Sarga 103
ऐन्द्ररथप्रदानम् — Indra’s Chariot Offered to Rāma; The Duel Intensifies
युद्धकाण्ड
সৰ্গ ১০৩ত দ্বন্দ্বৰ ন্যায়-সমতা লৈ প্ৰশ্ন উঠে—শ্ৰী ৰাম ভূমিত অৱস্থিত, কিন্তু ৰাৱণ ৰথত উঠি যুদ্ধ কৰে। দেবতা আৰু দিৱ্য সত্তাসকলে ক’লে যে এই প্ৰতিযোগিতা সমান নহয়। এই ‘অমৃতসম’ বাক্য শুনি ইন্দ্ৰে সাৰথি মাতলিক আদেশ দিলে—দিব্য ৰথ যুদ্ধভূমিলৈ লৈ গৈ শ্ৰী ৰামক তাত আৰোহণ কৰিবলৈ নিমন্ত্ৰণ জনাবলৈ। মাতলি সোনেৰে অলংকৃত, সেউজীয়া ঘোঁৰাৰে যোজিত ৰথ লৈ উপস্থিত হয় আৰু ইন্দ্ৰৰ যুদ্ধ-সামগ্ৰী—মহাধনু, অগ্নিতুল্য দীপ্ত বর্ম, সূৰ্যসম বাণ, আৰু কলংকমুক্ত শুভ শক্তি—অৰ্পণ কৰে। তেওঁ শ্ৰী ৰামক প্ৰণাম কৰি বিজয়ৰ বাবে ইন্দ্ৰৰ দান ঘোষণা কৰে আৰু নিজকে সাৰথি ৰূপে নিবেদন কৰে। শ্ৰী ৰামে সন্মানসহ প্ৰদক্ষিণা কৰি ৰথত আৰোহণ কৰে; তেখেতৰ দেহত দিৱ্য তেজ বিকশিত হয়। তাৰ পাছত যুদ্ধ অধিক তীব্ৰ হয়: ৰাৱণে ভয়ংকৰ ৰাক্ষসী অস্ত্ৰ নিক্ষেপ কৰে, যাৰ বাণ বিষাক্ত সৰ্প হৈ দিশসমূহ ভৰি পেলায়। শ্ৰী ৰামে গৰুড়াস্ত্ৰ প্ৰয়োগ কৰি সেই সৰ্প-বাণসমূহক সুৱৰ্ণ সুপৰ্ণ ৰূপলৈ ৰূপান্তৰ কৰি বিনাশ কৰে। ৰাৱণে পুনৰ ঘন বাণবৃষ্টি কৰে, মাতলিক আঘাত কৰে, ৰথধ্বজ ছেদন কৰে আৰু ইন্দ্ৰৰ ঘোঁৰাসকলক আহত কৰে—ফলত দেব, ঋষি আৰু বানৰ নেতাসকল উদ্বিগ্ন হয়। সৰ্গৰ অন্তত গ্ৰহ-যোগ, ম্লান সূৰ্য আৰু উত্তাল সাগৰৰ উপমা আদি অমঙ্গল-চিহ্নে ৰাম–ৰাৱণ সংঘাতৰ বিশ্বব্যাপী তাৎপৰ্য প্ৰকাশ কৰে।
Shlokas
Verse 1
लक्ष्मणेनतुतद्वाक्यमुक्तंश्रुत्वा स राघवः ।सन्दधेपरवीरघ्नोधनुरादायवीर्यवान् ।।।।
লক্ষ্মণে কোৱা সেই বাক্য শুনি, পৰবীৰঘ্ন পৰাক্ৰমী ৰাঘৱে ধনু হাতত লৈ সজ্জিত কৰিলে।
Verse 2
रावणायशरानघोरान्विससर्जचमूमुखे ।अधान्यंरथमास्थायरावणोराक्षसाधिपः ।।।।अभ्यधावतकाकुत्स्थंस्वर्भानुरिवभास्करम् ।
ৰামে ৰাৱণৰ মূৰ্ধাত ভয়ংকৰ শৰ নিক্ষেপ কৰিলে। তাৰ পাছত ৰাক্ষসাধিপতি ৰাৱণে আন এটা ৰথত আৰোহণ কৰি কাকুৎস্থ ৰামৰ ফালে ধাৱিত হ’ল—যেনেকৈ স্বর্ভানু (ৰাহু) সূৰ্যৰ ওপৰত আগবাঢ়ে।
Verse 3
दशग्रीवोरधस्थस्तुरामंवज्रोपमैश्शरैः ।।।।आजघानमहाशैलंधाराभिरिवतोयदः ।
তাৰ পাছত ৰথস্থ দশগ্ৰীৱে বজ্ৰসম শৰেৰে ৰামক আঘাত কৰিলে—যেনেকৈ মেঘে মহাশৈলৰ ওপৰত ধাৰাধাৰে জল বৰ্ষায়।
Verse 4
दीप्तपावकसङ्काशैःशरैःकाञ्चनभूषणैः ।।।।अभ्यवर्षद्रणरामोदशग्रीवंसमाहितः ।
ৰণত সমাহিতচিত্ত ৰামে দশগ্ৰীৱৰ ওপৰত দীপ্ত অগ্নিসদৃশ আৰু সোণালী ভূষণে বিভূষিত শৰৰ বৰ্ষা কৰিলে।
Verse 5
भूमौस्थितस्यरामस्यरथस्थस्य च रक्षसः ।।।।न समंयुद्धमित्याहुर्देवगन्धर्वकिन्नराः ।
দেৱ, গন্ধৰ্ব আৰু কিন্নৰসকলে ক’লে—“এই যুদ্ধ সমান নহয়; ৰাম ভূমিত স্থিত, আৰু ৰাক্ষস ৰথস্থ হৈ যুদ্ধ কৰিছে।”
Verse 6
ततोदेववरर्श्रीमान् श्रुत्वातेषांवचोऽमृतम् ।।।।आहूयमातलिंशक्रोवचनंचेदमब्रवीत् ।
তেতিয়া দেৱশ্ৰেষ্ঠ শ্ৰীমান শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) তেওঁলোকৰ অমৃতসদৃশ বাক্য শুনি মাতলিক আহ্বান কৰি এই আদেশ ক’লে।
Verse 7
रथेनममभूमिष्ठंशीघ्रंयाहिरघूत्तमम् ।।।।आहूयभूतलंयातःकुरुदेवहितंमहत् ।
মোৰ ৰথত উঠি ভূমিত অৱস্থিত ৰঘুকুলশ্ৰেষ্ঠৰ ওচৰলৈ শীঘ্ৰে যা; তেওঁক আহ্বান কৰি ৰণভূমিলৈ নামি দেৱহিত এই মহৎ কাৰ্য সম্পন্ন কৰা।
Verse 8
इत्युक्तोदेवराजेनमातलिर्देवसारथिः ।।।।प्रणम्यशिरसादेवंततोवचनमब्रवीत् ।
দেৱৰাজে এইদৰে কোৱাত দেৱসাৰথি মাতলিয়ে শিৰ নত কৰি দেৱক প্ৰণাম কৰিলে আৰু তাৰ পিছত উত্তৰ বচন ক’লে।
Verse 9
शीघ्रंयास्यामिदेवेन्द्रसारथ्यं च करोम्यहम् ।।।।ततोहयैश्चसम्योज्यहरितैःस्यन्दनोत्तमम् ।
হে দেৱেন্দ্ৰ, মই তৎক্ষণাৎ যাম আৰু সাৰথ্য কৰিম; তাৰ পিছত হৰিত অশ্বসমূহেৰে শ্ৰেষ্ঠ ৰথখন জুৰি…
Verse 10
ततःकाञ्चनचित्राङ्गःकिङ्किणीशतभूषितः ।।।।तरुणादित्यसङ्काशोवैदूर्यमयकूबरः ।सदश्वैःकाञ्चनापीडैर्युक्तश्श्वेतप्रकीर्णकैः ।।।।हरिभिःसूर्यसङ्काशैर्हेमजालविभूषितैः ।रुक्मवेणुध्वज्श्रीमन्देवराजरथोवरः ।।।।देवराजेनन्दिष्टोरथमारुह्यमातलिः ।अभ्यवर्ततकाकुत्स्थमवतीर्यत्रिवष्टपात् ।।।।
তেতিয়া দেৱৰাজৰ শ্ৰেষ্ঠ ৰথ প্ৰত্যক্ষ হ’ল—সুৱৰ্ণে চিত্ৰিত অঙ্গবিশিষ্ট, শত শত কিঙ্কিণীৰে ভূষিত; তৰুণ সূৰ্যৰ দৰে দীপ্ত, বৈদূৰ্যমণিময় কূবৰধাৰী। উত্তম অশ্বেৰে যুক্ত—সুৱৰ্ণ শিৰোভূষণ আৰু শ্বেত আৱৰণে সজ্জিত; হৰিতবৰ্ণ অশ্ব সূৰ্যসম কান্তিমান, হেমজালেৰে বিভূষিত। ৰুক্মবেণুধ্বজধাৰী, শ্ৰীমন্ত, দেৱৰাজৰ বৰ ৰথ—দেৱৰাজে নিযুক্ত কৰা মাতলিয়ে তাত আৰোহণ কৰি, যেন ত্ৰিৱিষ্টপৰ পৰা অৱতীৰ্ণ, কাকুৎস্থ ৰামৰ দিশে অগ্ৰসৰ হ’ল।
Verse 11
ततःकाञ्चनचित्राङ्गःकिङ्किणीशतभूषितः ।।6.103.10।।तरुणादित्यसङ्काशोवैदूर्यमयकूबरः ।सदश्वैःकाञ्चनापीडैर्युक्तश्श्वेतप्रकीर्णकैः ।।6.103.11।।हरिभिःसूर्यसङ्काशैर्हेमजालविभूषितैः ।रुक्मवेणुध्वज्श्रीमन्देवराजरथोवरः ।।6.103.12।।देवराजेनन्दिष्टोरथमारुह्यमातलिः ।अभ्यवर्ततकाकुत्स्थमवतीर्यत्रिवष्टपात् ।।6.103.13।।
সেই ৰথ উত্তম অশ্বেৰে যুক্ত আছিল—সুৱৰ্ণ শিৰোভূষণ আৰু শ্বেত আৱৰণে সজ্জিত; হৰিতবৰ্ণ অশ্ব সূৰ্যসম কান্তিমান, হেমজালেৰে অলংকৃত।
Verse 12
ततःकाञ्चनचित्राङ्गःकिङ्किणीशतभूषितः ।।6.103.10।।तरुणादित्यसङ्काशोवैदूर्यमयकूबरः ।सदश्वैःकाञ्चनापीडैर्युक्तश्श्वेतप्रकीर्णकैः ।।6.103.11।।हरिभिःसूर्यसङ्काशैर्हेमजालविभूषितैः ।रुक्मवेणुध्वज्श्रीमन्देवराजरथोवरः ।।6.103.12।।देवराजेनन्दिष्टोरथमारुह्यमातलिः ।अभ्यवर्ततकाकुत्स्थमवतीर्यत्रिवष्टपात् ।।6.103.13।।
দেৱৰাজৰ সেই শ্ৰেষ্ঠ ৰথ অতি শ্ৰীমান আৰু দীপ্তিময় আছিল; তাৰ ধ্বজদণ্ড সোণালী বাঁহেৰে নিৰ্মিত আছিল।
Verse 13
ततःकाञ्चनचित्राङ्गःकिङ्किणीशतभूषितः ।।6.103.10।।तरुणादित्यसङ्काशोवैदूर्यमयकूबरः ।सदश्वैःकाञ्चनापीडैर्युक्तश्श्वेतप्रकीर्णकैः ।।6.103.11।।हरिभिःसूर्यसङ्काशैर्हेमजालविभूषितैः ।रुक्मवेणुध्वज्श्रीमन्देवराजरथोवरः ।।6.103.12।।देवराजेनन्दिष्टोरथमारुह्यमातलिः ।अभ्यवर्ततकाकुत्स्थमवतीर्यत्रिवष्टपात् ।।6.103.13।।
দেৱৰাজ ইন্দ্ৰৰ আদেশত মাতলি ৰথত আৰোহণ কৰি, ত্ৰিৱষ্টপ (স্বৰ্গ)ৰ পৰা অৱতৰি কাকুত্স্থ ৰামৰ দিশে আগবাঢ়ি আহিল।
Verse 14
अब्रवीच्चतदारामंसप्रतोदोरथेस्थितः ।प्राञ्जलिर्मातलिर्वाक्यंसहस्राक्षस्यसारथिः ।।।।
তেতিয়া ৰথত থিয় হৈ, হাতত প্ৰতোদ (চাবুক) ধৰি থকা সহস্ৰাক্ষ ইন্দ্ৰৰ সাৰথি মাতলিয়ে অঞ্জলি জোৰি ৰামক ভক্তিভাৱে বাক্য ক’লে।
Verse 15
सहस्राक्षेणकाकुत्थ्सरथोऽयंविजयायते ।दत्तस्तवमहासत्त्वश्रीमन् शत्रुनिबर्हण ।।।।
“হে কাকুত্স্থ! মহাসত্ত্বশালী, শ্ৰীমান, শত্রুনিবৰ্হণ! সহস্ৰাক্ষ ইন্দ্ৰই তোমাৰ বিজয়ৰ বাবে এই ৰথ তোমাক দান কৰিছে।”
Verse 16
इदमैन्द्रंमहच्चापंकवचंचानगिसन्निभम् ।शराश्चादित्यसङ्काशाःशक्तिश्चविमलाशिवा ।।।।
“এইয়া ইন্দ্ৰৰ মহাধনু, আৰু অগ্নিসদৃশ দীপ্তিময় কবচ; আদিত্যসম উজ্জ্বল শৰসমূহ; লগতে নিৰ্মল, শিৱকৰ শক্তি (ভাল)ও আছে।”
Verse 17
आरुह्येमंरथंवीरराक्षसंजहिरावणम् ।मयासारथिनाराजन् महेन्द्रइवदानवान् ।।।।
হে বীৰ ৰাজন! এই ৰথত আৰোহণ কৰা; মই সাৰথি হৈ, মহেন্দ্ৰে যেনেকৈ দানৱসকলক সংহাৰ কৰিছিল, তেনেকৈ ৰাক্ষস ৰাৱণক সংহাৰ কৰা।
Verse 18
इत्युक्तःसम्परिक्रम्यरथंतमभिवाद्य च ।आरुरोहतदारामोलोकान् लक्ष्मविराजयन् ।।।।
এইদৰে কোৱা হোৱাত ৰামে সেই ৰথটোক প্ৰদক্ষিণ কৰি প্ৰণাম কৰিলে; তাৰ পাছত মঙ্গলময় তেজেৰে লোকসমূহক উজ্জ্বল কৰি ৰথত আৰোহণ কৰিলে।
Verse 19
तद्भभूवाद्भुतंयुद्धंतुमुलंरोमहर्षणम् ।रामस्य च महाबाहोरावणस्य च रक्षसः ।।।।
তেতিয়া মহাবাহু ৰাম আৰু ৰাক্ষস ৰাৱণৰ মাজত এক অদ্ভুত, ঘোৰ, তুমুল আৰু ৰোমহর্ষক যুদ্ধ উদ্ভৱ হ’ল।
Verse 20
स गान्धर्वेणगान्धर्वंदैवंदैवेनराघवः ।अस्त्रंराक्षसराजस्यजघानपरमास्त्रवित् ।।।।
পৰমাস্ত্ৰবিদ ৰাঘৱে গান্ধৰ্বাস্ত্ৰক গান্ধৰ্বাস্ত্ৰেৰে আৰু দৈৱাস্ত্ৰক দৈৱাস্ত্ৰেৰে প্ৰতিহত কৰি, ৰাক্ষসৰাজৰ অস্ত্ৰখন ভাঙি চূৰ্ণ কৰিলে।
Verse 21
अस्त्रंतुपरमंघोरंराक्षसंराक्षसाधिपः ।ससर्जपरमक्रुद्धःपुनरेवनिशाचरः ।।।।
তেতিয়া নিশাচৰ ৰাক্ষসাধিপতি ৰাৱণে পৰম ক্ৰোধেৰে পুনৰ এবাৰ অতি ভয়ংকৰ পৰম ৰাক্ষসাস্ত্ৰ নিক্ষেপ কৰিলে।
Verse 22
तेरावणधनुर्मुक्ताःशराःकाञ्चनभूषणाः ।अभ्यवर्तन्तकाकुत्स्थंसर्पाभूत्वामहाविषाः ।।।।
ৰাৱণৰ ধনুৰ পৰা মুক্ত, কাঁচন ভূষণেৰে শোভিত সেই শৰবোৰ মহাবিষধৰ সৰ্প হৈ কাকুৎস্থৰ ফালে ধাৱিত হ’ল।
Verse 23
तेदीप्तवदनादीप्तंसमन्तोज्वलनंमुखैः ।राममेवाभ्यवर्तन्तव्यादितास्याभयानकाः ।।।।
সেই ভয়ংকৰবোৰ দীপ্ত মুখবিশিষ্ট, চাৰিওফালে জ্বলি উঠি, মুখ মেলি অগ্নি উগলি সিধাকৈ ৰামৰ দিশে ধাৱিত হ’ল।
Verse 24
तैर्वासुकिसमस्पर्शैर्दीप्तभोगैर्महाविषैः ।दिशश्चसन्ततास्सर्वाप्रदिशश्चसमावृताः ।।।।
বাসুকিৰ দৰে স্পৰ্শযুক্ত, দীপ্ত ভোগ আৰু মহাবিষধৰ সেইবোৰে সকলো দিশা আৰু উপদিশা বিস্তাৰিত কৰি আৱৰি পেলালে।
Verse 25
तान् दृष्टवापन्नगान् रामःसमापततआहवे ।अस्त्रंगारुत्मतंघोरंप्रादुश्चक्रेभयावहम् ।।।।
যুদ্ধত ধাৱি অহা সেই পন্নগবোৰ দেখি ৰামে ভয়ংকৰ অতি ঘোৰ গাৰুড়াস্ত্ৰ প্ৰকাশ কৰি প্ৰয়োগ কৰিলে।
Verse 26
तेराघवधनुर्मुक्तारुक्मपुङ्खाःशिखिप्रभाः ।सुपर्णाःकाञ्चनाभूत्वाविचेरुःसर्पशत्रवः ।।।।
ৰাঘৱৰ ধনুৰ পৰা মুক্ত, সোণালী পাখিযুক্ত আৰু অগ্নিশিখাৰ দৰে দীপ্তিমান সেই শৰবোৰ কাঞ্চন সুপৰ্ণ (গৰুড়) হৈ সৰ্পশত্ৰু ৰূপে চাৰিওফালে বিচৰণ কৰিলে।
Verse 27
तेतान्सर्वान् जघ्नुस्सर्परूपान्महाजवान् ।सुपर्णरूपारामस्यविशिखाःकामरूपिणः ।।।।
ৰামৰ মহাবেগী, কামৰূপী বিশিখবোৰে সুপৰ্ণৰূপ ধৰি সেই সকলো সৰ্পৰূপীসকলক নিধন কৰিলে।
Verse 28
अस्त्रेप्रतिहतेक्रुद्धोरावणोराक्षसाधिपः ।अभ्यवर्षत्तदारामंघोराभिःशरवृष्टिभिः ।।।।
নিজৰ অস্ত্ৰ প্ৰতিহত হোৱাত ক্ৰুদ্ধ ৰাক্ষসাধিপ ৰাৱণে তেতিয়া ঘোৰ শৰবৃষ্টিৰে ৰামক আচ্ছন্ন কৰি বৰষালে।
Verse 29
ततश्शरसहस्रेणराममक्लिष्टकारिणम् ।अर्दयित्वाशरौघेणमातलिम्प्रत्यविध्यत ।।।।
তাৰ পাছত হাজাৰ শৰেৰে অক্লিষ্টকাৰী ৰামক পীড়িত কৰি, ঘন শৰৌঘেৰে সি মাতলিকো বিদ্ধ কৰিলে।
Verse 30
चिच्छेदकेतुमुद्धिश्यशरेणैकेनरावणः ।पातयित्वारथोपस्थेरथात्केतुं च काञ्चनम् ।।।।ऐन्द्रानपिजघानाश्वान्शरजालेनरावणः ।
ৰথৰ ধ্বজক লক্ষ্য কৰি ৰাৱণে একেটা শৰেৰে কেতুক ছেদন কৰি ৰথোপস্থৰ পৰা সোণালী ধ্বজখন পেলাই দিলে; তাৰ পাছত শৰজাল সদৃশ বাণবৃষ্টিৰে ইন্দ্ৰৰ অশ্বসকলকো আঘাত কৰিলে।
Verse 31
तदृष्ट्वासुमहातत्कर्मरावणस्यदुरात्मना: ।विषेदुर्देवगन्धर्वाचारणादानवैस्सह ।।।।राममार्तंतदादृष्टवासिद्धाश्चपरमर्षयः ।व्यथितावानरेन्द्राश्चबभूवुस्सविभीषणाः ।।।।रामचन्द्रमसंदृष्टवाग्रस्तंरावणराहुणा ।
দুৰাত্মা ৰাৱণৰ সেই অতি মহাভয়ংকৰ কৰ্ম দেখি দেৱ, গন্ধৰ্ব আৰু চাৰণসকল দানৱসকলৰ সৈতে বিষাদত নিমজ্জিত হ’ল। তেতিয়া শ্ৰীৰামক আৰ্ত অৱস্থাত দেখি সিদ্ধ আৰু পৰমৰ্ষিসকলো ব্যথিত হ’ল; বিভীষণসহ বানৰেন্দ্ৰসকল উদ্বিগ্ন হ’ল—চন্দ্ৰসদৃশ ৰামচন্দ্ৰক যেন ৰাৱণৰূপ ৰাহুৱে গ্ৰাস কৰিছে।
Verse 32
तदृष्ट्वासुमहातत्कर्मरावणस्यदुरात्मना: ।विषेदुर्देवगन्धर्वाचारणादानवैस्सह ।।6.103.31।।राममार्तंतदादृष्टवासिद्धाश्चपरमर्षयः ।व्यथितावानरेन्द्राश्चबभूवुस्सविभीषणाः ।।6.103.32।।रामचन्द्रमसंदृष्टवाग्रस्तंरावणराहुणा ।
দক্ষিণ পাঠত একেই বক্তব্য পুনৰুক্ত হৈছে: দুৰাত্মা ৰাৱণৰ মহাকৰ্ম দেখি দেৱ-গন্ধৰ্ব-চাৰণসকল দানৱসকলৰ সৈতে বিষাদগ্ৰস্ত হ’ল; শ্ৰীৰামক আৰ্ত দেখি সিদ্ধ-পরমৰ্ষি আৰু বিভীষণসহ বানৰনায়কসকল ব্যথিত হ’ল—চন্দ্ৰসদৃশ ৰামচন্দ্ৰক যেন ৰাৱণৰূপ ৰাহুৱে গ্ৰাস কৰিছে।
Verse 33
प्राजात्यं च नक्षत्रंरोहिणींकशशिनःप्रियाम् ।।।।समाक्रम्यबुधस्तस्थौप्रजानामशुभावहः ।
প্ৰজাপতিলৈ পবিত্ৰ আৰু চন্দ্ৰৰ অতি প্ৰিয় ৰোহিণী নক্ষত্ৰক আক্রমণ কৰি বুধ গ্ৰহ তাত স্থিৰ হৈ ৰ’ল—প্ৰজাসকলৰ বাবে অশুভ ফল আনিব বুলি ধৰা এক অপশকুন।
Verse 34
सधूमपरिवृत्तोर्मिःप्रज्वलन्निवसागरः ।।।।उत्पपाततदाक्रुद्धस्स्पृशन्निवदिवाकरम् ।
ধোঁৱাময় আৱৰণত ঘূৰ্ণিত ঢৌসমূহেৰে সাগৰ তেতিয়া ক্ৰোধত যেন জ্বলি উঠিল; সি উফৰি উঠিল—যেন সূৰ্যক স্পৰ্শ কৰিবলৈ ধাৱমান।
Verse 35
शस्त्रवर्णस्सुपरुषोमन्दरश्मिद्दिवाकरः ।।।।अदृश्यतकबन्धाङ्कःसंसक्तोधूमकेतुना ।
দিবাকৰ সূৰ্য শস্ত্ৰবৰ্ণ ধূসৰ, অতি কঠোৰ আৰু মন্দ ৰশ্মিযুক্ত হৈ দেখা দিলে; কবন্ধৰ চিহ্ন অঙ্কিত যেন, ভয়ংকৰ ধূমকেতুৰ সৈতে জড়িত যেন প্ৰતીত হ’ল।
Verse 36
कोसलानां च नक्षत्रंव्यक्तमिन्द्राग्निदैवतम् ।।।।आक्रम्याङ्गारकस्तस्थौविशाखामपिचाम्बरे ।
আকাশত অঙ্গাৰক (মঙ্গল) বিশাখা নক্ষত্ৰতো অধিকাৰ কৰি স্থিৰ হ’ল; ইন্দ্ৰ আৰু অগ্নি অধিদেৱতা, কোসলৰ ভাগ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত সেই নক্ষত্ৰ স্পষ্টভাৱে অশুভ লক্ষণ প্ৰকাশ কৰিলে।
Verse 37
दशास्योविंशतिभुजःप्रगृहीतशरासनः ।।।।अदृशास्यःदशग्रीवःमैनाकःपर्वतःइव
দশমুখ, বিংশতিভুজ, ধনুৰ ধৰি থকা দশগ্ৰীৱ দৃষ্টিগোচৰ হ’ল—যেন মহামৈনাক পৰ্বত।
Verse 38
निरस्यमानोरामस्तुदशग्रीवेणरक्षसा ।।।।नाशक्नोदभिसन्धातुंसायकान्रणमूर्धनि ।
ৰণৰ অগ্ৰভাগত ৰাক্ষস দশগ্ৰীৱৰ তীব্ৰ চাপত পীড়িত হৈ ৰামে বাণসমূহকো ঠিকমতে লক্ষ্যত সংধান কৰিব নোৱাৰিলে।
Verse 39
सःकृत्वाभ्रुकुटिंक्रुद्धःकिञ्चित्सम्रक्तलोचनः ।।।।जगामसुमहाक्रोधंनिर्दहन्निवचक्षुषा ।
সেই ক্ৰুদ্ধ হৈ ভ্ৰূকুটি কুঁচাই ল’লে; চকু দুটা অলপ ৰক্তিম হৈ উঠিল। তেওঁ মহাভয়ংকৰ ক্ৰোধত প্ৰৱেশ কৰিলে, যেন দৃষ্টিৰে হে দহি পেলাব।
Frequently Asked Questions
The ethical issue is combat parity: celestial observers judge it unfair that Rāma fights on foot while Rāvaṇa fights from a chariot, prompting Indra to restore balance by gifting a divine chariot and equipment.
Power must be exercised within a moral frame: even in total war, legitimacy is strengthened by fairness, disciplined restraint, and correct use of knowledge (astra-counterastra), rather than by advantage alone.
Rather than named terrestrial sites, the sarga foregrounds a cultural-cosmic landscape: Indra’s heavenly chariot descending to the battlefield and omen-signs (nakṣatras, planets, eclipsing imagery, ocean turbulence) that situate the duel within a universe-wide moral drama.