Sarga 4
लङ्काप्रवेशः — Hanuman’s Stealth Entry and Survey of Lanka
सुन्दरकाण्ड
লংকাৰ অধিষ্ঠাত্রী ৰক্ষক দেৱী (কামৰূপিণী)ক বশ কৰি হনুমানে পিছফালৰ পথেদি নগৰৰ সীমা-প্ৰাচীৰ অতিক্ৰম কৰে—ই শত্রু ভূখণ্ডত কৌশলগত, অনাড়ম্বৰ প্ৰৱেশৰ সংকেত। ৰাতিৰ অন্ধকাৰত তেওঁ ইচ্ছাকৃতভাৱে বাঁও ভৰি প্ৰথমে ৰাখে, যাক শত্রুৰ ৰাজ্য জয় কৰাৰ সংকল্পৰ অশুভ-শত্রুবিধ্বংসী লক্ষণ বুলি ধৰা হয়। তাৰ পাছত লংকাৰ ধ্বনি আৰু স্থাপত্যৰ মানচিত্ৰ উন্মোচিত হয়: ৰাজপথত মুক্তাৰ দৰে পুষ্প-সজ্জা, হীৰা-জড়িত জালিযুক্ত অট্টালিকা, পদ্ম আৰু স্বস্তিক চিহ্নে অঙ্কিত দেৱাল, আৰু দীপ্তিমান নগৰ-আকাশৰেখা। হনুমানে ত্ৰি-স্থান আৰু ত্ৰি-স্বরত গোৱা মধুৰ গীত, অলংকাৰ-পায়েলৰ ঝংকাৰ, সিঁড়িত পদধ্বনি, হাততালি আৰু উচ্চবংশীয় গৃহত হোৱা হাস্য-পরিহাস শুনে। ৰাক্ষস গৃহসমূহৰ ভিতৰত মন্ত্রোচ্চাৰণ, স্বাধ্যায় আৰু ৰাৱণৰ উচ্চস্বৰে স্তৱ-প্ৰশংসাও তেওঁ অনুভৱ কৰে—ই লংকাৰ জীৱন কেৱল সামৰিক নহয়, এক জটিল সাংস্কৃতিক পৰিমণ্ডল বুলিও প্ৰকাশ কৰে। তাৰ পাছত সুৰক্ষা-তথ্য অধিক তীব্ৰ হয়: মুখ্য পথত দানৱ-সেনা শাৰী পাতি আছে, নগৰৰ মাজভাগত গুপ্তচৰ নিযুক্ত, আৰু বিভিন্ন ধ্বজা-অস্ত্ৰ-আকৃতিৰ সশস্ত্ৰ দল দেখা যায়। শেষত হনুমান ৰাজকীয় দুৰ্গ-অঞ্চলত উপস্থিত হয়: অন্তঃপুৰৰ আগত লক্ষাধিক প্ৰহৰী, সুৱৰ্ণ তোৰণ, পদ্মভৰা খাল-জলাশয়, ঘেৰাও প্ৰাচীৰ, আৰু স্বৰ্গসদৃশ অন্তৰ্ভাগ—ৰথ, ঘোঁৰা, হাতী, অলংকাৰ আৰু কঠোৰ প্ৰহৰাযুক্ত দ্বাৰসমূহে পৰিপূৰ্ণ। ইয়াৰ পৰাই তেওঁ পৰৱৰ্তী কাৰ্যৰ বাবে ৰাৱণৰ অন্তঃপুৰত প্ৰৱেশ কৰে।
Shlokas
Verse 1
स निर्जित्य पुरीं श्रेष्ठां लङ्कां तां कामरूपिणीम्।विक्रमेण महातेजा हनुमान् कपिसत्तमः।।।।अद्वारेण च महाबाहुः प्राकारमभिपुप्लुवे।
কামৰূপিণী সেই শ্ৰেষ্ঠ লংকাপুৰীৰ অধিষ্ঠাত্ৰী শক্তিক জয় কৰি, মহাতেজস্বী কপিসত্তম হনুমানে নিজৰ বিক্ৰমে দ্বাৰবিহীন ঠাইত প্ৰাচীৰৰ ওপৰেৰে জঁপিয়াই পাৰ হ’ল।
Verse 2
प्रविश्य नगरीं लङ्कां कपिराजहितंकरः।।।।चक्रेऽथ पादं सव्यं च शत्रूणां स तु मूर्धनि।
কপিৰাজ সুগ্ৰীৱৰ হিতাৰ্থে হনুমানে লংকাৰ নগৰীত প্ৰৱেশ কৰি, শত্রুভূমিত বিজয়সূচক অশুভ সংকেতস্বৰূপে, শত্রুসকলৰ ‘মূৰ্ধ্নি’ৰ ওপৰত যেন প্ৰথমে বাওঁ পাদ স্থাপন কৰিলে।
Verse 3
प्रविष्टः सत्त्वसम्पन्नो निशायां मारुतात्मजः।।।।स महापथमास्थाय मुक्तापुष्पविराजितम्।ततस्तु तां पुरीं लङ्कां रम्यामभिययौ कपिः।।।।
নিশাত সত্ত্বসম্পন্ন মাৰুতাত্মজে প্ৰৱেশ কৰিলে। মুক্তা-পুষ্পে শোভিত মহাপথ আশ্ৰয় কৰি, সেই কপিয়ে ৰম্য লংকা-পুৰীৰ দিশে আগবাঢ়িল।
Verse 4
प्रविष्टः सत्त्वसम्पन्नो निशायां मारुतात्मजः।।5.4.3।।स महापथमास्थाय मुक्तापुष्पविराजितम्।ततस्तु तां पुरीं लङ्कां रम्यामभिययौ कपिः।।5.4.4।।
মুক্তা-পুষ্পে শোভিত মহাপথ আশ্ৰয় কৰি, সেই কপিয়ে ৰম্য লংকা-পুৰীৰ ভিতৰলৈ আগবাঢ়িল।
Verse 5
हसितोत्कृष्टनिनदैस्तूर्यघोषपुरस्सरैः।वज्रांकुशनिकाशैश्च वज्रजालविभूषितैः।।।।गृहमेघैः पुरी रम्या बभासे द्यौरिवाम्बुदैः।
হাঁহিৰ উৎকৃষ্ট নিনাদ আৰু তূৰ্যঘোষে প্ৰতিধ্বনিত, বজ্ৰাঙ্কুশ সদৃশ অলংকাৰ আৰু বজ্ৰজাল সদৃশ জালিৰে বিভূষিত, গৃহ-মেঘেৰে পৰিপূৰ্ণ সেই ৰম্য পুৰী—মেঘেৰে ভৰা আকাশৰ দৰে শোভা পালে।
Verse 6
प्रजज्वाल ततो लङ्का रक्षोगणगृहैः शुभैः।।।।सिताभ्रसदृशैश्चित्रैः पद्मस्वस्तिकसंस्थितैः।वर्धमानगृहैश्चापि सर्वतः सुविभूषिता।।।।
তেতিয়া লংকা ৰাক্ষসগণৰ শুভ গৃহসমূহেৰে সৰ্বদিশে জ্বলি উঠিল—শ্বেত মেঘ সদৃশ দীপ্তিময়, বিচিত্ৰ চিত্ৰাঙ্কনে সুশোভিত, পদ্ম আৰু স্বস্তিক চিহ্নে সংস্থিত, আৰু উচ্চ উচ্চ ভৱনশ্ৰেণীৰে চাৰিওফালে সু-বিভূষিত আছিল।
Verse 7
प्रजज्वाल ततो लङ्का रक्षोगणगृहैः शुभैः।।5.4.6।।सिताभ्रसदृशैश्चित्रैः पद्मस्वस्तिकसंस्थितैः।वर्धमानगृहैश्चापि सर्वतः सुविभूषिता।।5.4.7।।
তেতিয়া লংকা ৰাক্ষসগণৰ শুভ গৃহসমূহেৰে সৰ্বদিশে জ্বলি উঠিল—শ্বেত মেঘ সদৃশ দীপ্তিময়, বিচিত্ৰ চিত্ৰাঙ্কনে সুশোভিত, পদ্ম আৰু স্বস্তিক চিহ্নে সংস্থিত, আৰু উচ্চ উচ্চ ভৱনশ্ৰেণীৰে চাৰিওফালে সু-বিভূষিত আছিল।
Verse 8
तां चित्रमाल्याभरणां कपिराजहितङ्करः।राघवार्थं चरन् श्रीमान् ददर्श च ननन्द च।।।।
কপিৰাজৰ হিতকাৰী শ্ৰীমান হনুমানে ৰাঘৱৰ কাৰ্যাৰ্থে নগৰত বিচৰণ কৰি, নানাবিধ মালা আৰু অলংকাৰৰে অলংকৃত সেই নগৰীক দেখিলে; দেখি তেওঁ সংযমিত হৰ্ষেৰে আনন্দিতো হ’ল।
Verse 9
भवनाद्भवनं गच्छन् ददर्श पवनात्मजः।विविधाकृतिरूपाणि भवनानि ततस्ततः।।।।
এটা ভৱনৰ পৰা আন এটা ভৱনলৈ গৈ থকা পৱনপুত্ৰ হনুমানে তাত তাত নানা আকাৰ-ৰূপৰ ভৱনসমূহ দেখিলে।
Verse 10
शुश्राव मधुरं गीतं त्रिस्थानस्वरभूषितम्।स्त्रीणां मदसमृद्धानां दिवि चाप्सरसामिव।।।।
সি মধুৰ গীত শুনিলে—তিনিটা স্বৰস্থানৰ সুসজ্জিত স্বৰে ভূষিত—মদে উল্লসিত নাৰীৰ গীত, যেন স্বৰ্গৰ অপ্সৰাসকলৰ গান।
Verse 11
शुश्राव काञ्चीनिनदं नूपुराणां च, निःस्वनम्।सोपाननिनदांश्चैव भवनेषु महात्मनाम्।।।।अस्फोटितनिनादांश्च क्ष्वेलितांश्च ततस्ततः।
সি কাঁচীৰ ঝংকাৰ আৰু নূপুৰৰ নিঃস্বন শুনিলে; লগতে মহাত্মাসকলৰ ভৱনত সোপানত পদধ্বনিও শুনিলে। তাতে তাতে হাততালি পৰাৰ শব্দ আৰু ক্ৰীড়াময় ঠাট্টা-ধেমালিৰ কথাও শুনা গ’ল।
Verse 12
शुश्राव जपतां तत्र मन्त्रान् रक्षोगृहेषु वै।।।।स्वाध्यायनिरतांश्चैव यातुधानान् ददर्श सः।रावणस्तवसंयुक्तान् गर्जतो राक्षसानपि।।।।
তাত সি ৰাক্ষসগৃহসমূহত মন্ত্ৰজপৰ ধ্বনি শুনিলে। স্বাধ্যায়ত নিমগ্ন যাতুধানসকলকো দেখিলে; আৰু ৰাৱণ-স্তৱসহ গীত গাই গর্জন কৰা ৰাক্ষসসকলকো দেখিলে।
Verse 13
शुश्राव जपतां तत्र मन्त्रान् रक्षोगृहेषु वै।।5.4.12।।स्वाध्यायनिरतांश्चैव यातुधानान् ददर्श सः।रावणस्तवसंयुक्तान् गर्जतो राक्षसानपि।।5.4.13।।
তাত সি ৰাক্ষসগৃহসমূহত মন্ত্ৰজপৰ ধ্বনি শুনিলে। স্বাধ্যায়ত নিমগ্ন যাতুধানসকলকো দেখিলে; আৰু ৰাৱণ-স্তৱসহ গীত গাই গর্জন কৰা ৰাক্ষসসকলকো দেখিলে।
Verse 14
राजमार्गं समावृत्य स्थितं रक्षोबलं महत्।ददर्श मध्यमे गुल्मे रावणस्य चरान् बहून्।।।।
সি ৰাজমাৰ্গ আৱৰি থিয় হৈ থকা বৃহৎ ৰাক্ষসবল দেখিলে; আৰু নগৰৰ মধ্যভাগত ৰাৱণৰ বহু চৰ (গুপ্তচৰ)ো লক্ষ্য কৰিলে।
Verse 15
दीक्षितान् जटिलान् मुण्डान् गोजिनाम्बरवाससः।दर्भमुष्टिप्रहरणानग्निकुण्डायुघांस्तथा।।।।कूटमुद्गरपाणींश्च दण्डायुधधरानपि।एकाक्षानेककर्णांश्च लम्बोदरपयोधरान्।।।।करालान् भुग्नवक्त्रांश्च विकटान् वामनांस्तथा।धन्विनः खङ्गिनश्चैव शतघ्नीमुसलायुधान्।।।।परिघोत्तमहस्तांश्च विचित्रकवचोज्ज्वलान्।नातिस्थूलान्नातिकृशान्नातिदीर्घातिह्रस्वकान्।।।।नातिगौरान्नातिकृष्णान्नातिकुब्जान्न वामनान्।विरूपान् बहुरूपांश्च सुरूपांश्च सुवर्चसः।।।ध्वजीन् पताकिनश्चैव ददर्श विविधायुधान्।
সি নানাবিধ ৰাক্ষস দেখিলে—কিছুমান দীক্ষিত, কিছুমান জটাধাৰী, কিছুমান মুণ্ডিত, কিছুমান গোচৰ্মবস্ত্ৰধাৰী; কিছুমান দৰ্ভমুষ্টিক প্ৰহৰণ কৰি ধৰা, কিছুমান অগ্নিকুণ্ড-যাগৰ উপকৰণকেই অস্ত্ৰৰূপে বহন কৰা। কিছুমান কূট-মুদ্গৰ হাতত ধৰা, কিছুমান দণ্ডায়ুধধাৰী; কিছুমান একচকু বা এককাণ, কিছুমান লম্বোদৰ আৰু পয়োধৰযুক্ত। কিছুমান কৰাল, কিছুমান ভুগ্নমুখ, কিছুমান বিকট, কিছুমান বামন; কিছুমান ধনুৰ্ধৰ, কিছুমান খড়্গধাৰী, কিছুমান শতঘ্নী-মুসল আদি আয়ুধধাৰী; কিছুমান পৰিঘসদৃশ বলিষ্ঠ হস্তযুক্ত, বিচিত্ৰ কবচে উজ্জ্বল। তেওঁলোক ন অতিস্থূল ন অতিক্ষীণ, ন অতিদীৰ্ঘ ন অতিহ্ৰস্ব; ন অতিগৌৰ ন অতিকৃষ্ণ, ন কুব্জ ন বামন—কিছুমান বিরূপ, কিছুমান বহুৰূপ, আৰু কিছুমান সুৰূপ তথা সুৱৰ্চস; ধ্বজ-পতাকা ধৰি, নানাবিধ অস্ত্ৰে সজ্জিত হৈ আছিল।
Verse 16
दीक्षितान् जटिलान् मुण्डान् गोजिनाम्बरवाससः।दर्भमुष्टिप्रहरणानग्निकुण्डायुघांस्तथा।।5.4.15।।कूटमुद्गरपाणींश्च दण्डायुधधरानपि।एकाक्षानेककर्णांश्च लम्बोदरपयोधरान्।।5.4.16।।करालान् भुग्नवक्त्रांश्च विकटान् वामनांस्तथा।धन्विनः खङ्गिनश्चैव शतघ्नीमुसलायुधान्।।5.4.17।।परिघोत्तमहस्तांश्च विचित्रकवचोज्ज्वलान्।नातिस्थूलान्नातिकृशान्नातिदीर्घातिह्रस्वकान्।।5.4.18।।नातिगौरान्नातिकृष्णान्नातिकुब्जान्न वामनान्।विरूपान् बहुरूपांश्च सुरूपांश्च सुवर्चसः।5.4.19।।ध्वजीन् पताकिनश्चैव ददर्श विविधायुधान्।
সি নানাবিধ ৰাক্ষস দেখিলে—কিছুমান দীক্ষিত, কিছুমান জটাধাৰী, কিছুমান মুণ্ডিত, কিছুমান গোচৰ্মবস্ত্ৰধাৰী; কিছুমান দৰ্ভমুষ্টিক প্ৰহৰণ কৰি ধৰা, কিছুমান অগ্নিকুণ্ড-যাগৰ উপকৰণকেই অস্ত্ৰৰূপে বহন কৰা। কিছুমান কূট-মুদ্গৰ হাতত ধৰা, কিছুমান দণ্ডায়ুধধাৰী; কিছুমান একচকু বা এককাণ, কিছুমান লম্বোদৰ আৰু পয়োধৰযুক্ত। কিছুমান কৰাল, কিছুমান ভুগ্নমুখ, কিছুমান বিকট, কিছুমান বামন; কিছুমান ধনুৰ্ধৰ, কিছুমান খড়্গধাৰী, কিছুমান শতঘ্নী-মুসল আদি আয়ুধধাৰী; কিছুমান পৰিঘসদৃশ বলিষ্ঠ হস্তযুক্ত, বিচিত্ৰ কবচে উজ্জ্বল। তেওঁলোক ন অতিস্থূল ন অতিক্ষীণ, ন অতিদীৰ্ঘ ন অতিহ্ৰস্ব; ন অতিগৌৰ ন অতিকৃষ্ণ, ন কুব্জ ন বামন—কিছুমান বিরূপ, কিছুমান বহুৰূপ, আৰু কিছুমান সুৰূপ তথা সুৱৰ্চস; ধ্বজ-পতাকা ধৰি, নানাবিধ অস্ত্ৰে সজ্জিত হৈ আছিল।
Verse 17
दीक्षितान् जटिलान् मुण्डान् गोजिनाम्बरवाससः।दर्भमुष्टिप्रहरणानग्निकुण्डायुघांस्तथा।।5.4.15।।कूटमुद्गरपाणींश्च दण्डायुधधरानपि।एकाक्षानेककर्णांश्च लम्बोदरपयोधरान्।।5.4.16।।करालान् भुग्नवक्त्रांश्च विकटान् वामनांस्तथा।धन्विनः खङ्गिनश्चैव शतघ्नीमुसलायुधान्।।5.4.17।।परिघोत्तमहस्तांश्च विचित्रकवचोज्ज्वलान्।नातिस्थूलान्नातिकृशान्नातिदीर्घातिह्रस्वकान्।।5.4.18।।नातिगौरान्नातिकृष्णान्नातिकुब्जान्न वामनान्।विरूपान् बहुरूपांश्च सुरूपांश्च सुवर्चसः।5.4.19।।ध्वजीन् पताकिनश्चैव ददर्श विविधायुधान्।
সি নানাবিধ ৰাক্ষস দেখিলে—কিছুমান দীক্ষিত, কিছুমান জটাধাৰী, কিছুমান মুণ্ডিত, কিছুমান গোচৰ্মবস্ত্ৰধাৰী; কিছুমান দৰ্ভমুষ্টিক প্ৰহৰণ কৰি ধৰা, কিছুমান অগ্নিকুণ্ড-যাগৰ উপকৰণকেই অস্ত্ৰৰূপে বহন কৰা। কিছুমান কূট-মুদ্গৰ হাতত ধৰা, কিছুমান দণ্ডায়ুধধাৰী; কিছুমান একচকু বা এককাণ, কিছুমান লম্বোদৰ আৰু পয়োধৰযুক্ত। কিছুমান কৰাল, কিছুমান ভুগ্নমুখ, কিছুমান বিকট, কিছুমান বামন; কিছুমান ধনুৰ্ধৰ, কিছুমান খড়্গধাৰী, কিছুমান শতঘ্নী-মুসল আদি আয়ুধধাৰী; কিছুমান পৰিঘসদৃশ বলিষ্ঠ হস্তযুক্ত, বিচিত্ৰ কবচে উজ্জ্বল। তেওঁলোক ন অতিস্থূল ন অতিক্ষীণ, ন অতিদীৰ্ঘ ন অতিহ্ৰস্ব; ন অতিগৌৰ ন অতিকৃষ্ণ, ন কুব্জ ন বামন—কিছুমান বিরূপ, কিছুমান বহুৰূপ, আৰু কিছুমান সুৰূপ তথা সুৱৰ্চস; ধ্বজ-পতাকা ধৰি, নানাবিধ অস্ত্ৰে সজ্জিত হৈ আছিল।
Verse 18
दीक्षितान् जटिलान् मुण्डान् गोजिनाम्बरवाससः।दर्भमुष्टिप्रहरणानग्निकुण्डायुघांस्तथा।।5.4.15।।कूटमुद्गरपाणींश्च दण्डायुधधरानपि।एकाक्षानेककर्णांश्च लम्बोदरपयोधरान्।।5.4.16।।करालान् भुग्नवक्त्रांश्च विकटान् वामनांस्तथा।धन्विनः खङ्गिनश्चैव शतघ्नीमुसलायुधान्।।5.4.17।।परिघोत्तमहस्तांश्च विचित्रकवचोज्ज्वलान्।नातिस्थूलान्नातिकृशान्नातिदीर्घातिह्रस्वकान्।।5.4.18।।नातिगौरान्नातिकृष्णान्नातिकुब्जान्न वामनान्।विरूपान् बहुरूपांश्च सुरूपांश्च सुवर्चसः।5.4.19।।ध्वजीन् पताकिनश्चैव ददर्श विविधायुधान्।
সি নানাবিধ ৰাক্ষস দেখিলে—কিছুমান দীক্ষিত, কিছুমান জটাধাৰী, কিছুমান মুণ্ডিত, কিছুমান গোচৰ্মবস্ত্ৰধাৰী; কিছুমান দৰ্ভমুষ্টিক প্ৰহৰণ কৰি ধৰা, কিছুমান অগ্নিকুণ্ড-যাগৰ উপকৰণকেই অস্ত্ৰৰূপে বহন কৰা। কিছুমান কূট-মুদ্গৰ হাতত ধৰা, কিছুমান দণ্ডায়ুধধাৰী; কিছুমান একচকু বা এককাণ, কিছুমান লম্বোদৰ আৰু পয়োধৰযুক্ত। কিছুমান কৰাল, কিছুমান ভুগ্নমুখ, কিছুমান বিকট, কিছুমান বামন; কিছুমান ধনুৰ্ধৰ, কিছুমান খড়্গধাৰী, কিছুমান শতঘ্নী-মুসল আদি আয়ুধধাৰী; কিছুমান পৰিঘসদৃশ বলিষ্ঠ হস্তযুক্ত, বিচিত্ৰ কবচে উজ্জ্বল। তেওঁলোক ন অতিস্থূল ন অতিক্ষীণ, ন অতিদীৰ্ঘ ন অতিহ্ৰস্ব; ন অতিগৌৰ ন অতিকৃষ্ণ, ন কুব্জ ন বামন—কিছুমান বিরূপ, কিছুমান বহুৰূপ, আৰু কিছুমান সুৰূপ তথা সুৱৰ্চস; ধ্বজ-পতাকা ধৰি, নানাবিধ অস্ত্ৰে সজ্জিত হৈ আছিল।
Verse 19
दीक्षितान् जटिलान् मुण्डान् गोजिनाम्बरवाससः।दर्भमुष्टिप्रहरणानग्निकुण्डायुघांस्तथा।।5.4.15।।कूटमुद्गरपाणींश्च दण्डायुधधरानपि।एकाक्षानेककर्णांश्च लम्बोदरपयोधरान्।।5.4.16।।करालान् भुग्नवक्त्रांश्च विकटान् वामनांस्तथा।धन्विनः खङ्गिनश्चैव शतघ्नीमुसलायुधान्।।5.4.17।।परिघोत्तमहस्तांश्च विचित्रकवचोज्ज्वलान्।नातिस्थूलान्नातिकृशान्नातिदीर्घातिह्रस्वकान्।।5.4.18।।नातिगौरान्नातिकृष्णान्नातिकुब्जान्न वामनान्।विरूपान् बहुरूपांश्च सुरूपांश्च सुवर्चसः।5.4.19।।ध्वजीन् पताकिनश्चैव ददर्श विविधायुधान्।
সি নানাবিধ ৰাক্ষস দেখিলে—কিছুমান দীক্ষিত, কিছুমান জটাধাৰী, কিছুমান মুণ্ডিত, কিছুমান গোচৰ্মবস্ত্ৰধাৰী; কিছুমান দৰ্ভমুষ্টিক প্ৰহৰণ কৰি ধৰা, কিছুমান অগ্নিকুণ্ড-যাগৰ উপকৰণকেই অস্ত্ৰৰূপে বহন কৰা। কিছুমান কূট-মুদ্গৰ হাতত ধৰা, কিছুমান দণ্ডায়ুধধাৰী; কিছুমান একচকু বা এককাণ, কিছুমান লম্বোদৰ আৰু পয়োধৰযুক্ত। কিছুমান কৰাল, কিছুমান ভুগ্নমুখ, কিছুমান বিকট, কিছুমান বামন; কিছুমান ধনুৰ্ধৰ, কিছুমান খড়্গধাৰী, কিছুমান শতঘ্নী-মুসল আদি আয়ুধধাৰী; কিছুমান পৰিঘসদৃশ বলিষ্ঠ হস্তযুক্ত, বিচিত্ৰ কবচে উজ্জ্বল। তেওঁলোক ন অতিস্থূল ন অতিক্ষীণ, ন অতিদীৰ্ঘ ন অতিহ্ৰস্ব; ন অতিগৌৰ ন অতিকৃষ্ণ, ন কুব্জ ন বামন—কিছুমান বিরূপ, কিছুমান বহুৰূপ, আৰু কিছুমান সুৰূপ তথা সুৱৰ্চস; ধ্বজ-পতাকা ধৰি, নানাবিধ অস্ত্ৰে সজ্জিত হৈ আছিল।
Verse 20
शक्तिवृक्षायुधांश्चैव पट्टिसाशनिधारिणः।।।।क्षेपणीपाशहस्तांश्च ददर्श स महाकपिः।स्रग्विणस्त्वनुलिप्तांश्च वराभरणभूषितान्।।।।नानावेषसमायुक्तान् यथास्स्वैरगतान् बहून्।तीक्ष्णशूलधरांश्चैव वज्रिणश्च महाबलान्।।।।
সেই মহাকপিয়ে দেখিলে—কিছুমানে শক্তি (ভাল) আৰু গছকো অস্ত্ৰৰূপে ধৰি আছিল; কিছুমানে পট্টিশ আৰু শনি (ভাল) ধাৰণ কৰিছিল; আৰু কিছুমানে ক্ষেপণী আৰু পাশ হাতত লৈ আছিল।
Verse 21
शक्तिवृक्षायुधांश्चैव पट्टिसाशनिधारिणः।।5.4.20।।क्षेपणीपाशहस्तांश्च ददर्श स महाकपिः।स्रग्विणस्त्वनुलिप्तांश्च वराभरणभूषितान्।।5.4.21।।नानावेषसमायुक्तान् यथास्स्वैरगतान् बहून्।तीक्ष्णशूलधरांश्चैव वज्रिणश्च महाबलान्।।5.4.22।।
তেওঁ কিছুমানক দেখিলে—স্ৰগ্বিণ, অৰ্থাৎ মালাধাৰী; সুগন্ধি অনুলেপনে লিপ্ত দেহ; আৰু বৰ উৎকৃষ্ট আভৰণে ভূষিত।
Verse 22
शक्तिवृक्षायुधांश्चैव पट्टिसाशनिधारिणः।।5.4.20।।क्षेपणीपाशहस्तांश्च ददर्श स महाकपिः।स्रग्विणस्त्वनुलिप्तांश्च वराभरणभूषितान्।।5.4.21।।नानावेषसमायुक्तान् यथास्स्वैरगतान् बहून्।तीक्ष्णशूलधरांश्चैव वज्रिणश्च महाबलान्।।5.4.22।।
তেওঁ বহুজনক দেখিলে—নানাবিধ বেষে সমাযুক্ত হৈ স্বেচ্ছাই বিচৰণ কৰা; কিছুমানে তীক্ষ্ণ শূল ধাৰণ কৰিছিল, কিছুমানে বজ্ৰ-সম আয়ুধ ধাৰণ কৰিছিল—সকলোৱে মহাবলী।
Verse 23
शतसाहस्रमव्यग्रमारक्षं मध्यमं कपिः।रक्षोधिपतिनिर्दिष्टं ददर्शान्तःपुराग्रतः।।।।
অন্তঃপুৰৰ আগফালে, ৰাক্ষসাধিপতিৰ আদেশে নিয়োজিত, অব্যগ্ৰ আৰু সতৰ্ক থকা মধ্যম শ্ৰেণীৰ শতসাহস্ৰ ৰক্ষাবলক কপিয়ে দেখিলে।
Verse 24
स तदा तद्गृहं दृष्ट्वा महाहाटकतोरणम्।राक्षसेन्द्रस्य विख्यातमद्रिमूर्ध्नि प्रतिष्ठितम्।।।।पुण्डरीकावतंसाभिः परिखाभिरलङ्कृतम्।प्राकारावृतमत्यन्तं ददर्श स महाकपिः।।।।
তেতিয়া সি ৰাক্ষস-ৰাজাৰ বিখ্যাত গৃহটি দেখিলে—পৰ্বতৰ শিখৰত প্ৰতিষ্ঠিত, মহাসুৱৰ্ণ তোৰণৰে শোভিত।
Verse 25
स तदा तद्गृहं दृष्ट्वा महाहाटकतोरणम्।राक्षसेन्द्रस्य विख्यातमद्रिमूर्ध्नि प्रतिष्ठितम्।।5.4.24।।पुण्डरीकावतंसाभिः परिखाभिरलङ्कृतम्।प्राकारावृतमत्यन्तं ददर्श स महाकपिः।।5.4.25।।
শুভ্ৰ পদুমৰ কৰ্ণাভৰণ সদৃশ পৰিখাৰে অলংকৃত আৰু দৃঢ় প্ৰাকাৰ-প্ৰাচীৰে সম্পূৰ্ণ আৱৃত সেই গৃহটি মহাকপিয়ে দেখিলে।
Verse 26
त्रिविष्टपनिभं दिव्यं दिव्यनादनिनादितम्।वाजिहेषितसङ्घुष्टं नादितं भूषणैस्तथा।।।।रथैर्यानैर्विमानैश्च तथा हयगजैः शुभैः।वारणैश्च चतुर्थन्तैः श्वेताभ्रनिचयोपमैः।।।।भूषितं रुचिरद्वारं मत्तैश्च मृगपक्षिभिः।रक्षितं सुमहावीर्यैर्यातुधानैः सहस्रशः।राक्षसाधिपतेर्गुप्तमाविवेश महाकपिः।।।।
মহাকপিয়ে ৰাক্ষসাধিপতিৰ গোপন আৰু সুৰক্ষিত প্ৰাসাদত প্ৰৱেশ কৰিলে—ত্রিবিষ্টপ সদৃশ দিৱ্য আৰু ভব্য, দিৱ্য নাদেৰে নিনাদিত; ঘোঁৰাৰ হেষিত ধ্বনি আৰু ভূষণৰ ঝংকাৰৰে গম্ভীৰভাৱে গুঞ্জিত। তাত ৰথ, যান, বিমান, শুভ অশ্ব-গজ, আৰু শ্বেত মেঘৰাশি সদৃশ চতুৰ্দন্ত হাতীও আছিল। তাৰ ৰুচিৰ দ্বাৰ অলংকাৰৰে ভূষিত আৰু মত্ত মৃগ-পক্ষীৰে ভৰপূৰ; সহস্ৰ সহস্ৰ মহাবীৰ্য যাতুধান ৰক্ষাত নিযুক্ত আছিল।
Verse 27
त्रिविष्टपनिभं दिव्यं दिव्यनादनिनादितम्।वाजिहेषितसङ्घुष्टं नादितं भूषणैस्तथा।।5.4.26।।रथैर्यानैर्विमानैश्च तथा हयगजैः शुभैः।वारणैश्च चतुर्थन्तैः श्वेताभ्रनिचयोपमैः।।5.4.27।।भूषितं रुचिरद्वारं मत्तैश्च मृगपक्षिभिः।रक्षितं सुमहावीर्यैर्यातुधानैः सहस्रशः।राक्षसाधिपतेर्गुप्तमाविवेश महाकपिः।।5.4.28।।
মহাকপিয়ে ৰাক্ষসাধিপতিৰ গোপন আৰু সুৰক্ষিত প্ৰাসাদত প্ৰৱেশ কৰিলে—ত্রিবিষ্টপ সদৃশ দিৱ্য আৰু ভব্য, দিৱ্য নাদেৰে নিনাদিত; ঘোঁৰাৰ হেষিত ধ্বনি আৰু ভূষণৰ ঝংকাৰৰে গম্ভীৰভাৱে গুঞ্জিত। তাত ৰথ, যান, বিমান, শুভ অশ্ব-গজ, আৰু শ্বেত মেঘৰাশি সদৃশ চতুৰ্দন্ত হাতীও আছিল। তাৰ ৰুচিৰ দ্বাৰ অলংকাৰৰে ভূষিত আৰু মত্ত মৃগ-পক্ষীৰে ভৰপূৰ; সহস্ৰ সহস্ৰ মহাবীৰ্য যাতুধান ৰক্ষাত নিযুক্ত আছিল।
Verse 28
त्रिविष्टपनिभं दिव्यं दिव्यनादनिनादितम्।वाजिहेषितसङ्घुष्टं नादितं भूषणैस्तथा।।5.4.26।।रथैर्यानैर्विमानैश्च तथा हयगजैः शुभैः।वारणैश्च चतुर्थन्तैः श्वेताभ्रनिचयोपमैः।।5.4.27।।भूषितं रुचिरद्वारं मत्तैश्च मृगपक्षिभिः।रक्षितं सुमहावीर्यैर्यातुधानैः सहस्रशः।राक्षसाधिपतेर्गुप्तमाविवेश महाकपिः।।5.4.28।।
মহাকপিয়ে ৰাক্ষসাধিপতিৰ গোপন আৰু সুৰক্ষিত প্ৰাসাদত প্ৰৱেশ কৰিলে—ত্রিবিষ্টপ সদৃশ দিৱ্য আৰু ভব্য, দিৱ্য নাদেৰে নিনাদিত; ঘোঁৰাৰ হেষিত ধ্বনি আৰু ভূষণৰ ঝংকাৰৰে গম্ভীৰভাৱে গুঞ্জিত। তাত ৰথ, যান, বিমান, শুভ অশ্ব-গজ, আৰু শ্বেত মেঘৰাশি সদৃশ চতুৰ্দন্ত হাতীও আছিল। তাৰ ৰুচিৰ দ্বাৰ অলংকাৰৰে ভূষিত আৰু মত্ত মৃগ-পক্ষীৰে ভৰপূৰ; সহস্ৰ সহস্ৰ মহাবীৰ্য যাতুধান ৰক্ষাত নিযুক্ত আছিল।
Verse 29
सहेमजाम्बूनदचक्रवालं महार्हमुक्तामणिभूषितान्तम्।परार्थ्यकालागुरुचन्दनाक्तं स रावणान्तःपुरमाविवेश।।।।
শুদ্ধ জাঁবূনদ সোণৰ প্ৰাকাৰ-চক্ৰবালেৰে পৰিবেষ্টিত, অমূল্য মুক্তা-মণিৰে সৰ্বত্র ভূষিত, আৰু পৰমোত্তম ক’লা আগৰু আৰু চন্দনৰ লেপেৰে সুগন্ধিত—এনেদৰে ৰাৱণৰ অন্তঃপুৰত মহাকপিয়ে প্ৰৱেশ কৰিলে।
Frequently Asked Questions
Hanumān conducts covert entry and intelligence gathering without indiscriminate violence—after neutralizing the city’s guardian, he prioritizes mission integrity (finding Sītā) over conquest, using stealth and restraint.
Effective power is dharma-constrained: the text frames strength as meaningful when governed by purpose, discipline, and service—Hanumān’s prowess is consistently subordinated to Rāma’s cause and moral order.
Laṅkā’s royal highway and mansion districts, the guarded rajamārga with stationed troops and spies, and the fortified royal compound—golden archway, lotus-filled moats, enclosing walls, and Rāvaṇa’s antaḥpura—are mapped as key urban nodes.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.