समुद्रलङ्घनारम्भः
Commencement of the Ocean-Crossing
चकार सुरसा वक्त्रं शतयोजनमायतम्तव सानुषु विश्रान्तः शेषं प्रक्रमतामिति।तद्दृष्ट्वा व्यादितं त्वास्यं वायुपुत्रः सुबुद्धिमान्।दीर्घजिह्वं सुरसया सुघोरं नरकोपमम्।।।।सुसंक्षिप्यात्मनः कायं बभूवाङ्गुष्ठमात्रकः।
cakāra surasā vaktraṃ śatayojanam āyatam tava sānuṣu viśrāntaḥ śeṣaṃ prakramatām iti | tad dṛṣṭvā vyāditaṃ tv āsyaṃ vāyuputraḥ subuddhimān | dīrghajihvaṃ surasayā sughoraṃ narakopamam | susaṃkṣipyātmanaḥ kāyaṃ babhūvāṅguṣṭhamātrakaḥ ||
সুৰসাই নিজৰ মুখ শত যোজন পৰ্যন্ত বিস্তাৰ কৰি ক’লে, “মোৰ ঢালসমূহত বিশ্ৰাম লৈ তাৰ পিছত বাকী পথ আগবাঢ়া।” সেই মেলি ধৰা মুখ দেখি—দীৰ্ঘ জিহ্বাযুক্ত, অতি ভয়ংকৰ, নৰকসদৃশ—বায়ুপুত্ৰ সুবুদ্ধিমান হনুমানে তৎক্ষণাৎ দেহ সংক্ষিপ্ত কৰি অঙ্গুষ্ঠমাত্ৰ হ’ল।
Intelligent Hanuman observing Surasa's enlarged mouth open and dreadful like hell with a long tongue, suddenly shrunk his body to the size of a thumb.
Dharma is achieved through wisdom and restraint: Hanumān chooses a non-destructive, skillful solution—minimizing harm while fulfilling the condition of the test and continuing his righteous mission.
Surasā expands to an immense size and attempts to compel compliance; Hanumān counters not by force but by suddenly shrinking, preparing to enter and exit swiftly.
Practical intelligence (buddhi) joined to self-control: Hanumān’s ability to change size symbolizes mastery over self and circumstance.