Shloka 13

सीताहनूमद्भाषणम्

Sita Tests the Messenger; Hanuman Offers Reassurance

Devanagari script

तं दृष्ट्वा वन्दमानं तु सीता शशिनिभानना।।।।अब्रवीद्धीर्घमुच्छवस्य वानरं मधुरस्वरा।

Transliteration

taṃ dṛṣṭvā vandamānaṃ tu sītā śaśinibhānanā |

abravīd dīrgham ucchvasya vānaraṃ madhura-svarā |

Translation

তেওঁক প্ৰণাম কৰি থকা দেখি চন্দ্ৰমুখী সীতাই দীঘল নিশ্বাস এৰি, মধুৰ স্বৰে সেই বানৰক ক’লে।

Word by Word

• तम्: him
• तम्: कर्म (object) — दृष्ट्वा/अब्रवीत्-क्रिययोः
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे (masculine), द्वितीया-विभक्तिः (accusative case), एकवचनम् (singular); सर्वनाम (pronoun)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: क्रियाविशेषण (adverbial to अब्रवीत्)
• Type: Indeclinable
• Root: दृश् (धातु) → दृष्ट्वा (क्त्वान्त अव्यय/gerund)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्तम् (absolutive/gerund), अव्ययवत् (indeclinable); पूर्वकालिक-क्रिया (prior action)

• वन्दमानम्: bowing/prostrating (one who was saluting)
• वन्दमानम्: कर्म-विशेषणम् (qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: वन्द् (धातु) → वन्दमान (शतृ-प्रत्यय, वर्तमानकाले कृदन्त)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्तः वर्तमानकृदन्तः (present participle); पुंलिङ्गे (masculine), द्वितीया-विभक्तिः (accusative), एकवचनम् (singular); विशेषणम् (qualifying तम्)

• तु: but/indeed
• तु: सम्बन्धसूचक (discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (निपात/अव्यय)
• Form: निपातः (particle); विरोध/अन्वय-सम्बन्धकः (contrastive/connecting)

• सीता: Sita
• सीता: कर्ता (agent) — अब्रवीत्
• Type: Noun
• Root: सीता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे (feminine), प्रथमा-विभक्तिः (nominative), एकवचनम् (singular)

• शशिनिभानना: moon-faced (lady)
• शशिनिभानना: कर्ता-विशेषणम् (qualifier of agent)
• Type: Adjective
• Root: शशि + निभ + आनन (प्रातिपदिक); शशि (moon) + निभ (like) + आनन (face)
• Form: तत्पुरुष-समासः (determinative): शशिनिभम् आननम् यस्याः सा; स्त्रीलिङ्गे (feminine), प्रथमा-विभक्तिः (nominative), एकवचनम् (singular); विशेषणम् (qualifying सीता)

• अब्रवीत्: said/spoke
• अब्रवीत्: क्रिया (main verb)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु) → अब्रवीत्
• Form: लङ्-लकारः (imperfect/past), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम् (singular), परस्मैपदम् (parasmaipada)

• दीर्घम्: deeply/at length
• दीर्घम्: क्रियाविशेषण (adverbial modifier of उच्छ्वस्य/अब्रवीत्)
• Type: Indeclinable
• Root: दीर्घ (प्रातिपदिक)
• Form: क्रियाविशेषणरूपेण नपुंसकलिङ्ग-एकवचन-द्वितीया (accusative neuter singular used adverbially)

• उच्छ्वस्य: having sighed/breathed out
• उच्छ्वस्य: क्रियाविशेषण (adverbial to अब्रवीत्)
• Type: Indeclinable
• Root: उद् + श्वस् (धातु) → उच्छ्वस्य (ल्यबन्त अव्यय/gerund)
• Form: ल्यब्-प्रत्ययान्तम् (absolutive/gerund), अव्ययवत् (indeclinable); पूर्वकालिक-क्रिया (prior action)

• वानरम्: to the monkey (Hanuman)
• वानरम्: कर्म (object) — अब्रवीत्
• Type: Noun
• Root: वानर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे (masculine), द्वितीया-विभक्तिः (accusative), एकवचनम् (singular)

• मधुरस्वरा: sweet-voiced
• मधुरस्वरा: कर्ता-विशेषणम् (qualifier of agent)
• Type: Adjective
• Root: मधुर + स्वर (प्रातिपदिक); मधुर (sweet) + स्वर (voice)
• Form: कर्मधारय-समासः (descriptive): मधुरः स्वरः यस्याः सा; स्त्रीलिङ्गे (feminine), प्रथमा-विभक्तिः (nominative), एकवचनम् (singular); विशेषणम् (qualifying सीता)

Context

On seeing the vanara prostrated, the moon-faced lady, sighed deeply and spoke to him in a sweet voice:

Characters & Entities

• Sītā
• Hanumān

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Even in fear, dharma is expressed through measured, non-harsh speech—responding without cruelty and seeking clarity before judgment.

What is the narrative situation?

Sītā, still anxious, begins to address Hanumān after observing his respectful bow.

Which character virtue is emphasized?

Sītā’s self-control and dignity—gentleness without naïveté.