Sarga 124
पुष्पकविमान-प्रस्थानम् (The Pushpaka Vimāna Offered and the Return Prepared)
युद्धकाण्ड
এটা ৰাতি বিশ্ৰাম লোৱাৰ পাছত বিভীষণ নমস্কাৰ কৰি শ্ৰী ৰামচন্দ্ৰৰ ওচৰলৈ আহে আৰু বিজয়ৰ কুশলতা সুধে। সি সুশৃঙ্খল সেবকৰ দ্বাৰা স্নান, অনুলেপন, বস্ত্ৰ, অলংকাৰ, চন্দন আৰু মালা আদি সহ আতিথ্য-সত্কাৰৰ আয়োজন কৰি ৰাম আৰু বানৰ নায়কসকলক তৃপ্তিদায়ক শুচি-আচাৰ গ্ৰহণ কৰিবলৈ অনুৰোধ কৰে। শ্ৰী ৰাম সংযমী তাড়নাৰে কয় যে তেওঁৰ হৃদয় ভৰতক দেখা পাবলৈ ব্যাকুল—চিত্ৰকূটত ভৰতৰ আগৰ মিনতি, লগতে ৰাণীসকল আৰু নগৰবাসীৰ অনুৰোধ তেওঁ স্মৰণ কৰে। তেতিয়া বিভীষণে পুষ্পক বিমান নিবেদন কৰে—সূৰ্য সদৃশ, মেঘ সদৃশ, ইচ্ছানুসাৰে গমনশীল (কামগ), অজেয় আৰু মনৰ বেগেৰে দ্ৰুত। সি কয়, ই কুবেৰদেৱৰ বাহন আছিল; ৰাৱণে যুদ্ধত কেঢ়ি লৈ গৈছিল, আৰু এতিয়া ৰামৰ উদ্দেশ্যে সংৰক্ষিত আছে। ৰাম দীঘলীয়া অৱস্থান নকৰে, প্ৰস্থানৰ অনুমতি বিচাৰে আৰু বিমান সাজু কৰিবলৈ আদেশ কৰে। বিভীষণে বিমান আনিবলৈ কয়; গ্ৰন্থত তাৰ সুৱৰ্ণময় শোভা, ৰত্নবেদী, পতাকা, ঘণ্টা, মুক্তা-জড়িত ৰন্ধ্ৰ আৰু বিশ্বকৰ্মা-নির্মিত মেরু সদৃশ বিশালতা বৰ্ণিত। শেষত ৰাম আৰু লক্ষ্মণ তাৰ মহিমা দেখি বিস্মিত হৈ তাত আসন গ্ৰহণ কৰে, আৰু কাহিনী যুদ্ধ-সমাপ্তিৰ পৰা গৃহাভিমুখ যাত্ৰালৈ ঘূৰি যায়।
Shlokas
Verse 1
तांरात्रिमुषितंरामंसुखोत्थिमरिन्दमम् ।अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यंजयंपृष्टवाविभीषणः ।।।।
সেই ৰাতি কটাই শত্রুদমন শ্ৰীৰাম সুখেৰে উঠিলত, অঞ্জলি জোৰি বিজয়ৰ কথা সুধি বিভীষণে এই বাক্য ক’লে।
Verse 2
स्नानानिचाङ्गरागाणिवस्त्राण्याभरणानि च ।चन्दनानि च दिव्यानिमाल्यानिविविधानि च ।।।।अलङ्कारविदश्चेमानार्यःपद्मनिभेक्षणाः ।उपस्थितास्त्वांविधवत्स्नापयिष्यन्तिराघव ।।।।
স্নানসামগ্ৰী, অংগৰাগ, বস্ত্ৰ আৰু আভৰণ, দিব্য চন্দন আৰু নানাবিধ মাল্য—সকলো ইয়াত আছে। হে ৰাঘৱ, অলংকাৰবিদ্যাত নিপুণ, পদ্মনয়না এই আৰ্যা নাৰীসকল বিধিপূৰ্বক তোমাক স্নান কৰাবলৈ উপস্থিত আছে।
Verse 3
स्नानानिचाङ्गरागाणिवस्त्राण्याभरणानि च ।चन्दनानि च दिव्यानिमाल्यानिविविधानि च ।।6.124.2।।अलङ्कारविदश्चेमानार्यःपद्मनिभेक्षणाः ।उपस्थितास्त्वांविधवत्स्नापयिष्यन्तिराघव ।।6.124.3।।
অলংকাৰবিদ্যাত নিপুণ আৰু পদ্মসদৃশ নয়নবতী এই আৰ্য নাৰীসকল উপস্থিত আছে; হে ৰাঘৱ, বিধিমতে তেওঁলোকে তোমাক যথাবিধি স্নান কৰাব।
Verse 4
एवमुक्तस्तुकाकुत्स्थ: प्रत्युवाचविभीषणम् ।हरीन्सुग्रीवमुख्यांस्त्वंस्नानेनोपनिमन्त्रय ।।।।
এইদৰে কোৱা হ’লে কাকুৎস্থ ৰামে বিভীষণক উত্তৰ দিলে: “সুগ্ৰীৱক অগ্ৰণী কৰি বানৰসেনাক স্নানবিধিৰ বাবে নিমন্ত্ৰণ কৰা।”
Verse 5
स तुताम्यतिधर्मात्माममहेतोस्सुखोचितः ।सुकुमारोमहाबाहोकुमार: सत्यसंश्रयः ।।।।
“মোৰ হেতুত সি—ভৰত—অতিধৰ্মাত্মা, সুখত অভ্যস্ত হ’লেও সুকুমাৰ, মহাবাহু যুবৰাজ, সত্যত আশ্ৰয় লোৱা—ক্লেশ পাই আছে।”
Verse 6
तंविनाकैकयीपुत्रंभरतंधर्मचारिणम् ।न मेस्नानंबहुमतंवस्त्राण्याभरणानि च ।।।।
কৈকেয়ীপুত্ৰ ধৰ্মচাৰী ভৰতক বাদ দি মোৰ বাবে স্নানও প্ৰিয় নহয়; বস্ত্ৰ আৰু অলংকাৰো মনত ভাল নালাগে।
Verse 7
एतत्पश्ययथाक्षिप्रंप्रतिगच्छामतांपुरीम् ।अयोध्यांगच्छतोह्येषपन्थाःपरमदुर्गमः ।।।।
ইয়াক শীঘ্ৰে চাওক; অযোধ্যা নগৰীলৈ উভতি যাব খোজা লোকসকলৰ বাবে এই যাত্ৰাপথ অতি দুৰ্গম।
Verse 8
एवमुक्तस्तुकाकुत्स्थंप्रत्युवाचविभीषणः ।अह्नात्वांप्रापयिष्यामितांपुरींपार्थिवात्मज ।।।।
এনেদৰে কোৱা হ’লে বিভীষণে কাকুৎস্থক উত্তৰ দিলে: “হে ৰাজকুমাৰ, একেদিনৰ ভিতৰতে মই তোমাক সেই নগৰীত পোৱাই দিম।”
Verse 9
पुष्पकंनामभद्रंतेविमानंसूर्यसन्निभम् ।ममभ्रातुःकुबेरस्यरावणेनबलीयसा ।।।।हृतंनिर्जित्यसङ्ग्रामेकामगंदिव्यमुत्तमम् ।त्वदर्थंपालितंचेदंतिष्ठत्यतुलविक्रम ।।।।
“তোমাৰ মঙ্গল হওক: সূৰ্যসদৃশ দীপ্তিময় ‘পুষ্পক’ নামৰ এটা বিমান আছে। ই মোৰ ভ্ৰাতা কুবেৰাৰ—দিব্য, উত্তম, ইচ্ছামতে গমনশীল। বলৱান ৰাৱণে যুদ্ধত জয় কৰি তাক হৰণ কৰিছিল। হে অতুলবিক্ৰম, তোমাৰ কাৰ্যাৰ্থে মই ইয়াক সংৰক্ষণ কৰি সাজু কৰি ৰাখিছোঁ।”
Verse 10
पुष्पकंनामभद्रंतेविमानंसूर्यसन्निभम् ।ममभ्रातुःकुबेरस्यरावणेनबलीयसा ।।6.124.9।।हृतंनिर्जित्यसङ्ग्रामेकामगंदिव्यमुत्तमम् ।त्वदर्थंपालितंचेदंतिष्ठत्यतुलविक्रम ।।6.124.10।।
তোমাৰ মঙ্গল হওক; ‘পুষ্পক’ নামৰ সূৰ্যসন্নিভ এই দিৱ্য বিমান মোৰ ভ্ৰাতা কুবেৰৰ আছিল। বলৱান ৰাৱণে যুদ্ধত জয় কৰি তাক হৰণ কৰিছিল। ইচ্ছামতে গমন কৰিব পৰা এই উত্তম দিৱ্য বিমান তোমাৰ কাৰণেই ইয়াত সংৰক্ষিত কৰি ৰখা হৈছে, হে অতুল পৰাক্ৰমী ৰাম।
Verse 11
तदिदंमेघसङ्काशंविमानमिहतिष्ठति ।तेनयास्यसियानेनत्वमयोध्यांगतज्वरः ।।।।
এই মেঘসদৃশ বিমান ইয়াতেই আছে; এই যানে তুমি চিন্তা-জ্বৰৰ পৰা মুক্ত হৈ অযোধ্যালৈ যাবা।
Verse 12
अहंतेयुद्यनुग्राह्योयदिस्मरसिमेगुणान् ।वसतावदिहप्राज्ञ यद्यस्तिमयिसौहृदम् ।।।।
যদি মই তোমাৰ অনুগ্ৰহৰ যোগ্য হওঁ, যদি তুমি মোৰ গুণ স্মৰণ কৰা—হে প্ৰাজ্ঞ—আৰু যদি মোৰ প্ৰতি তোমাৰ স্নেহ থাকে, তেন্তে কিছুকাল ইয়াতেই বাস কৰা।
Verse 13
लक्ष्मणेनसहभ्रात्रावैदेह्याभार्ययासह ।अर्चितस्सर्वकामैस्त्वंततोराम गमिष्यसि ।।।।
ভ্ৰাতা লক্ষ্মণৰ সৈতে আৰু পত্নী বৈদেহীৰ সৈতে, সকলো প্ৰয়োজনীয় বস্তুৰে তোমাক যথাবিধি অৰ্চনা-সত্কাৰ কৰাৰ পাছত, হে ৰাম, তেতিয়া তুমি প্ৰস্থান কৰিবা।
Verse 14
प्रीतियुक्तस्यविहितांससैन्यःससुहृद्गणः ।सक्रतियांराममेतावद्गृहेणत्वंमयोद्यताम् ।।।।
প্ৰীতিৰে বিধান কৰা এই আতিথ্য—সেনাসহ আৰু সুহৃদগণসহ—আপোনাৰ বাবে সাজি থোৱা হৈছে। হে ৰাম, মোৰ দ্বাৰা প্ৰস্তুত এই গৃহ-সত্কাৰ একবাৰ ত গ্ৰহণ কৰক।
Verse 15
प्रणयाद्भहुमानाच्चसौहार्देन च राघव ।प्रसादायामिप्रेष्योऽहं न खल्वाज्ञापयामिते ।।।।
হে ৰাঘৱ, প্ৰণয়, বহুমান আৰু সৌহাৰ্দৰ বশে মই আপোনাক বিনয় কৰিছোঁ। মই আপোনাৰ প্ৰেষ্য-সেৱক; মই আপোনাক আদেশ দিয়া নাই।
Verse 16
एवमुक्तस्ततोरामःप्रत्युवाचविभीषणम् ।रक्षसांवानराणां च सर्वेषामेवशृण्वताम् ।।।।
বিভীষণে এনেদৰে কোৱাৰ পাছত, সকলো ৰাক্ষস আৰু বানৰ শুনি থকা অৱস্থাত ৰামে তেওঁক প্ৰত্যুত্তৰ দিলে।
Verse 17
पूजितोऽस्मित्वयावीर साचिव्येनपरन्तप ।सर्वात्मना च चेष्टाभिःसौहार्देनपरेण च ।।।।
হে বীৰ, পৰন্তপ! তোমাৰ বিশ্বস্ত সাচিব্য, সৰ্বাত্মনাৰে কৰা চেষ্টা আৰু পৰম সৌহাৰ্দৰ দ্বাৰা মই সত্যই পূজিত-সম্মানিত হৈছোঁ।
Verse 18
न खल्वेतन्नकुर्यांतेवचनंराक्षसेश्वर ।तंतुमेभ्रातरंद्रष्टुंभरतंत्वरतेमनः ।।।।
হে ৰাক্ষসেশ্বৰ, আপোনাৰ বচন মই অস্বীকাৰ কৰিব নোৱাৰোঁ; তথাপি মোৰ মন মোৰ ভ্ৰাতা ভৰতক দৰ্শন কৰিবলৈ ব্যাকুল হৈ উঠিছে।
Verse 19
मांनिवर्तयितुंयोऽसौचित्रकूटमुपागतः ।शिरसायाचतोयस्यवचनं न कृतंमया ।।।।कौसल्यां च सुमित्रां च कैकेयीं च यशस्विनीम् ।गुहं च सुहृदंचैवपौरान्जनपदैस्सह ।।।।
মোক উভতাই আনিবলৈ যি চিত্ৰকূটলৈ আহিছিল—শিৰ নোৱাই প্ৰাৰ্থনা কৰিলেও—তাৰ বাক্য মই মানি নলওঁ। তেনেদৰে কৌসল্যা, সুমিত্ৰা, যশস্বিনী কৈকেয়ী, মোৰ সুহৃদ গুহ আৰু নগৰবাসীসকল জনপদৰ লোকসকলৰ সৈতে একেলগে অনুৰোধ কৰিলেও মই নতি স্বীকাৰ নকৰিলোঁ।
Verse 20
मांनिवर्तयितुंयोऽसौचित्रकूटमुपागतः ।शिरसायाचतोयस्यवचनं न कृतंमया ।।6.124.19।।कौसल्यां च सुमित्रां च कैकेयीं च यशस्विनीम् ।गुहं च सुहृदंचैवपौरान्जनपदैस्सह ।।6.124.20।।
হে ৰাক্ষসেশ্বৰ, মোৰ বিমান শীঘ্ৰে সাজু কৰোৱা। মোৰ কাৰ্য সম্পন্ন হৈছে; এতিয়া ইয়াত বাস কৰা মোৰ বাবে কেনেকৈ সমুচিত হ’ব?
Verse 21
अनुजानीहमांसौम्य पूजितोऽस्मिविभीषण ।मन्युर्नखलुकर्तव्यःसखेत्वांचानुमानये ।।।।
হে সৌম্য বিভীষণ, মোক প্ৰস্থান কৰিবলৈ অনুমতি দিয়া। সখা, তুমি মোক সন্মানিত কৰিছা; ক্ৰোধ কৰা উচিত নহয়—মোৰ সংকল্প বুজি, মনত অপমান বোধ নকৰিবা।
Verse 22
उपस्थापयमेशीघ्रंविमानंराक्षसेश्वर ।कृतकार्यस्यमेवासःकथंस्यादिहसम्मतः ।।।।
হে ৰাক্ষসেশ্বৰ, মোৰ বিমান শীঘ্ৰে সাজু কৰোৱা। মোৰ কাৰ্য সম্পন্ন হৈছে; এতিয়া ইয়াত বাস কৰা মোৰ বাবে কেনেকৈ সমুচিত হ’ব?
Verse 23
एवमुक्तस्तुरामेणराक्षसेन्द्रोविभीषणः ।विमानसूर्यसङ्काशमाजुहावत्वरान्वितः ।।।।ततःकाञ्चनचित्राङ्गंवैदूर्यमणिवेदिकम् ।कूटागारैःपरिक्षिप्तंसर्वतोरजतप्रभम् ।।।।पाण्डुराभिःपताकाभिर्ध्वजैश्चसमलङ्कृतम् ।शोभितंकाञ्चनैर्हर्म्यैर्हेमपद्मविभूषितैः ।।।।प्रकीर्णंकिङ्किणीजालैर्मुक्तामणिगवाक्षकम् ।घण्टाजालैःपरिक्षिप्तंसर्वतोमधुरस्वनम् ।।।।यन्मेरुशिखराकारंनिर्मितंविश्वकर्मणा ।बृहभिर्भूषितंहर्म्यैर्मुक्तारजतशोभितैः ।।।।तलैस्स्फटिकचित्राङ्गैदूर्यैश्चवरासनैः ।महार्हास्तरणोपेतैरुपपन्नंमहाधनैः ।।।।
ৰামে এইদৰে কোৱাত ৰাক্ষসেন্দ্ৰ বিভীষণে ত্বৰিতভাৱে সূৰ্যপ্ৰভাসদৃশ দীপ্তিমান বিমান আনিবলৈ আদেশ দিলে। তাৰ পাছত সোনালী চিত্ৰাঙ্কিত অংগেৰে অলংকৃত, বৈদূৰ্যমণিৰ বেদিকাযুক্ত, কূটাগাৰেৰে পৰিবেষ্টিত আৰু চাৰিওফালে ৰজতপ্ৰভাৰে ঝলমল কৰা সেই বিমান প্ৰকাশ পালে। পাণ্ডুৰ পতাকা আৰু ধ্বজেৰে সুশোভিত, সোনালী হৰ্ম্যসমূহেৰে দীপ্ত, হেমপদ্ম অলংকাৰৰে বিভূষিত আছিল। কিঙ্কিণীজালেৰে প্ৰকীৰ্ণ, মুক্তামণি-জড়িত গৱাক্ষযুক্ত, ঘণ্টাজালেৰে পৰিবেষ্টিত আৰু চাৰিওফালে মধুৰ ধ্বনি তুলিছিল। মেরুশিখৰ সদৃশ আকাৰৰ, বিশ্বকৰ্মাৰ নিৰ্মিত; বৃহৎ হৰ্ম্যসমূহেৰে ভূষিত আৰু মুক্তা-ৰজতেৰে উজ্জ্বল আছিল। স্ফটিকচিত্রিত তল, বৈদূৰ্যজড়িত উত্তম আসন, মহামূল্য আৱৰণ আৰু অপাৰ ধনসম্পদেৰে ই সমৃদ্ধ আছিল।
Verse 24
एवमुक्तस्तुरामेणराक्षसेन्द्रोविभीषणः ।विमानसूर्यसङ्काशमाजुहावत्वरान्वितः ।।6.124.23।।ततःकाञ्चनचित्राङ्गंवैदूर्यमणिवेदिकम् ।कूटागारैःपरिक्षिप्तंसर्वतोरजतप्रभम् ।।6.124.24।।पाण्डुराभिःपताकाभिर्ध्वजैश्चसमलङ्कृतम् ।शोभितंकाञ्चनैर्हर्म्यैर्हेमपद्मविभूषितैः ।।6.124.25।।प्रकीर्णंकिङ्किणीजालैर्मुक्तामणिगवाक्षकम् ।घण्टाजालैःपरिक्षिप्तंसर्वतोमधुरस्वनम् ।।6.124.26।।यन्मेरुशिखराकारंनिर्मितंविश्वकर्मणा ।बृहभिर्भूषितंहर्म्यैर्मुक्तारजतशोभितैः ।।6.124.27।।तलैस्स्फटिकचित्राङ्गैदूर्यैश्चवरासनैः ।महार्हास्तरणोपेतैरुपपन्नंमहाधनैः ।।6.124.28।।
ৰামে এইদৰে কোৱাত ৰাক্ষসেন্দ্ৰ বিভীষণে তৎক্ষণাৎ ত্বৰিতভাৱে সূৰ্যসদৃশ দীপ্তিমান বিমানখন আহ্বান কৰিলে। তাৰ পিছত কাঞ্চন-চিত্ৰিত অঙ্গবিশিষ্ট, বৈদূৰ্যমণি-ৱেদিকাযুক্ত, কূটাগাৰসমূহেৰে পৰিবেষ্টিত আৰু সৰ্বতো ৰজতপ্ৰভাৰে ঝলমল কৰা সেই বিমান প্ৰত্যক্ষ হ’ল। পাণ্ডুৰ পতাকা আৰু ধ্বজেৰে সুসজ্জিত, হেমপদ্ম-ভূষিত কাঞ্চন হৰ্ম্যসমূহেৰে শোভিত আছিল। কিঙ্কিণীজালৰে ছটিয়াই থকা, মুক্তামণি-জড়িত গৱাক্ষবিশিষ্ট, ঘণ্টাজালৰে চাৰিওফালে ঘেৰাও কৰা আৰু সৰ্বতো মধুৰ ধ্বনি তুলিছিল। বিশ্বকৰ্মাই নিৰ্মিত, মেরুশিখৰ সদৃশ উচ্চ, বৃহৎ হৰ্ম্যসমূহেৰে অলংকৃত আৰু মুক্তা-ৰজতৰ শোভাৰে দীপ্তিমান আছিল। স্ফটিক-চিত্ৰিত তল, বৈদূৰ্য জড়িত উত্তম আসন, মহাৰ্ঘ আৱৰণ আৰু মহাধনসমৃদ্ধ সজ্জাৰে সম্পূৰ্ণ আছিল।
Verse 25
एवमुक्तस्तुरामेणराक्षसेन्द्रोविभीषणः ।विमानसूर्यसङ्काशमाजुहावत्वरान्वितः ।।6.124.23।।ततःकाञ्चनचित्राङ्गंवैदूर्यमणिवेदिकम् ।कूटागारैःपरिक्षिप्तंसर्वतोरजतप्रभम् ।।6.124.24।।पाण्डुराभिःपताकाभिर्ध्वजैश्चसमलङ्कृतम् ।शोभितंकाञ्चनैर्हर्म्यैर्हेमपद्मविभूषितैः ।।6.124.25।।प्रकीर्णंकिङ्किणीजालैर्मुक्तामणिगवाक्षकम् ।घण्टाजालैःपरिक्षिप्तंसर्वतोमधुरस्वनम् ।।6.124.26।।यन्मेरुशिखराकारंनिर्मितंविश्वकर्मणा ।बृहभिर्भूषितंहर्म्यैर्मुक्तारजतशोभितैः ।।6.124.27।।तलैस्स्फटिकचित्राङ्गैदूर्यैश्चवरासनैः ।महार्हास्तरणोपेतैरुपपन्नंमहाधनैः ।।6.124.28।।
ৰামে এইদৰে কোৱাত ৰাক্ষসেন্দ্ৰ বিভীষণে তৎক্ষণাৎ ত্বৰিতভাৱে সূৰ্যসদৃশ দীপ্তিমান বিমানখন আহ্বান কৰিলে। তাৰ পিছত কাঞ্চন-চিত্ৰিত অঙ্গবিশিষ্ট, বৈদূৰ্যমণি-ৱেদিকাযুক্ত, কূটাগাৰসমূহেৰে পৰিবেষ্টিত আৰু সৰ্বতো ৰজতপ্ৰভাৰে ঝলমল কৰা সেই বিমান প্ৰত্যক্ষ হ’ল। পাণ্ডুৰ পতাকা আৰু ধ্বজেৰে সুসজ্জিত, হেমপদ্ম-ভূষিত কাঞ্চন হৰ্ম্যসমূহেৰে শোভিত আছিল। কিঙ্কিণীজালৰে ছটিয়াই থকা, মুক্তামণি-জড়িত গৱাক্ষবিশিষ্ট, ঘণ্টাজালৰে চাৰিওফালে ঘেৰাও কৰা আৰু সৰ্বতো মধুৰ ধ্বনি তুলিছিল। বিশ্বকৰ্মাই নিৰ্মিত, মেরুশিখৰ সদৃশ উচ্চ, বৃহৎ হৰ্ম্যসমূহেৰে অলংকৃত আৰু মুক্তা-ৰজতৰ শোভাৰে দীপ্তিমান আছিল। স্ফটিক-চিত্ৰিত তল, বৈদূৰ্য জড়িত উত্তম আসন, মহাৰ্ঘ আৱৰণ আৰু মহাধনসমৃদ্ধ সজ্জাৰে সম্পূৰ্ণ আছিল।
Verse 26
एवमुक्तस्तुरामेणराक्षसेन्द्रोविभीषणः ।विमानसूर्यसङ्काशमाजुहावत्वरान्वितः ।।6.124.23।।ततःकाञ्चनचित्राङ्गंवैदूर्यमणिवेदिकम् ।कूटागारैःपरिक्षिप्तंसर्वतोरजतप्रभम् ।।6.124.24।।पाण्डुराभिःपताकाभिर्ध्वजैश्चसमलङ्कृतम् ।शोभितंकाञ्चनैर्हर्म्यैर्हेमपद्मविभूषितैः ।।6.124.25।।प्रकीर्णंकिङ्किणीजालैर्मुक्तामणिगवाक्षकम् ।घण्टाजालैःपरिक्षिप्तंसर्वतोमधुरस्वनम् ।।6.124.26।।यन्मेरुशिखराकारंनिर्मितंविश्वकर्मणा ।बृहभिर्भूषितंहर्म्यैर्मुक्तारजतशोभितैः ।।6.124.27।।तलैस्स्फटिकचित्राङ्गैदूर्यैश्चवरासनैः ।महार्हास्तरणोपेतैरुपपन्नंमहाधनैः ।।6.124.28।।
ৰামে এইদৰে কোৱাত ৰাক্ষসেন্দ্ৰ বিভীষণে তৎক্ষণাৎ ত্বৰিতভাৱে সূৰ্যসদৃশ দীপ্তিমান বিমানখন আহ্বান কৰিলে। তাৰ পিছত কাঞ্চন-চিত্ৰিত অঙ্গবিশিষ্ট, বৈদূৰ্যমণি-ৱেদিকাযুক্ত, কূটাগাৰসমূহেৰে পৰিবেষ্টিত আৰু সৰ্বতো ৰজতপ্ৰভাৰে ঝলমল কৰা সেই বিমান প্ৰত্যক্ষ হ’ল। পাণ্ডুৰ পতাকা আৰু ধ্বজেৰে সুসজ্জিত, হেমপদ্ম-ভূষিত কাঞ্চন হৰ্ম্যসমূহেৰে শোভিত আছিল। কিঙ্কিণীজালৰে ছটিয়াই থকা, মুক্তামণি-জড়িত গৱাক্ষবিশিষ্ট, ঘণ্টাজালৰে চাৰিওফালে ঘেৰাও কৰা আৰু সৰ্বতো মধুৰ ধ্বনি তুলিছিল। বিশ্বকৰ্মাই নিৰ্মিত, মেরুশিখৰ সদৃশ উচ্চ, বৃহৎ হৰ্ম্যসমূহেৰে অলংকৃত আৰু মুক্তা-ৰজতৰ শোভাৰে দীপ্তিমান আছিল। স্ফটিক-চিত্ৰিত তল, বৈদূৰ্য জড়িত উত্তম আসন, মহাৰ্ঘ আৱৰণ আৰু মহাধনসমৃদ্ধ সজ্জাৰে সম্পূৰ্ণ আছিল।
Verse 27
एवमुक्तस्तुरामेणराक्षसेन्द्रोविभीषणः ।विमानसूर्यसङ्काशमाजुहावत्वरान्वितः ।।6.124.23।।ततःकाञ्चनचित्राङ्गंवैदूर्यमणिवेदिकम् ।कूटागारैःपरिक्षिप्तंसर्वतोरजतप्रभम् ।।6.124.24।।पाण्डुराभिःपताकाभिर्ध्वजैश्चसमलङ्कृतम् ।शोभितंकाञ्चनैर्हर्म्यैर्हेमपद्मविभूषितैः ।।6.124.25।।प्रकीर्णंकिङ्किणीजालैर्मुक्तामणिगवाक्षकम् ।घण्टाजालैःपरिक्षिप्तंसर्वतोमधुरस्वनम् ।।6.124.26।।यन्मेरुशिखराकारंनिर्मितंविश्वकर्मणा ।बृहभिर्भूषितंहर्म्यैर्मुक्तारजतशोभितैः ।।6.124.27।।तलैस्स्फटिकचित्राङ्गैदूर्यैश्चवरासनैः ।महार्हास्तरणोपेतैरुपपन्नंमहाधनैः ।।6.124.28।।
ৰামে এইদৰে কোৱাত ৰাক্ষসেন্দ্ৰ বিভীষণে তৎক্ষণাৎ ত্বৰিতভাৱে সূৰ্যসদৃশ দীপ্তিমান বিমানখন আহ্বান কৰিলে। তাৰ পিছত কাঞ্চন-চিত্ৰিত অঙ্গবিশিষ্ট, বৈদূৰ্যমণি-ৱেদিকাযুক্ত, কূটাগাৰসমূহেৰে পৰিবেষ্টিত আৰু সৰ্বতো ৰজতপ্ৰভাৰে ঝলমল কৰা সেই বিমান প্ৰত্যক্ষ হ’ল। পাণ্ডুৰ পতাকা আৰু ধ্বজেৰে সুসজ্জিত, হেমপদ্ম-ভূষিত কাঞ্চন হৰ্ম্যসমূহেৰে শোভিত আছিল। কিঙ্কিণীজালৰে ছটিয়াই থকা, মুক্তামণি-জড়িত গৱাক্ষবিশিষ্ট, ঘণ্টাজালৰে চাৰিওফালে ঘেৰাও কৰা আৰু সৰ্বতো মধুৰ ধ্বনি তুলিছিল। বিশ্বকৰ্মাই নিৰ্মিত, মেরুশিখৰ সদৃশ উচ্চ, বৃহৎ হৰ্ম্যসমূহেৰে অলংকৃত আৰু মুক্তা-ৰজতৰ শোভাৰে দীপ্তিমান আছিল। স্ফটিক-চিত্ৰিত তল, বৈদূৰ্য জড়িত উত্তম আসন, মহাৰ্ঘ আৱৰণ আৰু মহাধনসমৃদ্ধ সজ্জাৰে সম্পূৰ্ণ আছিল।
Verse 28
एवमुक्तस्तुरामेणराक्षसेन्द्रोविभीषणः ।विमानसूर्यसङ्काशमाजुहावत्वरान्वितः ।।6.124.23।।ततःकाञ्चनचित्राङ्गंवैदूर्यमणिवेदिकम् ।कूटागारैःपरिक्षिप्तंसर्वतोरजतप्रभम् ।।6.124.24।।पाण्डुराभिःपताकाभिर्ध्वजैश्चसमलङ्कृतम् ।शोभितंकाञ्चनैर्हर्म्यैर्हेमपद्मविभूषितैः ।।6.124.25।।प्रकीर्णंकिङ्किणीजालैर्मुक्तामणिगवाक्षकम् ।घण्टाजालैःपरिक्षिप्तंसर्वतोमधुरस्वनम् ।।6.124.26।।यन्मेरुशिखराकारंनिर्मितंविश्वकर्मणा ।बृहभिर्भूषितंहर्म्यैर्मुक्तारजतशोभितैः ।।6.124.27।।तलैस्स्फटिकचित्राङ्गैदूर्यैश्चवरासनैः ।महार्हास्तरणोपेतैरुपपन्नंमहाधनैः ।।6.124.28।।
ৰামে এইদৰে কোৱাত ৰাক্ষসেন্দ্ৰ বিভীষণে তৎক্ষণাৎ ত্বৰিতভাৱে সূৰ্যসদৃশ দীপ্তিমান বিমানখন আহ্বান কৰিলে। তাৰ পিছত কাঞ্চন-চিত্ৰিত অঙ্গবিশিষ্ট, বৈদূৰ্যমণি-ৱেদিকাযুক্ত, কূটাগাৰসমূহেৰে পৰিবেষ্টিত আৰু সৰ্বতো ৰজতপ্ৰভাৰে ঝলমল কৰা সেই বিমান প্ৰত্যক্ষ হ’ল। পাণ্ডুৰ পতাকা আৰু ধ্বজেৰে সুসজ্জিত, হেমপদ্ম-ভূষিত কাঞ্চন হৰ্ম্যসমূহেৰে শোভিত আছিল। কিঙ্কিণীজালৰে ছটিয়াই থকা, মুক্তামণি-জড়িত গৱাক্ষবিশিষ্ট, ঘণ্টাজালৰে চাৰিওফালে ঘেৰাও কৰা আৰু সৰ্বতো মধুৰ ধ্বনি তুলিছিল। বিশ্বকৰ্মাই নিৰ্মিত, মেরুশিখৰ সদৃশ উচ্চ, বৃহৎ হৰ্ম্যসমূহেৰে অলংকৃত আৰু মুক্তা-ৰজতৰ শোভাৰে দীপ্তিমান আছিল। স্ফটিক-চিত্ৰিত তল, বৈদূৰ্য জড়িত উত্তম আসন, মহাৰ্ঘ আৱৰণ আৰু মহাধনসমৃদ্ধ সজ্জাৰে সম্পূৰ্ণ আছিল।
Verse 29
उपस्थितमनाधृष्यंतद्विमानंमनोजवम् ।निवेदयित्वारामायतस्थौतत्रविभीषणः ।।।।
অনাধৃষ্য আৰু মনোজৱ সেই বিমান উপস্থিত কৰাই, ৰামলৈ নিবেদন কৰি বিভীষণ তাতেই দণ্ডায়মান হৈ ৰ’ল।
Verse 30
तत्पुष्पकंकामगमंविमानमुपस्थितंभूधरसन्निकाशम् ।दृष्टवातदाविस्मयमाजगामरामस्ससौमित्रिरुदारसत्त्व: ।।।।
তেতিয়া ইচ্ছামতে গমন কৰা, পৰ্বতৰ দৰে দেখাত, সন্মুখত উপস্থিত পুষ্পক বিমান দেখি, উদাৰসত্ত্ব ৰাম সৌমিত্ৰি (লক্ষ্মণ)সহ গভীৰ বিস্ময়ত নিমগ্ন হ’ল।
Frequently Asked Questions
The key action is Rama’s refusal to prolong celebratory comfort despite legitimate hospitality; he prioritizes duty toward Bharata and Ayodhya, framing post-war conduct as disciplined responsibility rather than indulgent triumph.
Victory does not suspend dharma: gratitude is acknowledged, but the ruler’s obligations—repairing social order, honoring those who suffered, and completing the promised return—take precedence over personal ease and ceremonial pleasure.
Ayodhya functions as the civic endpoint of restoration; Citrakūṭa recalls the earlier moral test of returning from exile; culturally, the chapter foregrounds rites of hospitality and royal protocol (snāna, anointment, adornment) as part of orderly transition after conflict.