Sarga 121
अग्निपरीक्षासाक्ष्यं (Agni’s Testimony and Sītā’s Revalidation)
युद्धकाण्ड
এই সৰ্গত যুদ্ধ-কথাৰ ন্যায়িক-ধাৰ্মিক সমাপ্তি সাক্ষ্যসহ দেখুওৱা হৈছে। ব্ৰহ্মাৰ ভাষণৰ পাছত অগ্নি (বিভাৱসু/হব্যবাহন/পাৱক) ‘লোক-সাক্ষী’ ৰূপে অগ্নিৰ পৰা উদ্ভূত হৈ বৈদেহীক কোলাত ধৰি ৰামৰ ওচৰলৈ দীপ্ত, অক্ষুণ্ণ ৰূপত উভতাই দিয়ে। অগ্নিয়ে আনুষ্ঠানিকভাৱে ঘোষণা কৰে যে সীতা বাক্য, মন, বুদ্ধি আৰু দৃষ্টিতো নিৰ্দোষ আৰু পতিব্ৰতা; ৰাক্ষসীসকলৰ কড়া পাহাৰা, প্ৰলোভন আৰু ভয়-ধমকিৰ মাজতো ৰামভক্তিত একো বিচ্যুতি হোৱা নাছিল। তাৰ পাছত ৰামে জনবিশ্বাসৰ নীতি ব্যাখ্যা কৰে: তিনিও লোকত সীতাৰ পবিত্ৰতা জনাজাত হ’লেও, ৰাৱণৰ অন্তঃপুৰত দীঘলীয়া অৱস্থান সমাজত সন্দেহ জগাব পাৰে; সেয়ে ‘লোক-প্ৰত্যয়’ৰ বাবে তেওঁ অগ্নিপ্ৰৱেশ অনুমোদন কৰিছিল, ব্যক্তিগত সন্দেহৰ বাবে নহয়। তেওঁ সীতাৰ অক্ষততা দুষ্টৰ চিন্তাতো অগম্য জ্বলন্ত শিখাৰ দৰে বুলি ক’বলৈ ধৰে আৰু কয়—যেনে মানুহে নিজৰ যশ বা নিজক ত্যাগ কৰিব নোৱাৰে, তেনেকৈ তেওঁ সীতাকো ত্যাগ কৰিব নোৱাৰে। শেষত ৰামে উপদেশ গ্ৰহণ কৰে, প্ৰশংসিত হয় আৰু পত্নীৰ সৈতে পুনৰ মিলিত হৈ ন্যায়সঙ্গত সুখ লাভ কৰে।
Shlokas
Verse 1
एतच्छ्रुत्वाशुभंवाक्यंपितामहसमीरितम् ।अङ्केनादायवैदेहिमुत्पपातविभावसुः ।।।।
পিতামহ ব্ৰহ্মাই উচ্চাৰিত সেই শুভ বাক্য শুনি, বিভাৱসু অগ্নিদেৱে বৈদেহীক অঙ্কত তুলি ধৰি তৎক্ষণাৎ উত্থান কৰিলে।
Verse 2
नविधूयाथचितांतांतुवैदेहींहव्यवाहनः ।उत्तस्थौमूर्तिमानाशुगृहीत्वाजनकात्मजाम् ।।।।
তাৰ পাছত হব্যবাহন অগ্নিদেৱে সেই চিতাখন নছটিয়াই, শীঘ্ৰে মূৰ্তিমান ৰূপে উঠি, জনকাত্মজা বৈদেহীক হাতে ধৰি ল’লে।
Verse 3
तरुणादित्यसङ्काशंतप्तकाञ्चनभूषणाम् ।रक्ताम्बरधरांबालांसीलकुञ्चितमूर्थजाम् ।।।।अक्लिष्टमाल्याभरणांतथारूपामनिन्दिताम् ।ददौरामायवैदेहीमङ्केकृत्वाविभावसुः ।।।।
উদিত তৰুণ সূৰ্যৰ দৰে দীপ্ত, তপ্ত কাঞ্চনৰ ভূষণে অলংকৃত, ৰক্তবস্ত্ৰধাৰিণী, যুৱতী, নীল কুঞ্চিত কেশযুক্তা—অক্লিষ্ট মাল্য-আভৰণে শোভিতা, পূৰ্বৰূপেই থকা অনিন্দিতা বৈদেহীক বিভাৱসু অগ্নিদেৱে অঙ্কত ধৰি পাছত ৰামক অৰ্পণ কৰিলে।
Verse 4
तरुणादित्यसङ्काशंतप्तकाञ्चनभूषणाम् ।रक्ताम्बरधरांबालांसीलकुञ्चितमूर्थजाम् ।।6.121.3।।अक्लिष्टमाल्याभरणांतथारूपामनिन्दिताम् ।ददौरामायवैदेहीमङ्केकृत्वाविभावसुः ।।6.121.4।।
অন্তঃপুৰত বন্দী কৰি গোপনে ৰখা হৈছিল; চিত্ত তোমাতেই স্থিৰ, তোমাতেই একান্ত পৰায়ণা; আৰু ঘোৰ বুদ্ধিৰ ভয়ংকৰ ৰাক্ষসীসকলে কঠোৰ প্ৰহৰাত তাক ৰক্ষা কৰিছিল।
Verse 5
अब्रवीत्तुतदारामंसाक्षीलोकस्यपावकः ।एषातेराम वैदेहीपापमस्यां न विद्यते ।।।।
তেতিয়া লোক-সাক্ষী পাৱক অগ্নিদেৱে ৰামক ক’লে: “হে ৰাম! এই তোমাৰ বৈদেহী; ইয়াত পাপ একো নাই।”
Verse 6
नैववाचा न मनसानैवबुद्ध्या न चक्षुषा ।सुवृत्तावृत्तशौण्डीरन त्वामत्यचरच्छुभा ।।।।
“ন বাক্যৰে, ন মনেৰে, ন বুদ্ধিৰে, ন দৃষ্টিৰেও—সুৱৃত্তা শুভা সীতাই, হে ধৰ্মবৃত্তত দৃঢ় বীৰ, তোমাক অতিক্ৰম কৰা নাই।”
Verse 7
रावणेनापनीतैषावीर्योसतिक्तेनरक्षसा ।त्वयाविरहितादीनाविवशानिर्जनाद्वनात् ।।।।
নিজ বীৰ্যৰ গৰ্বত মত্ত ৰাক্ষস ৰাৱণে, তোমাৰ পৰা বিচ্ছিন্ন হৈ দীন আৰু বিবশ হোৱা এই নাৰীক নিৰ্জন বনাৰ পৰা অপহৰণ কৰি লৈ গ’ল।
Verse 8
रुद्धाचान्तःपुरेगुप्तात्वच्छित्तात्वत्परायणा ।रक्षिताराक्षसीभिश्चघोराभिर्घोरबुद्धिभिः ।।।।
অন্তঃপুৰত বন্দী কৰি গোপনে ৰখা হৈছিল; চিত্ত তোমাতেই স্থিৰ, তোমাতেই একান্ত পৰায়ণা; আৰু ঘোৰ বুদ্ধিৰ ভয়ংকৰ ৰাক্ষসীসকলে কঠোৰ প্ৰহৰাত তাক ৰক্ষা কৰিছিল।
Verse 9
प्रलोभ्यमानाविविधंभर्त्स्यमाना च मैथिली ।नाचिन्तयततद्रक्षस्त्वद्गतेनान्तरात्मना ।।।।
বহু ধৰণে প্ৰলোভিত আৰু ভৰ্ত্সিত কৰা সত্ত্বেও, মৈথিলী—যাৰ অন্তৰাত্মা তোমাতেই লীন—সেই ৰাক্ষসৰ প্ৰতি একেবাৰে মন নেদিলে।
Verse 10
विशुद्धभावांनिष्पापांप्रतिगृह्णीष्वमैथिलीम् ।न किञ्चिरभिधातव्याअहमाज्ञापयामिते ।।।।
মৈথিলীক পুনৰ গ্ৰহণ কৰা; তাইৰ অন্তৰ্ভাৱ বিশুদ্ধ, তাই নিষ্পাপা। তুমি একো উত্তৰ নক’বাঁ—মই তোমাক আজ্ঞা দিছোঁ।
Verse 11
ततःप्रीतिमानारामःश्रुत्यैवंवदतांवरः ।दध्यौमुहूर्तंधर्मात्माबाष्पव्याकुललोचनः ।।।।
তাৰ পাছত ধৰ্মাত্মা ৰাম—বক্তাসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ—সেই বাক্য শুনি অন্তৰে প্ৰীতিমান হ’ল; তথাপি অশ্ৰুৱে ব্যাকুল নেত্ৰে এক মুহূৰ্ত ধ্যান কৰিলে।
Verse 12
एवमुक्तोमहातेजाधृतिमान्दृढविक्रमः ।उवाचत्रिदशश्रेष्ठंरामोधर्मभृतांवरः ।।।।
এইদৰে সম্বোধিত হৈ, মহাতেজস্বী, ধৃতিমান আৰু দৃঢ়বিক্ৰমী—ধৰ্মধাৰকসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ—ৰামে দেৱসকলৰ অগ্ৰগণ্যজনলৈ বাক্য ক’লে।
Verse 13
अवश्यंत्रिषुलोकेषु न सीतापापमर्हति ।दीर्घकालोषिताहीयंरावणान्तःपुरेशुभा ।।।।
তিনিও লোকত নিশ্চয়েই জনা যে শুভা সীতা পাপৰ যোগ্য নহয়; তথাপি সি দীৰ্ঘকাল ৰাৱণৰ অন্তঃপুৰত বাস কৰিছিল।
Verse 14
बालिशोखलुकामात्मारामोदशरथात्मजः ।इतिवक्ष्यन्तिमांसन्तोजानकीमविशोध्यहि ।।।।
‘দশৰথপুত্ৰ ৰাম নিশ্চয়েই বালিশ, কামবশ’—জানকীক বিশুদ্ধতা পৰীক্ষা নকৰাকৈ গ্ৰহণ কৰিলে সজ্জনসকলে মোৰ বিষয়ে এনেদৰে ক’ব।
Verse 15
अनन्यहृदयांभक्तांमच्चित्तपरिवर्तिनीम् ।अहमप्यवगच्छामिमैथिलींजनकात्मजाम् ।।।।
অনন্যহৃদয়া ভক্তা, সদায় মোৰ প্ৰতিয়েই চিত্ত ঘূৰোৱা—জনকনন্দিনী মৈথিলীক মইও ভালদৰে জানো।
Verse 16
इमामपिविशालाक्षींरक्षितांस्वेनतेजसा ।रावणोनातिवर्तेतवेलामिवमहोदधिः ।।।।
এই বিশালাক্ষী দেৱী নিজ তেজেৰে ৰক্ষিতা আছিল; যেনেকৈ মহাসাগৰ তটসীমা অতিক্ৰম নকৰে, তেনেকৈ ৰাৱণেও তাক অতিক্ৰম কৰিব নোৱাৰিলে।
Verse 17
प्रत्ययार्थंतुलोकानांत्रयाणांसत्यसंश्रयः ।उपेक्षेचापिवैदेहींप्रविशन्तींहुताशनम् ।।।।
তিনিও লোকৰ প্ৰত্যয়াৰ্থে—মই সত্যাশ্ৰয়ী হোৱাৰ বাবে—বৈদেহী হুতাশনত প্ৰৱেশ কৰোঁতে মইও উপেক্ষা কৰি থিয় হৈ ৰ’লোঁ।
Verse 18
न हिशक्तःसुदुष्टात्मामनसापिहिमैथिलीम् ।प्रधर्षयितुमप्राप्यांदीप्तामग्निशिखामिव ।।।।
অত্যন্ত দুষ্টাত্মা সেই ৰাৱণ অপ্রাপ্যা, অগ্নিশিখাৰ দৰে দীপ্ত মৈথিলী সীতাক মনৰ দ্বাৰাও লঙ্ঘন কৰিবলৈ সক্ষম নাছিল।
Verse 19
नेयमर्हतिचैश्वर्यंरावणान्तःपुरेशुभा ।अनन्याहिमयासीताभास्करेणप्रभायथा ।।।।
শুভা সীতাই ৰাৱণৰ অন্তঃপুৰৰ ঐশ্বৰ্যকো অৰ্হ নকৰে; কিয়নো মোৰ সীতা অনন্যা—ভাস্কৰৰ পৰা প্ৰভা যেনেদৰে অবিচ্ছিন্ন।
Verse 20
विशुद्धात्रिषुलोकेषुमैथिलीजनकात्मजा ।न विहातुंमयाशक्याकीर्तिरात्ववतायथा ।।।।
জনকৰ কন্যা মৈথিলী তিনিও লোকত বিশুদ্ধা; আত্মসংযমী পুৰুষে যেন নিজৰ কীৰ্তি ত্যাগ কৰিব নোৱাৰে, তেনেকৈ মইও তাক ত্যাগ কৰিব নোৱাৰোঁ।
Verse 21
अवश्यं च मयाकार्यंसर्वेषांवोवचोहितम् ।स्निग्धानांलोकनाधानामेवं च वदतांहितम् ।।।।
আৰু তোমালোক সকলোৰে হিতকৰ বাক্য—স্নেহশীল, লোকনাথ সদৃশ তোমালোকৰ হিতাৰ্থে কোৱা—সেই অনুসাৰে কাৰ্য কৰা মোৰ অৱশ্য কৰ্তব্য।
Verse 22
इत्येवम्विजयीमहाबलःप्रशस्यमानःस्वकृतेनकर्मणा ।समेत्यरामःप्रिययामहायशाःसुखंसुखार्होऽनुबभूवराघवः ।।।।
এইদৰে বিজয়ী আৰু মহাবলী, নিজৰ কৃত কৰ্মৰ বাবে প্ৰশংসিত মহাযশস্বী ৰাঘৱ ৰামে প্ৰিয় সীতাদেৱীৰ সৈতে পুনৰ মিলিত হৈ, সুখৰ যোগ্য হৈ পৰম সুখ অনুভৱ কৰিলে।
Frequently Asked Questions
The dilemma is legitimacy versus private knowledge: Rāma acknowledges Sītā’s purity yet permits the fire-entry so that the wider world cannot accuse him of accepting her without verification, preserving royal and social trust.
Dharma in leadership includes accountability to collective perception when it safeguards social order; truth is upheld not only internally but also through credible witness and transparent validation.
The key cultural-ritual landmark is the sacrally charged fire/pure-fire setting (agni, citā) functioning as a public witness; the narrative references Rāvaṇa’s antaḥpura (inner quarters) as the contested space of captivity and suspicion.