Adhyaya 53

Verse 1

व्यास उवाच । एवं दंडादिभिर्युक्तः शौचाचारसमन्वितः । आहूतोध्यापनं कुर्याद्वीक्ष्यमाणो गुरोर्मुखम्

ব্যাসে ক’লে: এইদৰে দণ্ড আদি সামগ্ৰীসহ, শৌচ আৰু সদাচাৰ পালন কৰি, আহ্বান পালে গুৰুৰ মুখলৈ দৃষ্টি ৰাখি অধ্যয়ন আৰম্ভ কৰিব।

Verse 2

नित्यमुद्यतपाणिः स्यात्साध्वाचारः सुसंयतः । आस्यतामिति चोक्तः सन्नासीताभिमुखं गुरोः

তেওঁ সদায় সেৱাৰ বাবে হাত সন্মানসহ উঁচাই ৰাখিব, সদাচাৰী আৰু সুসংযত হ’ব; আৰু “বহা” বুলি ক’লে গুৰুৰ সন্মুখে মুখ কৰি বহিব।

Verse 3

प्रतिश्रवणसंभाषे शयानो न समाचरेत् । आसीनो न च भुंजानो न तिष्ठेन्न पराङ्मुखः

শ্ৰৱণ আৰু কথোপকথনত শুই থকা অৱস্থাত নকৰিব; ন বহি, ন ভোজন কৰি; আৰু মুখ ঘূৰাই পিঠি দি থিয় নহ’ব।

Verse 4

नीचैः शय्यासनं चास्य सर्वदा गुरुसन्निधौ । गुरोस्तु चक्षुर्विषयेन यथेष्टासनो भवेत्

গুৰুৰ সন্নিধানত সদায় নিজৰ শয্যা আৰু আসন নীচুতে ৰাখিব; আৰু গুৰুৰ দৃষ্টিৰ সীমাৰ ভিতৰত যথোচিত আসনহে গ্ৰহণ কৰিব, ইচ্ছামতে নহয়।

Verse 5

नोदाहरेदस्य नाम परोक्षमपि केवलम् । न चैवास्यानुकुर्वीत गतिभाषणचेष्टितम्

তেওঁৰ নাম পৰোক্ষভাৱে হলেও কেৱল কথাৰ মাজতে উচ্চাৰণ নকৰিব; আৰু তেওঁৰ গতি, ভাষণ বা আচৰণ অনুকৰণো নকৰিব।

Verse 6

गुरोर्यत्र परीवादो निंदा वापि प्रवर्तते । कर्णौ तत्र पिधातव्यौ गंतव्यं वा ततोऽन्यतः

য’ত গুৰুৰ বিষয়ে অপবাদ বা নিন্দা চলি থাকে, তাত কাণ দুটা ঢাকিব লাগে; নতুবা সেই ঠাই এৰি আন ঠাইলৈ যাব লাগে।

Verse 7

दूरस्थो नार्चयेदेनं न क्रुद्धो नांतिके स्त्रियः । न चैवास्योत्तरं ब्रूयात्स्थितो नासीत सन्निधौ

দূৰৰ পৰা তেওঁক পূজা নকৰিব, ক্ৰোধত থাকিও নহয়, আৰু স্ত্ৰীসকলৰ নিকটতাও নহয়। তেওঁক উল্টা উত্তৰ নক’ব; আৰু তেওঁৰ সন্নিধানত থিয় হৈ নাথাকিব।

Verse 8

उदकुंभं कुशान्पुष्पं समिधोऽस्याहरेत्सदा । मार्जनं लेपनं नित्यमंगानां वै समाचरेत्

সদায় তেওঁৰ বাবে জলকুম্ভ, কুশা ঘাঁহ, ফুল আৰু সমিধা (ইন্ধন-কাঠি) আনিব; আৰু নিত্যে তেওঁৰ অঙ্গসমূহ মাৰ্জন আৰু লেপন (চন্দনাদি) সেবা কৰিব।

Verse 9

नास्य निर्माल्यशयनं पादुकोपानहावपि । आक्रामेदासनं चास्य च्छायादीन्वा कदाचन

তেওঁৰ ফুল-মালাৰ শয্যা কেতিয়াও পদদলিত নকৰিবা, আৰু তেওঁৰ পাদুকা বা জোতা-চপ্পলৰ ওপৰেদি কেতিয়াও নাযাবা। তেওঁৰ আসনো কেতিয়াও নেমাৰি, কোনো সময়তে তেওঁৰ ছাঁ আদি ভংগ নকৰিবা।

Verse 10

साधयेद्दंतकाष्ठादींल्लब्धं चास्मै निवेदयेत् । अनापृच्छ्य न गंतव्यं भवेत्प्रियहिते रतः

দাঁত-কাঠ আদি সাজু কৰি দিবা, আৰু যি কিবা লাভ হয় সেয়া তেওঁলৈ নিবেদন কৰিবা। অনুমতি নোলোৱাকৈ ক’লৈও নাযাবা; জ্যেষ্ঠজনৰ প্ৰিয় আৰু হিতকৰ কৰ্মত সদায় ৰত থাকিবা।

Verse 11

न पादौ सारयेदस्य सन्निधाने कदाचन । जृंभितं हसितं चैव कंठप्रावरणं तथा

তেওঁৰ সন্নিধানত কেতিয়াও ভৰি মেলি নথাকিবা। তদুপৰি জঁভাই তোলা, হাঁহি কৰা, আৰু গলাটো ঢাকি ধৰা আদি (অশ্ৰদ্ধাৰে) নকৰিবা।

Verse 12

वर्जयेत्सन्निधौ नित्यमंगस्फोटनमेव च । यथाकालमधीयीत यावन्न विमना गुरुः

গুৰুৰ সন্নিধানত সদায় অঙ্গ চটকোৱা বা টান মাৰি শব্দ কৰা ত্যাগ কৰিবা। যথাসময়ে অধ্যয়ন কৰিবা, যেতিয়ালৈকে গুৰুৰ মন অসন্তুষ্ট নহয়।

Verse 13

आसीनोऽधो गुरोः पार्श्वे सेवां च सुसमाहितः । आसने शयने याने नैव तिष्ठेत्कदाचन

গুৰুৰ কাষতে তলত বহি, পূৰ্ণ একাগ্ৰতাৰে সেৱা কৰিবা। গুৰুৰ আসন, শয্যা বা যানত কেতিয়াও (সমানভাবে) নাথাকিবা।

Verse 14

धावंतमनुधावेत गच्छंतमनुगच्छति । गोश्वोष्ट्रयानप्रासादे तथाधोविष्टरेषु च

যি দৌৰি যায় তাক অনুসৰণ কৰি দৌৰিব, যি যায় তাক অনুসৰণ কৰি যাব; গাই-ঘোঁৰা-উট টনা বাহনত, প্ৰাসাদত, আৰু তলৰ শয্যাতো তেনেকৈ সঙ্গ দিয়া উচিত।

Verse 15

आसीत गुरुणा सार्द्धं शिलाफलक नौषु च । जितेंद्रियः स्यात्सततं वश्यात्माक्रोधनः शुचिः

গুৰুৰ সৈতে সঙ্গতিত থাকিব, শিলাৰ ফলকত বা নাওঁত থাকিলেও; সদায় ইন্দ্ৰিয়জয়ী হ’ব—আত্মসংযমী, ক্ৰোধহীন আৰু শুচি।

Verse 16

प्रयुंजीत सदा वाचं मधुरां हितकारिणीम् । गंधमाल्यं रसं कल्पं शुक्तिं प्राणिविहिंसनम्

সদায় মধুৰ আৰু হিতকাৰী বাক্য ব্যৱহাৰ কৰিব; সুগন্ধ, মালা-ফুল, উপকাৰী ৰস আৰু আহাৰ-প্ৰস্তুতি গ্ৰহণ কৰিব, আৰু প্ৰাণীক আঘাত নকৰা অহিংস আহাৰ বাছিব।

Verse 17

अभ्यंजनांजनोन्मर्द्दच्छत्रधारणमेव च । कामं लोभं भयं निद्रां गीतवादित्रनर्तनम्

তদুপৰি তেল-মালিশ, অঞ্জন আদি সিংগাৰ, দেহ ঘঁহা, আৰু ছত্ৰ ধাৰণো; লগতে কাম, লোভ, ভয়, নিদ্ৰা, গীত, বাদ্য-বাজনা আৰু নৃত্য।

Verse 18

आतर्जनं परीवादं स्त्रीप्रेक्षालंभनं तथा । परोपघातं पैशुन्यं प्रयत्नेन विवर्जयेत्

ভয় দেখুওৱা, নিন্দা-অপবাদ, স্ত্ৰীক কামনাৰে চোৱা আৰু হয়ৰানি কৰা; আনক আঘাত কৰা আৰু কুটিল চুগলি—এই সকলো প্ৰচেষ্টাৰে পৰিহাৰ কৰিব।

Verse 19

उदकुंभं सुमनसो गोशकृन्मृत्तिका कुशान् । आहरेद्यावदन्नानि भैक्ष्यं चाहरहश्चरेत्

তেওঁ জল-কুম্ভ, ফুল, গোবৰ, মাটি আৰু কুশা ঘাঁহ সংগ্ৰহ কৰিব; আৰু যেতিয়ালৈকে অন্ন নাপায়, তেতিয়ালৈকে প্ৰতিদিন ভিক্ষা লৈ বাহিৰ ওলাই জীৱন নিৰ্বাহ কৰিব।

Verse 20

घृतं च लवणं सर्वं वर्ज्यं पर्युषितं च यत् । अनृत्यदर्शी सततं भवेद्गीतादि निस्पृहः

তেওঁ ঘী আৰু সকলো প্ৰকাৰৰ লৱণ, আৰু যি আহাৰ বাসি হৈছে তাক ত্যাগ কৰিব। নৃত্য-দৰ্শন সদায় এৰাই চলিব আৰু গীত আদি প্ৰতি আসক্তিহীন থাকিব।

Verse 21

नादित्यं वै समीहेत नाचरेद्दंतधावनम् । एकांतमशुचिस्त्रीभिः शूद्राद्यैरभिभाषणम्

সূৰ্যলৈ চাই থকাটো উচিত নহয়, আৰু সেই সময়ত দাঁত ধোৱাও নকৰিব। অশুচি স্ত্ৰী বা শূদ্ৰ আদি লোকৰ সৈতে একান্ত ঠাইত গোপন কথোপকথনো নকৰিব।

Verse 22

गुरूच्छिष्टं भेषजान्नं प्रयुंजीत न कामतः । मलापकर्षणं स्नानं नाचरेद्धि कदाचन

কেৱল কামনাৰ বশত গুৰুৰ উচ্ছিষ্ট বা ঔষধ-সদৃশ বুলি গণ্য আহাৰ গ্ৰহণ নকৰিব। আৰু কেৱল মল-ময়লা আঁতৰাবলৈ কৰা স্নানো কেতিয়াও নকৰিব।

Verse 23

न कुर्यान्मानसं विप्रो गुरोस्त्यागे कथंचन । मोहाद्वा यदि वा लोभात्त्यक्त्वा तु पतितो भवेत्

এজন ব্ৰাহ্মণে কেতিয়াও মনতেও গুৰুক ত্যাগ কৰাৰ চিন্তা নকৰিব। মোহ বা লোভত গুৰুক ত্যাগ কৰিলে সি পতিত হৈ পৰে।

Verse 24

लौकिकं वैदिकं वापि तथाध्यात्मिकमेव वा । आददीत यतो ज्ञानं तं न द्रुह्येत्कदाचन

লৌকিক হওক, বৈদিক হওক, অথবা আধ্যাত্মিকেই হওক—যাৰ পৰা জ্ঞান লাভ হয়, সেই ব্যক্তিৰ পৰা শিকিব; আৰু কেতিয়াও, কোনো সময়তে, তেওঁৰ প্ৰতি দ্ৰোহ বা অনিষ্ট নকৰিব।

Verse 25

गुरोरप्यवलिप्तस्य कार्याकार्यमजानतः । उत्पथप्रतिपन्नस्य न मनुस्त्यागमब्रवीत्

গুৰু যদি অহংকাৰী হয়, কৰণীয়-অকৰণীয় নাজানে, আৰু কুপথত প্ৰবৃত্ত হয়—তথাপি মনুৱে গুৰু ত্যাগ কৰিবলৈ বিধান দিয়া নাই।

Verse 26

गुरोर्गुरौ सन्निहिते गुरुवद्वृत्तिमाचरेत् । नत्वाभिसृष्टो गुरुणा स्वान्गुरूनभिवादयेत्

গুৰুৰ গুৰু সন্নিহিত থাকিলে, তেওঁকো নিজ গুৰুৰ দৰে আচৰণ কৰিব। আৰু প্ৰথমে গুৰুক নমস্কাৰ কৰি, গুৰুৰ অনুমতি পালে তেতিয়াহে আন গুৰুসকলক প্ৰণাম কৰিব।

Verse 27

विद्यागुरुष्वेतदेवं नित्यावृत्तिषु योगिषु । प्रतिषेधत्सु चाधर्माद्धितं चोपदिशत्सु च

বিদ্যাৰ গুৰুসকল আৰু নিত্য অনুশাসনত নিবিষ্ট যোগীসকলৰ ক্ষেত্ৰতো এই নিয়মেই সত্য: তেওঁলোকে অধৰ্মৰ পৰা নিবাৰণ কৰে আৰু হিতকৰ উপদেশো দিয়ে।

Verse 28

श्रेयः स्वगुरुवद्वृत्तिं नित्यमेव समाचरेत् । गुरुपुत्रेषु दारेषु गुरोश्चैव स्वबंधुषु

নিজৰ পৰম মঙ্গলৰ বাবে, গুৰুৰ পুত্ৰসকল, গুৰুৰ পত্নী আৰু গুৰুৰ নিজ আত্মীয়সকলৰ প্ৰতি সদায় গুৰুৰ দৰে আচৰণ কৰিব।

Verse 29

बालः संमानयेन्मान्याञ्छिष्टो वा यदि कर्म्मणि । अध्यापयन्गुरोः सूनुं गुरुवन्मानमर्हति

শিশুৱেও যিসকল সন্মানযোগ্য, তেওঁলোকক সন্মান কৰিব লাগে; আৰু যদি সি সদাচাৰত শিক্ষিত হয়, তেন্তে যিয়ে গুৰুৰ পুত্ৰক অধ্যাপন কৰে, সিও গুৰুৰ সমান সন্মানৰ যোগ্য।

Verse 30

उत्सादनं च गात्राणां स्नापनोच्छिष्टभोजनः । न कुर्याद्गुरुपुत्रस्य पादयोः शौचमेव च

গুৰুৰ পুত্ৰৰ ক্ষেত্ৰত দেহ-মৰ্দন, স্নান কৰোৱা, বা আনৰ উচ্ছিষ্ট ভোজন কৰা নকৰিব; আৰু তেওঁৰ পাদযোৰ ধোৱা বা শৌচ কৰাও নকৰিব।

Verse 31

गुरुवत्प्रतिपूज्याश्च सवर्णा गुरुयोषितः । असवर्णाश्च संपूज्याः प्रत्युत्थानाभिवादनैः

গুৰুৰ পত্নী যদি একে বৰ্ণৰ হয় তেন্তে গুৰুৰ দৰে পূজ্য; আৰু ভিন্ন বৰ্ণৰ হলেও উঠি সম্ভাষণ কৰি প্ৰণাম জনাই যথোচিত সন্মান কৰিব লাগে।

Verse 32

अभ्यंजनं स्नापनं च गात्रोत्सादनमेव च । गुरुपत्न्या न कार्याणि केशानां च प्रसाधनम्

গুৰুপত্নীৰ ক্ষেত্ৰত তেল-অভ্যঞ্জন, স্নাপন, দেহ-মৰ্দন, আৰু কেশ-সজ্জা—এইবোৰ কৰা উচিত নহয়।

Verse 33

गुरुपत्नी तु युवती नाभिवाद्या तु पादयोः । कुर्वीत वंदनं भूम्यामसावहमिति ब्रुवन्

কিন্তু গুৰুপত্নী যদি যুৱতী হয়, তেন্তে পাদস্পৰ্শ কৰি অভিবাদন নকৰিব; ভূমিত নত হৈ প্ৰণাম কৰিব আৰু ক’ব, “মই সেইজন (আপোনাৰ শিষ্য)।”

Verse 34

विप्रोष्य पादग्रहणपूर्वकं चाभिवादनम् । गुरुदारेषु कुर्वीत सतां धर्म्ममनुस्मरन्

দূৰত থাকি ঘূৰি আহিলে, সজ্জনৰ ধৰ্ম স্মৰণ কৰি, গুৰু-পত্নীৰ চৰণ স্পৰ্শ কৰি আগতে প্ৰণাম-অভিবাদন কৰিব লাগে।

Verse 35

मातृष्वसा मातुलानी श्वश्रूश्चाथ पितृष्वसा । संपूज्या गुरुपत्नीवत्समास्ता गुरुभार्यया

মাতৃভগ্নী, মাতুলানী, শ্বশ্ৰূ আৰু পিতৃভগ্নী—এইসকলক যথাযোগ্য পূজা-সম্মান কৰিব লাগে; গুৰু-পত্নীৰ দৃষ্টিত তেওঁলোক গুৰু-ভাৰ্যাৰ সমান আদৰণীয়।

Verse 36

भ्रातृभार्याश्च संग्राह्या सवर्णा हन्यहन्यपि । विप्रोष्य तूपसंग्राह्या ज्ञातिसंबंधियोषितः

ভ্ৰাতৃভাৰ্যা যদি সৱৰ্ণা হয় তেন্তে গ্ৰহণযোগ্য—যদিও সেয়া বাৰে বাৰে মৃত্যুবৰণ কৰে বুলিও; আৰু যেতিয়া কোনো নাৰী স্বামীৰ পৰা দূৰত থাকে, তেতিয়া জ্ঞাতি-সম্পৰ্কীয় নাৰীসকলকো গ্ৰহণ কৰিব পাৰি।

Verse 37

पितुर्भगिन्या मातुश्च जायस्यां च स्वसर्यपि । मातृवद्वृत्तिमातिष्ठेन्माता ताभ्यो गरीयसी

পিতৃভগ্নী, মাতৃভগ্নী, জ্যেষ্ঠভ্ৰাতাৰ পত্নী আৰু নিজৰ ভগ্নীৰ প্ৰতি মাতৃসদৃশ আচৰণ ৰাখিব লাগে; তথাপি নিজৰ মাতা তেওঁলোক সকলোতকৈ অধিক গৰিমাময়।

Verse 38

एवमाचारसंपन्नमात्मवंतमदांभिकम् । वेदमध्यापयेद्धर्म्मं पुराणांगानि नित्यशः

যি এনেকুৱা সদাচাৰসম্পন্ন, আত্মসংযমী আৰু দম্ভ-ভণ্ডামুক্ত, তাক নিত্য বেদ, ধৰ্ম আৰু পুৰাণৰ অঙ্গ-উপাঙ্গসহ অধ্যাপন কৰাব লাগে।

Verse 39

संवत्सरोषिते शिष्ये गुरुर्ज्ञानमनिर्दिशन् । हरते दुष्कृतं तस्य शिष्यस्य वसतो गुरुः

শিষ্যই যদি গুৰুৰ সান্নিধ্যত এক বছৰ বাস কৰে, গুৰুৱে যদিও এতিয়ালৈ জ্ঞান উপদেশ নকৰেও, তথাপি গুৰুৰ সঙ্গবাসৰ বলত গুৰুৱে সেই শিষ্যৰ দুষ্কৃত নাশ কৰে।

Verse 40

आचार्यपुत्रः शुश्रूषुर्ज्ञानदो धार्मिकः शुचिः । शक्तोन्नदोंबुदः साधुरध्याप्यादश धर्मतः

আচাৰ্যৰ পুত্ৰে শুশ্ৰূষাত নিবেদিত, জ্ঞানদাতা, ধৰ্মনিষ্ঠ আৰু শুচি হ’ব লাগে; সক্ষম, বৰষুণ-ডাৱৰৰ দৰে আনন্দ দানকাৰী, সাধুস্বভাৱ—আৰু ধৰ্ম অনুসাৰে দহ কৰ্তব্য শিক্ষা দিব লাগে।

Verse 41

कृतकंठस्तथाऽद्रोहः मेधावी गुरुकृन्नरः । आप्तः प्रियोऽथ विधिवत्षडध्याप्या द्विजातयः

মানুহে স্পষ্ট কণ্ঠৰ হ’ব লাগে, দ্ৰোহশূন্য, মেধাবী আৰু গুৰুসেৱাত নিবেদিত; বিশ্বাসযোগ্য আৰু লোকপ্ৰিয় হ’ব লাগে। এইদৰে বিধিপূৰ্বক প্ৰশিক্ষিত দ্বিজাতিসকল ছয় বৈদিক বিষয় যথাবিধি অধ্যাপনৰ যোগ্য হয়।

Verse 42

एतेषु ब्राह्मणे दानमन्यत्र तु यथोचितम् । आचम्य संयतो नित्यमधीयीत उदङ्मुखः

এনেধৰণৰ ব্ৰাহ্মণসকলৰ মাজত দান কৰা উচিত; অন্য ঠাইত অৱশ্যে যথোচিত দানহে কৰিব লাগে। আচমন কৰি আৰু সংযমী হৈ, প্ৰতিদিন উত্তৰমুখে পবিত্ৰ শাস্ত্ৰ অধ্যয়ন কৰিব লাগে।

Verse 43

उपसंगृह्य तत्पादौ वीक्ष्यमाणो गुरोर्मुखम् । अधीष्व भो इति ब्रूयाद्विरामोऽस्त्विति चाऽरमेत्

তাৰ পাছত গুৰুৰ পদযুগল ধৰি, গুৰুৰ মুখলৈ চাই ক’ব, “ভো! কৃপা কৰি মোক অধ্যয়ন কৰাওক।” আৰু যেতিয়া উপযুক্ত হয় তেতিয়া নিবেদন কৰিব, “এতিয়া বিৰাম হওক।”

Verse 44

प्राक्कूलान्पर्युपासीत पवित्रैश्चैव पावकः । प्राणायामैस्त्रिभिः पूतस्ततोंकारमर्हति

পূব দিশলৈ মুখ কৰি তেওঁ পবিত্ৰ কুশা-ঘাঁহৰ ওপৰত ভক্তিভাৱে উপাসনাত বহিব; তিনিবাৰ প্ৰাণায়ামৰে শুদ্ধ হৈ তেতিয়া ‘ওঁ’ উচ্চাৰণৰ যোগ্য হয়।

Verse 45

ब्राह्मणः प्रणवं कुर्यादंतेऽपि विधिवद्द्विजाः । कुर्यादध्यापनं नित्यं सब्रह्मांजलिपूर्वतः

হে দ্বিজসকল, ব্ৰাহ্মণে বিধিমতে অন্ততোও প্ৰণৱ ‘ওঁ’ উচ্চাৰণ কৰিব লাগে। তেওঁ নিত্য বেদ অধ্যাপন কৰিব, ব্ৰহ্মণৰ প্ৰতি অঞ্জলি জোৰি আৰম্ভ কৰি।

Verse 46

सर्वेषामेव भूतानां वेदश्चक्षुः सनातनः । अधीयीताप्ययं नित्यं ब्राह्मण्याद्धीयतेऽन्यथा

সকলো জীৱৰ বাবে বেদ সনাতন চকু। যদিও ইয়াক নিত্য অধ্যয়ন কৰা উচিত, তথাপি ব্ৰাহ্মণ্য অনুশাসনৰ দ্বাৰাই ই সঠিকভাৱে বুজা যায়; নতুবা বিকৃতভাৱে ধৰা পৰে।

Verse 47

अधीयीत ऋचो नित्यं क्षीराहुत्या सदेवताः । प्रीणाति तर्पयन्कालं कामैर्हूताः सदैवताः

নিত্য ঋগ্বেদীয় ঋচাসমূহ পাঠ কৰা উচিত। ক্ষীৰ-আহুতিৰে দেবতাসকল পূজিত হয়; যথাসময়ে তৰ্পণ কৰি, ইচ্ছিত আহুতিৰে আহ্বান কৰা সদাসন্নিধ দেবতাসকল প্ৰসন্ন হয়।

Verse 48

यजूंष्यधीते नियतं दध्ना प्रीणाति देवताः । सामान्यधीते प्रीणाति घृताहुतिभिरन्वहम्

যি নিয়মে যজুৰ্বেদ অধ্যয়ন কৰে, তেওঁ দধি-আহুতিৰে দেবতাসকলক প্ৰসন্ন কৰে। আৰু যি সামবেদ অধ্যয়ন কৰে, তেওঁ ঘৃত-আহুতিসমূহেৰে প্ৰতিদিন তেওঁলোকক তুষ্ট কৰে।

Verse 49

अथर्वांगिरसो नित्यं मध्वा प्रीणाति देवताः । धर्मांगानि पुराणानि मांसैस्तर्पयतेसुरान्

অথৰ্বাঙ্গিৰস পৰম্পৰা সদায় মধুৰে দেৱতাসকলক সন্তুষ্ট কৰে; আৰু ধৰ্মৰ অঙ্গস্বৰূপ পুৰাণসমূহ মাংস-আহুতিৰে দেৱতাসকলক তৃপ্ত কৰে।

Verse 50

प्रातश्च सायं प्रयतो नैत्यकं विधिमाश्रितः । गायत्रीं समधीयीत गत्वारण्यं समाहितः

পুৱা আৰু গধূলি, সংযমী আৰু শুচি হৈ, নিত্য বিধি অনুসৰি; অৰণ্য বা নীৰৱ স্থানলৈ গৈ, মন একাগ্ৰ কৰি গায়ত্ৰী পাঠ কৰিব।

Verse 51

सहस्रपरमां देवीं शतमध्यां दशावराम् । गायत्रीं वै जपेन्नित्यं जपयज्ञः प्रकीर्तितः

সহস্ৰ গুণে পৰমা, শতত মধ্যস্থিতা, দশত শ্ৰেষ্ঠা—সেই দেৱী গায়ত্ৰীক নিত্য জপ কৰিব; এই জপকেই জপ-যজ্ঞ বুলি কোৱা হয়।

Verse 52

गायत्रीं चैव वेदांश्च तुलया तोलयत्प्रभुः । एकतश्चतुरोवेदा गायत्रीं च तथैकतः

প্ৰভুৱে তুলাত গায়ত্ৰী আৰু বেদসমূহক ওজন কৰিলে: একফালে চাৰিও বেদ, আৰু আনফালে কেৱল গায়ত্ৰী।

Verse 53

इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे कर्मयोगकथनं । नाम त्रिपंचाशत्तमोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰীপাদ্ম মহাপুৰাণৰ স্বৰ্গখণ্ডত ‘কৰ্মযোগ-কথন’ নামৰ ত্ৰিপঞ্চাশতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।

Verse 54

पुराकल्पे समुत्पन्ना भूर्भुवः स्वः सनातनाः । महाव्याहृतयस्तिस्रः सर्वाशुभनिबर्हणाः

পূৰ্ব কল্পত সনাতন তিন মহাব্যাহৃতি—ভূৰ, ভুৱঃ আৰু স্বঃ—উৎপন্ন হৈছিল; এই তিনিটাই সকলো অশুভতা নাশ কৰে।

Verse 55

प्रधानं पुरुषः कालो विष्णुब्रह्ममहेश्वराः । सत्वंरजस्तमस्तिस्रः क्रमाद्व्याहृतयः स्मृताः

প্ৰধান, পুৰুষ, কাল, আৰু বিষ্ণু-ব্ৰহ্মা-মহেশ্বৰ; লগতে তিন গুণ—সত্ত্ব, ৰজস, তমস—এই সকলোকে ক্ৰমে (সাত) ব্যাহৃতি বুলি স্মৰণ কৰা হয়।

Verse 56

ओंकारस्तत्परं ब्रह्म सावित्री स्यात्तदुत्तरम् । एष मंत्रो महायोगः सारात्सार उदाहृतः

ওঁকাৰেই সেই পৰম ব্ৰহ্ম; তাৰ পিছত সাৱিত্ৰী (গায়ত্ৰী) আহে। এই মন্ত্ৰ মহাযোগ, সাৰসমূহৰো সাৰ বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে।

Verse 57

योऽधीतेऽहन्यहन्येतां गायत्रीं वेदमातरम् । विज्ञायार्थं ब्रह्मचारी स याति परमां गतिम्

যি ব্ৰহ্মচাৰী প্ৰতিদিন এই বেদমাতা গায়ত্ৰী পাঠ কৰে আৰু ইয়াৰ অৰ্থ বুজি লয়, সি পৰম গতি লাভ কৰে।

Verse 58

गायत्री वेदजननी गायत्री लोकपावनी । गायत्र्या न परं जप्यमेतद्विज्ञायमुच्यते

গায়ত্ৰী বেদৰ জননী; গায়ত্ৰী লোকসমূহ পবিত্ৰ কৰে। গায়ত্ৰীৰ জপতকৈ শ্ৰেষ্ঠ একো নাই—এই কথা জানিলে মুক্তি লাভ হয়।

Verse 59

श्रावणस्य तु मासस्य पौर्णमास्यां द्विजोत्तमाः । आषाढ्यां प्रोष्ठपद्यां वा वेदोपाकरणं स्मृतम्

হে দ্বিজোত্তমসকল, শ্ৰাৱণ মাহৰ পূৰ্ণিমাত বেদোপাকৰণ (বেদ অধ্যয়নৰ পুনৰাৰম্ভ) বিধান কৰা হৈছে; নহ’লে আষাঢ় মাহৰ পূৰ্ণিমাত, অথবা প্ৰোষ্ঠপদী পূৰ্ণিমাতো স্মৃত।

Verse 60

यत्सूर्ययाम्यगमनं मासान्विप्रोर्द्धपंचमान् । अधीयीत शुचौ देशे ब्रह्मचारी समाहितः

সূৰ্যৰ দক্ষিণায়ন যিমান মাহ থাকে—সাড়ে পাঁচ মাহ—সিমান সময়ত ব্ৰাহ্মণে শুচি দেশত ব্ৰহ্মচাৰী হৈ, মন একাগ্ৰ আৰু সংযত কৰি অধ্যয়ন কৰিব লাগে।

Verse 61

पुष्ये तुच्छंदसां कुर्याद्बहिरुत्सर्जनं द्विजः । मासि शुक्लस्य वा प्राप्ते पूर्वाह्णे प्रथमेऽहनि

পুষ্য নক্ষত্ৰত দ্বিজে বাহিৰত মলত্যাগ (বহিৰউৎসৰ্জন) কৰিব লাগে; তদ্ৰূপে মাহৰ শুক্লপক্ষ আহিলে, প্ৰথম দিনৰ পূৰ্বাহ্ণতো সেইদৰে কৰিব।

Verse 62

छदांसि च द्विजोऽभ्यस्येच्छुक्लपक्षे तु वै द्विजः । वेदांगानि पुराणानि कृष्णपक्षेषु मानवः

শুক্লপক্ষত দ্বিজে বেদৰ ছন্দসমূহ অধ্যয়ন কৰিব লাগে; আৰু কৃষ্ণপক্ষত মানুহে বেদাঙ্গ আৰু পুৰাণসমূহ অধ্যয়ন কৰিব লাগে।

Verse 63

इमान्नित्यमनध्यायानधीयानो विवर्जयेत् । अध्यापनं च कुर्वाणोऽभ्यस्यन्नपि प्रयत्नतः

যি বেদ অধ্যয়নত নিয়োজিত, তেওঁ এই নিত্য অনধ্যায়ৰ সময়সমূহ সদায় বর্জন কৰিব লাগে; তেওঁ পঢ়ুৱাই থাকিলেও বা অতি চেষ্টা কৰি অনুশীলন কৰিলেও, সেই সময়ত বিৰত থাকিব।

Verse 64

कर्णश्रवेऽनिले रात्रौ दिवापांसुसमूहने । विद्युत्स्तनितवर्षेषु महोल्कानां च संप्लवे

যেতিয়া ৰাতি বতাহ কাণত গর্জে, দিনত ধূলিৰ গোট উঠি আহে, বিজুলী-গর্জনসহ বৰষুণ নামে, আৰু মহা উল্কাৰ প্ৰলয়সম বৃষ্টি পৰে—

Verse 65

अकालिकमनध्यायमेतेष्वाह प्रजापतिः । एतानभ्युदिनान्विद्याद्यदा प्रादुष्कृताग्निषु

প্ৰজাপতিয়ে কৈছে যে এই অৱস্থাসমূহত বেদাধ্যয়নৰ অকালিক অনধ্যায় (অসময় স্থগিত) হয়; আৰু যেতিয়া পবিত্ৰ অগ্নিসমূহ বিঘ্নিত বা অপবিত্ৰ হয়, তেতিয়া এই দিনসমূহক ‘অভ্যুদিন’ বুলি চিনিব লাগে, য’ত বিশেষ আচাৰ-অনুষ্ঠান আবশ্যক।

Verse 66

तदा विद्यादनध्यायमनृतौ चाभ्रदर्शने । निर्घाते भूमिचलने ज्योतिषां चोपसर्जने

তেতিয়া অনধ্যায় পালন কৰিব লাগে—অসময় ঋতুত আৰু মেঘ দেখা দিলে; বজ্ৰধ্বনি, ভূমিকম্প, আৰু আকাশীয় জ্যোতিসমূহত অশুভ উপসৰ্গ ঘটিলে।

Verse 67

एतानकालिकान्विद्यादनध्यायानृतावपि । प्रादुष्कृतेष्वग्निषु च विद्युत्स्तनितनिस्वने

এইবোৰক অকালিক অনধ্যায়ৰ তৎক্ষণাৎ কাৰণ বুলি জানিব লাগে, ঋতু ঠিক থাকিলেও—যেতিয়া অগ্নিসমূহ বিপজ্জনকভাৱে জ্বলি উঠে, আৰু যেতিয়া বিজুলী-গর্জনৰ শব্দ ধ্বনিত হয়।

Verse 68

सज्योतिः स्यादनध्यायः शेषे रात्रौ यथा दिवा । नित्यानध्याय एव स्याद्ग्रामेषु नगरेषु च

বিজুলী দেখা দিলে অনধ্যায় হয়; আৰু ৰাতিৰ অৱশিষ্ট অংশতো, যেন দিন হোৱাই, তেনেকৈ (অধ্যয়ন স্থগিত)। গাঁও আৰু নগৰতও ইয়াক নিত্য অনধ্যায় বুলি গণ্য কৰিব লাগে।

Verse 69

धर्मनैपुण्यकामानां पूतिगंधे च नित्यशः । अंतः शवगतेग्रामे वृषलस्य च सन्निधौ

ধৰ্ম আৰু পুণ্যত নিপুণতা কামনা কৰা জনে সদায় দুৰ্গন্ধৰ মাজত নাথাকিব—শৱে দুষিত গাঁৱৰ ভিতৰত, আৰু বৃষল (নীচ/অশুচি) লোকৰ সান্নিধ্যত নাথাকিব।

Verse 70

अनध्यायोरुद्यमाने समये जलदस्य च । उदके चार्धरात्रे च विण्मूत्रं च विसर्जयन्

অনধ্যায় (অধ্যয়ন-বিৰতি)ৰ সময়ত, সূৰ্য উঠাৰ সময়ত, মেঘ থকা সময়ত, পানীত, আৰু অৰ্ধৰাত্ৰিত—মল-মূত্ৰ ত্যাগ কৰা উচিত নহয়।

Verse 71

उच्छिष्टः श्राद्धभुक्चैव मनसापि न चिंतयेत् । प्रतिगृह्य द्विजो विद्वानेकोद्दिष्टस्य वेतनम्

উচ্ছিষ্ট অৱস্থাতো, আৰু শ্রাদ্ধ-ভোজ খাই থকাৰ পাছতো, বিদ্বান দ্বিজে মনতেও সংকোচ নকৰিব; একোद्दিষ্ট শ্রাদ্ধৰ বেতন গ্ৰহণ কৰি ল’ব।

Verse 72

त्र्यहं न कारयेद्ब्रह्म राज्ञो राहोश्च सूतके । यावदेकान्ननिष्ठा स्यात्स्नेहालोपश्च तिष्ठति

ৰাজাৰ মৃত্যুজনিত বা ৰাহুৰ সূতকজনিত অশৌচত তিনিদিনলৈ ব্ৰহ্ম-যজ্ঞ (বৈদিক কৰ্ম) কৰাব নালাগে; যেতিয়ালৈ এক-অন্ন নিষ্ঠা আৰু স্নেহ-ত্যাগৰ অৱস্থা স্থিৰ থাকে।

Verse 73

विप्रस्य विदुषो देहे तावद्ब्रह्म न कीर्तयेत् । शयानः प्रौढपादश्च कृत्वा चैवावसक्थिकाम्

বিদ্বান বিপ্ৰৰ দেহৰ সান্নিধ্যত যেতিয়ালৈ থাকে, তেতিয়ালৈ ব্ৰহ্মাৰ নাম উচ্চাৰণ নকৰিব—বিশেষকৈ শুই থকা অৱস্থাত, ভৰি মেলি, বা অনুচিত ভঙ্গী ধৰি।

Verse 74

नाधीयीतामिषं जग्ध्वा शूद्रश्राद्धान्नमेव च । नीहारे बाणशब्दे च संध्ययोरुभयोरपि

মাংস ভক্ষণ কৰি বা শূদ্ৰৰ শ্ৰাদ্ধৰ অন্ন খাই শাস্ত্ৰ-পাঠ নকৰিব। কুঁৱলীত, বাণৰ শব্দ শুনিলে, আৰু উভয় সন্ধিক্ষণত (প্ৰভাত আৰু সায়ং)ো পাঠ নকৰিব।

Verse 75

अमावास्या चतुर्दश्योः पौर्णमास्यष्टमीषु च । उपाकर्मणि चोत्सर्गे त्रिरात्रं क्षपणं स्मृतम्

অমাৱস্যা, চতুৰ্দশী, পূৰ্ণিমা আৰু অষ্টমীত, লগতে উপাকৰ্ম আৰু উৎসৰ্গৰ সময়তো, তিনিৰাতি উপবাস/প্ৰায়শ্চিত্ত-সংযম পালন কৰাটো স্মৃতিত বিধান কৰা হৈছে।

Verse 76

अष्टकासु अहोरात्रमृत्वंतासु च रात्रिषु । मार्गशीर्षे तथा पौषे माघमासे तथैव च

অষ্টকা দিনসমূহত দিন-ৰাতি জুৰি, আৰু ঋতু-চিহ্নিত ৰাতিসমূহতো; তদ্ৰূপ মাৰ্গশীৰ্ষ, পৌষ আৰু মাঘ মাহতো (এই বিধান পালনীয়)।

Verse 77

तिस्रोऽष्टकाः समाख्याता कृष्णपक्षेषु सूरिभिः । श्लेष्मातकस्य च्छायायां शाल्मलेर्मधुकस्य च

সুৰিমুনিসকলে ঘোষণা কৰিছে যে কৃষ্ণপক্ষত তিনিটা অষ্টকা আছে; আৰু (বিধি অনুসাৰে) শ্লেষ্মাতক, শাল্মলী আৰু মধুক গছৰ ছাঁতেও সেয়া পালনীয়।

Verse 78

कदाचिदपि नाध्येयं कोविदारकपित्थयोः । समानविद्ये च मृते तथा सब्रह्मचारिणि

কোভিদাৰ আৰু কপিত্থ গছৰ তলত কেতিয়াও শাস্ত্ৰ-পাঠ নকৰিব। তদ্ৰূপ, সমান বিদ্যাৰ কোনোজনৰ মৃত্যু হ’লে, আৰু সহ-ব্ৰহ্মচাৰীৰ উপস্থিতিতো পাঠ নকৰিব।

Verse 79

आचार्ये संस्थिते चापि त्रिरात्रं क्षपणं स्मृतम् । छिद्राण्येतानि विप्राणामनध्यायाः प्रकीर्तिताः

আচাৰ্য পৰলোকগমন কৰিলেও তিনিৰাতি অধ্যয়ন-বিৰতি বিধেয়। এইসমূহক বিপ্ৰসকলৰ ‘ছিদ্ৰ’ বুলি কোৱা হয়—অধ্যয়ন নকৰাৰ কাল, অৰ্থাৎ অনধ্যায়, যেতিয়া বেদপাঠ স্থগিত থাকে।

Verse 80

हिंसंति राक्षसास्तेषु तस्मादेतान्विवर्जयेत् । नैत्यकेनास्त्यनध्यायः संध्योपासनमेव च

সেইসমূহত ৰাক্ষসসকলে অনিষ্ট কৰে; সেয়েহে সিহঁতক পৰিহাৰ কৰা উচিত। নিত্যকৰ্মত ৰত জনৰ বাবে অধ্যয়নৰ বিচ্ছেদ নাই—কেৱল সন্ধ্যা-উপাসনাই নিশ্চিত কৰণীয়।

Verse 81

उपाकर्म्मणि होमांते होममध्ये तथैव च । एकामृचमथैकं वा यजुः सामानि वा पुनः

উপাকৰ্ম্মৰ বিধিত—হোমৰ অন্তত আৰু হোমৰ মধ্যতো—এটা ঋক্‌ মন্ত্র, অথবা এটা যজুঃ মন্ত্র, নাইবা পুনৰ সামগান পাঠ কৰিব লাগে।

Verse 82

नाष्टकाद्यास्वधीयीत मारुते चाभिधावति । अनध्यायस्तु नांगेषु नेतिहासपुराणयोः

অষ্টকা আদি আচৰণসমূহত অধ্যয়ন নকৰিব, আৰু প্ৰবল বতাহ বোৱাতো নকৰিব। কিন্তু অনধ্যায়ৰ এই নিয়ম বেদাঙ্গসমূহত নহয়, আৰু ইতিাহাস-পুৰাণতো নহয়।

Verse 83

न धर्मशास्त्रेष्वन्येषु सर्वाण्येतानि वर्जयेत् । एष धर्मः समासेन कीर्तितो ब्रह्मचारिणः

অন্য ধৰ্মশাস্ত্ৰসমূহতো এই সকলো বর্জনীয় বুলি কোৱা হৈছে; সেয়েহে এই সকলো পৰিহাৰ কৰিব। এইদৰে সংক্ষেপে ব্ৰহ্মচাৰীৰ ধৰ্ম বৰ্ণনা কৰা হ’ল।

Verse 84

ब्रह्मणाऽभिहितः पूर्वमृषीणां भावितात्मनाम् । योऽन्यत्र कुरुते यत्नमनधीत्य श्रुतिं द्विजः

পূৰ্বতে ব্ৰহ্মাই সংযমিতচিত্ত ঋষিসকলক এই উপদেশ দিছিল: যি দ্বিজে বেদ-শ্ৰুতি অধ্যয়ন নকৰাকৈ অন্য দিশত চেষ্টা কৰে, সি পথভ্ৰষ্ট হয়।

Verse 85

स संमूढो न संभाष्यो वेदबाह्यो द्विजातिभिः । न वेदपाठमात्रेण संतुष्टो वै भवेद्द्विजः

এনে মোহগ্ৰস্ত মানুহক দ্বিজসকলে কথা পাতিব নালাগে; তাক বেদ-বাহ্য বুলি গণ্য কৰিব লাগে। নিশ্চয় দ্বিজে কেৱল বেদ-পাঠ মাত্ৰে সন্তুষ্ট নহ’ব।

Verse 86

पाठमात्रावसानस्तु पंके गौरिव सीदति । योऽधीत्य विधिवद्वेदं वेदार्थं न विचारयेत्

কিন্তু যি কেৱল পাঠ-মাত্ৰতে থমকি যায়, সি কাদাত ফঁহি থকা গাইৰ দৰে ডুবি যায়—যি বিধিমতে বেদ অধ্যয়ন কৰিও বেদাৰ্থ চিন্তা নকৰে।

Verse 87

स संमूढः शूद्रकल्पः पात्रतां न प्रपद्यते । यदित्वात्यंतिकं वासं कर्तुमिच्छति वै गुरौ

সেই মোহগ্ৰস্ত ব্যক্তি শূদ্ৰসদৃশ আচৰণ কৰি পাত্ৰতা লাভ নকৰে। তথাপি যদি সি গুৰুৰ সান্নিধ্যত স্থায়ী বাস কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰে,

Verse 88

युक्तः परिचरेदेनमाशरीरविमोक्षणम् । गत्वा वनं च विधिवज्जुहुयाज्जातवेदसम्

তেতিয়া সংযমী হৈ দেহ-মুক্তি পৰ্যন্ত গুৰুক সেৱা কৰিব; আৰু তাৰ পাছত বনলৈ গৈ বিধিমতে জাতবেদস (অগ্নি)ত আহুতি অৰ্পণ কৰিব।

Verse 89

अधीयीत तथा नित्यं ब्रह्मनिष्ठः समाहितः । सावित्रीं शतरुद्रीयं वेदांतांश्च विशेषतः । अभ्यसेत्सततं युक्तो भिक्षाशनपरायणः

তেওঁ নিত্যে অধ্যয়ন কৰিব, ব্ৰহ্মত নিষ্ঠাৱান হৈ মন সংযত আৰু সমাহিত ৰাখিব। বিশেষকৈ সাৱিত্ৰী (গায়ত্ৰী), শতৰুদ্ৰীয় আৰু বেদান্তৰ উপদেশ সদায় অনুশীলন কৰিব; নিয়মিত-সংযমী হৈ ভিক্ষাৰ আহাৰকেই একমাত্ৰ জীৱিকা কৰিব।

Verse 90

एतद्विधानं परमं पुराणं वेदागमे सम्यगिहोदितं वः । पुरा महर्षिप्रवराभिपृष्टः स्वायंभुवो यन्मनुराह देवः

এই পৰম পুৰাণ, তাৰ বিধানসমূহসহ, বেদ আৰু আগম-পরম্পৰাৰ অনুসাৰে তোমালোকক ইয়াত যথাযথভাৱে কোৱা হ’ল—সেই একে বাণী, যি পূৰ্বে মহর্ষিসকলৰ শ্ৰেষ্ঠসকলৰ প্ৰশ্নত দেৱস্বৰূপ স্বায়ম্ভুৱ মনুৱে উচ্চাৰণ কৰিছিল।