Sarga 44

Verse 1

विलपन्ती तथा तां तु कौसल्यां प्रमदोत्तमाम्।इदं धर्मे स्थिता धर्म्यं सुमित्रा वाक्यमब्रवीत्।।।।

স্ত্ৰীসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠা কৌসল্যা এইদৰে বিলাপ কৰি থাকোঁতে, ধৰ্মত স্থিৰ সুমিত্ৰাই তেখেতীক ধৰ্ম্য আৰু ন্যায়সঙ্গত বাক্য ক’লে।

Verse 2

तवार्ये सद्गुणैर्युक्तः पुत्र स्स पुरुषोत्तमः।किं ते विलपितेनैवं कृपणं रुदितेन वा।।।।

হে আৰ্যে, তোমাৰ পুত্ৰ সৎগুণেৰে যুক্ত পুৰুষোত্তম। এনেদৰে কৃপণ বিলাপ বা অসহায় কান্দোনে কি লাভ?

Verse 3

यस्तवार्ये गतः पुत्रस्त्यक्त्वा राज्यं महाबलः।साधु कुर्वन् महात्मानं पितरं सत्यवादिनम्।।।।शिष्टैराचरिते सम्यक्छश्वत्प्रेत्यफलोदये।रामो धर्मे स्थित श्रेष्ठो न स शोच्यः कदाचन।।।।

হে আৰ্যে, তোমাৰ মহাবলী পুত্ৰে ৰাজ্য ত্যাগ কৰি গ’ল—মহাত্মা, সত্যবাদী পিতাৰ ধৰ্মময় বাক্য পালন কৰিবলৈ। শিষ্টজনে যথাযথভাৱে আচৰণ কৰা, পৰলোকত চিৰস্থায়ী ফল দিয়া শ্ৰেষ্ঠ পথ—সেই ধৰ্মত ৰাম স্থিত; সেয়ে ৰাম কেতিয়াও শোকযোগ্য নহয়।

Verse 4

यस्तवार्ये गतः पुत्रस्त्यक्त्वा राज्यं महाबलः।साधु कुर्वन् महात्मानं पितरं सत्यवादिनम्।।2.44.3।।शिष्टैराचरिते सम्यक्छश्वत्प्रेत्यफलोदये।रामो धर्मे स्थित श्रेष्ठो न स शोच्यः कदाचन।।2.44.4।।

হে আৰ্যে, তোমাৰ মহাবলী পুত্ৰে ৰাজ্য ত্যাগ কৰি গ’ল—মহাত্মা, সত্যবাদী পিতাৰ ধৰ্মময় বাক্য পালন কৰিবলৈ। শিষ্টজনে যথাযথভাৱে আচৰণ কৰা, পৰলোকত চিৰস্থায়ী ফল দিয়া শ্ৰেষ্ঠ পথ—সেই ধৰ্মত ৰাম স্থিত; সেয়ে ৰাম কেতিয়াও শোকযোগ্য নহয়।

Verse 5

वर्तते चोत्तमां वृत्तिं लक्ष्मणोऽस्मिन् सदानघः।दयावान् सर्वभूतेषु लाभस्तस्य महात्मनः।।।।

সদা নিৰ্দোষ লক্ষ্মণে এই বিষয়ত উত্তম আচৰণ বজাই ৰাখিছে; সকলো ভূতৰ প্ৰতি দয়ালু সেই মহাত্মাৰ বাবে ই সত্যই এক মহালাভ।

Verse 6

अरण्यवासे यद्दुःखं जानती वै सुखोचिता।अनुगच्छति वैदेही धर्मात्मानं तवात्मजम्।।।।

সুখ-সুবিধাত অভ্যস্ত বিদেহৰ ৰাজকুমাৰী বৈদেহী সীতাই অৰণ্যবাসৰ দুখ জানিও ধাৰ্মিক আপোনাৰ পুত্ৰক অনুসৰণ কৰি গৈছে।

Verse 7

कीर्तिभूतां पताकां यो लोके भ्रमयति प्रभुः।धर्मसत्यव्रतधनः किं न प्राप्तस्तवात्मजः।।।।

ধৰ্ম, সত্য আৰু ব্ৰত-নিষ্ঠাই যাৰ ধন, সেই সক্ষম আপোনাৰ পুত্ৰই জগতত কীৰ্তিৰ পতাকা উৰুৱাইছে; তেনে পুত্ৰৰ বাবে কি অপ্রাপ্ত থাকিব?

Verse 8

व्यक्तं रामस्य विज्ञाय शौचं माहात्म्यमुत्तमम्।न गात्रमंशुभि स्सूर्य स्सन्तापयितुमर्हति।।।।

ৰামৰ নিৰ্মল শৌচ আৰু উত্তম মাহাত্ম্য বুজি স্পষ্ট যে সূৰ্যও নিজৰ দহক কিৰণেৰে তেওঁৰ দেহক সন্তাপ দিবলৈ সাহস নকৰে।

Verse 9

शिवस्सर्वेषु कालेषु काननेभ्यो विनिस्सृतः।राघवं युक्तशीतोष्णस्सेविष्यति सुखोऽनिलः।।।।

সকলো ঋতুত বনাঞ্চলৰ পৰা ওলাই অহা, শীত-উষ্ণত সমভাবে সংযত, কল্যাণকাৰী আৰু সুখদায়ক বায়ুৱে ৰাঘৱক সেৱা কৰিব।

Verse 10

शयानमनघं रात्रौ पितेवाभिपरिष्वजन्।रश्मिभि स्संस्पृशन् शीतैश्चन्द्रमाह्लादयिष्यति।।।।

ৰাতি নিৰ্দোষ ৰাম শয়ন কৰিলে, চন্দ্ৰমাই শীতল কিৰণেৰে তেখেতক স্পৰ্শ কৰি আনন্দ দিব—যেন পিতাই পুত্ৰক আলিঙ্গন কৰে।

Verse 11

ददौ चास्त्राणि दिव्यानि यस्मै ब्रह्मा महौजसे।दानवेन्द्रं हतं दृष्ट्वा तिमिध्वजसुतं रणे।।।।स शूरः पुरुषव्याघ्रः स्वबाहुबलमाश्रितः।असन्त्रस्तोऽप्यरणस्थो वेश्मनीव निवत्स्यति।।।।

মহাতেজস্বী ৰামক ব্ৰহ্মসম বিশ্ৱামিত্ৰে দিৱ্য অস্ত্ৰ দান কৰিলে; কিয়নো তেওঁ ৰণত তিমিধ্বজৰ পুত্ৰ, দানৱসকলৰ অধিপতি সুবাহুক ৰামে বধ কৰা দেখিছিল। সেই শূৰ, পুৰুষব্যাঘ্ৰ, নিজৰ ভুজবলৰ আশ্ৰয়ে, নিৰ্ভয়ে অৰণ্যতো নিজৰ প্ৰাসাদত থকা দৰে বাস কৰিব।

Verse 12

ददौ चास्त्राणि दिव्यानि यस्मै ब्रह्मा महौजसे।दानवेन्द्रं हतं दृष्ट्वा तिमिध्वजसुतं रणे।।2.44.11।।स शूरः पुरुषव्याघ्रः स्वबाहुबलमाश्रितः।असन्त्रस्तोऽप्यरणस्थो वेश्मनीव निवत्स्यति।।2.44.12।।

মহাতেজস্বী ৰামক ব্ৰহ্মসম বিশ্ৱামিত্ৰে দিৱ্য অস্ত্ৰ দান কৰিলে, কিয়নো তেওঁ ৰণত তিমিধ্বজৰ পুত্ৰ দানৱাধিপতি সুবাহুক ৰামে বধ কৰা দেখিছিল। সেই নিৰ্ভয় শূৰে নিজৰ ভুজবলৰ আশ্ৰয়ে অৰণ্যতো নিজৰ প্ৰাসাদত থকা দৰে বাস কৰিব।

Verse 13

यस्येषुपथमासाद्य विनाशं यान्ति शत्रवः।कथं न पृथिवी तस्य शासने स्थातुमर्हति।।।।

যাৰ বাণৰ পৰিসৰত আহি শত্রুসকল বিনাশ পায়, তেনেহ’লে তেখেতৰ শাসনৰ অধীনত পৃথিৱী কেনেকৈ স্থিৰ হৈ থাকিবলৈ অযোগ্য হ’ব?

Verse 14

या श्री श्शौर्यं च रामस्य या च कल्याणसत्वता।निवृत्तारण्यवास स्स क्षिप्रं राज्यमवाप्स्यति।।।।

ৰামৰ শ্ৰী, শৌৰ্য আৰু কল্যাণময় অন্তঃসত্ত্বতাৰে যুত তেওঁ, অৰণ্যবাস শেষ হ’লে শীঘ্ৰেই ৰাজ্য লাভ কৰিব।

Verse 15

सूर्यस्यापि भवेत्सूर्यो ह्यग्नेरग्नि प्रभोः प्रभुः।श्रियः श्रीश्च भवेदग्र्या कीर्तिः कीर्त्याः क्षमाक्षमा।।।।दैवतं दैवतानां च भूतानां भूतसत्तमः।तस्य के ह्यगुणा देवि वने वाप्यथवा पुरे।।।।

হে দেৱী, সূৰ্যৰ বাবে তেওঁ সূৰ্য সদৃশ; অগ্নিৰ বাবে অগ্নি সদৃশ; প্ৰভুসকলৰ বাবে প্ৰভু; শ্ৰীৰ বাবে শ্ৰেষ্ঠ শ্ৰী; কীৰ্তিৰ বাবে অগ্ৰ কীৰ্তি; আৰু ক্ষমাশীলৰ বাবে ক্ষমা স্বয়ং। দেৱতাসকলৰ মাজত দেৱতা, ভূতসকলৰ মাজত ভূতসত্তম—তেওঁত দোষ ক’ত, বনত হওক বা নগৰত?

Verse 16

सूर्यस्यापि भवेत्सूर्यो ह्यग्नेरग्नि प्रभोः प्रभुः।श्रियः श्रीश्च भवेदग्र्या कीर्तिः कीर्त्याः क्षमाक्षमा।।2.44.15।।दैवतं दैवतानां च भूतानां भूतसत्तमः। तस्य के ह्यगुणा देवि वने वाप्यथवा पुरे।।2.44.16।।

হে দেৱী, তেওঁ দেৱতাসকলৰো দেৱতা আৰু সকলো ভূতৰ মাজত ভূতসত্তম। বনত হওক বা নগৰত—তেওঁত দোষ ক’ত?

Verse 17

पृथिव्या सह वैदेह्या श्रिया च पुरुषर्षभः।क्षिप्रं तिसृभिरेताभि स्सह रामोऽभिषेक्ष्यते।।।।

পৃথিৱী, বৈদেহী (সীতা) আৰু শ্ৰী—এই তিনিজণৰ সৈতে পুৰুষর্ষভ ৰামৰ শীঘ্ৰেই অভিষেক হ’ব।

Verse 18

दुःखजं विसृजन्त्यस्रं निष्क्रामन्तमुदीक्ष्य यम्।अयोध्यायां जनास्सर्वे शोकवेगसमाहताः।।।कुशचीरधरं देवं गच्छन्तमपराजितम्।सीतेवानुगता लक्ष्मी स्तस्य किं नाम दुर्लभम्।।।।

অযোধ্যাৰ সকলো জনে তেওঁক প্ৰস্থান কৰা দেখি শোকৰ বেগে আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈ দুঃখজনিত অশ্ৰু বিসৰ্জন কৰিলে। তথাপি তেওঁ কুশ-চীৰ ধাৰণ কৰি দেৱসদৃশ অজেয় ৰূপে আগবাঢ়িল; আৰু লক্ষ্মী যেন সীতাই হৈ তেওঁৰ পিছে পিছে অনুগতা হ’ল। এনে পুৰুষৰ বাবে দুৰ্লভ বুলিবলৈ কি থাকে?

Verse 19

दुःखजं विसृजन्त्यस्रं निष्क्रामन्तमुदीक्ष्य यम्।अयोध्यायां जनास्सर्वे शोकवेगसमाहताः।2.44.18।।कुशचीरधरं देवं गच्छन्तमपराजितम्।सीतेवानुगता लक्ष्मी स्तस्य किं नाम दुर्लभम्।।2.44.19।।

তেওঁ প্ৰস্থান কৰা দেখি অযোধ্যাৰ সকলো জন শোকৰ বেগত আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈ দুখজন্য অশ্ৰু বিসৰ্জন কৰিলে। তথাপি অপৰাজিত দিৱ্য ৰাম কুশ আৰু বল্কল ধাৰণ কৰি আগবাঢ়িল; সীতাৰ দৰে লক্ষ্মীয়েও তেওঁক অনুসৰণ কৰিলে। এনে প্ৰভুৰ বাবে অদুৰ্লভ কি আছে?

Verse 20

धनुर्ग्रहवरो यस्य बाणखड्गास्त्रभृत्स्वयम्।लक्ष्मणो व्रजति ह्यग्रे तस्य किं नाम दुर्लभम्।।।।

যাৰ আগত ধনুৰ্গ্ৰহণত শ্ৰেষ্ঠ লক্ষ্মণ আগবাঢ়ি যায় আৰু তেওঁ নিজেই বাণ, খড়্গ আৰু অস্ত্ৰ ধাৰণ কৰিছে—সেই ৰামৰ বাবে অদুৰ্লভ কি?

Verse 21

निवृत्तवनवासं तं द्रष्टासि पुनरागतम्।जहिशोकं च मोहं च देवि सत्यं ब्रवीमि ते।।।।

হে দেৱী, বনবাস সম্পূৰ্ণ কৰি তেওঁ পুনৰ উভতি আহিব—তুমি তেওঁক দেখা পাবা। শোক আৰু মোহ ত্যাগ কৰা; মই তোমাক সত্যই কওঁ।

Verse 22

शिरसा चरणावेतौ वन्दमानमनिन्दितेपुनर्द्रक्ष्यसि कल्याणि पुत्रं चन्द्रमिवोदितम्।।।।

হে অনিন্দিতে, হে কল্যাণী, তুমি পুনৰ তোমাৰ পুত্ৰক উদিত চন্দ্ৰৰ দৰে দেখা পাবা; তেওঁ শিৰ নত কৰি তোমাৰ চৰণদ্বয়ক বন্দনা কৰিব।

Verse 23

पुनः प्रविष्टं दृष्ट्वा तमभिषिक्तं महाश्रियम्।समुत्स्रक्ष्यसि नेत्राभ्यां क्षिप्रमानन्दजं पयः।।।।

পুনৰ প্ৰৱেশ কৰা, অভিষিক্ত আৰু মহাশ্ৰীৰে দীপ্ত সেইজনক দেখি, তোমাৰ দুয়ো চকুৰ পৰা আনন্দজনিত অশ্ৰু শীঘ্ৰে ঝৰি পৰিব।

Verse 24

मा शोको देवि दुःखं वा न रामे दृश्यतेऽशिवम्।क्षिप्रं द्रक्ष्यसि पुत्रं त्वं ससीतं सहलक्ष्मणम्।।।।

দেৱী, শোক বা দুখ নকৰিবা; ৰামত কোনো অশুভ দেখা নাযায়। তুমি শীঘ্ৰে সীতাসহ আৰু লক্ষ্মণসহ তোমাৰ পুত্ৰক পুনৰ দৰ্শন কৰিবা।

Verse 25

त्वया शेषो जनश्चैव समाश्वास्यो यदाऽनघे।किमिदानीमिदं देवि करोषि हृदि विक्लबम्।।।।

হে অনঘে দেৱী, যিসকল লোক অৱশিষ্ট আছে তেওঁলোকক আশ্বাস দিবলগীয়া তুমিয়েই; তেন্তে এতিয়া কিয় তুমি নিজৰ হৃদয়ক ভয়ত বিকল কৰি তুলিছা?

Verse 26

नार्हा त्वं शोचितुं देवि यस्यास्ते राघवस्सुतः।न हि रामात्परो लोके विद्यते सत्पथे स्थितः।।।।

দেৱী, তুমি শোক কৰিবলৈ যোগ্য নহয়; ৰঘুবংশজ ৰাম তোমাৰ পুত্ৰ। সৎপথত দৃঢ়ভাৱে স্থিত ৰামতকৈ শ্ৰেষ্ঠ এই লোকত কোনো নাই।

Verse 27

अभिवादयमानं तं दृष्ट्वा ससुहृदं सुतम्।मुदाऽश्रृ मोक्ष्यसे क्षिप्रं मेघलेखेव वार्षिकी।।।।

সুহৃদসকলৰ সৈতে থকা, তোমাক অভিবাদন কৰা তোমাৰ পুত্ৰক দেখি, তুমি শীঘ্ৰে আনন্দাশ্ৰু ঝৰাবা—যেন বৰ্ষাকালৰ মেঘৰেখাই বৰষুণ ঢালি দিয়ে।

Verse 28

पुत्रस्ते वरदः क्षिप्रमयोध्यां पुनरागतः।पाणिभ्यां मृदुपीनाभ्यां चरणौ पीडयिष्यति।।।।

তোমাৰ পুত্ৰ—বৰদাতা—শীঘ্ৰেই পুনৰ অযোধ্যালৈ উভতি আহিব; আৰু নিজৰ কোমল, পূৰ্ণ হাতদ্বয়ে তোমাৰ চৰণ দুটা চেপি সেৱা কৰিব।

Verse 29

अभिवाद्य नमस्यन्तं शूरं ससुहृदं सुतम्।मुदाऽस्रैः प्रोक्ष्यसि पुनर्मेघराजिरिवाचलम्।।।।

সুহৃদসকলৰ সৈতে তোমাৰ শূৰ পুত্ৰে অভিবাদন কৰি নমস্কাৰ কৰিব; তেতিয়া তুমি আনন্দাশ্ৰুৰে তাক পুনৰ সিঞ্চিব—যেনেকৈ মেঘৰাজিয়ে পৰ্বতক ভিজাই তোলে।

Verse 30

आश्वासयन्ती विविधैश्च वाक्यैर्वाक्योपचारे कुशलाऽनवद्या।रामस्य तां मातरमेवमुक्त्वादेवी सुमित्रा विरराम रामा।।।।

এইদৰে ৰামৰ মাতৃক নানা ধৰণৰ বাক্যৰে আশ্বাস দি, বাক্যোপচাৰত কুশলী, অনবদ্যা আৰু স্বভাৱত সৌম্যা দেৱী সুমিত্ৰা নীৰৱ হ’ল।

Verse 31

निशम्य तल्लक्ष्मणमातृवाक्यंरामस्य मातुर्नरदेवपत्न्या:।सद्यश्शरीरे विननाश शोकःशरद्गतो मेघ इवाल्पतोयः।।।।

লক্ষ্মণৰ মাতৃৰ সেই বাক্য শুনি, নৰদেৱপত্নী—ৰামৰ মাতৃৰ—দেহত থকা শোক তৎক্ষণাৎ লয় গ’ল; যেন শৰত্কালত অল্পজলীয়া মেঘ বিলীন হয়।