HomeRamayanaSundara KandaSarga 58Shloka 163
Previous Verse
Next Verse

Shloka 163

सुन्दरकाण्डे अष्टपञ्चाशः सर्गः

हनुमद्वृत्तान्तकथनम्, सीताभिज्ञान-प्रदानम्, लङ्कादाह-वर्णनम्

पुनर्दृष्ट्वा च वैदेहीं विसृष्टश्च तया पुनः।ततः पर्वतमासाद्य तत्रारिष्टमहं पुनः।।5.58.163।।प्रतिप्लवनमारेभे युष्मद्धर्शनकांक्षया।

punar dṛṣṭvā ca vaidehīṃ visṛṣṭaś ca tayā punaḥ |

tataḥ parvatam āsādya tatrāriṣṭam ahaṃ punaḥ ||

pratiplavanam ārebhe yuṣmad-darśana-kāṅkṣayā |

বৈদেহীক পুনৰ দৰ্শন কৰি, আৰু তাইৰ দ্বাৰা পুনৰ বিদায় পোৱাৰ পাছত, মই তেতিয়া অৰিষ্ট পৰ্বতত উপনীত হ’লোঁ; আৰু আপোনালোকৰ দৰ্শনৰ আকাঙ্ক্ষাৰে মই প্ৰত্যাৱর্তনৰ মহাছাল আৰম্ভ কৰিলোঁ।

punaragain
punar:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootpunar (अव्यय)
Formअव्यय, पुनरावृत्तिवाचक (again)
dṛṣṭvāhaving seen
dṛṣṭvā:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Root√dṛś (धातु) + ktvā
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund), पूर्वकाल (having seen)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चय
vaidehīmVaidehi (Sita)
vaidehīm:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvaidehī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (F, Acc. sg)
visṛṣṭaḥhaving been dismissed/released
visṛṣṭaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootvi√sṛj (धातु) + kta
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘अहम्’ इत्यस्य विशेषणम् (released/dismissed)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चय
tayāby her
tayā:
Karana (करण)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन (F, Instr. sg)
punaḥagain
punaḥ:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootpunaḥ (अव्यय)
Formअव्यय, पुनरावृत्तिवाचक
tataḥthen
tataḥ:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय, क्रमवाचक
parvatammountain
parvatam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootparvata (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (M, Acc. sg)
āsādyahaving reached
āsādya:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootā√sad (धातु) + lyap (ल्यप्)
Formल्यबन्त अव्यय (gerund), पूर्वकाल (having reached/approached)
tatrathere
tatra:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
Formअव्यय, देशवाचक (locative adverb)
ariṣṭamArishta (named)
ariṣṭam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootariṣṭa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘पर्वतम्’ इत्यस्य विशेषणम् (Arishta as name)
ahamI
aham:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, प्रथमा, एकवचन (Nom. sg)
punaḥagain
punaḥ:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootpunaḥ (अव्यय)
Formअव्यय, पुनरावृत्तिवाचक
pratiplavanamthe return-leap
pratiplavanam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootprati-plavana (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (prati + plavana), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (Acc. sg)
ārebheI began
ārebhe:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootā√rabh (धातु)
Formलिट् (perfect), आत्मनेपद, उत्तमपुरुष, एकवचन (1st sg)
yuṣmatof you (all)
yuṣmat:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootyuṣmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, षष्ठी, बहुवचन (Gen. pl)
darśanaseeing/meeting
darśana:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootdarśana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक (compound-member)
kāṅkṣayāwith the desire/for the sake of
kāṅkṣayā:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootkāṅkṣā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन (F, Instr. sg); हेतौ तृतीया (instrumental of cause)
V
Vaidehī (Sītā)
H
Hanumān

FAQs

Dharma appears as disciplined service: after confirming Sītā’s state, Hanumān promptly returns to report—duty is not complete until truth is communicated to rightful leaders.

Hanumān takes leave of Sītā, reaches Ariṣṭa mountain, and begins the leap back to the vānara camp to deliver his report.

Accountability and loyalty—Hanumān’s eagerness to see the team reflects commitment to collective mission and truthful reporting.