Sarga 79
भरतस्य राज्यत्यागः तथा रामानयनप्रतिज्ञा (Bharata Rejects Kingship and Vows to Bring Rama Back)
अयोध्याकाण्ड
চতুৰ্দশ দিনৰ প্ৰভাতত ৰাজাভিষেক ঘোষণা আৰু অভিষেক সম্পাদনৰ অধিকাৰীসকল সমবেত হৈ ভৰতক তৎক্ষণাৎ ৰাজসিংহাসন গ্ৰহণ কৰিবলৈ অনুৰোধ কৰে। দাশৰথৰ দেহাৱসানৰ পিছত নেতৃত্বহীন ৰাজ্যৰ বিপদ আৰু অভিষেকৰ সামগ্ৰী সাজু থকাৰ কথা তেওঁলোকে উল্লেখ কৰে। কিন্তু ভৰত ধাৰ্মিক সংকল্পত অটল; অভিষেকৰ দ্ৰব্যসমূহৰ প্ৰদক্ষিণা কৰি তেওঁ ক’লে—বংশ-মৰ্যাদা অনুসাৰে জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ ৰামেই ৰজা হ’ব লাগিব। ভৰত উল্টা প্ৰস্তাৱ আগবঢ়ায়—চৌদ্দ বছৰ বনবাস তেওঁ নিজে সহিব, আৰু ৰামকেই সিংহাসনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হওক। তাৰ পিছত তেওঁ ব্যৱহাৰিক আদেশ দিয়ে: চতুৰঙ্গিনী সেনা সাজু কৰা, অভিষেকৰ উপকৰণ আগত বহন কৰা, শিল্পীসকলক পথ সমান আৰু সোজা কৰিবলৈ কোৱা, আৰু দুৰ্গম ভূমি চিনাক্ত কৰিব পৰা প্ৰহৰীসকলক লগত ৰখা। প্ৰজা আৰু পৰিষদে মঙ্গলধ্বনিৰে সঁহাৰি দিয়ে আৰু ন্যায়সঙ্গত উত্তৰাধিকাৰীক ৰাজ্য অৰ্পণ কৰাৰ ভৰতৰ সংকল্পত লক্ষ্মীৰ আশীৰ্বাদ কামনা কৰে। আনন্দাশ্ৰুতে সমূহৰ উদ্বেগ দূৰ হয়; এই সৰ্গে সংবিধানগত ন্যায়, অভিষেক-প্ৰস্তুতি আৰু ৰাজ্যচালনাৰ কৌশল একেলগে দেখুৱাই দিয়ে—ধৰ্মৰ প্ৰতি নিষ্ঠা আৰু ত্যাগেই সত্য অধিকাৰৰ প্ৰমাণ।
Shlokas
Verse 1
ततः प्रभातसमये दिवसेऽथ चतुर्दशे।समेत्य राजकर्तारो भरतं वाक्यमब्रुवन्।।2.79.1।।
তাৰ পিছত চতুৰ্দশ দিনৰ প্ৰভাত সময়ত, ৰজা অভিষেক কৰোৱাৰ অধিকাৰপ্ৰাপ্ত সকলোৱে একত্ৰ হৈ ভৰতক এই বাক্য ক’লে।
Verse 2
गतो दशरथस्स्वर्गं यो नो गुरुतरो गुरुः।रामं प्रव्राज्य वै ज्येष्ठं लक्ष्मणं च महाबलम्।।2.79.2।।
আমাৰ পৰম গুৰু আৰু অতি পূজনীয় আচার্য দশৰথ স্বৰ্গলৈ গ’ল; জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ শ্ৰীৰামক বনবাসলৈ প্ৰব্ৰাজিত কৰি, মহাবলী লক্ষ্মণকো লগতে পঠালে।
Verse 3
त्वमद्य भव नो राजा राजपुत्र महायशः।सङ्गत्या नापराध्नोति राज्यमेतदनायकम्।।2.79.3।।
হে মহাযশস্বী ৰাজপুত্ৰ, আজি তুমি আমাৰ ৰজা হোৱা; নায়কবিহীন এই ৰাজ্য দোষকাৰী সঙ্গতিত পৰি এতিয়াও বিশৃঙ্খল নহ’ল।
Verse 4
अभिषेचनिकं सर्वमिदमादाय राघव।प्रतीक्षते त्वां स्वजनश्श्रेणयश्च नृपात्मज।।2.79.4।।
হে ৰাঘৱ, হে নৃপাত্মজ, অভিষেকৰ সকলো সামগ্ৰী লৈ তোমাৰ স্বজনসকল আৰু শ্ৰেণীসমূহো (সংঘসমূহো) তোমাৰ অপেক্ষাত আছে।
Verse 5
राज्यं गृहाण भरत पितृपैतामहं ध्रुवम्।अभिषेचय चात्मानं पाहि चास्मान्नरर्षभ।।2.79.5।।
হে ভৰত, পিতৃ-পৈতামহ পৰম্পৰাৰ এই দৃঢ় ৰাজ্য গ্ৰহণ কৰা; হে নৰশ্ৰেষ্ঠ, নিজে অভিষেক গ্ৰহণ কৰি আমাক ৰক্ষা কৰা।
Verse 6
अभिषेचनिकं भाण्डं कृत्वा सर्वं प्रदक्षिणम्।भरतस्तं जनं सर्वं प्रत्युवाच धृतव्रतः।।2.79.6।।
ধৃতব্ৰত ভৰতয়ে অভিষেকৰ সকলো সামগ্ৰী প্ৰদক্ষিণ কৰি, তাৰ পিছত সেই সকলো জনসমূহক উত্তৰ দিলে।
Verse 7
ज्येष्ठस्य राजता नित्यमुचिता हि कुलस्य नः।नैवं भवन्तो मां वक्तुमर्हन्ति कुशला जनाः।।2.79.7।।
আমাৰ বংশত ৰাজত্ব সদায় জ্যেষ্ঠজনৰেই যোগ্য; আপোনালোকৰ দৰে কুশল লোকসকলে মোক এইদৰে ক’ব নালাগে।
Verse 8
रामः पूर्वो हि नो भ्राता भविष्यति महीपतिः।अहं त्वरण्ये वत्स्यामि वर्षाणि नव पञ्च च।।2.79.8।।
আমাৰ জ্যেষ্ঠ ভ্ৰাতা ৰাম নিশ্চয়েই মহীপতি হ’ব; আৰু মই চৌদ বছৰ অৰণ্যত বাস কৰিম।
Verse 9
युज्यतां महती सेना चतुरङ्गमहाबला।आनयिष्याम्यहं ज्येष्ठं भ्रातरं राघवं वनात्।।2.79.9।।
মহাবলীয় চতুৰঙ্গ মহাসেনা সাজু কৰা হওক; মই অৰণ্যৰ পৰা মোৰ জ্যেষ্ঠ ভ্ৰাতা ৰাঘৱক আনিম।
Verse 10
अभिषेचनिकं चैव सर्वमेतदुपस्कृतम्।पुरस्कृत्य गमिष्यामि रामहेतोर्वनं प्रति।।2.79.10।।
অভিষেকৰ বাবে এই সকলো সামগ্ৰী সাজু কৰা হৈছে; সেয়া আগত ৰাখি মই ৰামৰ হিতাৰ্থে বনলৈ যাম।
Verse 11
तत्रैवं तं नरव्याघ्रमभिषिच्य पुरस्कृतम्।आनेष्यामि तु वै रामं हव्यवाहमिवाध्वरात्।।2.79.11।
তাত সেই নৰব্যাঘ্ৰ ৰামক অভিষিক্ত কৰি, তেওঁক আগত ৰাখি, যজ্ঞৰ পৰা হব্যবাহ অগ্নি উলিয়াই আনাৰ দৰে নিশ্চয় মই ৰামক ঘূৰাই আনিম।
Verse 12
न सकामां करिष्यामि स्वामिमां मातृगन्धिनीम्।वने वत्स्याम्यहं दुर्गे रामो राजा भविष्यति।।2.79.12।।
‘মাতৃ’ নামমাত্ৰ ধাৰণ কৰা মোৰ সেই নাৰীৰ কামনা মই পূৰণ নকৰোঁ; মই দুৰ্গম বনতে বাস কৰিম, আৰু ৰামেই ৰজা হ’ব।
Verse 13
क्रियतां शिल्पिभिः पन्था स्समानि विषमाणि च।रक्षिणश्चानुसम्यान्तु पथि दुर्गविचारकाः।।2.79.13।।
শিল্পীসকলে পথ সাজু কৰক—অসমান ঠাইবোৰ সমান কৰক; আৰু দুৰ্গম ভূমি বিচাৰ কৰাত নিপুণ ৰক্ষীসকলে পথত সংগ দিওক।
Verse 14
एवं सम्भाषमाणं तं रामहेतोर्नृपात्मजम्।प्रत्युवाच जनस्सर्व श्श्रीमद्वाक्यमनुत्तमम्।।2.79.14।।
ৰামৰ হিতাৰ্থে সেই ৰাজকুমাৰে এইদৰে ক’বলৈ ধৰাত, সকলো জনে তেওঁক অনুত্তম আৰু শ্ৰীময় মঙ্গলবচনেৰে প্ৰত্যুত্তৰ দিলে।
Verse 15
एवं ते भाषमाणस्य पद्मा श्रीरुपतिष्ठतात्।यस्त्वं ज्येष्ठे नृपसुते पृथिवीं दातुमिच्छसि।।2.79.15।।
তুমি এইদৰে ক’বলৈ ধৰিছা—হে ৰজাৰ জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ, পৃথিৱী (ৰাজ্য) দান কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰিছা—সেয়ে পদ্মা শ্ৰী (লক্ষ্মীদেৱী) তোমাক অনুগ্ৰহ কৰক।
Verse 16
अनुत्तमं तद्वचनं नृपात्मजप्रभाषितं संश्रवणे निशम्य च।प्रहर्षजास्तं प्रति बाष्पबिन्दवो निपेतुरार्यानननेत्रसम्भवाः।।2.79.16।।
ৰাজকুমাৰে উচ্চাৰিত সেই অনুত্তম বচন শ্ৰৱণগোচৰ হোৱামাত্ৰে, আৰ্যজনৰ মুখ আৰু নয়নৰ পৰা হৰ্ষজ অশ্ৰুবিন্দু তেওঁৰ প্ৰতি ঝৰি পৰিল।
Verse 17
ऊचुस्ते वचनमिदं निशम्य हृष्टा स्सामात्या स्सपरिषदो वियातशोकाः।पन्थानं नरवर भक्तिमान् जनश्च व्यादिष्टस्तव वचनाच्च शिल्पिवर्गः।।2.79.17।
তোমাৰ বচন শুনি, শোকমুক্ত মন্ত্ৰীসকল আৰু পৰিষদসদস্যসকল আনন্দিত হৈ ক’লে: “হে নৰশ্ৰেষ্ঠ, তোমাৰ আদেশমতে ভক্তিমান নাগৰিকসকল আৰু শিল্পীবৰ্গক পথ প্ৰস্তুত কৰিবলৈ নিযুক্ত কৰা হৈছে।”
Frequently Asked Questions
Bharata faces a legitimacy dilemma: accept a politically expedient coronation in a leaderless kingdom or uphold dynastic and moral law by insisting that the eldest, Rama, alone deserves kingship. He chooses refusal and commits to restoring Rama.
Authority is not merely positional but dharmic: Bharata’s renunciation, fidelity to tradition, and prioritization of rightful order show that moral restraint can be a higher form of sovereignty than immediate power.
The sarga emphasizes the forest as the exile-space to be traversed, and the cultural-ritual landmarks of kingship—abhiṣeka materials, processional precedence, and the sacrificial-fire simile (havyavāha from adhvara)—to frame Rama’s return as both political and sacred restoration.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.