Adhyaya 60

Verse 1

व्यास उवाच । एवं त्वाश्रमनिष्ठानां यतीनां नियतात्मनाम् । भैक्ष्येण वर्तनं प्रोक्तं फलमूलैरथापि वा

ব্যাসে ক’লে: এইদৰে আশ্ৰম-নিষ্ঠা আৰু আত্মসংযমী যতি-সন্ন্যাসীৰ জীৱিকা ভিক্ষাৰে কোৱা হ’ল; নতুবা ফল-মূলৰ দ্বাৰাও।

Verse 2

एककालं चरेद्भैक्ष्यं न प्रसज्येत विस्तरम् । भैक्ष्ये प्रसक्तो हि यतिर्विषयेष्वपि सज्जति

যতি দিনে কেৱল এবাৰ ভিক্ষা কৰিবলৈ যাব আৰু অধিক ঘূৰি নাথাকিব। কিয়নো ভিক্ষাত আসক্ত যতি ইন্দ্ৰিয়-বিষয়তো আসক্ত হয়।

Verse 3

सप्तागारं चरेद्भैक्ष्यमलाभे न पुनश्चरेत् । गोदोहमात्रं तिष्ठेत कालं भिक्षुरधोमुखः

ভিক্ষাৰ বাবে সাতটা ঘৰত যাব; নাপালে পুনৰ নাযাব। ভিক্ষু অধোমুখ হৈ গাই দোহাৰ যিমান সময় লাগে তিমানেই সময় থিয় হৈ থাকিব।

Verse 4

भिक्षेत्युक्त्वा सकृत्तूष्णीमादद्याद्वाग्यतः शुचिः । प्रक्ष्याल्य पाणी पादौ च समाचम्य यथाविधि

‘ভিক্ষা’ বুলি এবাৰ কৈ, বাক্-সংযমী শুচি মনৰ জনে নীৰৱে গ্ৰহণ কৰিব। তাৰ পাছত হাত-পা ধুই, বিধি অনুসাৰে আচমন কৰিব।

Verse 5

आदित्यं दर्शयित्वान्नं भुंजीत प्राङ्मुखो नरः । हुत्वा प्राणाहुतीः पंच ग्रासानष्टौ समाहितः

সূৰ্যদেৱক অন্ন নিবেদন দেখুৱাই মানুহে পূবমুখে বহি ভোজন কৰিব। একাগ্ৰচিত্তে প্ৰথমে পঞ্চ প্ৰাণাহুতি-গ্ৰাস অৰ্পণ কৰি, তাৰ পাছত অৱশিষ্ট আঠ গ্ৰাস গ্ৰহণ কৰিব।

Verse 6

आचम्य देवं ब्रह्माणं ध्यायेत परमेश्वरम् । आलाबुदारुपात्रे च मृण्मयं वैणवं तथा

আচমন কৰি শুদ্ধ হৈ পৰমেশ্বৰ দেৱ ব্ৰহ্মাক ধ্যান কৰিব। তাৰ পাছত লাউ বা কাঠৰ পাত্ৰে, তদ্ৰূপ মাটিৰ পাত্ৰে আৰু বাঁহৰ পাত্ৰেও বিধি সম্পন্ন কৰিব।

Verse 7

चत्वारि यतिपात्राणि मनुराह प्रजापतिः । प्राग्रात्रे मध्यरात्रे च पररात्रे तथैव च

প্ৰজাপতি মনুৱে কৈছে যে যতি-সন্ন্যাসীৰ ভিক্ষা গ্ৰহণৰ চাৰিটা সময় আছে—ৰাতিৰ আগভাগত, মধ্যৰাতিত, ৰাতিৰ শেষভাগত, আৰু তদ্ৰূপ (উচিত) আন সময়তো।

Verse 8

संध्यासूक्तिविशेषेण चिंतयेन्नित्यमीश्वरम् । कृत्वा हृत्पद्मनिलये विश्वाख्यं विश्वसंभवम्

সন্ধ্যা-সূক্তৰ বিশেষ জপেৰে নিত্যে ঈশ্বৰক চিন্তা কৰিব। হৃদয়-পদ্মৰ নিলয়ত ‘বিশ্ব’ নামে পৰিচিত, বিশ্ব-সম্ভৱৰ কাৰণ প্ৰভুক স্থাপন কৰি।

Verse 9

आत्मानं सर्वभूतानां परस्तात्तमसः स्थितम् । सर्वस्याधारमव्यक्तमानंदं ज्योतिरव्ययम्

তেওঁ সকলো জীৱৰ আত্মা, অন্ধকাৰৰ ওপাৰত অৱস্থিত। সকলোৰে আধাৰ—অব্যক্ত, আনন্দস্বৰূপ, অবিনাশী আৰু অক্ষয় জ্যোতি।

Verse 10

प्रधानपुरुषातीतमाकाशं दहनं शिवम् । तदंतं सर्वभावानामीश्वरं ब्रह्मरूपिणम्

প্ৰধান আৰু পুৰুষৰ অতীতত আকাশ; তাৰো অতীতত অগ্নিৰূপ শুভ শিৱ—সৰ্বভাৱৰ সীমা, ঈশ্বৰ, ব্ৰহ্ম-ৰূপী।

Verse 11

ओंकारांतेथवात्मानं समाप्य परमात्मनि । आकाशे देवमीशानं ध्यायीताकाशमध्यगम्

ওঁকাৰৰে অন্ত কৰি আত্মাক পৰমাত্মাত লীন কৰক; তাৰপিছত আকাশত, আকাশ-মধ্যত অৱস্থিত দেৱ ঈশান প্ৰভুৰ ধ্যান কৰক।

Verse 12

कारणं सर्वभावानामानंदैकसमाश्रयम् । पुराणपुरुषं विष्णुं ध्यायन्मुच्येत बंधनात्

সৰ্বভাৱৰ কাৰণ, আনন্দৰ একমাত্ৰ আশ্ৰয়, পুৰাণ পুৰুষ বিষ্ণুৰ ধ্যান কৰিলে বদ্ধতা পৰা মুক্তি লাভ হয়।

Verse 13

यद्वा गुहादौ प्रकृतौ जगत्संमोहनालये । विचिंत्य परमं व्योम सर्वभूतैककारणम्

অথবা গুহা আদি স্থানত—প্ৰকৃতিৰ ভিতৰত, জগত-মোহনৰ আলয়ত—সৰ্বভূতৰ একমাত্ৰ কাৰণ সেই পৰম ব্যোম চিন্তা কৰক।

Verse 14

जीवनं सर्वभूतानां यत्र लोकः प्रलीयते । आनंदं ब्रह्मणः सूक्ष्मं यत्पश्यंति मुमुक्षवः

সেইয়েই সৰ্বভূতৰ জীৱন, য’ত লোক লয় পায়; সেয়া ব্ৰহ্মণৰ সূক্ষ্ম আনন্দ, যাক মুক্তি-প্ৰাৰ্থীসকলে দৰ্শন কৰে।

Verse 15

तन्मध्ये निहितं ब्रह्म केवलं ज्ञानलक्षणम् । अनंतं सत्यमीशानं विचिंत्यासीत वाग्यतः

সেই অৱস্থাৰ মাজত কেৱল ব্ৰহ্ম নিহিত, যাৰ লক্ষণ শুদ্ধ জ্ঞান—অনন্ত, সত্য, পৰম ঈশান; তেঁওক চিন্তা কৰি তেওঁ বাক্ সংযম কৰি স্থিৰ হৈ ৰ’ল।

Verse 16

गुह्याद्गुह्यतमं ज्ञानं यतीनामेतदीरितम् । योवतिष्ठेत्सदानेन सोश्नुते योगमैश्वरम्

এই জ্ঞান সকলো গোপনৰো অতি গোপন, যতি-সন্ন্যাসীৰ বাবে ঘোষণা কৰা হৈছে। যি সদায় ইয়াত স্থিত থাকে, সি ঈশ্বৰীয়, অধিপত্যময় যোগ লাভ কৰে।

Verse 17

तस्माज्ज्ञानरतो नित्यमात्मविद्यापरायणः । ज्ञानं समभ्यसेद्ब्रह्म येन मुच्येत बंधनात्

সেয়ে, সদায় জ্ঞানত ৰত হৈ আত্মবিদ্যাত পৰায়ণ হওক। ব্ৰহ্মজ্ঞান মনোযোগে অভ্যাস কৰক, যাৰ দ্বাৰা বন্ধনৰ পৰা মুক্তি লাভ হয়।

Verse 18

मत्वा पृथक्त्वमात्मानं सर्वस्मादेव केवलम् । आनंदमक्षरं ज्ञानं ध्यायेत च ततः परम्

আত্মাক সকলোৰ পৰা পৃথক, কেৱল একাকী বুলি জানি, তাৰ পাছত পৰম তত্ত্বৰ ধ্যান কৰক—আনন্দময়, অক্ষয়, চৈতন্য-জ্ঞান।

Verse 19

यस्माद्भवंति भूतानि यज्ज्ञात्वा नेह जायते । स तस्मादीश्वरो देवः परस्ताद्योधितिष्ठति

যাৰ পৰা সকলো জীৱ-ভূত উৎপন্ন হয়, আৰু যাক জানিলে ইয়াত পুনৰ জন্ম নহয়—সেই প্ৰভু, দেৱ ঈশ্বৰ, সকলোৰ ওপৰত পৰম ৰূপে স্থিত।

Verse 20

यदंतरे तद्गमनं शाश्वतं शिवमव्ययम् । य इदं स्वपरोक्षस्तु स देवः स्यान्महेश्वरः

যি অন্তৰৰ অন্তৰালত সেই গতি, সি চিৰন্তন, শিৱ-মঙ্গলময় আৰু অব্যয়। যি ইয়াৰ অন্তঃসাক্ষী—নিজে আৰু নিজৰ পৰেও—সেই দেৱেই মহেশ্বৰ।

Verse 21

व्रतानि यानि भिक्षूणां तथैवायं व्रतानि च । एकैकातिक्रमेणैव प्रायश्चित्तं विधीयते

ভিক্ষুসকলৰ বাবে যি যি ব্ৰত বিধান কৰা হৈছে, আৰু এই ব্ৰতসমূহো তেনেদৰে—প্ৰত্যেকটো ভংগ হ’লে, প্ৰতিটো ভংগৰ বাবে পৃথক পৃথক প্ৰায়শ্চিত্ত বিধান কৰা হয়।

Verse 22

उपेत्य च स्त्रियं कामात्प्रायश्चित्तं समाहितः । प्राणायामसमायुक्तं कुर्य्यात्सांतपनं शुचिः

আৰু কামবশতঃ কোনো স্ত্ৰীৰ ওচৰলৈ গৈ থাকিলে, সংযমী জনে প্ৰায়শ্চিত্ত গ্ৰহণ কৰিব। শুচি হৈ, প্ৰাণায়ামসহ সান্তপন তপস্যা কৰিব।

Verse 23

ततश्चरेत नियमात्कृच्छ्रं संयतमानसः । पुनराश्रममागम्य चरेद्भिक्षुरतंद्रितः

তাৰ পাছত নিয়ম অনুসাৰে, সংযত মন লৈ, কৃচ্ছ্ৰ তপস্যা কৰিব। আৰু পুনৰ আশ্ৰমলৈ আহি, ভিক্ষু অলসতা ত্যাগ কৰি ভিক্ষাচৰণ অব্যাহত ৰাখিব।

Verse 24

न धर्मयुक्तमनृतं हिनस्तीति मनीषिणः । तथापि च न कर्तव्यः प्रसंगो ह्येष दारुणः

মনীষীসকলে কয় যে ধৰ্মসঙ্গত অসত্যে ক্ষতি নকৰে। তথাপি তেনে অভ্যাস কৰা উচিত নহয়, কিয়নো এই প্ৰসঙ্গ অতি দাৰুণ জটিলতা।

Verse 25

एकरात्रोपवासश्च प्राणायामशतं तथा । उक्त्वानृतं प्रकर्तव्यं यतिना धर्मलिप्सुना

ধৰ্মলাভৰ আকাঙ্ক্ষী যতি যদি অসত্য কথা কয়, তেন্তে তেওঁ এক ৰাতিৰ উপবাস আৰু শত প্ৰাণায়াম আচৰণ কৰিব লাগে।

Verse 26

परमापद्गतेनापि न कार्यं स्तेयमन्यतः । स्तेयादभ्यधिकः कश्चिन्नास्त्यधर्म इति स्मृतिः

চৰম বিপদত পৰিলেও আনৰ পৰা চুৰি কৰা উচিত নহয়; স্মৃতি কয়, চৌৰ্য্যতকৈ ডাঙৰ অধৰ্ম কিছুমানেই নাই।

Verse 27

हिंसा चैवापरा तृष्णा याच्ञात्मज्ञाननाशिका । यदेतद्द्रविणं नाम प्राणा ह्येते बहिश्चराः

হিংসা, আৰু আন দোষ—তৃষ্ণা—সঙ্গে ভিক্ষা-যাচনা, আত্মজ্ঞান নাশ কৰে। যাক লোকে ‘ধন’ বুলে, সেয়া প্ৰকৃততে বাহ্য বিষয়লৈ ধাৱমান এই প্ৰাণসমূহেই।

Verse 28

स तस्य हरते प्राणान्यो यस्य हरते धनम् । एवं कृत्वा स दुष्टात्मा भिन्नवृत्तो व्रतच्युतः

যাৰ ধন সি চুৰি কৰে, তাৰ প্ৰাণো সি হৰণ কৰে। এইদৰে কৰি সেই দুষ্টাত্মা সদাচাৰভ্ৰষ্ট হৈ ব্ৰতচ্যুত হয়।

Verse 29

भूयो निर्वेदमापन्नश्चरेद्भिक्षुरतंद्रितः । अकस्मादेव हिंसां तु यदि भिक्षुः समाचरेत्

পুনৰায় নিৰ্বেদ (পশ্চাত্তাপযুক্ত বৈৰাগ্য) লাভ কৰি ভিক্ষুৱে অলসতা ত্যাগ কৰি সাৱধানভাৱে ভিক্ষাচৰণ কৰিব লাগে। কিন্তু যদি কোনো ভিক্ষুৱে হঠাতে হিংসা আচৰণ কৰে,

Verse 30

कुर्यात्कृच्छ्रातिकृच्छ्रं तु चांद्रायणमथापि वा । स्कंदेतेंद्रियदौर्बल्यात्स्त्रियं दृष्ट्वा यतिर्यदि

ইন্দ্ৰিয়ৰ দুৰ্বলতাৰ কাৰণে কোনো যতি নাৰী দেখিলে অনিচ্ছাকৃত স্খলন ঘটিলে, তেন্তে তেওঁ কৃচ্ছ্ৰাতিকৃচ্ছ্ৰ নামক কঠোৰ প্ৰায়শ্চিত্ত বা চান্দ্ৰায়ণ ব্ৰত পালন কৰিব।

Verse 31

तेन धारयितव्या वै प्राणायामास्तु षोडश । दिवास्कंदे त्रिरात्रं स्यात्प्राणायामशतं बुधाः

সেয়ে নিশ্চিতভাৱে ষোলটা প্ৰাণায়াম ধাৰণ কৰিব লাগে। দিবাস্কন্দৰ সময়ত তিনিৰাতিৰ বাবে, বুধসকলে একশ প্ৰাণায়াম বিধান কৰে।

Verse 32

एकान्ने मधुमांसे च नवश्राद्धे तथैव च । प्रत्यक्षलवणे चोक्तं प्राजापत्यं विशोधनम्

একমাত্ৰ আহাৰ গ্ৰহণ, বা মধু-মাংস ভক্ষণ, বা নতুন শ্ৰাদ্ধ সম্পাদন, আৰু তদ্ৰূপে প্ৰকাশ্যে লৱণ গ্ৰহণ—এই সকলো ক্ষেত্ৰতে শুদ্ধিৰূপে প্ৰাজাপত্য প্ৰায়শ্চিত্ত কোৱা হৈছে।

Verse 33

ध्याननिष्ठस्य सततं नश्यते सर्वपातकम् । तस्मान्नारायणं ध्यात्वा तस्य ध्यानपरो भवेत्

যি সদায় ধ্যান-নিষ্ঠ থাকে, তাৰ সকলো পাপ সদায় নাশ হয়। সেয়ে নাৰায়ণক ধ্যান কৰি, তেওঁৰ ধ্যানতেই পৰায়ণ হোৱা উচিত।

Verse 34

यद्ब्रह्मणः परं ज्योतिः प्रविष्टाक्षरमव्ययम् । योंतरात्मा परं ब्रह्म स विज्ञेयो महेश्वरः

যি ব্ৰহ্মাৰো ওপৰত থকা পৰম জ্যোতি, অক্ষৰ অব্যয় তত্ত্বত প্ৰবিষ্ট; যি অন্তৰাত্মা, পৰম ব্ৰহ্ম—সেইজনকেই মহেশ্বৰ বুলি জানিব লাগে।

Verse 35

एष देवो महादेवः केवलः परमं शिवः । तदेवाक्षरमद्वैतं तदा नित्यं परं पदम्

সেই একেই দেৱ—মহাদেৱ, পৰম শিৱ। তেঁৱেই অক্ষয় অক্ষৰ, অদ্বৈত সত্য; তেঁৱেই নিত্য পৰম পদ, সৰ্বোচ্চ ধাম।

Verse 36

तस्मान्महीयते देवे स्वधाम्नि ज्ञानसंज्ञिते । आत्मयोगात्परे तत्वे महादेवस्ततः स्मृतः

সেয়ে, জ্ঞান নামে পৰিচিত নিজৰ ধামত সেই দেৱক অতি মহিমাৰে পূজ্য কৰা হয়। আৰু আত্মযোগে পৰম তত্ত্বত স্থিত হোৱাৰ বাবে তেঁৱক মহাদেৱ বুলি স্মৰণ কৰা হয়।

Verse 37

नान्यं देवं महादेवाद्व्यतिरिक्तं प्रपश्यति । तमेवात्मानमन्वेति यः स याति परं पदम्

সেয়ে মহাদেৱৰ পৰা পৃথক অন্য কোনো দেৱ নেদেখে। যিয়ে তেঁৱকেই আত্মা-স্বরূপ বুলি অনুসন্ধান কৰে, সেয়েই পৰম পদ লাভ কৰে।

Verse 38

मन्यंते ये स्वमात्मानं विभिन्नं परमेश्वरात् । न ते पश्यंति तं देवं वृथा तेषां परिश्रमः

যিসকলে নিজৰ আত্মাক পৰমেশ্বৰৰ পৰা পৃথক বুলি ভাবে, সিহঁতে সেই দেৱক নেদেখে। সিহঁতৰ পৰিশ্ৰম বৃথা হয়।

Verse 39

एकमेव परं ब्रह्म विज्ञेयं तत्त्वमव्ययम् । स देवस्तु महादेवो नैतद्विज्ञाय बध्यते

পৰম ব্ৰহ্ম একেই—জানিবলগীয়া অক্ষয় তত্ত্ব। সেই দেৱেই মহাদেৱ; এই কথা নাজানিলে জীৱ বন্ধনত থাকে।

Verse 40

तस्माद्यतेत नियतं यतिः संयतमानसः । ज्ञानयोगरतः शांतो महादेवपरायणः

সেয়ে যতি সদায় প্ৰয়াস কৰিব—নিয়ত, সংযত-মানস; জ্ঞান-যোগত ৰত, শান্ত, আৰু মহাদেৱ (শিৱ)ত সম্পূৰ্ণ পৰায়ণ।

Verse 41

एष वः कथितो विप्रा यतीनामाश्रमः शुभः । पितामहेन मुनिना विभुना पूर्वमीरितः

হে বিপ্ৰসকল (ব্ৰাহ্মণসকল), যতিসকলৰ এই শুভ আশ্ৰম তোমালোকক কোৱা হ’ল—যি পূৰ্বে পিতামহ, সেই মহাশক্তিমান মুনিয়ে ঘোষণা কৰিছিল।

Verse 42

नापुत्रशिष्ययोगिभ्यो दद्यादेवमनुत्तमम् । ज्ञानं स्वयंभुवा प्रोक्तं यतिधर्म्माश्रयं शिवम्

যি পুত্ৰ, শিষ্য বা যোগী হ’বলৈ অযোগ্য, তাক এই অনুত্তম উপদেশ দিয়া উচিত নহয়। স্বয়ম্ভূ (ব্ৰহ্মা)য়ে কোৱা এই শুভ জ্ঞান যতি-ধৰ্মৰ আশ্ৰিত আৰু শিৱসদৃশ (পবিত্ৰ, কল্যাণকাৰী)।

Verse 43

इति यतिनियमानामेतदुक्तं विधानं सुरवरपरितोषे यद्भवेदेकहेतुः । न भवति पुनरेषामुद्भवो वा विनाशः प्रतिहितमनसो ये नित्यमेवाचरंति

এইদৰে যতিসকলৰ নিয়ম-নীতিৰ এই বিধান কোৱা হ’ল—যাৰ একমাত্ৰ উদ্দেশ্য দেৱশ্ৰেষ্ঠক সন্তুষ্ট কৰা। যিসকলৰ মন স্থিৰ আৰু যিসকলে ইয়াক সদায় আচৰণ কৰে, তেওঁলোকৰ পুনৰ বন্ধনৰ উদ্ভৱ নহয়, নতুবা লাভৰ বিনাশো নহয়।

Verse 60

इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे षष्टितमोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰী পদ্ম মহাপুৰাণৰ স্বৰ্গখণ্ডত ষষ্টিতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।