेवताम् ।नारोहयेबलात्सीतांवैदेहींशयनेशुभे ।।।।
এইদৰে সেই শাপৰ ভয়ত ভীত হৈ, মই শুভ শয্যাত বৈদেহী সীতাক বলপূৰ্বক কেতিয়াও উঠোৱা নাছিলোঁ।
Verse 16
सागरस्येनमेवेगोमारुतस्येवमेगतिः ।नैतद्दाशरथिर्वेदह्यासादयतितेनमाम् ।।।।
মোৰ বেগ সাগৰৰ উচ্ছ্বাসৰ দৰে, মোৰ গতি মাৰুতৰ দৰে; দাশৰথি এই কথা নাজানে, সেয়েহে মোক আঘাত কৰিবলৈ আহে।
Verse 17
कोहिसिंहमिवासीनंसुप्तंगिरिगुहाशये ।क्रुद्धंमृत्युमिवाऽसीनंसम्भोधयितुमिच्छति ।।।।
পৰ্বতৰ গুহাত শুই থকা সিংহৰ দৰে—অথবা ক্ৰোধে আসীন মৃত্যুৰ দৰে—তাক জগাবলৈ কোনে ইচ্ছা কৰিব?
Verse 18
नमत्तोनिशितान्बाणान्द्विजिह्वान्पन्नगानिव ।रामःपश्यतिसङ्ग्रामेतेनमामभिगच्छति ।।।।
যুদ্ধত ৰামে এতিয়াও মোৰ তীক্ষ্ণ বাণসমূহ—দ্বিজিহ্ব সৰ্পৰ দৰে—দেখা নাই; সেয়েহে সি মোৰ ফালে আগবাঢ়ে।
Verse 19
क्षिप्रंवज्रसमैर्बाणैश्शतथाकार्मुकच्युतैः ।राममादीपयिष्यामिउल्काभिरिवकुञ्जरम् ।।।।
মোৰ ধনুৰ পৰা নিক্ষিপ্ত বজ্ৰসম কঠোৰ শতশত বাণেৰে মই ক্ষিপ্ৰে ৰামক দহাই দিম—উল্কা পৰিলে যেনেকৈ কুঞ্জৰ দগ্ধ হয়।
Verse 20
तच्चास्यबलमादास्येबलेनमहतावृतः ।उदितस्सविताकालेनक्षत्राणामिवप्रभाम् ।।।।
মহাবলেৰে আৱৃত হৈ মই তাৰ সেনাবল ভাঙি কঢ়িয়াই ল’ম; যেন প্ৰভাতত উদিত সূৰ্যই তৰাবোৰৰ প্ৰভা ঢাকি পেলায়।
Verse 21
नवासनेनापिसहस्रचक्षुषायुधाऽस्मिशक्योवरुणेनवापुनः ।मयात्वियंबाहुबलेननिर्जितापुरापुरीवैश्रवणेनपालिता ।।।।
সহস্ৰচক্ষু বাসৱ (ইন্দ্ৰ)ও, পুনৰ বৰুণো, যুদ্ধত মোক সহিব নোৱাৰে। মোৰ নিজ বাহুবলেৰে মই পূৰ্বে এই নগৰী জয় কৰিছিলোঁ; ই আগতে বৈশ্ৰৱণ (কুবেৰ)ৰ দ্বাৰা পালিত আছিল।
Frequently Asked Questions
The chapter centers on coercion versus restraint: Mahāpārśva advocates force, including coercive treatment of Sītā, but Rāvaṇa admits he is restrained by Brahmā’s curse—highlighting a conflict between desire, violent intent, and imposed consequence.
It illustrates that power is not absolute: adharma generates limiting outcomes (śāpa), while pride amplifies misjudgment; counsel that elevates daṇḍa alone can intensify downfall when ethical and cosmic constraints are ignored.
The discourse references Brahmā’s abode (Svayambhū/Pitāmaha-bhavana) as a cosmological locus of authority, and recalls Laṅkā as a contested polity once ruled by Kubera—framing the war as both territorial and moral legitimacy struggle.