Sarga 128
अयोध्याप्रत्यागमन-सन्देशः (Hanuman Sent Ahead to Ayodhya)
युद्धकाण्ड
পুষ্পক বিমানৰ পৰা অযোধ্যা দৰ্শন কৰি শ্ৰী ৰামে প্ৰত্যাৱর্তনৰ পথৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘটনাসমূহ স্মৰণ কৰে—সমুদ্ৰৰ ওচৰলৈ আগবঢ়া, সমুদ্ৰদেৱতাৰ প্ৰকাশ, সেতু নিৰ্মাণ, ৰাৱণ বধ আৰু দেৱীয় বৰদান। তাৰ পিছত তেওঁ হনুমানক দ্ৰুত দূত ৰূপে অযোধ্যালৈ আগবঢ়াই পঠিয়ায়। ৰামে হনুমানক নিৰ্দেশ দিয়ে যে ভৰতৰ অন্তৰৰ অভিপ্ৰায় বাহ্য লক্ষণৰ দ্বাৰা পৰীক্ষা কৰিব—মুখৰ বৰ্ণ, দৃষ্টি, বাক্য-ব্যৱহাৰ আদি; কিয়নো পিতৃ-পৰম্পৰাগত ৰাজ্যৰ ঐশ্বৰ্যই কেতিয়াবা সদ্গুণীজনকো মোহিত কৰিব পাৰে। এইদৰে সংবেদনশীল উত্তৰাধিকাৰৰ আগতে ৰাজনৈতিক যাচাইৰ এক নীতি-প্ৰটোকল স্থাপন হয়। হনুমানে মানৱ-ৰূপ ধৰি তীব্ৰ বেগে যাত্ৰা কৰে, গঙ্গা–যমুনাৰ সঙ্গম অতিক্ৰম কৰি শৃঙ্গবেরপুৰত উপস্থিত হৈ গুহক ৰামৰ কুশল-সংবাদ আৰু যাত্ৰাৰ বিৱৰণ জনায়। নন্দিগ্ৰামলৈ আগবঢ়ি তেওঁ ভৰতৰ তপস্যাময় শাসন দেখে—কৃশ দেহ, তপস্বীৰ বস্ত্ৰ, আৰু ৰামৰ পাদুকাক সিংহাসনৰ প্ৰতীক কৰি ৰাজ্য পৰিচালনা; মন্ত্রী, পুরোহিত আৰু সেনাপতি সকল সন্মুখত উপস্থিত। হনুমানে ৰামৰ বিজয়, সীতাৰ পুনৰলাভ আৰু শীঘ্ৰ মিলনৰ সংবাদ ঘোষণা কৰাত ভৰত আনন্দত মূৰ্ছিত হয়, হনুমানক আলিঙ্গন কৰে আৰু শুভ সংবাদৰ বাবে বিপুল দান-উপহাৰ আগবঢ়ায়। এইদৰে তেওঁ ভ্ৰাতৃভক্তি, আনুগত্য আৰু ধৰ্মময় শাসনৰ দৃঢ়তা পুনৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰে।
Shlokas
Verse 1
अयोध्यांतुसमालोक्यचिन्तयामासराघवः ।प्रियकामःप्रियंरामस्ततस्त्वरितविक्रमः ।।।।
অযোধ্যাক নিৰীক্ষণ কৰি ৰাঘৱ—প্ৰিয়কাম, প্ৰিয়কাৰ্যত তৎপৰ, ত্বৰিত পৰাক্ৰমী শ্ৰীৰাম—(বিমানত) চিন্তাত নিমগ্ন হ’ল।
Verse 2
चिन्तयित्वाततोदृष्टिंवानरेषुन्यपातयत् ।उवाचधीमांस्तेजस्वीहनूमन्तंप्लवङ्गमम् ।।।।
তেতিয়া বুদ্ধিমান আৰু তেজস্বী ৰামে ক্ষণমাত্ৰ চিন্তা কৰি বানৰসকলৰ ওপৰত দৃষ্টি পেলাই, প্লৱংগসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ হনুমানক সম্বোধন কৰিলে।
Verse 3
अयोध्यांत्वरितोगत्वाशीघ्रंप्लवगसत्तम ।जानीहिकछचित्कुशलीजनोनृपतिमन्दिरे ।।।।
“হে প্লৱগশ্ৰেষ্ঠ! তুমি ত্বৰিতে অযোধ্যালৈ যোৱা; ৰজামন্দিৰত থকা লোকসকল কুশলে আছে নে নাই, সেয়া শীঘ্ৰে জানি লোৱা।”
Verse 4
शृङ्गबेरिपुरंप्राप्यगुहंगहनगोचरम् ।निषादाधिपतिंब्रूहिकुशलंवचनान्मम ।।।।
শৃঙ্গবেৰীপুৰত উপস্থিত হৈ, অৰণ্যৰ গহনভাগে বিচৰণ কৰা নিষাদাধিপতি গুহক বিচাৰি, মোৰ বচনৰ দ্বাৰা তেওঁৰ কুশল-ক্ষেম সুধি জনাবা।
Verse 5
श्रुत्वातुमांकुशलिनमरोगंविगतज्वरम् ।भविष्यतिगुहःप्रीतस्सममात्मसमस्सखा ।।।।
মই কুশল, নিৰোগ আৰু জ্বৰবিহীন বুলি শুনিলে গুহ অতি প্ৰীত হ’ব—সেই মোৰ সখা, মোৰ আত্মাসম প্ৰিয়।
Verse 6
अयोध्यायाश्चतेमार्गंप्रवृत्तिंभरतस्य च ।निवेदयिष्यतिप्रीतोनिषादाधिपतिर्गुहः ।।।।
প্ৰীত হৈ নিষাদাধিপতি গুহে তোমাক অযোধ্যালৈ যোৱা পথ দেখুৱাব আৰু ভৰতৰ অৱস্থা আৰু আচৰণৰ কথাও জনাব।
Verse 7
भरतस्तुत्वयावाच्यःकुशलंवचनान्मम ।सिद्धार्थंशंसमांतस्मैसभार्यंसहलक्ष्मणम् ।।।।
ভৰতক তুমি মোৰ বচনৰ দ্বাৰা তাৰ কুশল-ক্ষেম সুধিবা; আৰু তাক ক’বা—মই মোৰ উদ্দেশ্য সিদ্ধ কৰি, পত্নীসহ আৰু লক্ষ্মণসহ উভতি আহি আছোঁ।
Verse 8
हरणंचापिवैदेह्यारावणेनबलीयसा ।सुग्रीवेण च सम्वादंवालिनश्चवधंरणे ।।।।
বলৱান ৰাৱণৰ দ্বাৰা বৈদেহীৰ হৰণ, সুগ্ৰীৱৰ সৈতে মোৰ সংলাপ-সখ্য, আৰু ৰণত বালীৰ বধ—এই সকলো কথাও তেওঁক ক’বা।
Verse 9
मैथिल्यन्वेषणंचैवयथाचाधिगतात्वया ।लङ्घयित्वामहातोयमापगापतिमव्ययम् ।।।।
মৈথিলীৰ অনুসন্ধানৰ কথাও ক’বা, আৰু মহাজল, অব্যয় জলাধিপ সমুদ্ৰখন লংঘি তুমি কেনেকৈ তাইক বিচাৰি পাইছিলা সেয়াও জনাবা।
Verse 10
उपयानंसमुद्रस्यसागरस्य च दर्शनम् ।यथा च कारितस्सेतूरावणश्चयथाहतः ।।।।
“মোৰ সমুদ্ৰ—সাগৰ—লৈ উপায়ন (সমীপগমন) আৰু সাগৰে যিদৰে নিজে দৰ্শন দিলে, সেয়াও তাক ক’বা; সেতু যিদৰে নিৰ্মাণ কৰোৱা হ’ল, আৰু ৰাৱণ যিদৰে হত হ’ল, সেয়াও।”
Verse 11
वरदानंमहेन्द्रेणब्रह्मणावरुणेन च ।महादेवप्रसादाच्छपित्राममसमागमम् ।।।।
“মহেন্দ্ৰ, ব্ৰহ্মা আৰু বৰুণে প্ৰদান কৰা বৰদানৰ কথাও ক’বা; আৰু মহাদেৱৰ প্ৰসাদত মোৰ পিতাৰ সৈতে মোৰ সমাগম হ’ল—সেয়াও ক’বা।”
Verse 12
उपयातं च मांसौम्य भरतायनिवेदय ।सहराक्षसराजेनहरीणामीश्वरेण च ।।।।
হে সৌম্য, ভৰতক জনাই দে: মই আহি আছোঁ—বানৰসেনাৰ অধিপতি আৰু ৰাক্ষসৰাজাৰ সৈতে।
Verse 13
जित्वाशत्रुगणान्रामःप्राप्यचानुत्तमंयशः ।उपायानंसमृद्धार्थस्सहमित्रैर्महाबलैः ।।।।
শত্ৰুগণক জয় কৰি আৰু অনুত্তম যশ লাভ কৰি, শ্ৰীৰামে উদ্দেশ্য সিদ্ধ কৰিছে; মহাবলী মিত্ৰসকলৰ সৈতে তেওঁ উভতি আহি আছে।
Verse 14
एतच्छ्रुत्वायमाकारंभजतेभरतस्ततः ।स च तेवेदितव्यःस्यात्सर्वंयच्छापिमांप्रति ।।।।
এই কথা শুনাৰ পিছত ভৰত যি ধৰণৰ ভাব-আচৰণ গ্ৰহণ কৰে—বিশেষকৈ মোৰ প্ৰতি—সেই সকলো লক্ষ্য কৰি বুজি লৈ, পাছত মোক জনাবি।
Verse 15
ज्ञेयाःसर्वे च वृत्तान्ताःभरतस्येङ्गितानि च ।तत्त्वेनमुखवर्णेनदृष्ट्याव्याभाषितेन च ।।।।
ভৰতৰ সকলো বৃত্তান্ত আৰু তেওঁৰ অন্তৰৰ ইঙ্গিত—মুখৰ বৰ্ণ, দৃষ্টি আৰু কথনৰ ভঙ্গীৰ পৰা তত্ত্বতঃ চিনিব লাগিব।
Verse 16
सर्वकालसमृद्धंहिहस्त्यश्वरथसङ्कुलम् ।पितृपैतामहंराज्यंकस्यनावर्तयेन्मनः ।।।।
সৰ্বকাল সমৃদ্ধ আৰু হাতী-ঘোঁৰা-ৰথেৰে পৰিপূৰ্ণ এই পিতৃ-পৈতামহ ৰাজ্য—কাৰ মন স্বাভাৱিকভাৱে আকৃষ্ট নহ’ব?
Verse 17
सङ्गत्याभरत्श्रीमान् राज्येनार्थीस्वयंभवेत् ।प्रशास्तुवसुधांसर्वामखिलांरघुनन्दनः ।।।।
যদি সাক্ষাৎ হোৱাৰ পিছত শ্ৰীমান ভৰত নিজেই ৰাজ্য কামনা কৰে, তেন্তে ৰঘুনন্দন শ্ৰীৰামে সমগ্ৰ অখিল পৃথিৱী শাসন কৰক।
Verse 18
तस्यबुद्धिं च विज्ञायव्यवसायं च वानर ।यावन्नदूरंयाताःस्मक्षिप्रमागन्तुमर्हसि ।।।।
হে বানৰ! তেওঁৰ মনোভাৱ আৰু দৃঢ় সংকল্প জানি, আমি বেছি দূৰ যোৱাৰ আগতেই তুমি শীঘ্ৰে উভতি আহিবা উচিত।
Verse 19
इतिप्रतिसमादिष्टोहनूमान्मारुतात्मजः ।मानुषःधारयनृपमयोध्यांत्वरितोययौ ।।।।
এইদৰে আদেশ পাই মাৰুতাত্মজ হনুমানে মানৱ ৰূপ ধাৰণ কৰি ত্বৰিতে অযোধ্যালৈ গমন কৰিলে।
Verse 20
अतोत्पपातवेगेनहनूमान्मारुतात्मजः ।गरुत्मानिववेगेनजिघृक्षन्पन्नगोत्तमम् ।।।।
তাৰ পিছত মাৰুতাত্মজ হনুমান মহাবেগে উৰি উঠিল—যেনেকৈ গৰুড়ে নাগসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠজনক ধৰিবলৈ বেগে ধাৱমান হয়।
Verse 21
लङ्घयित्वापितृपथंविहगेन्द्रालयंशुभम् ।गङ्गायमुनयोर्भीमंसमतीत्यसमागमम् ।।।।शृङ्गबेरपुरंप्राप्यगुहमासाद्यवीर्यवान् ।स वाचाशुभयाहृष्टोहनुमानिदमब्रवीत् ।।।।
পিতৃপথ লংঘি, বিহগেন্দ্ৰৰ শুভ আলয় অতিক্ৰম কৰি, গঙ্গা-যমুনাৰ ভয়ংকৰ সংগমো সি পাৰ হ’ল।
Verse 22
लङ्घयित्वापितृपथंविहगेन्द्रालयंशुभम् ।गङ्गायमुनयोर्भीमंसमतीत्यसमागमम् ।।6.128.21।।शृङ्गबेरपुरंप्राप्यगुहमासाद्यवीर्यवान् ।स वाचाशुभयाहृष्टोहनुमानिदमब्रवीत् ।।6.128.22।।
শৃঙ্গবেৰপুৰত উপস্থিত হৈ, বীৰ্যৱান হনুমানে গুহক সাক্ষাৎ কৰি; হৰ্ষিত হৈ শুভ বচনে এইদৰে ক’লে।
Verse 23
सखातुतवकाकुत्स्थोरामस्सत्यपराक्रमः ।ससीतस्सहसौमित्रिस्सत्वांकुशलमब्रवीत् ।।।।
‘কাকুৎস্থ বংশৰ তোমাৰ সখা ৰাম—সত্যত প্ৰতিষ্ঠিত পৰাক্ৰমী—সীতাসহ আৰু সৌমিত্ৰি (লক্ষ্মণ) সহিতে তোমাৰ কুশল সুধিছে।’
Verse 24
पञ्चमीमद्यरजनीमुषित्वावचनान्मुनेः ।भरद्वाजाभ्यनुज्ञातंद्रक्ष्यस्यद्यैवराघवम् ।।।।
‘আজি পঞ্চমী ৰজনী; মুনিৰ বচন অনুসৰি ৰাতি কটাই, ভৰদ্বাজ মুনিৰ অনুমতি লৈ, তুমি আজিয়েই ৰাঘৱৰ দৰ্শন পাবা।’
Verse 25
एवमुक्त्वामहातेजास्सम्प्रहृष्टतनूरुहः ।उत्पपातमहावेगाद्वेगवान्विचारयन् ।।।।
এইদৰে কৈ, মহাতেজস্বী সি হৰ্ষত ৰোমাঞ্চিত হৈ; নিজৰ গতি চিন্তা কৰি মহাবেগে পুনৰ উত্থান কৰিলে।
Verse 26
सोऽपश्यद्रामतीर्थं च नदींवालुकिनींतथा ।वरूथींगोमतींचैवभीमंशालवनंतथा ।।।।प्रजाश्चबहुसाहस्रीःस्फीतान्जनपदानपि ।
পথত সি ৰামতীৰ্থ আৰু বালুকিনী নদী দেখিলে; তদুপৰি বৰূথী আৰু গোমতী, আৰু ভয়ংকৰ শালবনো। সমৃদ্ধ জনপদ আৰু সহস্ৰ সহস্ৰ প্ৰজাসমূহো সি নিহাৰিলে।
Verse 27
सःगत्वादूरमध्वानंत्वरितःकपिकुञ्जरः ।।।।आससादद्रुमान् फुल्लान्नन्दिग्रामसमीपगान् ।स्त्रीभिस्सपुत्रैर्वृद्धैश्चरममाणैःस्वलङ्कृतैः ।सुराधिपस्योपवनेयथाचैत्ररथेद्रुमान् ।।।।
দূৰ পথ ত্বৰিতে অতিক্ৰম কৰি, কপিসকলৰ মাজত গজৰাজসম হনুমান নন্দিগ্ৰামৰ সমীপৰ ফুলেৰে ভৰা দ্ৰুমসমূহৰ ওচৰ পালেগৈ। তাত সুসজ্জিত নাৰীসকল, পুত্ৰসন্তান আৰু বৃদ্ধসকলসহ আনন্দেৰে বিহাৰ কৰি আছিল—যেন ইন্দ্ৰৰ উপবন আৰু কুবেৰদেৱৰ চৈত্ৰৰথ বনৰ দ্ৰুমসমূহ।
Verse 28
सःगत्वादूरमध्वानंत्वरितःकपिकुञ्जरः ।।6.128.27।।आससादद्रुमान् फुल्लान्नन्दिग्रामसमीपगान् ।स्त्रीभिस्सपुत्रैर्वृद्धैश्चरममाणैःस्वलङ्कृतैः ।सुराधिपस्योपवनेयथाचैत्ररथेद्रुमान् ।।6.128.28।।
সি নন্দিগ্ৰামৰ সমীপৰ ফুলেৰে ফুলি উঠা দ্ৰুমসমূহৰ ওচৰ পালেগৈ। তাত নাৰীসকল পুত্ৰসন্তান আৰু বৃদ্ধসকলসহ, সুসজ্জিত আৰু নিৰ্ভয়ে, উপবনত বিহাৰ কৰি আছিল—যেন ইন্দ্ৰৰ আনন্দোপবনত, কুবেৰদেৱৰ চৈত্ৰৰথৰ প্ৰসিদ্ধ দ্ৰুমসমূহৰ দৰে।
Verse 29
क्रोशमात्रेत्वयोध्यायाचशीरकृष्णाजिनम्बरम् ।।।।ददर्शभरतंदीनंकृशमाश्रमवासिनम् ।जटिलंमलदिग्धाङ्गंभ्रातृव्यसनकर्शितम् ।। ।फलमूलाशिनंदान्तंतापसंधर्मचारिणम् ।समुन्नतजटाभारंवल्कलाजिनवाससम् ।।।।नियतंभावितात्मानंब्रह्मर्षिसमतेजसम् ।पादुकेतेपुरस्कृत्यप्रशासन्तंवसुन्धराम् ।। ।चातुर्वर्णस्यलोकस्यत्रातारंमहतोभयात् ।उपस्थितममात्यैश्चशुचिभिश्चपुरोहितैः ।।।।बलमुख्यैश्चयुक्तैश्चकाषायाम्बरदारिभिः ।
অযোধ্যাৰ পৰা প্ৰায় এক ক্ৰোশ দূৰত সি ভৰতক দেখিলে—ছালবস্ত্ৰ আৰু ক’লা মৃগচৰ্ম ধাৰণ কৰা, দীন আৰু কৃশ, আশ্ৰমবাসী। জটাধাৰী, অঙ্গ মলিনতাৰে লেপিত, ভ্ৰাতৃবিৰহৰ শোকে ক্ষয়প্ৰাপ্ত; ফল-মূলাহাৰী, দমিত, ধৰ্মমাৰ্গত চলা তাপস। উচ্চ জটাভাৰে শোভিত, বল্কল আৰু অজিনধাৰী; নিয়ত, ভাবিতাত্মা, ব্ৰহ্মৰ্ষিসম তেজস্বী। ৰামৰ পাদুকা আগত স্থাপন কৰি পৃথিৱী শাসন কৰিছিল, চাতুৰ্বৰ্ণ্য লোকক মহাভয়ৰ পৰা ৰক্ষা কৰা ত্ৰাতা। শুচি অমাত্য, পুৰোহিত, মুখ্য বলাধিকারী আৰু কাষায়বস্ত্ৰধাৰী সহচৰসকল তেওঁৰ সৈতে উপস্থিত আছিল।
Verse 30
क्रोशमात्रेत्वयोध्यायाचशीरकृष्णाजिनम्बरम् ।।6.128.29।।ददर्शभरतंदीनंकृशमाश्रमवासिनम् ।जटिलंमलदिग्धाङ्गंभ्रातृव्यसनकर्शितम् ।।6.128.30 ।फलमूलाशिनंदान्तंतापसंधर्मचारिणम् ।समुन्नतजटाभारंवल्कलाजिनवाससम् ।।6.128.31।।नियतंभावितात्मानंब्रह्मर्षिसमतेजसम् ।पादुकेतेपुरस्कृत्यप्रशासन्तंवसुन्धराम् ।।6.128.32 ।चातुर्वर्णस्यलोकस्यत्रातारंमहतोभयात् ।उपस्थितममात्यैश्चशुचिभिश्चपुरोहितैः ।।6.128.33।।बलमुख्यैश्चयुक्तैश्चकाषायाम्बरदारिभिः ।
ধৰ্মজ্ঞ ভৰতক—ধৰ্ম যেন দেহধাৰী হৈ নিজে উপস্থিত হোৱা দৰে—মাৰুতাত্মজ হনুমানে অঞ্জলি বঁধি ভক্তিভাৱে বাক্য ক’লে।
Verse 31
क्रोशमात्रेत्वयोध्यायाचशीरकृष्णाजिनम्बरम् ।।6.128.29।।ददर्शभरतंदीनंकृशमाश्रमवासिनम् ।जटिलंमलदिग्धाङ्गंभ्रातृव्यसनकर्शितम् ।।6.128.30 ।फलमूलाशिनंदान्तंतापसंधर्मचारिणम् ।समुन्नतजटाभारंवल्कलाजिनवाससम् ।।6.128.31।।नियतंभावितात्मानंब्रह्मर्षिसमतेजसम् ।पादुकेतेपुरस्कृत्यप्रशासन्तंवसुन्धराम् ।।6.128.32 ।चातुर्वर्णस्यलोकस्यत्रातारंमहतोभयात् ।उपस्थितममात्यैश्चशुचिभिश्चपुरोहितैः ।।6.128.33।।बलमुख्यैश्चयुक्तैश्चकाषायाम्बरदारिभिः ।
দণ্ডকাৰণ্যত বাস কৰি, চীৰবস্ত্ৰ আৰু জটা ধাৰণ কৰা যি কাকুৎস্থক লৈ তুমি শোক কৰিছা, সেই ৰামেই মোক তোমালৈ নিজৰ কুশল সংবাদ ক’বলৈ পঠাইছে।
Verse 32
क्रोशमात्रेत्वयोध्यायाचशीरकृष्णाजिनम्बरम् ।।6.128.29।।ददर्शभरतंदीनंकृशमाश्रमवासिनम् ।जटिलंमलदिग्धाङ्गंभ्रातृव्यसनकर्शितम् ।।6.128.30 ।फलमूलाशिनंदान्तंतापसंधर्मचारिणम् ।समुन्नतजटाभारंवल्कलाजिनवाससम् ।।6.128.31।।नियतंभावितात्मानंब्रह्मर्षिसमतेजसम् ।पादुकेतेपुरस्कृत्यप्रशासन्तंवसुन्धराम् ।।6.128.32 ।चातुर्वर्णस्यलोकस्यत्रातारंमहतोभयात् ।उपस्थितममात्यैश्चशुचिभिश्चपुरोहितैः ।।6.128.33।।बलमुख्यैश्चयुक्तैश्चकाषायाम्बरदारिभिः ।
“হে প্লৱগশ্ৰেষ্ঠ! তুমি ত্বৰিতে অযোধ্যালৈ যোৱা; ৰজামন্দিৰত থকা লোকসকল কুশলে আছে নে নাই, সেয়া শীঘ্ৰে জানি লোৱা।”
Verse 33
क्रोशमात्रेत्वयोध्यायाचशीरकृष्णाजिनम्बरम् ।।6.128.29।।ददर्शभरतंदीनंकृशमाश्रमवासिनम् ।जटिलंमलदिग्धाङ्गंभ्रातृव्यसनकर्शितम् ।।6.128.30 ।फलमूलाशिनंदान्तंतापसंधर्मचारिणम् ।समुन्नतजटाभारंवल्कलाजिनवाससम् ।।6.128.31।।नियतंभावितात्मानंब्रह्मर्षिसमतेजसम् ।पादुकेतेपुरस्कृत्यप्रशासन्तंवसुन्धराम् ।।6.128.32 ।चातुर्वर्णस्यलोकस्यत्रातारंमहतोभयात् ।उपस्थितममात्यैश्चशुचिभिश्चपुरोहितैः ।।6.128.33।।बलमुख्यैश्चयुक्तैश्चकाषायाम्बरदारिभिः ।
তেওঁ ভৰতক দেখিলে—চাতুৰ্বৰ্ণ্য লোকসমূহক মহাভয়ৰ পৰা ৰক্ষা কৰা ত্ৰাতা—শুচিচিত্ত অমাত্য আৰু পুৰোহিতসকলৰ সৈতে উপস্থিত; লগতে কাষায়বস্ত্ৰধাৰী শৃঙ্খলাবদ্ধ পুৰুষ আৰু মুখ্য বলনায়কসকলৰ দ্বাৰা পৰিবেষ্টিত।
Verse 34
नहितेराजपुत्रंतंचीरकृष्णाजिनाम्बरम् ।।।।परिभोक्तुंव्यवस्यन्तिपौरावैधर्मवत्सलाः ।
ধৰ্মপ্ৰিয় পুৰবাসীয়ে ভোগ-বিলাস উপভোগ কৰিবলৈ সংকল্প নকৰিলে—যেতিয়া তেওঁলোকৰ ৰাজপুত্ৰ নিজেই ছালবস্ত্ৰ আৰু ক’লা মৃগচৰ্ম ধাৰণ কৰি আছিল।
Verse 35
तम्धर्ममिवधर्मज्ञंदेहवन्तमिवापरम् ।।।।उवाचप्राञ्जलिर्वाक्यंहनूमान्मारुतात्मजः ।
ধৰ্মজ্ঞ ভৰতক—ধৰ্ম যেন দেহধাৰী হৈ নিজে উপস্থিত হোৱা দৰে—মাৰুতাত্মজ হনুমানে অঞ্জলি বঁধি ভক্তিভাৱে বাক্য ক’লে।
Verse 36
वसन्तंदण्डकारण्येयंत्वंचीरजटाधरम् ।।।।अनुशोचसिकाकुत्स्थं स त्वांकौशलमब्रवीत् ।
দণ্ডকাৰণ্যত বাস কৰি, চীৰবস্ত্ৰ আৰু জটা ধাৰণ কৰা যি কাকুৎস্থক লৈ তুমি শোক কৰিছা, সেই ৰামেই মোক তোমালৈ নিজৰ কুশল সংবাদ ক’বলৈ পঠাইছে।
Verse 37
प्रियमाख्यामितेदेवशोकंत्यजसुदारुणम् ।।।।अस्मिन्मुहूर्तेभ्रात्रात्वंरामेणसहसङ्गतः ।
হে দেৱ, মই তোমাক প্ৰিয় সংবাদ ক’ম; এই অতি দাৰুণ শোক ত্যাগ কৰা—এই মুহূৰ্ততেই তুমি ভ্ৰাতা ৰামৰ সৈতে মিলিত হ’বা।
Verse 38
निहत्यरावणंरामःप्रतिलभ्य च मैथिलीम् ।।।।उपयातिसमृद्धार्थःसहमित्रैर्महाबलैः ।
ৰামে ৰাৱণক নিহত কৰি মৈথিলী সীতাক পুনৰ লাভ কৰিলে; উদ্দেশ্য সিদ্ধ কৰি, মহাবলী মিত্ৰসকলৰ সৈতে এতিয়া আগবাঢ়ি আহিছে।
Verse 39
लक्ष्मणश्चमहातेजावैदेही च यशस्विनी ।।।।सीतासमग्रारामेणमहेन्द्रेणशचीयथा ।
মহাতেজস্বী লক্ষ্মণ আৰু যশস্বিনী বৈদেহী—সমগ্ৰ আৰু অক্ষত সীতাদেৱী—মহেন্দ্ৰৰ সৈতে শচী যিদৰে থাকে, তেনেদৰে ৰামৰ সৈতে আছে।
Verse 40
एवमुक्तोहनुमताभरतःकैकयीसुतः ।।।।पपातसहसाहृष्टोहर्षान्मोहमुपागमत् ।
হনুমন্তৰ এই বাক্য শুনি কাইকেয়ীসুত ভৰত হর্ষে উল্লসিত হৈ সহসাই ভূমিত পৰিল; অতিআনন্দজনিত মূৰ্ছাত আচ্ছন্ন হ’ল।
Verse 41
ततोमुहूर्तादुत्थायप्रत्याश्वस्य च राघवः ।।।।हनूमन्तमुवाचेदंभरतःप्रियवादिनम् ।
তাৰ পাছত অলপ মুহূৰ্তৰ পিছত উঠি নিজকে স্থিৰ কৰি, ৰাঘৱ ভৰত প্ৰিয়বচনীয়া হনুমন্তক এই বাক্য ক’লে।
Verse 42
अशोकजैःप्रीतिमयैःकपिमालिङ्ग्यसम्भ्रमात् ।।।।सिषेचभरतःश्रीमान्विपुलैरश्रुबिन्धुभिः ।
অশোকজনিত প্ৰীতিত ভাৱবিহ্বল হৈ, শ্ৰীমান ভৰত সংভ্ৰমে কপি হনুমন্তক আলিঙ্গন কৰি, প্ৰচুৰ অশ্ৰুবিন্দুৰে তেওঁক সিঞ্চন কৰিলে।
Verse 43
देवोवामानुषोवात्वमनुक्रोशादिहागतः ।।।।प्रियाख्यानस्यतेसौम्यददामिब्रुवतःप्रियम् ।गवांशतसहस्रं च ग्रामाणां च शतंपरम् ।।।।सकुण्डलाश्शुभाचाराभार्याःकन्यास्तुषोडश ।हेमवर्णास्सुनासोरूश्शशिसौम्याननाःस्त्रियः ।।।।सर्वाभरणसम्पन्नास्सम्पन्नाःकुलजातिभिः ।
হে সৌম্য! অনুকম্পাৰে ইয়ালৈ অহা তুমি দেৱ নে মানৱ? তুমি কোৱা এই প্ৰিয় সংবাদৰ প্ৰতিদানস্বৰূপে মই তোমাক প্ৰিয় দান দিছোঁ—গৰু এক লক্ষ, উৎকৃষ্ট গাঁও এক শতাধিক, আৰু শুভাচাৰিণী ষোল কন্যা পত্নীৰূপে, কুণ্ডলধাৰী; স্বৰ্ণবৰ্ণা, সুশ্ৰী অঙ্গসৌষ্ঠৱযুক্ত, চন্দ্ৰসম সৌম্যমুখী—সৰ্বাভৰণসম্পন্না আৰু উত্তম কুলজাতিত জন্মলাভ কৰা স্ত্ৰীসকল।
Verse 44
देवोवामानुषोवात्वमनुक्रोशादिहागतः ।।6.128.43।।प्रियाख्यानस्यतेसौम्यददामिब्रुवतःप्रियम् ।गवांशतसहस्रं च ग्रामाणां च शतंपरम् ।।6.128.44।।सकुण्डलाश्शुभाचाराभार्याःकन्यास्तुषोडश ।हेमवर्णास्सुनासोरूश्शशिसौम्याननाःस्त्रियः ।।6.128.45।।सर्वाभरणसम्पन्नास्सम्पन्नाःकुलजातिभिः ।
হে সৌম্য! তুমি কোৱা এই প্ৰিয় আৰু মনোহৰ সংবাদৰ প্ৰতিদানস্বৰূপে মই তোমাক গোৱঁৰ এক লক্ষ আৰু তদুপৰি শ্ৰেষ্ঠ এক শত গাঁও দান কৰিম।
Verse 45
देवोवामानुषोवात्वमनुक्रोशादिहागतः ।।6.128.43।।प्रियाख्यानस्यतेसौम्यददामिब्रुवतःप्रियम् ।गवांशतसहस्रं च ग्रामाणां च शतंपरम् ।।6.128.44।।सकुण्डलाश्शुभाचाराभार्याःकन्यास्तुषोडश ।हेमवर्णास्सुनासोरूश्शशिसौम्याननाःस्त्रियः ।।6.128.45।।सर्वाभरणसम्पन्नास्सम्पन्नाःकुलजातिभिः ।
“(মই দিম) ষোলজনী কন্যাক পত্নীৰূপে—কুণ্ডলধাৰিণী, শুভাচাৰসম্পন্না, স্বৰ্ণবৰ্ণা, সুনাসিকা আৰু সুসুন্দৰ ঊৰুযুক্তা, চন্দ্ৰসম সৌম্যমুখী; সৰ্ব আভৰণে অলংকৃতা, উত্তম কুলজাতি আৰু সমৃদ্ধিত সম্পন্না।”
Verse 46
निशम्यरामागमनंनृपात्मजःकपिप्रवीरस्यतदाद्भुतोपमम् ।प्रहर्षितोरामदिदृक्ष्याऽभवत्पुनश्चहर्षादिदमब्रवीद्वचः ।।।।
কপিপ্ৰবীৰৰ পৰা ৰামৰ আগমনৰ অদ্ভুতোপম সংবাদ শুনি, নৃপপুত্ৰ ভৰত আনন্দত প্ৰহৰ্ষিত হ’ল; পুনৰ ৰামক দৰ্শন কৰিবলৈ উদ্গ্ৰীৱ হৈ, হৰ্ষেৰে এই বাক্য ক’লে।
Frequently Asked Questions
Rāma instructs Hanumān to verify Bharata’s intent before the royal reunion, acknowledging that even a rightful heir may be tested by the kingdom’s prosperity; the envoy must read intention through observable conduct rather than assumption.
Legitimate rule is sustained by self-restraint and transparent intention: Bharata’s ascetic regency under the pādukā symbolizes governance as stewardship, while Rāma’s caution models responsible political discernment aligned with dharma.
Ayodhyā’s approach route is mapped through Śṛṅgaberapura (Guha’s domain), the Gaṅgā–Yamunā confluence, Nandigrāma (Bharata’s seat), and named rivers/forests (Gomatī, Vālukiṇī, Varūthinī, Śālavana), with the pādukā as the key cultural emblem of delegated sovereignty.