Sarga 29
सीताया वनगमननिश्चयः — Sita’s Resolve to Accompany Rama to the Forest
अयोध्याकाण्ड
সৰ্গ ২৯ত সীতাই ৰামৰ সৈতে বনলৈ যোৱাৰ সিদ্ধান্তত অটল থাকে আৰু ৰামৰ অনিচ্ছাৰ বিৰুদ্ধে যুক্তি দৰ্শায়। চকুৰ পানীৰে সীতাই কয় যে স্বামীৰ অবিহনে জীয়াই থকাটো মৃত্যুৰ সমান। তেওঁ যুক্তি দিয়ে যে ৰামৰ সান্নিধ্যত বনৰ কষ্টবোৰো সুখলৈ ৰূপান্তৰিত হ’ব আৰু ৰামৰ উপস্থিতিয়ে তেওঁক সকলো বিপদৰ পৰা সুৰক্ষিত কৰিব। সীতাই বৈদিক পৰম্পৰাৰ কথা উল্লেখ কৰি কয় যে এগৰাকী পত্নী মৃত্যুৰ পিছতো স্বামীৰ সৈতেই থাকে। তেওঁ পূৰ্বৰ ভৱিষ্যদ্বাণীসমূহৰ কথাও সোঁৱৰাই দিয়ে য’ত তেওঁৰ বনবাসৰ কথা উল্লেখ আছিল। সীতাই চৰম সতৰ্কবাণী দিয়ে যে যদি তেওঁক লৈ যোৱা নহয়, তেন্তে তেওঁ বিষ, জুই বা পানীৰ দ্বাৰা প্ৰাণ ত্যাগ কৰিব। ৰামে তেওঁক শান্ত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে যদিও বনৰ বিপদৰ কথা ভাবি সন্মতি নিদিয়ে।
Shlokas
Verse 1
एतत्तु वचनं श्रुत्वा सीता रामस्य दुःखिता।प्रसक्ताश्रुमुखी मन्दमिदं वचनमब्रवीत्।।।।
ৰামৰ বাক্য শুনি সীতা দুখিত হ’ল; অবিৰত অশ্ৰু বোৱা মুখেৰে, মৃদু আৰু ক্ষীণ স্বৰত সীয়ে এই বাক্য ক’লে।
Verse 2
ये त्वया कीर्तिता दोषा वने वस्तव्यतां प्रति।गुणानित्येव तान्विद्धि तव स्नेहपुरस्कृतान्।।।।
বনৰ বাস সম্পৰ্কে তুমি যি দোষ ক’লা, সিহঁতক দোষ বুলি নহয়—গুণ বুলি জানিবা; কিয়নো তোমাৰ স্নেহক আগত ৰাখি সিহঁত সহ্য কৰা যাব।
Verse 3
मृगा स्सिंहा गजाश्चैव शार्दूला श्शरभास्तथा।पक्षिण स्सृमराश्चैव ये चान्ये वनचारिणः।।।।अदृष्टपूर्वरूपत्वात्सर्वे ते तव राघव।रूपं दृष्ट्वाऽपसर्पेयुर्भये सर्वे हि बिभ्यति।।।।
মৃগ, সিংহ, গজ, ব্যাঘ্ৰ আৰু শৰভ; পক্ষী, সৃমৰ আৰু অন্যান্য বনচৰ প্ৰাণীসকল—হে ৰাঘৱ, তোমাৰ ৰূপ আগতে কেতিয়াও নেদেখা বাবে, তোমাক দেখামাত্ৰে সকলোৱে ভয়তে আঁতৰি যাব; কিয়নো ভয় উদয় হ’লে সকলো জীৱই ভীত হয়।
Verse 4
मृगा स्सिंहा गजाश्चैव शार्दूला श्शरभास्तथा। पक्षिण स्सृमराश्चैव ये चान्ये वनचारिणः।।2.29.3।।अदृष्टपूर्वरूपत्वात्सर्वे ते तव राघव। रूपं दृष्ट्वाऽपसर्पेयुर्भये सर्वे हि बिभ्यति।।2.29.4।।
মৃগ, সিংহ, গজ, ব্যাঘ্ৰ আৰু শৰভ; পক্ষী, সৃমৰ আৰু অন্যান্য বনচৰ প্ৰাণীসকল—হে ৰাঘৱ, তোমাৰ ৰূপ আগতে কেতিয়াও নেদেখা বাবে, তোমাক দেখামাত্ৰে সকলোৱে ভয়তে আঁতৰি যাব; কিয়নো ভয় উদয় হ’লে সকলো জীৱই ভীত হয়।
Verse 5
त्वया च सह गन्तव्यं मया गुरुजनाज्ञया।त्वद्वियोगेन मे राम त्यक्तव्यमिह जीवितम्।।।।
গুৰুজনৰ আজ্ঞামতে মই তোমাৰ সৈতে যাবই লাগিব। হে ৰাম, তোমাৰ বিয়োগ হ’লে মই ইয়াতেই জীৱন ত্যাগ কৰিবলগীয়া হ’ম।
Verse 6
न हि मां त्वत्समीपस्थामपि शक्नोतिराघव।सुराणामीश्वर श्शक्रः प्रधर्षयितुमोजसा।।।।
হে ৰাঘৱ, মই তোমাৰ সমীপত থাকিলে, দেৱসকলৰ ঈশ্বৰ শক্ৰও নিজৰ সকলো বল-প্ৰতাপে মোক পীড়া দিব নোৱাৰে।
Verse 7
पतिहीना तु या नारी न सा शक्ष्यति जीवितुम्।काममेवं विधं राम त्वया मम निदर्शितम्।।।।
পতিহীনা নাৰী সঁচাকৈ জীৱন ধাৰণ কৰিব নোৱাৰে। হে ৰাম, এই সত্য তুমি মোক স্পষ্টকৈ দেখুৱাই দিছা।
Verse 8
अथ चापि महाप्राज्ञ ब्राह्मणानां मया श्रुतम्।पुरा पितृगृहे सत्यं वस्तव्यं किल मे वने।।।।
হে মহাপ্ৰাজ্ঞ, পূৰ্বে পিতৃগৃহত মই ব্ৰাহ্মণসকলৰ পৰা এটা সত্য বচন শুনিছিলোঁ—মোক নিশ্চয়কৈ বনতে বাস কৰিব লাগিব বুলি।
Verse 9
लक्षणिभ्यो द्विजातिभ्य श्शृत्वाऽहं वचनं पुरा।वनवासकृतोत्साहा नित्यमेव महाबल।।।।
হে মহাবলৱান! পূৰ্বতে দ্বিজ হস্তসামুদ্ৰিকসকলৰ বাক্য শুনি, তেতিয়াৰ পৰাই বনবাসৰ বাবে দৃঢ় সংকল্পেৰে মই সদায় উৎসাহিত হৈ আছোঁ।
Verse 10
आदेशो वनवासस्य प्राप्तव्य स्स मया किल।सा त्वया सह तत्राहं यास्यामि प्रिय नान्यथा।।।।
হে প্ৰিয়, বনবাসৰ এই আদেশ মোৰো নিশ্চয়েই প্ৰাপ্য; আৰু তাত মই তোমাৰ সৈতে হিয়াই যাম—অন্যথা নহয়।
Verse 11
कृतादेशा भविष्यामि गमिष्यामि सह त्वया।कालश्चायं समुत्पन्न स्सत्यवाग्भवतु द्विजः।।।।
মই আদেশ পালন কৰিম; তোমাৰ সৈতে গমিম। এইয়েই নিৰ্ধাৰিত সময়—যি দ্বিজে আগতে এই কথা কৈছিল, সি সত্যবাক্ প্ৰমাণিত হওক।
Verse 12
वनवासेऽभिजानामि दुःखानि बहुथा किल।प्राप्यन्ते नियतं वीर पुरुषैरकृतात्मभिः।।।।
হে বীৰ, মই ভালদৰে জানো যে বনবাসত নানা প্ৰকাৰৰ দুখ-কষ্ট আহে; কিন্তু তেনে দুখ নিতান্তই আত্মসংযম নকৰা অকৰিতাত্মা পুৰুষসকলৰ ওপৰতে পৰে।
Verse 13
कन्यया च पितुर्गेहे वनवास श्शृतो मया।भिक्षिण्या स्साधुवृत्ताया मम मातुरिहाग्रतः।।।।
মই পিতৃগৃহত কন্যা হৈ থাকোঁতেই বনবাসৰ কথা শুনিছিলোঁ; মোৰ মাতৃৰ সন্মুখতে সৎবৃত্তিৰ এক ভিক্ষুণী নাৰীয়ে সেই কথা কৈছিল।
Verse 14
प्रसादितश्च वै पूर्वं त्वं मे बहुतिथं प्रभो।गमनं वनवासस्य काङ्क्षितं हि सह त्वया।।।।
হে প্ৰভু, বহু আগতেই মোৰ বহু অনুৰোধত আপুনি দীৰ্ঘকাল কৃপা কৰি প্ৰসন্ন হৈছিল; কিয়নো আপোনাৰ সৈতে বনলৈ যোৱাৰ ইচ্ছা মোৰ অন্তৰত সত্যই আছিল।
Verse 15
कृतक्षणाऽहं भद्रं ते गमनं प्रति राघव।वनवासस्य शूरस्य चर्या हि मम रोचते।।।।
হে ৰাঘৱ, এই প্ৰস্থানলৈ মই দিন গণি আছিলোঁ—তোমাৰ মঙ্গল হওক। কিয়নো মোৰ শূৰ প্ৰিয়ৰ বনবাসৰ জীৱনচৰ্যা মোৰ মনত সত্যই ৰুচে (সঙ্গী হ’বলৈ)।
Verse 16
शुद्धात्मन्प्रेमभावाध्दि भविष्यामि विकल्मषा।भर्तारमनुगच्छन्ती भर्ता हि मम दैवतम्।।।।
হে শুদ্ধাত্মা, প্ৰেমভাৱে ভৰ্তাক অনুগমন কৰিলে মই নিৰ্মল, বিকল্মষা হৈ থাকিম; কিয়নো মোৰ বাবে ভৰ্তাই দেৱতা-সদৃশ।
Verse 17
प्रेत्यभावे हि कल्याण स्सङ्गमो मे सह त्वया।श्रुतिर्हि श्रूयते पुण्या ब्राह्मणानां यशस्विनाम्।।।।इहलोके च पितृभिर्या स्त्री यस्य महामते।अद्भिर्दत्ता स्वधर्मेण प्रेत्यभावेऽपि तस्य सा।।।।
হে কল্যাণময় মহামতে, মৃত্যুৰ পাছতো তোমাৰ সৈতে মোৰ সংগম শুভ। যশস্বী ব্ৰাহ্মণসকলে পাঠ কৰা পুণ্য শ্ৰুতি এইদৰে কয়—এই লোকত পিতৃসকলে স্বধৰ্ম অনুসাৰে জলদান-বিধিৰে যাক স্ত্ৰী দান কৰে, সেই স্ত্ৰী প্ৰেত্যভাৱতো সেই পতিৰেই হয়।
Verse 18
प्रेत्यभावे हि कल्याण स्सङ्गमो मे सह त्वया। श्रुतिर्हि श्रूयते पुण्या ब्राह्मणानां यशस्विनाम्।।2.29.17।।इहलोके च पितृभिर्या स्त्री यस्य महामते। अद्भिर्दत्ता स्वधर्मेण प्रेत्यभावेऽपि तस्य सा।।2.29.18।।
আৰু হে মহামতে, এই লোকতেই পিতৃসকলে স্বধৰ্ম অনুসাৰে জলদান-বিধিৰে যাক স্ত্ৰী দান কৰে, সেই স্ত্ৰী মৃত্যুৰ পাছতো সেই পুৰুষৰেই বুলি গণ্য হয়।
Verse 19
एवमस्मात्स्वकां नारीं सुवृत्तां हि पतिव्रताम्।नाभिरोचयसे नेतुं त्वं मां केनेह हेतुना।।।।
তেন্তে, সুৱৃত্তা আৰু পতিব্ৰতা তোমাৰ নিজৰ পত্নী মই—মোক ইয়াৰ পৰা লৈ যাবলৈ তুমি কিয় সন্মতি দিয়া নাই? এতিয়া ইয়াত কিহৰ হেতু থাকিব পাৰে?
Verse 20
भक्तां पतिव्रतां दीनां मां समां सुखदुःखयोः।नेतुमर्हसि काकुत्स्थ समान सुखदुःखिनीम्।।।।
হে কাকুৎস্থ! ভক্তা, পতিব্ৰতা আৰু দীন মই—সুখ-দুখত তোমাৰ সমান হৈ, তোমাৰ কল্যাণ আৰু বিপদ দুয়োটাতে সহভাগিনী—মোক লগত লৈ যোৱা তোমাৰ উচিত।
Verse 21
ययदि मां दुःखितामेवं वनं नेतुं न चेच्छसि।विषमग्निं जलं वाऽहमास्थास्ये मृत्युकारणात्।।।।
যদি তুমি এইদৰে দুখিত হোৱা মোক বনলৈ লৈ যাবলৈ নেচাহা, তেন্তে মৃত্যুৰ কাৰণ বিচাৰি মই বিষ, অগ্নি বা জলৰ আশ্ৰয় ল’ম।
Verse 22
एवं बहुविधं तं सा याचते गमनं प्रति।नानुमेने महाबाहुस्तां नेतुं विजनं वनम्।।।।
এনেদৰে গমনৰ বিষয়ে সি বহু প্ৰকাৰ অনুৰোধ কৰিছিল; কিন্তু মহাবাহু ৰামে তাক নিৰ্জন বনলৈ লৈ যাবলৈ সন্মতি নিদিলে।
Verse 23
एवमुक्ता तु सा चिन्तां मैथिली समुपागता।स्नापयन्तीव गामुष्णैरश्रुभिर्नयनच्युतैः।।।।
এনেদৰে কোৱা হোৱাত বৈদেহী মৈথিলী চিন্তাত নিমগ্ন হ’ল; চকুৰ পৰা ঝৰা উষ্ণ অশ্ৰুৰে যেন পৃথিৱীক স্নান কৰাইছে।
Verse 24
चिन्तयन्तीं तथा तां तु निवर्तयितुमात्मवान्।ताम्रोष्ठीं स तदा सीतां काकुत्स्थो बह्वसान्त्वयत्।।।।
তাক এনেদৰে চিন্তিত দেখি আত্মসংযমী কাকুৎস্থ ৰামে, তাম্ৰবৰ্ণ অধৰযুক্ত সীতাদেৱীক, উভতাই আনিবলৈ বহু প্ৰকাৰে সান্ত্বনা দিলে।
Frequently Asked Questions
The dilemma is whether Sita should be permitted to join Rama in a hazardous forest exile: Sita frames accompaniment as marital duty and existential necessity, while Rama withholds consent to protect her from the desolation and risks of vanavasa.
The dialogue models how dharma is argued through layered pramāṇas—affection, social duty, scriptural testimony, and destiny—while also highlighting that ethical intention (to protect) can conflict with another’s dharmic self-understanding (to accompany and share fate).
The chapter emphasizes the cultural institution of marriage via the ‘water-gifting’ rite (adbhir-dattā) and the forest (vana/vanavasa) as a civilizational counter-space marked by wildlife and austerity, rather than naming a specific forest locale.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.