Sarga 117
सीतासमीपगमनम् / Sītā Brought Near to Rāma (Public Witness and Protocol)
युद्धकाण्ड
এই সৰ্গত যুদ্ধ-বিজয়ৰ পৰা ধৰ্ম-নৈতিক বিচাৰলৈ যাত্ৰা নিয়ন্ত্ৰিত সাক্ষাৎকাৰৰ জৰিয়তে প্ৰকাশ পায়। অতি বিদ্বান হনুমানে ৰামচন্দ্ৰক অৰ্থপূৰ্ণ সংবাদ দিয়ে আৰু যাৰ বাবে সমগ্ৰ অভিযান চলিছিল সেই শোকাকুলা মৈথিলী সীতাক দৰ্শন কৰিবলৈ অনুৰোধ কৰে। ৰামৰ প্ৰতিক্ৰিয়া বহুস্তৰীয়—চকু সজল হয়, ধ্যানমগ্ন হয়, তাৰ পিছত বিভীষণক আদেশ দিয়ে যে সীতাক স্নান কৰাই, অভিষিক্ত কৰি, অলংকাৰে সজাই উপস্থিত কৰা হওক। সীতা প্ৰথমে স্নান নকৰাকৈয়ে ৰামক দেখা ইচ্ছা প্ৰকাশ কৰে, কিন্তু বিভীষণে ৰামাজ্ঞা পালন কৰাটো অনিবার্য বুলি কয়; সীতা সন্মতি দিয়ে। তাৰ পিছত দীপ্তিমান পালঙ্কিত, বহু ৰাক্ষসৰ প্ৰহৰাত সীতাক আনা হয়। সীতাৰ আগমনৰ কথা শুনি ৰামৰ অন্তৰত আনন্দ, অসন্তোষ আৰু ক্ৰোধ—এই তিনিধৰণৰ ভাব জাগে; ব্যক্তিগত পুনৰ্মিলন আৰু জনসম্মুখ বৈধতাৰ মাজত নৈতিক টানাপোড়েন স্পষ্ট হয়। ৰামে সীতাক ওচৰলৈ আনিবলৈ কয়। বিভীষণে ভিৰ আঁতৰাবলৈ ধৰে, কিন্তু ৰামে বাধা দি কয়—এয়া মোৰ নিজৰ লোক; সংকট, সংঘাত বা যজ্ঞ-অনুষ্ঠানত নাৰীৰ জনসম্মুখ উপস্থিতি নিজে দোষ নহয়, আৰু সীতাৰ ওচৰলৈ আহাত কোনো অপৰাধ নাই। তাৰ পিছত ৰামে পালঙ্কি আঁতৰাই সীতাক পদব্ৰজে, বানৰসকলৰ দৃষ্টিগোচৰ হৈ আগবাঢ়িবলৈ আদেশ দিয়ে, যাতে সামূহিক সাক্ষ্য দৃঢ় হয়। লক্ষ্মণ, সুগ্ৰীৱ আৰু হনুমান ৰামৰ কঠোৰ ভাৱ দেখি বিচলিত হয়। সীতা লাজভাৱে আগবাঢ়ি ৰামৰ মুখ চায়, আৰু দীৰ্ঘদিনৰ শোক দূৰ হয়—আৱেগীয় মুক্তিৰ সৈতে আগন্তুক নৈতিক পৰীক্ষাৰ আভাসো থাকে।
Shlokas
Verse 1
स उवाचमहाप्रामस्सोऽभिवाद्यप्लवङ्गमः ।रामंवचनमर्थज्ञोवरंसर्वधनुष्मताम् ।।।।
মহাপ্ৰাজ্ঞ প্লৱংগমজন অৰ্থজ্ঞ হৈ প্ৰণাম জনাই, সৰ্ব ধনুৰ্ধৰসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ ৰামক গম্ভীৰ অৰ্থপূৰ্ণ বাক্যৰে সম্বোধন কৰিলে।
Verse 2
यन्निमित्तोऽयमारम्बःकर्मणांयःफलोदयः ।तांदेवींशोकसन्तप्तांद्रष्टुमर्हसिमैथिलीम् ।।।।
যাৰ নিমিত্তে এই আৰম্ভণি হৈছিল আৰু যাৰ বাবে কৰ্মসমূহৰ ফল এতিয়া উদিত হৈছে—শোকত দগ্ধ সেই দেৱী মৈথিলীক তুমি দৰ্শন কৰা উচিত।
Verse 3
साहिशोकसमाविष्टाबाष्पपर्याकुलेक्षणा ।मैथिलीविजयंश्रुत्वाद्रष्टुंत्वामभिकाङ्क्षति ।।।।
শোকত আচ্ছন্ন আৰু অশ্ৰুৰে ধূসৰ নয়নবতী মৈথিলী, আপোনাৰ বিজয় শুনি, আপোনাৰ দৰ্শনৰ বাবে আকুল হৈছে।
Verse 4
पूर्वकात्प्रत्ययाच्चाहमुक्तोविश्वस्तयातया ।भर्तारंद्रष्टुमिच्छामिकृतार्थंसहलक्ष्मणम् ।।।।
আগতেও, মোৰ ওপৰত বিশ্বাস ৰাখি, তাই মোক কৈছিল: “লক্ষ্মণসহ কৃতাৰ্থ হোৱা মোৰ স্বামীৰ দৰ্শন কৰিবলৈ মই ইচ্ছা কৰোঁ।”
Verse 5
एवमुक्तोहनुमतारामोधर्मभृतांवरः ।आगच्छत्सहसाध्यानमीषद्भाष्पपरिप्लुतः ।।।।
হনুমানৰ এই বাক্য শুনি, ধৰ্মধাৰকসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ শ্ৰীৰাম হঠাৎ গভীৰ চিন্তনত নিমগ্ন হ’ল; তেওঁৰ নয়ন অলপ অশ্ৰুৰে সিক্ত হ’ল।
Verse 6
दीर्घमुष्णंविनिःश्वस्यजगतीमवलोकयन् ।उवाचमेघसङ्काशंविभीषणमुपस्थितम् ।।।।
দীঘল আৰু উষ্ণ নিশ্বাস এৰি, পৃথিৱীৰ ফালে দৃষ্টি নত কৰি, মেঘসদৃশ শ্যামবৰ্ণে ওচৰত উপস্থিত বিভীষণক ৰামে ক’লে।
Verse 7
दिव्याङ्गरागांवैदेहींदिव्याभरणभूषिताम् ।इहसीतांशिरःस्नातामुपस्थापयमाचिरम् ।।6.117.7।।
“বৈদেহী সীতাক—দিব্য অঙ্গৰাগে অনুলেপিতা, দিব্য আভৰণে ভূষিতা, শিৰঃস্নাত আৰু প্ৰসন্না—ইয়ালৈ বিলম্ব নকৰাকৈ উপস্থিত কৰ।”
Verse 8
एवमुक्तस्तुरामेणत्वरमाणोविभीषणः ।प्रविश्यान्तःपुरंसीतांस्त्रीभिस्स्वाभिरोचदयत् ।।।।
ৰামে এনেদৰে কোৱাত, ত্বৰিত হৈ বিভীষণে অন্তঃপুৰত প্ৰৱেশ কৰি, নিজৰ সঙ্গিনী-স্ত্ৰীসকলৰ জৰিয়তে সীতালৈ বাৰ্তা পঠিয়ালে।
Verse 9
ततस्सीतांमहाभागांदृष्टवोवाचविभीषणः ।मूर्ध्निबद्धाञ्जलिश्रीमान्विनीतोराक्षसेश्वरः ।।।।
তেতিয়া মহাভাগা সীতাক দেখি, শ্ৰীমান ৰাক্ষসেশ্বৰ বিভীষণে মূৰ্ধ্নিত অঞ্জলি বাঁধি বিনয়েৰে কথা ক’লে।
Verse 10
दिव्याङ्गरागावैदेहीदिव्याभरणभूषिता ।यानमारोहभद्रंतेभर्तात्वांद्रष्टुमिच्छति ।।।।
দিব্য সুগন্ধি অংগৰাগে অভিষিক্ত আৰু দিব্য আভৰণে ভূষিতা বৈদেহী! যানে আৰোহণ কৰা; তোমাৰ মঙ্গল হওক। তোমাৰ ভৰ্ত্তা তোমাক দৰ্শন কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰিছে।
Verse 11
एवमुक्तातुवैदेहीप्रत्युवाचविभीषणम् ।अस्नात्वाद्रष्टुमिच्छामिभर्तारंराक्षसेश्वर ।।।।
এভাৱে কোৱা হ’লে বৈদেহীয়ে বিভীষণক উত্তৰ দিলে: “হে ৰাক্ষসেশ্বৰ, স্নান নকৰাকৈয়ে মই মোৰ ভৰ্ত্তাক দৰ্শন কৰিব বিচাৰোঁ।”
Verse 12
तस्यास्तद्वचनंश्रुत्वाप्रत्युवाचविभीषणः ।यथाहरामोभहर्तातेतत्तथाकर्तुमार्हसिमार्हसि ।।।।
তাইৰ বাক্য শুনি বিভীষণে উত্তৰ দিলে: “তোমাৰ ভৰ্ত্তা ৰাম যিদৰে আদেশ কৰিছে, ঠিক তেনেদৰেই তুমি কৰা উচিত।”
Verse 13
तस्यतद्वचनंश्रुत्वामैथिलीपतिदेवता ।भर्तृभक्त्यावृतासाध्वीतथेतिप्रत्यभाषत ।।।।
তেওঁৰ বাক্য শুনি, স্বামীকেই দেৱতা বুলি মানি চলা মৈথিলী সীতা—ভৰ্তৃভক্তিত আৱৃত সধ্বী—‘তথাস্তূ’ বুলি প্ৰত্যুত্তৰ দিলে।
Verse 14
ततस्सीतांशिरःस्नातांसंयुक्तांप्रतिकर्मणा ।महार्हाभरणोपेतांमहार्हाम्बरधारिणीम् ।।।।आरोप्यशिबिकांदीप्तांपरार्घ्याम्बरसम्वृताम् ।राक्षसैर्भहुभिर्गुप्तामाजहारविभीषणः ।।।।
তাৰ পিছত বিভীষণে সীতাক শিৰঃস্নান কৰাই, যথোচিত শৃংগাৰ-বিধিৰে সজালে; মহামূল্য অলংকাৰৰে ভূষিতা আৰু মহামূল্য বস্ত্ৰধাৰিণী সীতাক দীপ্তিময়, পৰম মূল্যবান বস্ত্ৰে আৱৃত শিবিকাত আৰোপ কৰি, বহু ৰাক্ষসৰ প্ৰহৰাত (ৰামৰ ওচৰলৈ) আনিলে।
Verse 15
ततस्सीतांशिरःस्नातांसंयुक्तांप्रतिकर्मणा ।महार्हाभरणोपेतांमहार्हाम्बरधारिणीम् ।।6.117.14।।आरोप्यशिबिकांदीप्तांपरार्घ्याम्बरसम्वृताम् ।राक्षसैर्भहुभिर्गुप्तामाजहारविभीषणः ।।6.117.15।।
তাৰ পিছত বিভীষণে সীতাক শিৰঃস্নান কৰাই, যথোচিত শৃংগাৰ-বিধিৰে সজালে; মহামূল্য অলংকাৰৰে ভূষিতা আৰু মহামূল্য বস্ত্ৰধাৰিণী সীতাক দীপ্তিময়, পৰম মূল্যবান বস্ত্ৰে আৱৃত শিবিকাত আৰোপ কৰি, বহু ৰাক্ষসৰ প্ৰহৰাত (ৰামৰ ওচৰলৈ) আনিলে।
Verse 16
सोऽभिगम्यमहात्मानंज्ञातावपिध्यानमास्थितम् ।प्रणतश्चप्रहृष्टश्चप्राप्तांसीतांन्यवेदयत् ।।।।
তাৰ পিছত সি মহাত্মা ৰামৰ ওচৰলৈ গৈ, তেওঁ ধ্যানত নিমগ্ন বুলি বুজি, প্ৰণাম কৰি হৰ্ষিত হৈ, উপস্থিত হোৱা সীতাৰ সংবাদ নিবেদন কৰিলে।
Verse 17
तामागतामुपश्रुत्यरक्षोगृहचिरोषिताम् ।हर्षोदैन्यंच रोषश्चत्रयंराघवमाविशत् ।।।।
ৰাক্ষসৰ গৃহত দীঘলীয়া সময় বাস কৰা সেই সীতা আহিছে বুলি শুনি, ৰাঘৱৰ অন্তৰত একেলগে তিনিটা ভাব প্ৰৱেশ কৰিলে—হৰ্ষ, দীনতা আৰু ৰোষ।
Verse 18
ततःपार्श्वगतंदृष्टवासविमर्शंविचारयन् ।विभीषणमिदंवाक्यमहृष्टोराघवोऽब्रवीत् ।।।।
তাৰ পিছত ৰাঘৱ—অপ্ৰসন্ন হৈ, বিচাৰ-বিমৰ্শেৰে বিষয়টো তুলি-জোখি—কাষতে থকা বিভীষণক দেখি, তেওঁক এই বাক্য ক’লে।
Verse 19
राक्षसाधिपतेसौम्यनित्यंमद्विजयेरत ।वैदेहीसंनिकर्षंमेशीघ्रंसमुपगच्छतु ।।।।
হে সৌম্য ৰাক্ষসাধিপতি! যি সদায় মোৰ বিজয়ত ৰত—সেই বৈদেহীক শীঘ্ৰে মোৰ সন্নিধিলৈ আনিবলৈ দিয়া।
Verse 20
तस्यतद्वचनंश्रुत्वाराघवस्यविभीषणः ।तूर्णमुत्सारणंतत्रकारयामासधर्मवित् ।।।।
ৰাঘৱৰ বাক্য শুনি ধৰ্মবিত্ বিভীষণে তাত তৎক্ষণাৎ লোকসকলক আঁতৰাই ঠাই খালী কৰালে।
Verse 21
कञ्चुकोष्णीषिणस्तत्रवेत्रजर्जरपाणयः ।उत्सारयन्तस्तान्योधान्समन्तात् परिचक्रमुः ।।।।
তাত কঞ্চুক আৰু উষ্ণীষ পিন্ধা, হাতত দণ্ড ধৰা লোকসকলে চাৰিওফালে ঘূৰি যোদ্ধাসকলক আঁতৰাই ঠাই খালী কৰি আছিল।
Verse 22
ऋक्षाणांवानराणां च राक्षसानां च सर्वशः ।वृन्दान्युत्सार्यमाणानिदूरमुत्तस्थुरन्ततः ।।।।
ঋক্ষ, বানৰ আৰু ৰাক্ষসসকলৰ সকলো দলে-দলে সকলোফালে আঁতৰোৱা হ’ল; শেষত তেওঁলোক সেই ঠাইৰ পৰা দূৰলৈ সৰি গ’ল।
Verse 23
तेषामुत्सार्यमाणानांनिःस्वनःसुमहानभूत् ।वायुनोद्धूयामानस्यसागरस्येवनिःस्वनः ।।।।
তেওঁলোকক আঁতৰাই পঠাই দিয়া হওঁতে এক মহা গর্জন উঠিল—বায়ুৱে উথলি তোলা সাগৰৰ গম্ভীৰ নাদৰ দৰে।
Verse 24
उत्सार्यमाणान् दृष्टवाथजगत्यांजातसम्भ्रमान् ।दाक्षिण्यात्तदमर्षाच्चवारयामासराघवः ।।।।
জগতত ভয়াকুল আৰু উদ্বিগ্ন হৈ আঁতৰাই দিয়া জনসাধাৰণক দেখি ৰাঘৱে, দাক্ষিণ্য আৰু তেনে আচৰণৰ প্ৰতি অমৰ্ষ—দুয়োটাৰে বশত, সিহঁতক ৰোধ কৰিলে।
Verse 25
संरम्बश्चाब्रवीद्रामश्चक्षुषाप्रदहन्निव ।विभीषणंमहाप्राज्ञंसोपालम्बमिदंवचः ।।।।
ক্ৰোধাৱেশে ৰামে ক’লে—চকুৰে যেন দহি পেলাব খোজে তেনে—মহাপ্ৰাজ্ঞ বিভীষণক উপালম্ভভৰা এই বাক্য ক’লে।
Verse 26
किमर्थंमामनादृत्यक्लिश्यतेऽयंत्वयाजनः ।निवर्तयैनमुद्योगंजनोऽयंस्वजनोमम ।।।।
“মোক অনাদৰ কৰি তুমি এই জনক কিয় কষ্ট দিছা? এই হুলস্থুল বন্ধ কৰা; এই জন মোৰ নিজৰ স্বজন।”
Verse 27
न गृहाणि न वस्त्राणि न प्राकारास्तिरस्क्रिया ।नेदृशाराजसत्कारावृत्तमावरणंस्त्रियाः ।।।।
“স্ত্ৰীৰ বাবে ন ঘৰ, ন বস্ত্ৰ, ন প্ৰাচীৰ, ন ঘোমটা; এনে ৰাজসত্কাৰ আৰু আৱৰণো সঁচা ৰক্ষা নহয়।”
Verse 28
व्यसनेषु न कृच्छ्रेषु न युद्धेषुस्वयंवरे ।न क्रतौनोविवाहेवादर्शनंदूष्यतेस्त्रियाः ।।।।
বিপদ বা কষ্টত, যুদ্ধত, স্বয়ংবৰত, যজ্ঞত বা বিবাহত—স্ত্ৰীৰ সাৰ্বজনীন দৰ্শন দোষজনক নহয়।
Verse 29
सैषाविपद्गताचैवकृच्छ्रेव च महतिस्थिता ।दर्शनेनास्तिदोषोऽस्यामत्समीपेविशेषतः ।।।।
এই সীতা বিপদত পৰি মহা কষ্টত অৱস্থিত; সেয়ে তাইৰ দৰ্শনত দোষ নাই—বিশেষকৈ মোৰ সন্নিধানত ত একেবাৰে নহয়।
Verse 30
विसृज्यशिबिकांतस्मात्पद्भ्यामेवोपसर्पतु ।समीपेममवैदेहींपश्यन्त्वेतेवनौकसः ।।।।
সেয়ে শিবিকা ত্যাগ কৰি বৈদেহী পদব্ৰজে মোৰ ওচৰলৈ আহক; আৰু এই বনবাসী বানৰসকলে মোৰ সন্নিধিত তেওঁক চাওক।
Verse 31
एवमुक्तस्तुरामेणसविमर्शोविभीषणम् ।रामस्योपानयसतीतांसन्निकर्षंविनीतवत् ।।।।
ৰামৰ এই আদেশ শুনি, বিবেচনা কৰি বিভীষণে বিনয়সহ সীতাক ৰামৰ সন্নিধিলৈ লৈ আহিল।
Verse 32
ततोलक्ष्मणसुग्रीवौहनूमांश्चप्लवङ्गमः ।निशम्यवाक्यंरामस्यबभूवुर्व्यथिताभृशम् ।।।।
তাৰ পাছত ৰামৰ বাক্য শুনি লক্ষ্মণ, সুগ্ৰীৱ আৰু বানৰ হনুমান অতি ব্যথিত হ’ল।
Verse 33
कलत्रनिरपेक्ष्षैश्चइङ्गितैरस्यदारुणैः ।अप्रीतमिवसीतायांतर्कयन्तिस्मराघवम् ।।।।
পত্নীৰ প্ৰতি নিৰপেক্ষ যেন লাগা তেওঁৰ কঠোৰ ইঙ্গিতসমূহ দেখি, তেওঁলোকে তৰ্ক কৰিলে যে ৰাঘৱ সীতাৰ ওপৰত অপ্রসন্ন।
Verse 34
लज्जयात्ववलीयन्तीस्वेषुगात्रेषुमैथिली ।विभीषणेनानुगताभर्तारंसाभ्यवर्तत ।।।।
লজ্জাত নিজৰ অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গত সঙ্কুচিত হৈ মৈথিলী, বিভীষণৰ অনুসৰণত, স্বামীৰ ওচৰলৈ আগবাঢ়িল।
Verse 35
विस्मयाच्छप्रहर्षाच्चस्नेहाच्चपतिदेवता ।उदैक्षतमुखंभर्तुःसौम्यंसौम्यतरानना ।।।।
বিস্ময়, প্ৰহৰ্ষ আৰু স্নেহেৰে—পতিক দেৱতা সম জ্ঞান কৰা পতিব্ৰতা সীতাই—নিজ ভৰ্তাৰ সৌম্য মুখলৈ চালে; আৰু তাইৰ নিজৰ মুখ তাতোকৈও অধিক সৌম্য আছিল।
Verse 36
अथसमपनुदन्मनःक्लमंसासुचिरमदृष्टमुदीक्ष्यवैप्रियस्य ।वदनमुदितचन्द्रपूर्णकान्तंविमलशशाङ्कनिभाननातदानीम् ।।।।
তাৰ পাছত, বহুদিন ধৰি নেদেখা প্ৰিয়জনৰ মুখ—নৱোদিত পূৰ্ণচন্দ্ৰৰ দৰে দীপ্ত—নিহাৰি তাইৰ মনৰ ক্লেশ দূৰ হ’ল; সেই মুহূৰ্ততে নিৰ্মল শশিৰ সদৃশ তাইৰ মুখো উজ্জ্বল হৈ উঠিল।
Frequently Asked Questions
The key action is Rāma’s management of Sītā’s return as a publicly witnessed approach: he halts crowd dispersal, calls the onlookers ‘my own people,’ and orders Sītā to leave the palanquin and walk forward—balancing personal reunion with social legitimacy and scrutiny.
Rāma articulates a norm that women’s public appearance is not intrinsically condemnable in contexts of crisis, warfare, or ritual, and that protection is not merely architectural or ceremonial. The episode frames dharma as situationally reasoned, with governance requiring both compassion and accountability before the community.
Culturally salient markers include Laṅkā’s antaḥpura (gynaeceum), the śibikā (palanquin) as royal conveyance, and the formalities of anointing, bathing, and ornamentation. The crowd-control scene (guards with staffs, dispersal of vānaras/bears/rākṣasas) underscores a public-assembly setting where communal witnessing becomes a narrative instrument.