Sarga 106

Verse 1

सतुमोहात्सुसङ्क्रुद्धःकृतान्तबलचोदितः ।क्रोधसंरक्तनयनोरावणंसूतमब्रवीत् ।।।।

কিন্তু মোহগ্ৰস্ত হৈ অতিশয় ক্ৰুদ্ধ, কৃতান্তবলৰ প্ৰেৰিত ৰাৱণ—ক্ৰোধে ৰক্তিম নয়নধাৰী—নিজ সূতক ক’লে।

Verse 2

हीनवीर्यमिवाशक्तंपौरुषेणविवर्जितम् ।भीरुंलघुमिवासत्त्वंविहीनमिवतेजसा ।।।।विमुक्तमिवमायाभिरस्त्रैरिवबहिष्कृतम् ।मामवज्ञायदुर्बुद्धेस्वयाबुद्ध्याविचेष्टसे ।।।।

তুমি মোক বীৰ্যহীন আৰু অশক্ত, পৌৰুষবিহীন—ভীৰু, তুচ্ছ, সত্ত্বহীন আৰু তেজহীন—মায়াৰ পৰা বিমুক্ত আৰু অস্ত্ৰে বহিষ্কৃত যেন ভাবি, হে দুৰ্বুদ্ধি, মোক অৱজ্ঞা কৰি নিজৰ কুবুদ্ধি অনুসাৰে আচৰণ কৰিছা।

Verse 3

हीनवीर्यमिवाशक्तंपौरुषेणविवर्जितम् ।भीरुंलघुमिवासत्त्वंविहीनमिवतेजसा ।।6.106.2।।विमुक्तमिवमायाभिरस्त्रैरिवबहिष्कृतम् ।मामवज्ञायदुर्बुद्धेस्वयाबुद्ध्याविचेष्टसे ।।6.106.3।।

মায়াবোৰৰ পৰা যেন মুক্ত, অস্ত্ৰবোৰৰ পৰা যেন বহিষ্কৃত—হে দুর্বুদ্ধি! মোক অৱজ্ঞা কৰি তই নিজৰ বিকৃত বুদ্ধিৰে আচৰণ কৰিছ।

Verse 4

किमर्थंमामवज्ञायमच्छन्दमनवेक्ष्य च ।त्वयाशत्रुसमक्षंमेरथोऽयमपवाहितः ।।।।

মোক অৱজ্ঞা কৰি আৰু মোৰ ইচ্ছালৈ লক্ষ্য নকৰাকৈ, শত্ৰুৰ সন্মুখতেই তুমি মোৰ এই ৰথখন কিয় আঁতৰাই চলাই নিলা?

Verse 5

त्वयाद्यहिममानार्य चिरकालसमार्जितम् ।यशोवीर्यं च तेजश्चप्रत्ययश्चविनाशितः ।।।।

আজি তোমাৰ দ্বাৰাই, হে অনাৰ্য, দীৰ্ঘকাল ধৰি সঞ্চিত মোৰ যশ, বীৰ্য, তেজ আৰু মোৰ ওপৰত থকা বিশ্বাস—সকলো নষ্ট হৈ গ’ল।

Verse 6

प्रख्यातवीर्यस्यरञ्जनीयस्यविक्रमैः ।पश्यतोयुद्धलुब्धोऽहंकृतंकापुरुषस्त्वया ।।।।

বীৰ্যত প্ৰখ্যাত আৰু পৰাক্ৰমে মনোহৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বীৰ সন্মুখত, যুদ্ধলুব্ধ মই চাই থাকোঁতেই, তুমি মোক কাপুৰুষৰ দৰে কৰি তুলিলা।

Verse 7

यस्त्वंरथमिदंमोहान्नचेद्वहसिदुर्मते ।सत्योऽप्रतितर्कोमेपरेणत्वमुपस्कृतः ।।।।

হে দুৰ্মতি, যদি মোহবশত তুমি এই ৰথখন নচলাই, তেন্তে মোৰ বাবে নিঃসন্দেহ—শত্ৰুৱে তোমাক নিজৰ পক্ষলৈ টানি লৈছে।

Verse 8

न हितद्विद्यतेकर्मसुहृदोहितकाङ्क्षिणः ।रिपूणांसदृशंत्वेतद्यतत्त्वयैतदनुष्ठितम् ।।।।

হিতকামনা কৰা সুহৃদৰ এই কৰ্ম নহয়; তুমি যি কৰিলা, সেয়া শত্ৰুৰ সদৃশেই উপযুক্ত।

Verse 9

निवर्तयरथंशीघ्रंयावन्नापैतिमेरिपुः ।यदिवाध्युषितोऽसित्वंस्मर्यतेयदिमेगुणः ।।।।

শীঘ্ৰে ৰথখন উভতাই দে, মোৰ শত্রু আঁতৰি যোৱাৰ আগতেই। যদি তুমি সঁচাকৈ বহুদিন মোৰ সৈতে আছিলা আৰু যদি মোৰ গুণসমূহ এতিয়াও স্মৰণ কৰিছা।

Verse 10

एवंपुरुषमुक्तस्तुहितबुद्धिबुद्धिना ।अब्रवीद्रावणंसूतोहितंसानुनयंवचः ।।।।

ৰাৱণৰ কঠোৰ বাক্যত এইদৰে কোৱা হ’লেও, হিতবুদ্ধিসম্পন্ন সেই সূতে ৰাৱণক হিতকৰ আৰু অনুনয়পূৰ্ণ বাক্য ক’লে।

Verse 11

न भीतोऽस्मि न मूढोऽस्मिनोपजप्तोऽस्मिशत्रुभिः ।न प्रमत्तो न निःस्नेहोविस्मृता न च सत्क्रिया ।।।।

“মই ভীত নহয়, মই মূঢ় নহয়; শত্ৰুৱে মোক মন্ত্রণা কৰি বশ কৰা নাই। মই অসাৱধান নহয়, নি:স্নেহো নহয়; আৰু মোৰ প্ৰতি কৰা সৎক্ৰিয়াও মই পাহৰা নাই।”

Verse 12

मयातुहितकामेवयशश्चपरिरक्षता ।स्नेहप्रसन्नमनसाहितमित्यप्रियंकृतम् ।।।।

“কিন্তু মই তোমাৰ হিত কামনা কৰি আৰু তোমাৰ যশ ৰক্ষা কৰি; স্নেহে প্ৰসন্ন মন লৈ, তোমাৰ অপ্রিয় লাগিলেও হিত বুলি ভাবি সেই কাৰ্য কৰিলোঁ।”

Verse 13

नास्मिन्नर्थेमहाराज त्वंमांप्रियहितेरतम् ।कश्चिल्लघुरिवानार्योदोषतोगन्तुमर्हसि ।।।।

“এই বিষয়ত, মহাৰাজ, প্ৰিয় আৰু হিতত ৰত মোক কোনো ক্ষুদ্ৰ অনাৰ্য মানুহৰ দৰে দোষ ধৰি ভ্ৰমবশত দোষী গণ্য কৰা উচিত নহয়।”

Verse 14

श्रूयतांप्रतिदास्यामियन्निमित्तंमयारथः ।नदीवेगइवामंभोभिेसंयुगेविनिवर्तितः ।।।।

“শুনা—কোন নিমিত্তে মই ৰথখন যুদ্ধৰ পৰা উলটাই আনিলোঁ, তাৰ উত্তৰ দিম; যেন পানীৰ ধাৰাই নৈৰ প্ৰচণ্ড বেগক সাগৰৰ দিশে ঘূৰাই দিয়ে।”

Verse 15

श्रमंतवावगच्छामिमहतारणकर्मणा ।न हितेवीर्यसौमुख्यंप्रकर्षंवोपधारये ।।।।

হে বীৰ, মহা ৰণকৰ্মৰ কঠোৰ শ্ৰমে তুমি ক্লান্ত হোৱা বুলি মই বুজিছোঁ; এই অৱস্থাত তোমাৰ বীৰ্যৰ পূৰ্বৰ দৰে থকা অগ্ৰগণ্যতা আৰু বিশেষ প্ৰকৰ্শ মই দেখা নাপাওঁ।

Verse 16

रथोद्वहनखिन्नाश्चभग्नामेरथवाजिनः ।दीनाघर्मपरिश्रान्तागावोवर्षहताइव ।।।।

ৰথ টানি টানি মোৰ ৰথৰ ঘোঁৰাবোৰ অতি ক্লান্ত হৈ পৰিছে; সিহঁত ভাঙি পৰাৰ দৰে—দীন, তাপত পৰিশ্ৰান্ত—বৰষুণে পীড়িত গাইৰ দৰে।

Verse 17

निमित्तानि च भूयिष्ठंयानिप्रादुर्भवन्तिनः ।तेषुतेष्वभिपन्नेषुलक्ष्याम्यप्रदक्षिणम् ।।।।

আমালৈ বাৰে বাৰে প্ৰকাশ পোৱা বহু নিমিত্ত—সেই সকলো, মই লক্ষ্য কৰা মতে, অপ্রদক্ষিণ হৈ অশুভ দিশলৈ ঘূৰি পৰিছে।

Verse 18

देशकालौ च विज्ञेयौलक्षणानीङ्गितानि च ।दैन्यंहर्षश्चखेदश्चरथिनश्चबलाबलम् ।।।।

দেশ-কাল, লক্ষণ আৰু ইঙ্গিত-নিমিত্তসমূহ জানিব লাগে; লগতে ৰথস্থ যোদ্ধাৰ দীনতা, হর্ষ, খেদ আৰু তাৰ বল-অবলও বিবেচনা কৰিব লাগে।

Verse 19

स्थलनिम्नानिभूमेश्चसमानिविषमाणि च ।युद्धकालश्चविज्ञेयःपरस्यान्तरदर्शनम् ।।।।

ভূমিৰ উঁচ-নীচ ঠাই, সমান আৰু বিষম পথ—এই সকলো জানিব লাগে; যুদ্ধৰ উপযুক্ত কালো বুজিব লাগে, আৰু শত্রুৰ অন্তৰ্নিহিত দুৰ্বলতাও চিনাক্ত কৰিব লাগে।

Verse 20

उपयानापयाने च स्थानंप्रत्यपसर्पणम् ।सर्वमेतद्रथस्थेनज्ञेयंरथकुटुम्भिना ।।।।

আগবঢ়া আৰু পিছু হটা, স্থান ধৰি থোৱা আৰু পিছুৱাই যোৱা—এই সকলো কৌশল ৰথত অৱস্থিত জনে, ৰথৰ দায়িত্ব বহন কৰা সাৰথিয়ে, জানিব লাগিব।

Verse 21

तवविश्रामहेतोस्तुतथैषांरथवाजिनाम् ।रौद्रंवर्जयताखेदंक्षमंकृतमिदंमया ।।।।

তোমাৰ বিশ্ৰামৰ বাবে আৰু এই ৰথৰ ঘোঁৰাবোৰো যাতে ৰৌদ্ৰ পৰিশ্ৰমৰ দুখ-ক্লান্তিৰ পৰা ৰক্ষা পায়—এই উদ্দেশ্যে মই এই কাম কৰিলোঁ; এই কাৰ্যৰ বাবে মোক ক্ষমা কৰিবা।

Verse 22

स्वेच्छयान मयावीररथोऽयमपवाहितः ।भर्तृस्नेहपरीतेनमयेदंयत्कृतंप्रभो ।।।।

হে বীৰ, হে প্ৰভু, মোৰ স্বেচ্ছাৰে এই ৰথ পিছুৱাই নিনিলোঁ; ভৰ্ত্তা-স্বামীৰ প্ৰতি স্নেহ-ভক্তিত আৱৃত হৈ মই এই কাম কৰিলোঁ।

Verse 23

आज्ञापययथातत्त्वंवक्ष्यस्यरिनिषूदन ।तत्करिष्याम्यहंवीरगतानृण्येनचेतसा ।।।।

হে অৰি-নিষূদন, তুমি যি তত্ত্বৰূপে আজ্ঞা দিবা তেনেকৈ কোৱা; হে বীৰ, মই নিৰ্দ্বন্দ্ব আৰু ঋণমুক্ত চিত্তে সেই কাৰ্য সম্পন্ন কৰিম।

Verse 24

सन्तुष्टस्तेनवाक्येनरावणस्तस्यसारथेः ।प्रशस्यैनंबहुविधंयुद्धलुब्धोऽब्रवीदिदम् ।।।।

সাৰথিৰ সেই বাক্যত সন্তুষ্ট হৈ ৰাৱণে, যুদ্ধলুব্ধ হৈ, তাক নানাভাৱে প্ৰশংসা কৰি এইদৰে ক’লে।

Verse 25

रथंशीघ्रमिदंसूतराघवाभिमुखंनय ।नाहत्वासमरेशत्रून्निवर्तिष्यतिरावणः ।।।।

হে সূত, এই ৰথখন শীঘ্ৰে ৰাঘৱৰ সন্মুখলৈ নে; সমৰত শত্ৰুসকলক বধ নকৰালৈকে ৰাৱণ উভতি নাহে।

Verse 26

एवमुक्त्वाततस्तुष्टोरावणोराक्षसेश्वरः ।ददौतस्यशुभंह्येकंहस्ताभरणमुत्तमम् ।।।।श्रुत्वारावणवाक्यानिसारथिस्सन्यवर्तत ।

এইদৰে কৈ ৰাক্ষসেশ্বৰ ৰাৱণ সন্তুষ্ট হৈ, সেই সাৰথিক এটা উৎকৃষ্ট আৰু মঙ্গলময় হস্তাভৰণ দান কৰিলে। ৰাৱণৰ বাক্য শুনি সাৰথিয়ে আজ্ঞামতে ৰথ ঘূৰালে।

Verse 27

ततोद्रुतंरावणवाक्यचोदितःप्रचोदयामासहयान्ससारथिः ।स राक्षसेन्द्रस्य ततो महारथःक्षणेनरामस्यरथाग्रतोऽभवत् ।।।।

তাৰ পাছত ৰাৱণৰ বাক্যত প্ৰেৰিত সাৰথিয়ে দ্ৰুতগতিত ঘোঁৰাবোৰক চলালে; ক্ষণমাত্ৰতে ৰাক্ষসেন্দ্ৰৰ মহাৰথ ৰামৰ ৰথৰ সন্মুখত আহি উপস্থিত হ’ল।