Sarga 20

Verse 1

तस्मिंस्तु पुरुषव्याघ्रे निष्क्रामति कृताञ्जलौ।आर्तशब्दो महान् जज्ञे स्त्रीणामन्तःपुरे तदा।।।।

সেই সময়ত পুৰুষব্যাঘ্ৰ ৰাম কৃতাঞ্জলি হৈ বাহিৰ ওলাই যেতিয়া গৈছিল, তেতিয়া অন্তঃপুৰৰ স্ত্ৰীসকলৰ মাজত মহা আৰ্তনাদ উঠিল।

Verse 2

कृत्येष्वचोदितः पित्रा सर्वस्यान्तःपुरस्य च।गतिर्यश्शरणं चापि स रामोऽद्य प्रवत्स्यति।।।।

পিতৃয়ে আদেশ নকৰিলেও, অন্তঃপুৰৰ কৰ্তব্যত বদ্ধ নোহোৱাতেও, সমগ্ৰ অন্তঃপুৰৰ গতি-শৰণ আৰু ৰক্ষাকৰ্তা যি ৰাম আছিল—সেই ৰামেই আজি বনবাসলৈ প্ৰস্থান কৰিছে।

Verse 3

कौशल्यायां यथा युक्तो जनन्यां वर्तते सदा।तथैव वर्ततेऽस्मासु जन्मप्रभृति राघवः।।।।

যেনেকৈ ৰাঘৱে সদায় নিজৰ মাতৃ কৌশল্যাৰ প্ৰতি যথোচিত আচৰণ কৰে, তেনেকৈ জন্মৰ পৰাই তেওঁ আমাৰ সকলোৰে প্ৰতিও আচৰণ কৰি আহিছে।

Verse 4

न क्रुध्यत्यभिशप्तोऽपि क्रोधनीयानि वर्जयन्।क्रुद्धान्प्रसादयन्सर्वान् स इतोऽद्य प्रवत्स्यति।।।।

যি ক্ৰোধজনক কৰ্ম বর্জন কৰে, ক্ৰুদ্ধসকলকো প্ৰসন্ন কৰে, আৰু শাপ পাইলেও ক্ৰোধ নকৰে—সেই ৰাম আজি ইয়াৰ পৰা বনবাসলৈ প্ৰস্থান কৰিব।

Verse 5

अबुद्धिर्बत नो राजा जीवलोकं चरत्ययम्।यो गतिं सर्वभूतानां परित्यजति राघवम्।।.।।

হায়! আমাৰ ৰজা বিবেকহীন হৈ জীৱলোকত এনেদৰে ঘূৰি ফুৰিছে; সকলো ভূতৰ আশ্ৰয় ৰাঘৱক তেওঁ পৰিত্যাগ কৰিছে।

Verse 6

इति सर्वा महिष्यस्ता विवत्सा इव धेनवः।पतिमाचुक्रुशुश्चैव सस्वरं चापि चुक्रुशुः।।।।

এইদৰে সেই সকলো মহিষী বাছুৰবিহীন গাইৰ দৰে হৈ, স্বামীক আহ্বান কৰি উচ্চস্বৰে ক্ৰন্দন কৰিলে; আৰু একেলগে কৰুণ স্বৰে চিঞৰি উঠিল।

Verse 7

स हि चान्तःपुरे घोरमार्तशब्दं महीपतिः।पुत्रशोकाभिसन्तप्तः श्रुत्वा व्यालीयताऽसने।।।।

পুত্ৰশোকে দগ্ধ মহীপতিয়ে অন্তঃপুৰৰ পৰা উঠা ভয়ংকৰ আৰ্তনাদ শুনি, নিজৰ আসনতেই ঢলি পৰিল।

Verse 8

रामस्तु भृशमायस्तो निश्श्वसन्निव कुञ्जरः।जगाम सहितो भ्रात्रा मातुरन्तःपुरं वशी।।।।

কিন্তু ৰাম অতি ব্যথিত আছিল; কুঞ্জৰৰ দৰে দীঘল নিশ্বাস এৰি থাকিলেও আত্মসংযমী হৈ, ভ্ৰাতৃসহ মাতৃৰ অন্তঃপুৰলৈ গ’ল।

Verse 9

सोऽपश्यत्पुरुषं तत्र वृद्धं परमपूजितम्।उपविष्टं गृहद्वारि तिष्ठतश्चापरान्बहून्।।।।

তাত তেওঁ এজন পৰম পূজনীয় বৃদ্ধক গৃহদ্বাৰত বহি থকা আৰু আন বহুতো লোকক ওচৰত থিয় হৈ থকা দেখিলে।

Verse 10

दृष्ट्वैव तु तदा रामं ते सर्वे सहसोत्थिताः।जयेन जयतां श्रेष्ठं वर्धयन्ति स्म राघवम्।।।।

তেতিয়া ৰামক দেখামাত্ৰে তেওঁলোকে সকলোৱে একেলগে উঠি, ‘জয়! জয়!’ বুলি ধ্বনি কৰি, জয়ীসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ ৰাঘৱক জয়ঘোষে মহিমা বঢ়ালে।

Verse 11

प्रविश्य प्रथमां कक्ष्यां द्वितीयायां ददर्श सः।ब्राह्मणान्वेदसम्पन्नान्वृद्धान्राज्ञाऽभिसत्कृतान्।।।।

প্ৰথম কক্ষ্যাত প্ৰৱেশ কৰি সি দ্বিতীয় কক্ষ্যাত বেদসম্পন্ন বৃদ্ধ ব্ৰাহ্মণসকলক দেখিলে, যিসকলক ৰজাই যথোচিত সন্মান দিছিল।

Verse 12

प्रणम्य रामस्तान्विप्रांस्तृतीयायां ददर्श सः।स्त्रियो वृद्धास्तथा बाला द्वाररक्षणतत्पराः।।।।

সেই বিপ্ৰসকলক প্ৰণাম কৰি ৰামে তৃতীয় কক্ষ্যাত বৃদ্ধা আৰু বালিকা স্ত্ৰীসকলক দেখিলে, যিসকল দ্বাৰৰক্ষাত তৎপৰ আছিল।

Verse 13

वर्धयित्वा प्रहृष्टास्ताः प्रविश्य च गृहं स्त्रियः।न्यवेदयन्त त्वरिता राममातुः प्रियं तदा।।।।

আনন্দিত সেই স্ত্ৰীসকলে ৰামৰ সমৃদ্ধিৰ বাবে আশীৰ্বাদ বঢ়াই দিলে; তাৰ পাছত তৎপৰতাৰে গৃহাভ্যন্তৰত প্ৰৱেশ কৰি, সেই সময়ত ৰামমাতাক সেই প্ৰিয় সংবাদ জনালে।

Verse 14

कौशल्यापि तदा देवी रात्रिं स्थित्वा समाहिता।प्रभाते त्वकरोत्पूजां विष्णोः पुत्रहितैषिणी।।।।

সেই সময়ত দেৱী কৌশল্যায়ো ৰাতিটো মন সমাহিত কৰি কটালে; প্ৰভাতে পুত্ৰৰ মঙ্গল কামনাৰে বিষ্ণুদেৱৰ পূজা কৰিলে।

Verse 15

सा क्षौमवसना हृष्टा नित्यं व्रतपरायणा।अग्निं जुहोति स्म तदा मन्त्रवत्कृतमङ्गला।।।।

সূক্ষ্ম ক্ষৌমবস্ত্ৰ পৰিধান কৰি হৰ্ষিতা, নিত্য ব্ৰতপৰায়ণা সেই দেৱীয়ে মন্ত্ৰসহ অগ্নিত আहुতি অৰ্পণ কৰিছিল; মঙ্গলবিধি সম্পূৰ্ণ কৰিছিল।

Verse 16

प्रविश्य च तदा रामो मातुरन्त:पुरं शुभम्।ददर्श मातरं तत्र हावयन्तीं हुताशनम्।।।।

তাৰ পাছত ৰামে মাতৃৰ শুভ অন্তঃপুৰত প্ৰৱেশ কৰিলে; তাত হুতাশন অগ্নিত আहुতি অৰ্পণ কৰোৱাই থকা মাতৃক দেখিলে।

Verse 17

देवकार्यनिमित्तं च तत्रापश्यत्समुद्यतम्।दध्यक्षतं घृतं चैव मोदकान्हविषस्तथा।।।।लाजान्माल्यानि शुक्लानि पायसं कृसरं तथा।समिध: पूर्णकुम्भांश्च ददर्श रघुनन्दनः।।।।

তাত ৰামে দেৱকাৰ্যৰ বাবে সাজি থোৱা সামগ্ৰী দেখিলে—দধি, অক্ষত, ঘৃত, মোদক, হৱিষ্য, লাজ, শুভ্ৰ মালা, পায়স আৰু কৃসৰ; লগতে সমিধ আৰু জলভৰ্তি পূৰ্ণকুম্ভসমূহ—এই সকলো ৰঘুনন্দনে নীৰিক্ষণ কৰিলে।

Verse 18

देवकार्यनिमित्तं च तत्रापश्यत्समुद्यतम्।दध्यक्षतं घृतं चैव मोदकान्हविषस्तथा।।2.20.17।।लाजान्माल्यानि शुक्लानि पायसं कृसरं तथा।समिध: पूर्णकुम्भांश्च ददर्श रघुनन्दनः।।2.20.18।।

দেৱকাৰ্যৰ নিমিত্তে তাত সজাই থোৱা সকলো শুভ সামগ্ৰী তেওঁ দেখিলে—দধি-অক্ষত, ঘৃত, মোদক আৰু হৱিষ্য; লাজা, শুভ্ৰ মাল্য, পায়স আৰু কৃসৰ; সমিধ আৰু পূৰ্ণকুম্ভ—এই সকলো ৰঘুনন্দনে দৰ্শন কৰিলে।

Verse 19

तां शुक्लक्षौमसंवीतां व्रतयोगेन कर्शिताम्।तर्पयन्तीं ददर्शाद्भिर्देवतां देववर्णिनीम्।।।।

তেওঁ কৌসল্যাক দেখিলে—শুভ্ৰ ক্ষৌমবস্ত্ৰ পৰিধান কৰা, ব্ৰত-যোগৰ অনুশাসনে কৃশ হোৱা, দেৱসদৃশ বৰ্ণকান্তিযুক্তা—দেৱতাসকলক তৰ্পণস্বৰূপে জল অৰ্পণ কৰি আছিল।

Verse 20

सा चिरस्यात्मजं दृष्ट्वा मातृनन्दनमागतम्।अभिचक्राम संहृष्टा किशोरं बडबा यथा।।।।

দীৰ্ঘদিনৰ পাছত নিজৰ আত্মজক—মাতৃ-আনন্দক—আহি থকা দেখি, সি হৰ্ষিত হৈ তেওঁৰ ফালে দৌৰি গ’ল; যেন ঘোঁৰামাদে নিজৰ সৰু পোৱালিৰ কাষলৈ ধাৱিত হয়।

Verse 21

स मातरमभिक्रान्तामुपसंगृह्य राघवः।परिष्वक्तश्च बाहुभ्यामुपाघ्रातश्च मूर्धनि।।।।

মাতৃয়ে আগবাঢ়ি আহোঁতে ৰাঘৱে শ্ৰদ্ধাৰে তেওঁক গ্ৰহণ কৰিলে। তেওঁ দুয়ো বাহুৰে মাতৃক আলিঙ্গন কৰিলে; মাতৃয়ে তেওঁৰ মূৰ্ধনত চুম্বন কৰি আশীৰ্বাদ দিলে।

Verse 22

तमुवाच दुराधर्षं राघवं सुतमात्मनः।कौशल्या पुत्रवात्सल्यादिदं प्रियहितं वचः।।।।

তেতিয়া মাতৃৱাত্সল্যৰ বশত কৌশল্যাই নিজৰ অদম্য পুত্ৰ ৰাঘৱক প্ৰিয় আৰু হিতকৰ বাক্য ক’লে।

Verse 23

वृद्धानां धर्मशीलानां राजर्षीणां महात्मनाम्।प्राप्नुह्यायुश्च कीर्तिं च धर्मं चोपहितं कुले।।।।

বৃদ্ধ ধাৰ্মিক মহাত্মা ৰাজর্ষিসকলৰ দৰে তুমি দীঘলীয়া আয়ু আৰু কীৰ্তি লাভ কৰা; আৰু তোমাৰ কুলত প্ৰতিষ্ঠিত ধৰ্ম দৃঢ়ভাৱে ৰক্ষা কৰা।

Verse 24

सत्यप्रतिज्ञं पितरं राजानं पश्य राघव।अद्यैव हि त्वां धर्मात्मा यौवराज्येऽभिषेक्ष्यति।।।।

হে ৰাঘৱ, সত্যপ্ৰতিজ্ঞ ৰজা তোমাৰ পিতাক চোৱা; ধৰ্মাত্মা পিতাই আজিেই তোমাক যুবৰাজ্যত অভিষেক কৰিব।

Verse 25

दत्तमासनमालभ्य भोजनेन निमन्त्रितः।मातरं राघवः किञ्चिद्व्रीडात्प्रसार्याञ्जलिमब्रवीत्।।।।

ভোজনৰ বাবে মাতৃয়ে নিমন্ত্ৰণ কৰোঁতে ৰাঘৱে দিয়া আসনটো কেৱল স্পৰ্শ কৰিলে; তাৰপিছত অলপ লাজেৰে অঞ্জলি মেলি মাতৃক ক’লে।

Verse 26

स स्वभावविनीतश्च गौरवाच्च तदा नतः।प्रस्थितो दण्डकारण्यमाप्रष्टुमुपचक्रमे।।।।

তাৰপিছত স্বভাৱতে বিনীত আৰু গৌৰৱৰ বশত নত হোৱা ৰামে, দণ্ডকাৰণ্যলৈ যাত্ৰা কৰিবলৈ ওলাই মাতৃৰ পৰা অনুমতি বিচাৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে।

Verse 27

देवि नूनं न जानीषे महद्भयमुपस्थितम्।इदं तव च दुःखाय वैदेह्या लक्ष्मणस्य च।।।।

দেৱী মাতৃ, নিশ্চয় তুমি এতিয়াও নাজানা—এটা মহাভয়ংকৰ বিপদ উপস্থিত হৈছে; ই তোমাক, বৈদেহী সীতাক আৰু লক্ষ্মণকো দুখ দিব।

Verse 28

गमिष्ये दण्डकारण्यं किमनेनासनेन मे।विष्टरासनयोग्यो हि कालोऽयं मामुपस्थितः।।।।

মই দণ্ডকাৰণ্যলৈ যাম; এতিয়া এই আসনৰ মোৰ কি প্ৰয়োজন? কিয়নো মোৰ ওপৰত এনে সময় আহি পৰিছে যে মই কেৱল কুশাসন (কুশাঘাঁহৰ চট)ত বহিবলৈহে যোগ্য।

Verse 29

चतुर्दश हि वर्षाणि वत्स्यामि विजने वने।मधुमूलफलैर्जीवन्हित्वा मुनिवदामिषम्।।।।

চৌদ বছৰ মই নিৰ্জন বনত বাস কৰিম; মধু, মূল আৰু ফল খাই জীৱন ধাৰণ কৰি, মাংস ত্যাগ কৰি—মুনিৰ দৰে থাকিম।

Verse 30

भरताय महाराजो यौवराज्यं प्रयच्छति।मां पुनर्दण्डकारण्ये विवासयति तापसम्।।।।

মহাৰাজে ভৰতক যুবৰাজ্য দান কৰিছে, আৰু মোক পুনৰ দণ্ডকাৰণ্যলৈ বনবাসলৈ পঠাইছে—তাপস ৰূপে বাস কৰিবলৈ।

Verse 31

स षट्चाष्टौ च वर्षाणि वत्स्यामि विजने वने।आसेवमानो वन्यानि फलमूलैश्च वर्तयन्।।।।

মই চৌদ্দ বছৰ নিৰ্জন বনতে বাস কৰিম; বনতে পোৱা ফল-মূল আদি বন-আহাৰেই আশ্ৰয় কৰি জীৱন ধাৰণ কৰিম।

Verse 32

सा निकृत्तेव सालस्य यष्टिः परशुना वने।पपात सहसा देवी देवतेव दिवश्च्युता।।।।

তেতিয়া সেই মহাদেৱী কৌসল্যা হঠাৎ ঢলি পৰিল—বনত পৰশুৰে কটা শাল গছৰ ডাল পৰাৰ দৰে; যেন স্বৰ্গচ্যুত দেৱতা।

Verse 33

तामदुःखोचितां दृष्ट्वा पतितां कदलीमिव।रामस्तूत्थापयामास मातरं गतचेतसम्।।।।

দুখৰ অযোগ্য নিজৰ মাতৃক—কদলী গছৰ দৰে পৰি চেতনাহীন হোৱা দেখি—ৰামে তেওঁক উঠাই ধৰিলে।

Verse 34

उपावृत्त्योत्थितां दीनां बडबामिव वाहिताम्।पांसुकुण्ठितसर्वाङ्गीं विममर्श च पाणिना।।।।

মাটিত লুটি উঠা সেই দীনাক—ভাৰ টানি ক্লান্ত ঘোঁৰাৰ দৰে কাতৰ—ধূলিত মলিন সৰ্বাঙ্গিণীক ৰামে নিজৰ হাতে স্নেহেৰে মচি সান্ত্বনা দিলে।

Verse 35

सा राघवमुपासीनमसुखार्ता सुखोचिता।उवाच पुरुषव्याघ्रमुपशृण्वति लक्ष्मणे।।।।

সুখৰ যোগ্য হৈও দুখে পীড়িত কৌসল্যাই ওচৰত বহি থকা পুৰুষব্যাঘ্ৰ ৰামক ক’লে; লক্ষ্মণো শুনি আছিল।

Verse 36

यदि पुत्र न जायेथा मम शोकाय राघव।न स्म दुःखमतो भूयः पश्येयमहमप्रजाः।।।।

হে পুত্ৰ ৰাঘৱ! যদি তুমি মোৰ এই শোকৰ কাৰণে জন্ম নল’লাহেঁতেন, তেন্তে মই অপ্ৰজা নাৰী হৈ থাকিলেও ইয়াতকৈ ডাঙৰ দুখ কেতিয়াও নেদেখিলোঁহেঁতেন।

Verse 37

एक एव हि वन्ध्याया श्शोको भवति मानसः।अप्रजाऽस्मीति सन्तापो न ह्यन्यः पुत्र विद्यते।।।।

হে পুত্ৰ! বঁধ্যা নাৰীৰ মনত একেটাই শোক থাকে—‘মই অপ্ৰজা’ বুলি জ্বলা সান্তাপ; তাৰ বাহিৰে পুত্ৰ-সম্বন্ধীয় আন কোনো দুখ নাই।

Verse 38

न दृष्टपूर्वं कल्याणं सुखं वा पतिपौरुषे।अपि पुत्रे ऽपि पश्येयमिति रामाऽस्थितं मया।।।।

হে ৰাম! পতিৰ পৌৰুষ-সত্তাত মই আগতে কেতিয়াও কল্যাণ বা সুখ নেদেখিলোঁ; পুত্ৰে অধিকাৰ লাভ কৰিলে সেয়া দেখিম বুলি আশাতেই মই টিকি আছিলোঁ।

Verse 39

सा बहून्यमनोज्ञानि वाक्यानि हृदयच्छिदाम्।अहं श्रोष्ये सपत्नीनामवराणां वरा सती।।।।

মই জ্যেষ্ঠ ৰাণী হ’লেও, মোৰতকৈ সৰু সপত্নীসকলৰ পৰা হৃদয় ছেদ কৰা বহু অপ্রিয় বাক্য শুনিব লাগিব।

Verse 40

अतो दुःखतरं किं नु प्रमदानां भविष्यति।मम शोको विलापश्च यादृशोऽयमनन्तकः।।।।

তেন্তে নাৰীৰ বাবে ইয়াতকৈ অধিক দুখ কি হ’ব পাৰে? মোৰ এই অনন্ত শোক আৰু বিলাপৰ দৰে আন ক’ত আছে?

Verse 41

त्वयि सन्निहितेऽप्येवमहमासं निराकृता।किं पुनः प्रोषिते तात ध्रुवं मरणमेव मे।।।।

হে প্ৰিয় পুত্ৰ, তুমি ওচৰত থাকোঁতেও মই এইদৰে ত্যাজ্য হৈ থাকিলোঁ; তুমি বনবাসত দূৰত থাকিলে তেন্তে কি হ’ব? মোৰ বাবে নিশ্চয়েই মৰণেই আহিব।

Verse 42

अत्यन्तनिगृहीतास्मि भर्तुर्नित्यमतन्त्रिता।परिवारेण कैकेय्या स्समा वाप्यथवाऽवरा।।।।

মই অত্যন্ত দমনিত; স্বামীৰ অধীনত সদায় পৰতন্ত্ৰ। কৈকেয়ীৰ পৰিয়ালৰ পৰিচাৰকসকলৰ সমান—বা তাতোকৈও নিম্ন—বুলি মোক গণ্য কৰা হয়।

Verse 43

योऽहि मां सेवते कश्चिदथवाप्यनुवर्तते।कैकेय्याः पुत्रमन्वीक्ष्य स्वश्चि जनो नाभिभाषते।।।।

যি কোনোবাই মোক সেৱা কৰে বা মোৰ পক্ষে অনুগমন কৰে, তেওঁ কৈকেয়ীৰ পুত্ৰক দেখি—মোৰ নিজৰ লোকেও—মোৰ সৈতে কথা নকয়।

Verse 44

नित्यक्रोधतया तस्याः कथं नु खरवादितत्।कैकेय्या वदनं द्रष्टुं पुत्र शक्ष्यामि दुर्गता।।।।

হে পুত্ৰ, মই এই দুৰ্গতিত থাকোঁতে, সদায় ক্ৰোধিনী আৰু কঠোৰ বাক্য কোৱা কৈকেয়ীৰ মুখ মই কেনেকৈ চাব পাৰিম?

Verse 45

दश सप्त च वर्षाणि जातस्य तव राघवअतितानि प्रकाङ्क्षन्त्या मया दुःखपरिक्षयम्।।।।

হে ৰাঘৱ! তোমাৰ জন্ম (যৌৱনপ্ৰাপ্তি)ৰ পৰা সতৰ বছৰ অতীত হ’ল; সেই সকলো সময়তে মই মোৰ দুখৰ অন্তৰ আশাত আকুল হৈ থাকিলোঁ।

Verse 46

तदक्षयं महद्दुःखं नोत्सहे सहितुं चिरम्।विप्रकारं सपत्नीनामेवं जीर्णाऽपि राघव।।।।

সেয়ে, হে ৰাঘৱ! জীৰ্ণা হৈ পৰিলোঁ যদিও মই এই মহৎ অক্ষয় দুখ দীঘলীয়া সময় ধৰি সহিব নোৱাৰোঁ; সপত্নীসকলৰ অপমানজনক আচৰণো সহ্য নহয়।

Verse 47

अपश्यन्ती तव मुखं परिपूर्णशशिप्रभम्।कृपणा वर्तयिष्यामि कथं कृपणजीविकाम्।।।।

পূৰ্ণচন্দ্ৰৰ প্ৰভাৰ দৰে দীপ্ত তোমাৰ মুখ নেদেখি, দীন হৈ মই কেনেকৈ এই দীন জীৱন চলাম?

Verse 48

उपवासैश्च योगैश्च बहुभिश्च परिश्रमैः।दुःखं संवर्धितो मोघं त्वं हि दुर्गतया मया।।।।

উপবাস, যোগসাধনা আৰু বহু পৰিশ্ৰমে, দুৰ্গতিগ্ৰস্ত মই তোমাক কষ্টেৰে ডাঙৰ কৰিলোঁ; কিন্তু হায়, এতিয়া যেন সকলো মোগ হৈ গ’ল, কিয়নো মই অতি দুৰ্ভাগিনী।

Verse 49

स्थिरं तु हृदयं मन्ये ममेदं यन्न दीर्यते।प्रावृषीव महानद्या स्पृष्टं कूलं नवाम्भसा।।।।

মোৰ হৃदय নিশ্চয়েই অতি দৃঢ়, কিয়নো ই ভাঙি নপৰে—যেনেকৈ বৰ্ষাকালত মহা নদীৰ কূল নতুন বন্যাজলে আঘাত কৰিলেও নধসে।

Verse 50

ममैव नूनं मरणं न विद्यतेन चावकाऽशोस्ति यमक्षयेऽमम।यदन्तकोऽद्यैव न मां जिहीर्षति।प्रसह्य सिंहो रुदतीं मृगीमिव।।।।

নিশ্চয় মোৰ মৃত্যু নাহে, আৰু যমলোকতো মোৰ কোনো ঠাই নাই; কিয়নো অন্তকে আজিো মোক বলপূৰ্বক ধৰি নিনিয়ে—যেনেকৈ সিংহে কান্দি থকা হৰিণীক ছোঁ মাৰি লৈ যায়।

Verse 51

स्थिरं हि नूनं हृदयं ममायसंन भिद्यते यद्भुवि नावदीर्यते।अनेन दुःखेन च देहमर्पितंध्रुवं ह्यकाले मरणं न विद्यते।।।।

নিশ্চয় মোৰ হৃদয় স্থিৰ—লোহাৰ দৰে; ই নাভাঙে, মাটিত পৰিলেও নাচিৰে। এই দুখত অৰ্পিত এই দেহে অকালমৃত্যু নাপায়—ই নিশ্চিত।

Verse 52

इदं हि दुःखं यदनर्थकानि मेव्रतानि दानानि च संयमाश्च हि।तपश्च तप्तं यदपत्यकारणात्सुनिष्फलं बीजमिवोप्तमूषरे।।।।

মোৰ দুখ এই যে মোৰ ব্ৰত, দান আৰু সংযম সকলো অৰ্থহীন হৈ পৰিল; সন্তান লাভৰ কাৰণে কৰা তপস্যাও ফলহীন হ’ল—উষৰ মাটিত বোৱা বীজৰ দৰে।

Verse 53

यदि ह्यकाले मरणं स्वयेच्छयालभेत कश्चिद्गुरुदुःखकर्शितः।गताहमद्यैव परेतसंसदंविना त्वया धेनुरिवात्मजेन वै।।।।

যদি অসহ্য গুৰুদুখে জৰ্জৰিত কোনো মানুহে নিজৰ ইচ্ছাৰে অকালমৃত্যু লাভ কৰিব পাৰিলেহেঁতেন, তেন্তে তোমাৰ অবিহনে—বাছুৰ নথকা গাইৰ দৰে—মই আজিেই পৰলোকৰ সভালৈ গ’লেহেঁতেন।

Verse 54

अथापि किं जीवितमद्य मे वृथात्वया विना चन्द्रनिभाननप्रभ।अनुव्रजिष्यामि वनं त्वयैव गौस्सुदुर्बला वत्समिवानुकाङ्क्षया।।।।

তথাপি আজি মোৰ জীৱনৰ কি উপকাৰ? পূৰ্ণচন্দ্ৰ-সদৃশ মুখপ্ৰভা ধাৰিণী, তোমাৰ বিনা ই সকলো ব্যৰ্থ। বাছুৰক পাবলৈ আকুলতাত দুৰ্বল গাই যেন স্নেহেৰে অনুগমন কৰে, তেনেকৈ মইও তোমাৰ সৈতে হে অৰণ্যলৈ অনুব্ৰজাম।

Verse 55

भृशमसुखममर्षिता तदाबहु विललाप समीक्ष्य राघवम्।व्यसनमुपनिशम्य सा महत्सुतमिव बद्धमवेक्ष्य किन्नरी।।।।

তাৰ পাছত সি অতি দুঃখত ব্যাকুল হৈ, অসহ্য ক্ৰোধে দগ্ধ হৈ, ৰাঘৱক দেখি দীৰ্ঘকাল বিলাপ কৰিলে। মহা বিপদৰ কথা শুনি, বন্ধনবদ্ধ হোৱা ডাঙৰ পুত্ৰক চাই থকা কিন্নৰীৰ দৰে সি তেওঁক একাগ্ৰ দৃষ্টিৰে অৱলোকন কৰিলে।