Adhyaya 50

Verse 1

ऋषय ऊचुः । भवता कथितं सर्वं यत्किंचित्पृष्टमेव च । इदानीमपि पृच्छाम एकं वद महामते

ঋষিসকলে ক’লে: আপুনি আমি যি যি সুধিছিলোঁ, সেই সকলো আৰু আন সুধনিও ব্যাখ্যা কৰিলে। এতিয়াও আমি এটা কথা সুধোঁ—হে মহামতে, কৃপা কৰি কওক।

Verse 2

एतेषां खलु तीर्थानां सेवनाद्यत्फलं लभेत् । सर्वेषां किल कृत्वैकं कर्म केन च लभ्यते

সঁচাকৈ, এই তীৰ্থসমূহত আশ্ৰয় লৈ সেৱা কৰিলে কি ফল লাভ হয়? আৰু কোন একক কৰ্ম কৰিলে সকলো তীৰ্থৰ একত্ৰ পুণ্য লাভ হয়?

Verse 3

एतन्नो ब्रूहि सर्वज्ञ कर्मैवं यदि वर्तते । सूत उवाच । कर्मयोगः किल प्रोक्तो वर्णानां द्विजपूर्वशः

“এই কথা আমাক কওক, হে সৰ্বজ্ঞ—যদি কৰ্ম এইদৰে আচৰণীয় হয়।” সূতে ক’লে: “কৰ্মযোগ বৰ্ণসমূহৰ বাবে বিধান কৰা হৈছে, দ্বিজসকলক আগত ৰাখি।”

Verse 4

नानाविधो महाभागास्तत्र चैकं विशिष्यते । हरिभक्तिः कृता येन मनसा वचसा गिरा

হে মহাভাগসকল, ধন্য লোকৰ নানা প্ৰকাৰৰ মাজত এক জনেই সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ—যিজনে মন, বাক্য আৰু বাণীৰে হৰিৰ ভক্তি সাধন কৰিছে।

Verse 5

जितं तेन जितं तेन जितमेव न संशयः । हरिरेव समाराध्यः सर्वदेवेश्वरेश्वरः

সেই দ্বাৰাই বিজয়—সেই দ্বাৰাই বিজয়; নিঃসন্দেহে সেয়াই বিজয়। হৰিয়েই একমাত্ৰ আৰাধ্য, সকলো দেৱতাৰ ওপৰত দেৱেশ্বৰ-ঈশ্বৰ।

Verse 6

हरिनाममहामंत्रैर्नश्येत्पापपिशाचकम् । हरेः प्रदक्षिणं कृत्वा सकृदप्यमलाशयाः

হৰিনামৰ মহামন্ত্ৰে পাপৰ পিশাচ নাশ হয়। হৰিক একবাৰো প্ৰদক্ষিণা কৰিলে মনো নির্মল হয়।

Verse 7

सर्वतीर्थसमाप्लावं लभंते यन्न संशयः । प्रतिमां च हरेर्दृष्ट्वा सर्वतीर्थफलं लभेत्

নিঃসন্দেহে তেওঁ সকলো তীৰ্থত স্নান কৰাৰ পুণ্য লাভ কৰে। আৰু হৰিৰ প্ৰতিমা দৰ্শন কৰিলে সকলো তীৰ্থৰ ফল লাভ হয়।

Verse 8

विष्णुनामपरं जप्त्वा सर्वमंत्रफलं लभेत् । विष्णुप्रसादतुलसीमाघ्राय द्विजसत्तमाः

বিষ্ণুৰ পৰম নাম জপ কৰিলে সকলো মন্ত্ৰৰ ফল লাভ হয়। হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল, বিষ্ণুৰ প্ৰসাদে পবিত্ৰ হোৱা তুলসীৰ সুগন্ধ গ্ৰহণ কৰা।

Verse 9

प्रचंडं विकरालं तद्यमस्यास्यं न पश्यति । सकृत्प्रणामी कृष्णस्य मातुः स्तन्यं पिबेन्नहि

যিয়ে কৃষ্ণক একবাৰো প্ৰণাম কৰে, সি যমৰ প্ৰচণ্ড আৰু বিকৰাল মুখ নেদেখে। নিশ্চয় সি পুনৰ কেতিয়াও কৃষ্ণমাতাৰ স্তন্য পান নকৰে।

Verse 10

हरिपादे मनो येषां तेभ्यो नित्यं नमोनमः । पुल्कसः श्वपचो वापि ये चान्ये म्लेच्छजातयः

যিসকলৰ মন হৰিৰ পদপদ্মত স্থিৰ, তেওঁলোকক সদায় নমো নমঃ। পুল্কস হওক, শ্বপচ (অস্পৃশ্য) হওক, বা আন যিকোনো ম্লেচ্ছজাতিত জন্ম লোৱা হওক।

Verse 11

तेऽपि वंद्या महाभागा हरिपादैकसेवकाः । किं पुनर्ब्राह्मणाः पुण्या भक्ता राजर्षयस्तथा

তেওঁলোকো বন্দনীয়—সেই মহাভাগ্যবানসকল, যিসকলে কেৱল হৰিৰ পদসেৱাত নিবিষ্ট। তেন্তে পুণ্যবান ব্ৰাহ্মণ, ভক্তজন আৰু ৰাজর্ষিসকল কিমান অধিক সন্মানযোগ্য!

Verse 12

हरौ भक्तिं विधायैव गर्भवासं न पश्यति । हरेरग्रे स्वनैरुच्चैर्नृत्यंस्तन्नामकृन्नरः

যি নৰে হৰিত ভক্তি স্থাপন কৰে, সি পুনৰ গৰ্ভবাস নেদেখে। হৰিৰ সন্মুখত নাচি, উচ্চস্বৰে তেওঁৰ নাম জপি, সি পুনর্জন্মৰ বন্ধনৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 13

पुनाति भुवनं विप्रा गंगादि सलिलं यथा । दर्शनात्स्पर्शनात्तस्य आलापादपि भक्तितः

হে বিপ্ৰসকল, গঙ্গা আদি পবিত্ৰ নদীৰ জল যেন জগত পবিত্ৰ কৰে, তেনেদৰে সেই সাধুজনেও ভক্তিৰ বলত কেৱল দৰ্শন, স্পৰ্শ বা কথোপকথনমাত্ৰে পবিত্ৰ কৰে।

Verse 14

ब्रह्महत्यादिभिः पापैर्मुच्यते नात्र संशयः । हरेः प्रदक्षिणं कुर्वन्नुच्चैस्तन्नामकृन्नरः

ব্ৰহ্মহত্যা আদি পাপৰ পৰাো সি মুক্ত হয়—ইয়াত সন্দেহ নাই। যি নৰে হৰিৰ প্ৰদক্ষিণা কৰে আৰু উচ্চস্বৰে তেওঁৰ নাম জপে।

Verse 15

करतालादिसंधानं सुस्वरं कलशब्दितम् । ब्रह्महत्यादिकं पापं तेनैव करतालितम्

কৰতাল আদি সঙ্গতি সঠিক তালে, সুমধুৰ স্বৰে কলধ্বনি তোলে; সেই তালি-ধ্বনিতেই ব্ৰহ্মহত্যা আদি মহাপাপো আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈ নাশ পায়।

Verse 16

हरिभक्तिकथामुक्त्वा ख्यायिकां शृणुयाच्च यः । तस्य संदर्शनादेव पूतो भवति मानवः

যি হৰিভক্তিৰ কথা ক’লে আৰু সেই খ্যায়িকাও শুনে, তেনে ব্যক্তিৰ কেৱল দর্শনতেই মানুহ পবিত্ৰ হয়।

Verse 17

किं पुनस्तस्य पापानामाशंका मुनिपुंगवाः । तीर्थानां च परं तीर्थं कृष्णनाम महर्षयः

তেন্তে তেওঁৰ পাপৰ বিষয়ে আশঙ্কা কিয়, হে মুনিপুঙ্গৱসকল? হে মহর্ষিসকল, কৃষ্ণনামেই সকলো তীৰ্থৰ ওপৰত পৰম তীৰ্থ।

Verse 18

तीर्थीकुर्वंति जगतीं गृहीतं कृष्णनाम यैः । तस्मान्मुनिवराः पुण्यं नातः परतरं विदुः

যিসকলে কৃষ্ণনাম গ্ৰহণ কৰিছে, তেওঁলোকে সমগ্ৰ পৃথিৱীক তীৰ্থময় কৰে; সেয়ে, হে মুনিবৰসকল, ইয়াতকৈ অধিক পুণ্য তেওঁলোকে নাজানে।

Verse 19

विष्णुप्रसादनिर्माल्यं भुक्त्वा धृत्वा च मस्तके । विष्णुरेव भवेन्मर्त्यो यमशोकविनाशनः

বিষ্ণুৰ প্ৰসাদ-নিৰ্মাল্য ভক্ষণ কৰি আৰু মস্তকত ধাৰণ কৰিলে, মর্ত্য মানুহ যেন বিষ্ণুস্বৰূপ হয়—যম-শোক (মৃত্যুৰ দুঃখ) বিনাশ কৰে।

Verse 20

अर्चनीयो नमस्कार्यो हरिरेव न संशयः । ये महाविष्णुमव्यक्तं देवं वापि महेश्वरम्

পূজনীয় আৰু নমস্কাৰযোগ্য কেৱল হৰিয়েই—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই। যিসকলে মহাবিষ্ণুক অব্যক্ত পৰম বুলি ধৰে, বা মহেশ্বৰকো সেই অৰ্থত দেৱ বুলি মানে…

Verse 21

एकीभावेन पश्यंति न तेषां पुनरुद्भवः । तस्मादनादिनिधनं विष्णुमात्मानमव्ययम्

তেওঁলোকে (তাঁক) একত্বৰ ভাৱে দেখে; তেওঁলোকৰ পুনৰ জন্ম নাই। সেয়ে বিষ্ণুকেই আত্মা বুলি জানিবা—অনাদি, অনন্ত আৰু অব্যয়।

Verse 22

हरिं चैकं प्रपश्यध्वं पूजयध्वं तथैव हि । ये समानं प्रपश्यंति हरिं वै देवतांतरम्

কেৱল হৰিকেই চাওক, আৰু নিশ্চয়কৈ তেঁওক পূজা কৰক। যিসকলে হৰিক আন কোনো দেৱতাৰ সমান বুলি দেখে, তেওঁলোক ভ্ৰমত আছে।

Verse 23

ते यांति नरकान्घोरांन्न तांस्तु गणयेद्धीरः । मूर्खं वा पंडितं वापि ब्राह्मणं केशवप्रियम्

তেওঁলোকে ভয়ংকৰ নৰকলৈ যায়; সেয়ে ধীৰ ব্যক্তি তেওঁলোকক যোগ্যৰ মাজত নধৰে। মূৰ্খ হওক বা পণ্ডিত—যদি কোনো ব্ৰাহ্মণ কেশৱ-প্ৰিয় হয়, তেন্তে সেয়াই আদৰণীয়।

Verse 24

श्वपाकं वा मोचयति नारायणः स्वयं प्रभुः । नारायणात्परो नास्ति पापराशि दवानलः

নাৰায়ণ প্ৰভু স্বয়ং শ্বপাক (অস্পৃশ্য) কেও মুক্ত কৰিব পাৰে। নাৰায়ণতকৈ ওপৰত কোনো নাই; তেঁও পাপৰ ৰাশি দহি পেলোৱা দাৱানল অগ্নি।

Verse 25

कृत्वापि पातकं घोरं कृष्णनाम्ना विमुच्यते । स्वयं नारायणो देवः स्वनाम्नि जगतां गुरुः

ঘোৰ পাপ কৰিলেও কৃষ্ণ-নামৰ দ্বাৰা মুক্তি লাভ হয়। কিয়নো নাৰায়ণ স্বয়ং দেৱ-প্ৰভু; নিজৰ নামেই জগতসমূহৰ গুৰু।

Verse 26

आत्मनोऽभ्यधिकां शक्तिं स्थापयामास सुव्रताः । अत्र ये विवदंते वै आयासलघुदर्शनात्

সুৱ্ৰতধাৰীসকলে নিজৰ শক্তিতকৈও অধিক শক্তি স্থাপন কৰিলে। কিন্তু ইয়াত যিসকলে বিতৰ্ক কৰে, তেওঁলোকে কেৱল উপৰিতল দৰ্শনে—সহজ-দুৰূহ দেখাতেই—বিচাৰ কৰে।

Verse 27

फलानां गौरवाच्चापि ते यांति नरकं बहु । तस्माद्धरौ भक्तिमान्स्याद्धरिनामपरायणः

ফলৰ গৌৰৱত—লাভৰ আসক্তিত—অতি জড়িত হৈ তেওঁলোকে বহু নৰকলৈ যায়। সেয়ে হৰিত ভক্তিমান হওক আৰু হৰি-নাম জপতেই আশ্ৰয় লওক।

Verse 28

पूजकं पृष्ठतो रक्षेन्नामिनं वक्षसि प्रभुः । हरिनाममहावज्रं पापपर्वतदारणे

প্ৰভুৱে পূজকক পিঠিৰ ফালে ৰক্ষা কৰে, আৰু নামজপকাৰীক বক্ষস্থলৰ আগফালে ৰক্ষা কৰে। হৰি-নাম মহাবজ্ৰ, যি পাপ-পৰ্বত ভাঙি চিৰে।

Verse 29

तस्य पादौ तु सफलौ तदर्थं गतिशालिनौ । तावेव धन्यावाख्यातौ यौ तु पूजाकरौ करौ

নিশ্চয়েই তাৰ পদযুগল সফল, কিয়নো সি সেই পবিত্ৰ লক্ষ্যলৈ উদ্দেশ্যসহ গতি কৰে। আৰু যি হাতদ্বয়ে পূজাৰ কৰ্ম কৰে, সেই হাতদ্বয়েই ধন্য বুলি কোৱা হয়।

Verse 30

उत्तमांगमुत्तमांगं तद्धरौ नम्रमेव यत् । सा जिह्वा या हरिं स्तौति तन्मनस्तत्पदानुगम्

সেই মূৰ সঁচাকৈ সৰ্বোত্তম, যি হৰিৰ চৰণত নম্ৰভাৱে নত হয়। সেই জিহ্বাই সত্য জিহ্বা, যি হৰিৰ স্তৱ কৰে; আৰু সেই মনেই সত্য মন, যি তেওঁৰ চৰণ-পথ অনুসৰণ কৰে।

Verse 31

तानि लोमानि चोच्यंते यानि तन्नाम्नि चोत्थितम् । कुर्वंति तच्च नेत्रांबु यदच्युतप्रसंगतः

সেই লোমকেই লোম বোলা হয়, যি তেওঁৰ নামৰ সৈতে সংযোগ হ’লে শিহৰণে উঠি দাঁড়ায়। আৰু অচ্যুত (বিষ্ণু)ৰ কথাপ্ৰসঙ্গত লীন হ’লে যি চকুৰ পৰা ওলাই, সেয়াই চকুৰ জল—অশ্ৰু—হয়।

Verse 32

अहो लोका अतितरां दैवदोषेण वंचिताः । नामोच्चारणमात्रेण मुक्तिदं न भजंति वै

হায়! লোকসকল ভাগ্যদোষে অতিশয় ভ্ৰান্ত হৈছে। যি কেৱল দিৱ্য নাম উচ্চাৰণমাত্ৰেই মুক্তি দান কৰে, তাতো সিহঁতে আশ্ৰয় নলয়।

Verse 33

वंचितास्ते च कलुषाः स्त्रीणां संगप्रसंगतः । प्रतिष्ठंति च लोमानि येषां नो कृष्णशब्दने

স্ত্ৰীসঙ্গৰ অতিরিক্ত আসক্তিৰ বাবে যিসকল প্ৰবঞ্চিত আৰু কলুষিত হৈছে, কৃṣ্ণ-নাম উচ্চাৰিত হ’লে সিহঁতৰ দেহৰ লোম শিহৰণে উঠি নাথাকে।

Verse 34

ते मूर्खा ह्यकृतात्मानः पुत्रशोकादि विह्वलाः । रुदंति बहुलालापैर्न कृष्णाक्षरकीर्तने

সেই মূৰ্খসকল, আত্মসংযমহীন, পুত্ৰশোক আদি দুখে ব্যাকুল হৈ বহু বিলাপবাক্যে কান্দে; কিন্তু কৃṣ্ণ-নামৰ পবিত্ৰ অক্ষৰ কীৰ্তনত কান্দে নে।

Verse 35

जिह्वां लब्ध्वापि लोकेऽस्मिन्कृष्णनामजपेन्नहि । लब्ध्वापि मुक्तिसोपानं हेलयैव च्यवंति ते

এই সংসাৰত জিহ্বা লাভ কৰিও তেওঁলোকে কৃষ্ণ-নাম জপ নকৰে। মুক্তিৰ সোপান পাইলেও কেৱল অৱহেলা আৰু অসাৱধানতাতেই স্খলিত হয়।

Verse 36

तस्माद्यत्नेन वै विष्णुं कर्मयोगेन मानवः । कर्मयोगार्च्चितो विष्णुः प्रसीदत्येव नान्यथा

সেয়ে মানুহে যত্নসহ কৰ্মযোগে বিষ্ণুৰ আৰাধনা কৰা উচিত। কৰ্মযোগে পূজিত বিষ্ণুৱেই কৃপালু হন—ইয়াৰ বাহিৰে অন্য উপায় নাই।

Verse 37

तीर्थादप्यधिकं तीर्थं विष्णोर्भजनमुच्यते । सर्वेषां खलु तीर्थानां स्नानपानावगाहनैः

সকলো তীৰ্থতকৈও অধিক পবিত্ৰ তীৰ্থ বুলি বিষ্ণুৰ ভজনক কোৱা হয়। কিয়নো সকলো তীৰ্থত মানুহে স্নান, পান আৰু জলে অৱগাহন কৰিয়েই গমন কৰে।

Verse 38

यत्फलं लभते मर्त्यस्तत्फलं कृष्णसेवनात् । यजंते कर्मयोगेन धन्या एव नरा हरिम्

মৰ্ত্যই যি ফল লাভ কৰে, সেই ফল কৃষ্ণ-সেৱাৰ পৰাই জন্মে। ধন্য সেই নৰসকল, যিসকলে কৰ্মযোগৰ অনুশাসনে হৰিক আৰাধনা কৰে।

Verse 39

तस्माद्भजध्वं मुनयः कृष्णं परममंगलम्

সেয়ে, হে মুনিসকল, পৰম মঙ্গলময় কৃষ্ণক ভজন কৰা।

Verse 50

इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे विष्णुभक्तिप्रशंसनं नाम पंचाशत्तमोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰী পদ্ম মহাপুৰাণৰ স্বৰ্গখণ্ডত ‘বিষ্ণুভক্তি-প্ৰশংসন’ নামৰ পঞ্চাশতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।