Sarga 27
त्रिजटास्वप्नवर्णनम् (Trijata’s Dream-Omens and the Rakshasis’ Reversal)
सुन्दरकाण्ड
সীতাৰ দৃঢ় তিৰস্কাৰৰ পিছত কিছুমান ক্ৰুদ্ধ ৰাক্ষসীয়ে ৰাৱণৰ ওচৰলৈ গৈ অভিযোগ জনায়, আৰু কিছুমানে পুনৰ আহি সীতাক তৎক্ষণাৎ হিংসাৰ ভয় দেখুৱায়। তেতিয়া বৃদ্ধা ৰাক্ষসী ত্ৰিজটা আগবাঢ়ি আহি উত্তেজনা থমকাই দিয়ে আৰু ভয়ংকৰ কিন্তু শুভ এক সপোনৰ কথা বৰ্ণনা কৰে। সপোনত ৰাম-লক্ষ্মণ দীপ্ত শ্বেত বৰ্ণে দেৱযানত আৰোহী হৈ আহে—প্ৰথমে হাঁহে টনা হাতীদাঁতৰ পালংক, তাৰ পিছত পুষ্পক বিমান। সীতাক ৰামৰ সৈতে পুনৰ মিলিত হৈ মহাহস্তীৰ ওপৰত উচ্চাসনে দেখা যায়; চন্দ্ৰ-সূৰ্য স্পৰ্শ কৰাৰ দৰে লীলাই বিশ্ব-শৃঙ্খলা পুনঃস্থাপনৰ সংকেত দিয়ে। তাৰ পিছত সপোন ৰাৱণৰ বাবে অশুভ ৰূপ লয়—তেল লেপা, মত্ত, পুষ্পকৰ পৰা পতিত, যম-দিশা (দক্ষিণ)লৈ টানি নিয়া; কেতিয়াবা বৰাহ/গাধা সদৃশ নীচ বাহনত আৰোহী, কেতিয়াবা মল-মূত্ৰ আৰু অন্ধকাৰত নিমজ্জিত। এই নিমিত্ত কুম্ভকৰ্ণ আৰু ৰাৱণৰ পুত্ৰসকললৈও বিস্তাৰিত হয়; কিন্তু বিভীষণক শ্বেত শুভ অলংকাৰসহ চাৰিদন্তী হাতীৰ ওপৰত উন্নীত, জয়ধ্বনিৰ মাজত দেখা যায়। ত্ৰিজটাই ব্যাখ্যা কৰে—বৈদেহীৰ কামনা শীঘ্ৰ পূৰ্ণ হ’ব, ৰাৱণৰ বিনাশ আৰু ৰামৰ বিজয় নিশ্চিত; সেয়ে ৰাক্ষসীসকলক নিষ্ঠুৰতা ত্যাগ কৰি ক্ষমা প্ৰাৰ্থনা আৰু মধুৰ, সমাধানমুখী বাক্য গ্ৰহণ কৰিবলৈ কয়। শেষত সীতাৰ চকু/অঙ্গৰ স্পন্দন, উৰুৰ কম্পন আৰু মিঠা সুৰে পুনঃপুনঃ ডাক দিয়া পক্ষীৰ ধ্বনি শুভ লক্ষণ হৈ উঠে—ধৰ্মৰ নিকটৱৰ্তী ফলৰ চাপত জোৰ-জুলুমৰ পৰা দায়বদ্ধতালৈ নৈতিক মোড়।
Shlokas
Verse 1
इत्युक्तास्सीतया घोरं राक्षस्यः क्रोधमूर्छिताः।काश्चिज्जग्मुस्तदाख्यातुं रावणस्य तरस्विनः।।5.27.1।।
সীতাৰ এই ভয়ংকৰ বাক্য শুনি, ক্ৰোধে মূৰ্ছিত ভয়ানক ৰাক্ষসীসকলৰ কিছুমানে তৎক্ষণাৎ বেগৱান ৰাৱণক সেই কথা জনাবলৈ গ’ল।
Verse 2
ततः सीतामुपागम्य राक्षस्यो घोरदर्शनाः।पुनः परुषमेकार्थमनर्थार्थमथाब्रुवन्।।5.27.2।।
তাৰ পাছত ঘোৰদৰ্শনা ৰাক্ষসীসকল সীতাদেৱীৰ ওচৰলৈ পুনৰ আহি, কঠোৰভাৱে একমাত্ৰ ধমকিময় বাক্য ক’লে—যি মহা অনৰ্থৰ সূচনা কৰিছিল।
Verse 3
अद्येदानीं तवानार्ये सीते पापविनिश्चये।राक्षस्यो भक्षयिष्यन्ति मांसमेतद्यथासुखम्।।5.27.3।।
হে সীতে, অনাৰ্যে—পাপ-নিশ্চয়ত স্থিৰা—আজি, এতিয়াই, এই ৰাক্ষসী নাৰীবোৰে তোৰ এই মাংস নিজৰ ইচ্ছামতে ভক্ষণ কৰিব।
Verse 4
सीतां ताभिरनार्याभिर्दृष्टवा सन्तर्जितां तदा।राक्षसी त्रिजटा वृद्धा शयाना वाक्यमब्रवीत्।।5.27.4।।
তেতিয়া সেই অনাৰ্য ৰাক্ষসীসকলৰ দ্বাৰা সীতাক ভয় দেখুওৱা দেখি, তাতেই শুই থকা বৃদ্ধা ৰাক্ষসী ত্ৰিজটাই এই বাক্য ক’লে।
Verse 5
आत्मानं खादतानार्या न सीतां भक्षयिष्यथ।जनकस्य सुतामिष्टां स्नुषां दशरथस्य च।।5.27.5।।
হে অধমসকল, খোৱাই যদি লাগে তেন্তে নিজকে নিজেই খোৱা; কিন্তু জনকৰ প্ৰিয় কন্যা আৰু দশৰথৰ বোৱাৰী সীতাক তোমালোকে ভক্ষণ কৰিব নোৱাৰিবা।
Verse 6
स्वप्नो ह्यद्य मया दृष्टो दारुणो रोमहर्षणः।राक्षसानामभावाय भर्तुरस्या भवाय च।।5.27.6।।
আজি মই এক ভয়ংকৰ, ৰোমহৰ্ষণকাৰী স্বপ্ন দেখিলোঁ; সি ৰাক্ষসসকলৰ বিনাশ আৰু তাইৰ স্বামীৰ জয়-মঙ্গলৰ সংকেত দিয়ে।
Verse 7
एवमुक्तास्त्रिजटया राक्षस्यः क्रोधमूर्छिताः। सर्वा एवाब्रुवन्भीतास्त्रिजटां तामिदं वचः।।5.27.7।।
ত্ৰিজটাই এনেদৰে কোৱাত ক্ৰোধত মূৰ্ছিত ৰাক্ষসীসকল ভয়ভীত হৈ, সকলোৱে একেলগে ত্ৰিজটাক এই বাক্য ক’লে।
Verse 8
कथयस्व त्वया दृष्टः स्वप्नोऽयं कीदृशो निशि।तासां श्रुत्वा तु वचनं राक्षसीनां मुखाच्युतम्।।5.27.8।।उवच वचनं काले त्रिजटा स्वप्नसंश्रितम्।
তেওঁলোকে ক’লে: “ৰাতি তুমি যি স্বপ্ন দেখিলা, সি কেনেকুৱা আছিল? কোৱা।” ৰাক্ষসীসকলৰ মুখৰ পৰা ওলোৱা বাক্য শুনি, উপযুক্ত সময়ত ত্ৰিজটাই স্বপ্ন-আশ্ৰিত কথা ক’লে।
Verse 9
गजदन्तमयीं दिव्यां शिबिकामन्तरिक्षगाम्।।5.27.9।।युक्तां हंससहस्रेण स्वयमास्थाय राघवः।शुक्लमाल्याम्बरधरो लक्ष्मणेन सहागतः।।5.27.10।।
ৰাঘৱ (শ্ৰীৰাম) স্বয়ং গজদন্তময় দিৱ্য শিবিকাত আৰোহণ কৰিলে—আকাশগামী, সহস্ৰ হাঁহেৰে যুক্ত; শুভ্ৰ মালা আৰু শুভ্ৰ বস্ত্ৰ ধৰি, লক্ষ্মণসহ আগমন কৰিলে।
Verse 10
गजदन्तमयीं दिव्यां शिबिकामन्तरिक्षगाम्।।5.27.9।।युक्तां हंससहस्रेण स्वयमास्थाय राघवः।शुक्लमाल्याम्बरधरो लक्ष्मणेन सहागतः।।5.27.10।।
ৰাঘৱে নিজে শ্বেত মালা আৰু শ্বেত বস্ত্ৰ পৰিধান কৰি, সহস্ৰ হাঁহে যুঁজোৱা পালংকত আৰোহণ কৰি লক্ষ্মণসহ উপস্থিত হ’ল।
Verse 11
स्वप्ने चाद्य मया दृष्टा सीता शुक्लाम्बरावृता।सागरेण परिक्षिप्तं श्वेतं पर्वतमास्थिता।।5.27.11।।
আজি স্বপ্নত মই সীতাদেৱীক শুভ্ৰ বস্ত্ৰে আৱৃত দেখা পালোঁ; সাগৰে পৰিবেষ্টিত শুভ্ৰ পৰ্বতৰ ওপৰত তেওঁ স্থিত আছিল।
Verse 12
रामेण सङ्गता सीता भास्करेण प्रभा यथा।राघवश्च मया दृष्टश्चतुर्दष्ट्रं महागजम्।।5.27.12।।आरूढ श्शैलसङ्काशं चचार सहलक्ष्मणः।
ভাস্কৰৰ সৈতে প্ৰভা যেন একাত্ম, তেনেদৰে সীতাদেৱী ৰামৰ সৈতে সংগতা আছিল। মই ৰাঘৱকো লক্ষ্মণসহ দেখা পালোঁ—চাৰি দন্তবিশিষ্ট, পৰ্বতসদৃশ মহাগজৰ ওপৰত আৰূঢ় হৈ আগবাঢ়ি গৈছিল।
Verse 13
ततस्तौ नरशार्दूलौ दीप्यमानौ स्वतेजसा।।5.27.13।।शुक्लमाल्याम्बरधरौ जानकीं पर्युपस्थितौ।
তেতিয়া সেই দুজন নৰশাৰ্দূল স্বতেজে দীপ্ত হৈ, শুভ্ৰ মালা আৰু শুভ্ৰ বস্ত্ৰ ধাৰণ কৰি, জানকীৰ ওচৰলৈ আহি উপস্থিত হ’ল।
Verse 14
ततस्तस्य नगस्याग्रे ह्याकाशस्थस्य दन्तिनः।।5.27.14।।भर्त्रा परिगृहीतस्य जानकी स्कन्धमाश्रिता।
তাৰ পাছত আকাশত অৱস্থিত, পৰ্বতসদৃশ সেই দন্তী হাতীৰ আগফালে, স্বামীৰ দ্বাৰা ধৰি স্থিৰ কৰা জানকী তাৰ স্কন্ধত আশ্ৰয় লৈ বহিল।
Verse 15
भर्तुरङ्कात्समुत्पत्य ततः कमललोचना।।5.27.15।।चन्द्रसूर्यौ मया दृष्टा पाणिना परिमार्जती।
তাৰ পাছত মই কমললোচনা দেৱীক স্বামীৰ অংকৰ পৰা উঠি, নিজৰ হাতে চন্দ্ৰ আৰু সূৰ্যক স্নেহভাৱে মৃদুভাৱে পৰিমাৰ্জন কৰি থকা দেখিলোঁ।
Verse 16
ततस्ताभ्यां कुमाराभ्यामास्थित: स गजोत्तमः।।5.27.16।।सीतया च विशालाक्ष्या लङ्काया उपरिस्थितः।
তাৰ পাছত সেই শ্ৰেষ্ঠ গজত দুজন কুমাৰ আৰু বিশালাক্ষী সীতা আৰূঢ় হৈ, লংকাৰ ওপৰত অৱস্থিত হৈ ৰ’ল।
Verse 17
पाण्डुरर्षभयुक्तेन रथेनाष्टयुजा स्वयम्।।5.27.17।।इहोपयातः काकुत्स्थ स्सीतया सह भार्यया।
আঠ যুগযুক্ত, পাণ্ডুৰ ঋষভেৰে যুক্ত ৰথত কাকুত্স্থ স্বয়ং নিজৰ ভাৰ্য্যা সীতাৰ সৈতে ইয়ালৈ উপনীত হ’ল।
Verse 18
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा सीतया सह वीर्यवान्।।5.27.18।।आरुह्य पुष्पकं दिव्यं विमानं सूर्यसन्निभम्।उत्तरां दिशमालोक्य जगाम पुरुषोत्तमः।।5.27.19।।
বীৰ্যৱান পুৰুষোত্তম ৰামে ভ্ৰাতা লক্ষ্মণ আৰু সীতাৰ সৈতে, সূৰ্যসন্নিভ দিৱ্য পুষ্পক বিমানত আৰোহণ কৰি; উত্তৰ দিশলৈ চাই প্ৰস্থান কৰিলে।
Verse 19
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा सीतया सह वीर्यवान्।।5.27.18।।आरुह्य पुष्पकं दिव्यं विमानं सूर्यसन्निभम्।उत्तरां दिशमालोक्य जगाम पुरुषोत्तमः।।5.27.19।।
বীৰ্যৱান পুৰুষোত্তম ৰামে ভ্ৰাতা লক্ষ্মণ আৰু সীতাৰ সৈতে, সূৰ্যসন্নিভ দিৱ্য পুষ্পক বিমানত আৰোহণ কৰি; উত্তৰ দিশলৈ চাই প্ৰস্থান কৰিলে।
Verse 20
एवं स्वप्ने मया दृष्टो रामो विष्णुपराक्रमः।लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा सीतया सह राघवः।।5.27.20।।
এইদৰে স্বপ্নত মই ৰাঘৱ ৰামক—বিষ্ণুৰ দৰে পৰাক্ৰমশালী—ভ্ৰাতা লক্ষ্মণ আৰু সীতাৰ সৈতে দেখিলোঁ।
Verse 21
न हि रामो महातेजाश्शक्यो जेतुं सुरासुरैः।राक्षसैर्वापि चान्यैर्वा स्वर्गः पापजनैरिव।।5.27.21।।
মহাতেজস্বী শ্ৰীৰামক দেৱ-অসুৰ কোনেও জয় কৰিব নোৱাৰে; ৰাক্ষস বা আন কোনোবাইও তেওঁক পৰাজিত কৰিব নোৱাৰে—যেনেকৈ পাপী লোক স্বৰ্গ লাভ কৰিব নোৱাৰে।
Verse 22
रावणश्च मया दृष्टः क्षितौ तैलसमुक्षितः।रक्तवासाः पिबन्मत्तः करवीरकृतस्रजः।।5.27.22।।
মই ৰাৱণক মাটিত পৰি থকা দেখিলোঁ—তেলেৰে লেপিত; ৰঙা বস্ত্ৰধাৰী, কৰবীৰ ফুলৰ মালা পিন্ধা, আৰু পান কৰি মত্ত হৈ পীয়ে আছিল।
Verse 23
विमानात्पुष्पकादद्य रावणः पतितो भुवि।कृष्यमाणः स्त्रिया दृष्टो मुण्डः कृष्णाम्बरः पुनः।।5.27.23।।
আজি পুনৰ মই ৰাৱণক দেখিলোঁ—পুষ্পক বিমানৰ পৰা পৰি পৃথিৱীত পতিত; মুণ্ডিত মূৰ, ক’লা বস্ত্ৰধাৰী, আৰু এজনী স্ত্ৰীৰ দ্বাৰা টানি নিয়া হৈছিল।
Verse 24
रथेन खरयुक्तेन रक्तमाल्यानुलेपनः।पिपंस्तैलं हसन्नृत्यन् भ्रान्तचित्ताकुलेन्द्रियः।।5.27.24।।
গাধাৰে যোজিত ৰথত সি আছিল; ৰঙা মালা আৰু লেপনেৰে সুশোভিত। তেল পান কৰি, হাঁহি নাচি—তাৰ চিত্ত বিভ্ৰান্ত আৰু ইন্দ্ৰিয়সমূহ অস্থিৰ হৈছিল।
Verse 25
गर्दभेन ययौ शीघ्रं दक्षिणां दिशमास्थितः।पुनरेव मया दृष्टो रावणो राक्षसेश्वरः।।5.27.25।।पतितोऽ वाक्चिरा रा भूमौ गर्दभाद्भयमोहितः।
পুনৰায় মই ৰাক্ষসেশ্বৰ ৰাৱণক দেখিলোঁ: সি গাধাৰ ওপৰত উঠি দক্ষিণ দিশলৈ দ্ৰুতগতিত গ’ল; তাৰ পাছত সেই গাধাৰ ভয়ত মোহিত হৈ, বহু সময় মূৰ নোৱাই মাটিত পৰি ৰ’ল।
Verse 26
सहसोत्थाय संभ्रान्तो भयार्तो मदविह्वलः।।5.27.26।।उन्मत्त इव दिग्वासा दुर्वाक्यं प्रलपन्बहु।दुर्गन्धं दुस्सहं घोरं तिमिरं नरकोपमम्।।5.27.27।।मलपङ्कं प्रविश्याशु मग्नस्तत्र स रावणः।
হঠাৎ উঠি সি সংভ্ৰান্ত হ’ল—ভয়াৰ্ত আৰু মদত বিহ্বল। উন্মত্তৰ দৰে দিগম্বৰ হৈ বহু দুৰ্বাক্য বকবকাই থাকিল। তাৰ পাছত নৰকোপম দুৰ্গন্ধময়, অসহ্য, ভয়ংকৰ তিমিৰত ধাৱি; মল-পংকত প্ৰৱেশ কৰি তাতেই ৰাৱণ সোনকালে ডুবি গ’ল।
Verse 27
सहसोत्थाय संभ्रान्तो भयार्तो मदविह्वलः।।5.27.26।।उन्मत्त इव दिग्वासा दुर्वाक्यं प्रलपन्बहु।दुर्गन्धं दुस्सहं घोरं तिमिरं नरकोपमम्।।5.27.27।।मलपङ्कं प्रविश्याशु मग्नस्तत्र स रावणः।
হঠাৎ উঠি সি সংভ্ৰান্ত হ’ল—ভয়াৰ্ত আৰু মদত বিহ্বল। উন্মত্তৰ দৰে দিগম্বৰ হৈ বহু দুৰ্বাক্য বকবকাই থাকিল। তাৰ পাছত নৰকোপম দুৰ্গন্ধময়, অসহ্য, ভয়ংকৰ তিমিৰত ধাৱি; মল-পংকত প্ৰৱেশ কৰি তাতেই ৰাৱণ সোনকালে ডুবি গ’ল।
Verse 28
कण्ठे बद्ध्वा दशग्रीवं प्रमदा रक्तवासिनी।।5.27.28।। काली कर्दमलिप्ताङ्गी दिशं याम्यां प्रकर्षति।
ৰঙা বস্ত্ৰধাৰিণী, কালী বৰ্ণৰ, কাদামাটিত লিপ্ত অঙ্গবিশিষ্ট এগৰাকী প্ৰমদাই দশগ্ৰীৱক কণ্ঠত বান্ধি, যমৰ দক্ষিণ দিশলৈ টানি লৈ গ’ল।
Verse 29
एवं तत्र मया दृष्टः कुम्भकर्णो निशाचरः।।5.27.29।।रावणस्य सुतास्सर्वे दृष्टास्तैलसमुक्षिताः।
একে ধৰণে তাত মই নিশাচৰ কুম্ভকৰ্ণক দেখিলোঁ; আৰু ৰাৱণৰ সকলো পুত্ৰকো দেখিলোঁ—তেওঁলোকৰ দেহ তেলেৰে লিপ্ত আছিল।
Verse 30
वराहेण दशग्रीवश्शिंशुमारेण चेन्द्रजित्।।5.27.30।।उष्ट्रेण कुम्भकर्णश्च प्रयाता दक्षिणां दिशम्।
দশগ্ৰীৱ ৰাৱণ বৰাহৰ ওপৰত আৰূঢ় হৈ গ’ল; ইন্দ্ৰজিত শিংশুমাৰৰ ওপৰত; আৰু কুম্ভকৰ্ণ উষ্ট্ৰৰ ওপৰত উঠি—দক্ষিণ দিশলৈ প্ৰয়াণ কৰিলে।
Verse 31
एकस्तत्र मया दृष्टः श्वेतच्छत्रो विभीषणः।।5.27.31।।शुक्लमाल्याम्बरधरः शुक्लगन्धानुलेपनः।
তাত মই শ্বেত ছত্ৰৰ তলত একাকী বিভীষণক দেখিলোঁ—শুক্ল মালা আৰু বস্ত্ৰ ধাৰণ কৰি, শ্বেত চন্দনাদি সুগন্ধ লেপনেৰে অনুলেপিত।
Verse 32
शङ्खदुन्धुभिनिर्घोषैर्नृत्तगीतैरलङ्कृतः।।5.27.32।।आरुह्य शैलसङ्काशं मेघस्तनितनिस्स्वनम्।चतुर्दन्तं गजं दिव्यमास्ते तत्र विभीषणः।।5.27.33।।चतुर्भिस्सचिवैः सार्थं वैहायसमुपस्थितः।
শঙ্খ আৰু দুন্দুভিৰ নিৰ্ঘোষেৰে তেওঁ সন্মানিত হৈছিল; নৃত্য-গীতৰ দ্বাৰা তেওঁ অলংকৃত আছিল।
Verse 33
शङ्खदुन्धुभिनिर्घोषैर्नृत्तगीतैरलङ्कृतः।।5.27.32।।आरुह्य शैलसङ्काशं मेघस्तनितनिस्स्वनम्।चतुर्दन्तं गजं दिव्यमास्ते तत्र विभीषणः।।5.27.33।।चतुर्भिस्सचिवैः सार्थं वैहायसमुपस्थितः।
পৰ্ব্বতসদৃশ, মেঘগর্জনৰ দৰে নিনাদ কৰা চতুৰ্দন্ত দিৱ্য গজত আৰোহণ কৰি বিভীষণ তাত অৱস্থিত আছিল; চাৰি সচিবসহ আকাশমাৰ্গে উপস্থিত হৈ উঠিল।
Verse 34
समाजश्च मया दृष्टो गीतवादित्रनिःस्वनः।।5.27.34।। पिबतां रक्तमाल्यानां रक्षसां रक्तवाससाम्।
গীত-বাদ্যৰ নিনাদে কোলাহলময় ৰাক্ষসসকলৰ এক সমাৱেশ মই দেখিলোঁ; ৰক্তবৰ্ণ মালা আৰু ৰক্তবৰ্ণ বস্ত্ৰ পিন্ধি তেওঁলোকে পান কৰি আছিল।
Verse 35
लङ्का चेयं पुरी रम्या सवाजिरथकुञ्जराः।।5.27.35।।सागरे पतिता दृष्टा भग्नगोपुरतोरणा।
ঘোঁৰা, ৰথ আৰু কুঞ্জৰৰে সমৃদ্ধ এই ৰম্য লংকাপুৰীক মই সাগৰত পতিত দেখিলোঁ; তাৰ গোপুৰ আৰু তোৰণ ভগ্ন হৈছিল।
Verse 36
लङ्का दृष्टा मया स्वप्ने रावणेनाभिरक्षिता।।5.27.36।। दग्धा रामस्य दूतेन वानरेण तरस्विना।
স্বপ্নত মই লংকাক দেখিলোঁ—ৰাৱণে ৰক্ষা কৰিলেও—ৰামৰ দূত সেই পৰাক্ৰমী বানৰে তাক দগ্ধ কৰি পেলাইছে।
Verse 37
पीत्वा तैलं प्रनृत्ताश्च प्रहसन्त्यो महास्वनाः।।5.27.37।। लङ्कायां भस्मरूक्षायां सर्वा राक्षसस्त्रियः।
তেল পান কৰি মহাশব্দে হাঁহি-নাচি চিঞৰি থকা লংকাৰ সকলো ৰাক্ষসী-স্ত্ৰীক মই দেখিলোঁ; ভস্মে ৰূক্ষ হোৱা লংকাত তেওঁলোকে সকলোৱে তেনেকৈ আছিল।
Verse 39
अपगच्छत नश्यध्वं सीतामाप्नोति राघवः।।5.27.39।।घातयेत्परमामर्षी युष्मान्सार्थं हि राक्षसैः।
ইয়াৰ পৰা তৎক্ষণাৎ আঁতৰি যাওঁক; নহ’লে আপোনালোক নাশ পাব। ৰাঘৱে সীতাক নিশ্চয় পুনৰ লাভ কৰিব; আৰু পৰম ক্ৰোধত ৰাক্ষসসকলৰ সৈতে আপোনালোককো সংহাৰ কৰিব।
Verse 40
प्रियां बहुमतां भार्यां वनवासमनुव्रताम्।।5.27.40।।भर्त्सितां तर्जितां वापि नानुमंस्यति राघवः।
বনবাসত অনুব্ৰতা হৈ লগত যোৱা, প্ৰিয় আৰু অতি সন্মানিতা পত্নীক—তাক গালি দিয়া হওক বা ধমকি দিয়া হওক—ৰাঘৱে কেতিয়াও সহ্য নকৰে।
Verse 41
तदलं क्रूरवाक्यैश्च सान्त्वमेवाभिधीयताम्।।5.27.41।।अभियाचाम वैदेहीमेतद्धि मम रोचते।
ক্ৰূৰ বাক্য যথেষ্ট; কেৱল সান্ত্বনাৰ কথাই কোৱা হওক। আহা, বৈদেহীৰ ওচৰত ক্ষমা যাঁচো—মোৰ মতে এই পথেই উত্তম।
Verse 42
यस्यामेवंविधः स्वप्नो दुःखितायां प्रदृश्यते।।5.27.42।।सा दुःखैर्विविधैर्मुक्ता प्रियं प्राप्नोत्यनुत्तमम्।
দুখিত নাৰীয়ে যেতিয়া এনেকুৱা স্বপ্ন দেখে, তেতিয়া সি নানা প্ৰকাৰ দুখৰ পৰা মুক্ত হৈ অনুত্তম সুখ লাভ কৰে।
Verse 43
भर्त्सितामपि याचध्वं राक्षस्यः किं विवक्षया।।5.27.43।।राघवाद्धि भयं घोरं राक्षसानामुपस्थितम्।
হে ৰাক্ষসীসকল, তোমালোকে তাক ধমকি দিছিলেও এতিয়া তাক অনুনয় কৰা—হেঁচা কিয়? ৰাঘৱৰ পৰা ৰাক্ষসসকলৰ ওপৰত ভয়ংকৰ ভয় উপস্থিত হৈছে।
Verse 44
प्रणिपातप्रसन्ना हि मैथिली जनकात्मजा।।5.27.44।।अलमेषा परित्रातुं राक्षस्यो महतो भयात्।
মৈথিলী জনকাত্মজা প্ৰণিপাত কৰিলে প্ৰসন্ন হয়; হে ৰাক্ষসীসকল, মহাভয়ৰ পৰা তোমালোকক পৰিত্ৰাণ কৰিবলৈ তাই সক্ষম।
Verse 45
अपि चास्या विशालाक्ष्या न किंचिदुपलक्षये।।5.27.45।।विरूपमपि चाङ्गेषु सुसूक्ष्ममपि लक्षणम्।
আৰু তদুপৰি, এই বিশালাক্ষী দেৱীৰ দেহত মই একো অশুভ লক্ষণো নেদেখোঁ; অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গত বিকৃতি বা অতি সূক্ষ্ম দোষচিহ্নো নাই।
Verse 46
छायावैगुण्यमात्रं तु शङ्के दुःखमुपस्थितम्।।5.27.46।। अदुःखार्हामिमां देवीं वैहायसमुपस्थिताम्।
কেৱল ছাঁয়াত অলপ বৈগুণ্য দেখা যায়—সেয়ে মই সন্দেহ কৰোঁ যে দুখ উপস্থিত হৈছে; দুখাৰ্হা নহয় এই দেৱীৰ কান্তি ব্যথাত ম্লান হৈছে।
Verse 47
अर्थसिद्धिं तु वैदेह्याः पश्याम्यहमुपस्थिताम्।।5.27.47।।राक्षसेन्द्रविनाशं च विजयं राघवस्य च।
মই বৈদেহীৰ কাৰ্যসিদ্ধি ওচৰ চাপি অহা দেখিছোঁ; লগতে ৰাক্ষসেন্দ্ৰৰ বিনাশ আৰু ৰাঘৱৰ বিজয়ো দেখিছোঁ।
Verse 48
निमित्तभूतमेतत्तु श्रोतुमस्या महत्प्रियम्।।5.27.48।।दृश्यते च स्फुरच्चक्षुः पद्मपत्रमिवायतम्।
ইয়েই যেন তাই মহাপ্ৰিয় শুভ সংবাদ শুনিবৰ নিমিত্ত হৈছে; আৰু পদ্মপাতৰ দৰে দীঘল তাইৰ চকু স্ফুৰণ কৰি উঠা দেখা যায়।
Verse 49
ईषच्छ हृषितो वास्या दक्षिणाया ह्यदक्षिणः।।5.27.49।।अकस्मादेव वैदेह्या बाहुरेकः प्रकम्पते।
যেন অলপ হৰ্ষিত হোৱা দৰে, সৌভাগ্যৱতী বৈদেহীৰ বাঁও বাহু হঠাৎ কঁপিবলৈ ধৰিলে।
Verse 50
करेणुहस्तप्रतिम स्सव्यश्चोरुरनुत्तमः।।5.27.50।।वेपमानः सूचयति राघवं पुरतः स्थितम्।
কৰেণুৰ শুঁড়ৰ দৰে উপমা পোৱা তাইৰ অতি উত্তম বাঁও উৰু কঁপিল; যেন সন্মুখত থিয় হোৱা ৰাঘৱক সূচাই দিলে।
Verse 51
पक्षी च शाखानिलयं प्रविष्टःपुनः पुनश्चोत्तमसान्त्ववादी।सुस्वागतां वाचमुदीरयानः पुनःपुनश्चोदयतीव हृष्टः।।5.27.51।।
আৰু এটা পক্ষী ডাল-পাতৰ আশ্ৰয়ত পুনঃপুনঃ সোমাই, উত্তম সান্ত্বনাবাণী উচ্চাৰণ কৰি ‘সুস্বাগতম্’ ধৰণৰ স্বাগতময় বাক্য ক’লে; হৰ্ষেৰে যেন সি বাৰে বাৰে তাইক ধৈৰ্য ধৰিবলৈ উদ্দীপিত কৰিছিল।
Frequently Asked Questions
The rākṣasīs face a dharma-crisis: whether to execute coercive violence against a captive (Sītā) or restrain themselves. Trijaṭā’s intervention redirects them from cruelty to conciliation and seeking pardon, framing violence as self-destructive under approaching moral consequence.
Nimitta (omens) functions as ethical cognition: signs are meaningful when they prompt right action—restraint, accountability, and alignment with dharma. Even antagonists are urged to choose repentance over escalation when confronted with the inevitability of just outcomes.
Laṅkā and the sāgara (ocean) appear as key spatial markers; the southern direction (Yama-dik) operates as a cultural map of inauspicious destiny. Iconic objects—Puṣpaka vimāna, ivory palanquin, four-tusked elephant, conches and drums—encode royal legitimacy and its reversal.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.