Shloka 131

Devanagari script

तत्सर्वं च मया तत्र सीतार्थमिति जल्पितम्।।।।अस्याहं दर्शनाकाङ्क्षी प्राप्तस्त्वद्भवनं विभो।मारुतस्यौरसः पुत्रो वानरो हनुमानहम्।।।।

Transliteration

pakṣavantaḥ purā puttra babhūvuḥ parvatottamāḥ | chandataḥ pṛthivīṃ cerur bādhamānāḥ samantataḥ ||

Translation

হে পুত্ৰ, প্ৰাচীন কালত শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বতসমূহৰ পাখি আছিল; ইচ্ছামতে চলি সিহঁতে চাৰিওফালে পৃথিৱীত ভ্ৰমণ কৰি সৰ্বত্ৰ দুখ-কষ্ট উৎপন্ন কৰিছিল।

Word by Word

• तत्: that
• तत्: Karma (कर्म) (with सर्वम्)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अत्र ‘that’ (object-reference)

• सर्वम्: all / entire
• सर्वम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; विशेषणम् (entire)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय

• मया: by me
• मया: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, उत्तमपुरुष, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन (instrumental: by me)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक अव्यय (adverb of place)

• सीतार्थम्: for Sita's purpose
• सीतार्थम्: Prayojana (प्रयोजन/हेतु)
• Type: Noun
• Root: सीता + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः: सीतायाः अर्थः (for Sita's sake/purpose)

• इति: thus
• इति: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उक्त्यर्थक अव्यय (quotative particle)

• जल्पितम्: was spoken
• जल्पितम्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जल्प् (धातु)
• Form: कृत्प्रत्यय: क्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘was spoken/said’ (agreeing with तत् सर्वम्)

• अस्याः: of her
• अस्याः: Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन (of her)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, उत्तमपुरुष, प्रथमा, एकवचन

• दर्शनाकाङ्क्षी: desiring to see
• दर्शनाकाङ्क्षी: Viśeṣaṇa (विशेषण) (of अहम्)
• Type: Adjective
• Root: दर्शन + आकाङ्क्षिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः: दर्शनस्य आकाङ्क्षी (desirous of seeing)

• प्राप्तः: arrived
• प्राप्तः: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: प्र-आप् (धातु)
• Form: कृत्प्रत्यय: क्त (past active sense), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘having reached / arrived’

• त्वत्-भवनम्: your mansion
• त्वत्-भवनम्: Karma (कर्म) (goal as object of motion)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + भवन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः: तव भवनम् (your house/mansion)

• विभो: O mighty one
• विभो: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन

• मारुतस्य: of the Wind-god
• मारुतस्य: Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मारुत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन (of Maruta/Wind-god)

• औरसः: legitimate
• औरसः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: औरस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् पुत्रस्य (legitimate/own-born)

• पुत्रः: son
• पुत्रः: Karta (कर्ता) (predicate nominative)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• वानरः: a vanara
• वानरः: Karta (कर्ता) (predicate nominative)
• Type: Noun
• Root: वानर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; जातिवाचक

• हनुमान्: Hanuman
• हनुमान्: Karta (कर्ता) (predicate nominative)
• Type: Noun
• Root: हनुमत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, उत्तमपुरुष, प्रथमा, एकवचन (reiterated)

Context

'I have done all this for the sake of Sita, O demon king! I came to your mansion desiring to see Sita. I am the legitimate son of Wind-god. My name is Hanuman.

Characters & Entities

• Mountains (Parvatāḥ)
• Earth (Pṛthivī)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

It gestures to loka-saṃgraha (world-order): unchecked power (here, roaming winged mountains) can harm others, implying the need for restraint to preserve dharma.

What is the narrative situation?

A brief mythic recollection about winged mountains roaming the earth; in the supplied snippet it appears as an inserted/extra verse and is not context-linked explicitly.

Which character virtue is emphasized?

The implied virtue is self-restraint (dama): power should be governed so it does not become a source of suffering.