Adhyaya 15
The Burning of Tripura and the Sacred Greatness of Amarakāṇṭaka (Jvāleśvara on the Narmadā)
নৰ্মদাৰ তীৰৰ হৰেশ্বৰ তীৰ্থত ৰুদ্ৰে ত্ৰিপুৰ ধ্বংসৰ বাবে দেৱতা আৰু বৈদিক তত্ত্বৰে গঠিত দিৱ্য ৰথ আৰু অস্ত্ৰ-ব্যৱস্থা সাজে। ত্ৰিপুৰ বিদ্ধ হোৱাত প্ৰলয়সদৃশ অগ্নি, অশুভ লক্ষণ আৰু ভয়ংকৰ পৰিণাম দেখা যায়। দুখিত প্ৰাণীসকল, বিশেষকৈ নাৰীসকল, অগ্নিক দোষ দিয়ে; অগ্নিয়ে কয় যে তেওঁ আদেশমতে কৰ্ম কৰিছে। এই বিপৰ্যয়ৰ মাজত দানৱ বাণে শিৱৰ একমাত্ৰ পৰমত্ব বুজি পায়, মূৰত লিঙ্গ ধৰি টোটক ছন্দত স্তোত্ৰ গায়। ঈশ্বৰ সন্তুষ্ট হৈ বাণক ৰক্ষা আৰু অজেয়তাৰ বৰ দিয়ে। তাৰ পিছত কাহিনী পবিত্ৰ ভূগোললৈ ৰূপান্তৰিত হয়: ত্ৰিপুৰ-পতনৰ সৈতে জড়িত অংশসমূহে শ্ৰীশৈল আৰু অমৰকণ্টকত শৈৱ উপস্থিতি স্থাপন কৰে, আৰু অমৰকণ্টকত সেই জ্বলন্ত পতন ‘জ্বালেশ্বৰ’ নামে স্মৰণীয় হয়। শেষত তীৰ্থ-মাহাত্ম্য: অমৰকণ্টক নৰ্মদাত গ্ৰহণ-স্নান আৰু তীৰ্থযাত্ৰাই মহাপুণ্য দিয়ে আৰু ৰুদ্ৰলোক লাভ কৰায়।
Shlokas
Verse 1
नारद उवाच । यन्मां पृच्छसि कौंतेय तन्निबोध च तच्छृणु । एतस्मिन्नंतरे रुद्रो नर्मदातटमास्थितः
নাৰদে ক’লে: হে কৌন্তেয়, তুমি যি মোক সুধিছা, সেয়া বুজা আৰু মন দি শুনা। সেই সময়তে ৰুদ্ৰ নর্মদাৰ তীৰত অৱস্থিত আছিল।
Verse 2
नाम्ना हरेश्वरं स्थानं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । तस्मिन्स्थाने महादेवश्चिंतयंस्त्रैपुरं वधम्
হৰেশ্বৰ নামৰ এক পবিত্ৰ স্থান ত্ৰিলোকত বিখ্যাত। সেই স্থানতেই মহাদেৱে ত্ৰিপুৰ ধ্বংসৰ বিষয়ে ধ্যান কৰিছিল।
Verse 3
गांडीवं मंदरं कृत्वा गुणं कृत्वा तु वासुकिम् । स्थानं कृत्वा तु वैशाखं विष्णुं कृत्वा शरोत्तमम्
গাণ্ডীৱক মন্দৰ পৰ্বত কৰি, আৰু বাসুকীক ধনুৰ গুণ কৰি; বৈশাখক আসন-স্থান কৰি, আৰু বিষ্ণুক শ্ৰেষ্ঠ শৰ কৰি—তেওঁ দেৱকাৰ্যলৈ আগবাঢ়িল।
Verse 4
अग्रे चाग्निं प्रतिष्ठाप्य मुखे वायुः समर्पितः । हयाश्च चतुरो वेदाः सर्वदेवमयं रथम्
আগত অগ্নিক প্ৰতিষ্ঠা কৰি আৰু তাৰ মুখত বায়ুক অৰ্পণ কৰি; সকলো দেৱতাৰে পৰিপূৰ্ণ সেই ৰথৰ চাৰিটা ঘোঁৰা আছিল চাৰিও বেদ।
Verse 5
चक्रगौ चाश्विनौ देवावक्षं चक्रधरः स्वयम् । स्वयमिंद्रश्च चापांते बाणे वैश्रवणः स्थितः
দুয়োটা চকাৰ ওপৰত অশ্বিনী দেবতা দুজন স্থাপিত আছিল; অক্ষত চক্রধাৰী বিষ্ণু স্বয়ং অৱস্থিত। ধনুৰ অন্তত ইন্দ্ৰ নিজে থিয় আছিল, আৰু বাণত বৈশ্ৰৱণ (কুবেৰ) স্থিত আছিল।
Verse 6
यमस्तु दक्षिणे हस्ते वामे कालस्तु दारुणः । चक्राणामारके न्यस्ता गंधर्वा लोकविश्रुताः
সোঁহাতত যম, আৰু বাঁহাতত ভয়ংকৰ কাল (সময়/মৃত্যু) আছিল। চকাৰ কিনাৰত লোকবিশ্ৰুত গন্ধৰ্বসকল স্থাপন কৰা হৈছিল।
Verse 7
प्रजापती रथश्रेष्ठे ब्रह्मा चैव तु सारथिः । एवं कृत्वा तु देवेशः सर्वदेवमयं रथम्
শ্ৰেষ্ঠ ৰথত প্ৰজাপতি স্থাপিত হ’ল, আৰু ব্ৰহ্মাই স্বয়ং সাৰথি হ’ল। এইদৰে দেৱেশে সকলো দেৱতাময় ৰথ গঢ়ি তুলিলে।
Verse 8
सोतिष्ठत्स्थाणुभूतो हि सहस्रं परिवत्सरान् । यदा त्रीणि समेतानि अंतरिक्षचराणि च
সেয়া সত্যই খুঁটি সদৃশ নিশ্চল হৈ হাজাৰ বছৰ থিয় আছিল, যেতিয়ালৈকে আকাশৰ মধ্যভাগত বিচৰণ কৰা তিনিজন একেলগে সমবেত নহ’ল।
Verse 9
त्रिपुराणि त्रिशल्येन तदा तानि बिभेद सः । शरः प्रचोदितस्तत्र रुद्रेण त्रिपुरं प्रति
তেতিয়া সি ত্ৰিশূল সদৃশ ত্ৰিশল্য অস্ত্ৰে সেই তিনিখন পুৰী বিদীৰ্ণ কৰিলে। তাত ৰুদ্ৰে প্ৰচোদিত বাণ ত্ৰিপুৰৰ প্ৰতি বেগে ধাৱিত হ’ল।
Verse 10
भ्रष्टतेजा स्त्रियो जाता बलं तेषां व्यशीर्यत । उत्पाताश्च पुरे तस्मिन्प्रादुर्भूता सहस्रशः
স্ত্ৰীসকলৰ তেজস্বী দীপ্তি ক্ষীণ হ’ল, তেওঁলোকৰ বলো শুকাই গ’ল; আৰু সেই নগৰত সহস্ৰ সহস্ৰ অশুভ উৎপাত-লক্ষণ প্ৰকাশ পালে।
Verse 11
त्रिपुरस्य विनाशाय कालरूपोभवत्तदा । अट्टहासं प्रमुंचंति रूपाः काष्ठमयास्तथा
তেতিয়া ত্ৰিপুৰৰ বিনাশৰ বাবে তেওঁ কালৰূপ ধাৰণ কৰিলে; আৰু কাঠেৰে গঢ়া সেই ৰূপসমূহেও ডাঙৰ ডাঙৰ অট্টহাসেৰে গর্জন কৰি উঠিল।
Verse 12
निमेषोन्मेषणं चैव कुर्वंति चित्रकर्मणा । स्वप्ने पश्यंति चात्मानं रक्तांबरविभूषितम्
আশ্চৰ্য শিল্পকৌশলৰ শক্তিৰে তেওঁলোকে ৰূপসমূহক পলক মেলোৱা-বন্ধ কৰোৱাবলৈও সক্ষম; আৰু স্বপ্নত নিজকে ৰক্তবস্ত্ৰে বিভূষিত দেখিবলৈ পায়।
Verse 13
स्वप्ने पश्यंति ते चैवं विपरीतानि यानि तु । एतान्पश्यति उत्पातांस्तत्र स्थाने तु ये जनाः
স্বপ্নত তেওঁলোকে তেনেদৰে উলটা-পালটা, অস্বাভাৱিক বিষয়সমূহো দেখে; আৰু সেই স্থানত থকা লোকসকলে তাত এই উৎপাত-লক্ষণসমূহ প্রত্যক্ষ কৰে।
Verse 14
तेषां बलं च बुद्धिश्च हरक्रोधेन नाशितम् । संवर्तको नाम वायुर्युगांतप्रतिमो महान्
হৰৰ ক্ৰোধে তেওঁলোকৰ বল আৰু বুদ্ধি বিনষ্ট হ’ল। তেতিয়া ‘সংৱৰ্তক’ নামৰ মহাবায়ু উঠিল, যি যুগান্তৰ দৰে ভয়ংকৰ।
Verse 15
समीरितोनलश्रेष्ठ उत्तमांगेषु बाधते । ज्वलंति पादपास्तत्र पतंति शिखराणि च
বতাহে উচলাই দিয়া সেই শ্ৰেষ্ঠ অগ্নি উৰ্ধ্বভাগত তীব্ৰভাবে জ্বলি উঠি পীড়া দিয়ে; তাত গছবোৰ দহি উঠে আৰু সিহঁতৰ শিখৰো খহি পৰে।
Verse 16
सर्वं तद्व्याकुलीभूतं हाहाकारमचेतनम् । भग्नोद्यानानि सर्वाणि क्षिप्रं तु प्रज्वलंति च
সকলোই ব্যাকুল হৈ পৰিল—“হায় হায়!” ধ্বনিত ভৰি, চেতনাহীন যেন। ভগ্ন উদ্যানসমূহো তৎক্ষণাৎ দহি উঠিল।
Verse 17
तेनैव दीपितं सर्वं ज्वलते विशिखैः शिखैः । द्रुमा आरामगंडानि गृहाणि विविधानि च
সেই অগ্নিয়েই সকলো দহি উঠিল; পৃথক জিহ্বা নথকা শিখাৰে ই জ্বলি থাকিল। গছ, উদ্যান-আৰামৰ খণ্ডসমূহ আৰু নানা প্ৰকাৰৰ গৃহ—সকলোই দগ্ধ হ’ল।
Verse 18
दशदिक्षु प्रवृत्तोयं समिद्धो हव्यवाहनः । ततः शिलाः प्रमुंचंति दिशो दश विभागशः
প্ৰজ্বলিত হৈ এই হব্যবাহন অগ্নি দহ দিশলৈ বিস্তাৰিত হ’ল। তাৰ পাছত দহো কোৱাটৰ পৰা পৃথক পৃথককৈ শিলাবোৰ নিক্ষিপ্ত হ’বলৈ ধৰিলে।
Verse 19
शिखासहस्रैरत्युग्रैः प्रज्वलंति हुताशनैः । सर्वं किंशुकसंप्रख्यं ज्वलितंदृश्यते पुरम्
সহস্ৰ সহস্ৰ অতি উগ্ৰ শিখাৰে হুতাশন জ্বলি উঠিল। সমগ্ৰ নগৰ দগ্ধ দেখা যায়, কিঞ্চুকৰ ৰক্তিম ফুলৰ দৰে দীপ্তিমান।
Verse 20
गृहाद्गृहांतरे नैव गंतुं धूमैश्च शक्यते । हरकोपानलादग्धं क्रंदमानं सुदुःखितम्
এটা ঘৰৰ পৰা আন ঘৰলৈ যোৱাটো একেবাৰে সম্ভৱ নহয়, ধোঁৱাই পথ বন্ধ কৰি দিয়ে। হৰৰ ক্ৰোধ-অগ্নিত দগ্ধ হৈ লোকসকল গভীৰ শোকত ব্যাকুল হৈ কান্দি উঠে।
Verse 21
प्रदीप्तं सर्वतो दिक्षु दह्यते त्रिपुरं पुरम् । प्रासादशिखराग्राणि विशीर्यंति सहस्रशः
সকলো দিশে জ্বলি উঠি ত্ৰিপুৰা নগৰ অগ্নিত দহি যায়। প্ৰাসাদসমূহৰ উচ্চ শিখৰবোৰ সহস্ৰে সহস্ৰে ভাঙি চূৰ্ণ-বিচূৰ্ণ হয়।
Verse 22
नानारत्नविचित्राणि विमानान्यप्यनेकधा । गृहाणि चैव रम्याणि दह्यंते दीप्तिवह्निना
বহু প্ৰকাৰৰ নানাবিধ ৰত্নে সজ্জিত অসংখ্য বিমান আৰু মনোৰম গৃহ-প্ৰাসাদসমূহো সেই দীপ্ত অগ্নিত দহি যায়।
Verse 23
बाधंते द्रुमखंडेषु जनस्थाने तथैव च । देवागारेषु सर्वेषु प्रज्वलंते ज्वलंत्यपि
সেই অগ্নিশিখাই বন-উপবন আৰু জনবসতিতো যন্ত্ৰণা বিস্তাৰ কৰে। সকলো দেৱালয়তো সিহঁত জ্বলি উঠে—নিশ্চয়েই তীব্ৰভাবে দহি উঠে।
Verse 24
सीदंति चानलस्पृष्टाः क्रंदंति विविधै स्वरैः । गिरिकूटनिभास्तत्र दृश्यंतेंऽगारराशयः
অগ্নিস্পৰ্শে দগ্ধ হৈ সিহঁত লুটাই পৰে আৰু নানা স্বৰে কান্দি উঠে। তাত অঙ্গাৰৰ ঢিপবোৰ পৰ্বতশিখৰৰ দৰে দেখা যায়।
Verse 25
स्तुवंति देवदेवेशं परित्रायस्व मां प्रभो । अन्योन्यं च परिष्वज्य हुताशनप्रपीडिताः
অগ্নিৰ যন্ত্ৰণাত দগ্ধ হৈ তেওঁলোকে দেৱদেৱেশ্বৰক স্তৱ কৰি ক’লে—“হে প্ৰভু, মোক পৰিত্ৰাণ কৰা।” দুখত পৰস্পৰে পৰস্পৰক আলিঙ্গন কৰি থাকিল।
Verse 26
दह्यंते दानवास्तत्र शतशोथ सहस्रशः । हंसकारंडवाकीर्णा नलिनी सह पंकजा
তাত দানৱসকল শতশঃ সহস্ৰশঃ দগ্ধ হয়। হংস আৰু কাৰণ্ডৱ পাখিৰে ভৰা নলিনী সৰোবৰসমূহত পদ্ম আৰু নীলপদ্ম প্ৰচুৰ।
Verse 27
दह्यंतेनलदग्धानि पुरोद्यानानि दीर्घिकाः । अम्लानैः पंकजैश्छन्ना विस्तीर्णा योजनैः शतैः
দহনত পুৰণি উদ্যান আৰু দীঘল দীঘল দীৰ্ঘিকা দগ্ধ হ’ল। শত শত যোজন বিস্তৃত সেই বিস্তীর্ণ জলাশয়সমূহ অম্লান পদ্মফুলে আচ্ছাদিত আছিল।
Verse 28
गिरिकूटनिभास्तत्र प्रासादारत्नभूषिताः । पतंत्यनलनिर्दग्धा निस्तोया जलदा इव
তাত ৰত্নভূষিত প্ৰাসাদসমূহ গিৰিশৃঙ্গ সদৃশ আছিল; অগ্নিদগ্ধ হৈ সিহঁত পতিত হয়, যেন জলশূন্য মেঘ নামি পৰে।
Verse 29
सह स्त्रीबालवृद्धेषु गोषु पक्षिषु वाजिषु । निर्दयो दहते वह्निर्हरकोपेन प्रेरितः
স্ত্ৰী, শিশু, বৃদ্ধৰ সৈতে—গৰু, পাখি আৰু ঘোঁৰাৰ সৈতে—নির্দয় অগ্নিয়ে সকলোকে দহে; সি হৰৰ ক্ৰোধে প্ৰেৰিত।
Verse 30
सपत्नीकाश्चैव सुप्ताः संसुप्ता बहवो जनाः । पुत्रमालिंग्यते गाढं दह्यंते त्रिपुरारिणा
বহু লোক পত্নীসহ গভীৰ নিদ্ৰাত নিমগ্ন আছিল; পুত্ৰক আঁকোৱালি ধৰি গাঢ়ে জড়াই থকাৰ সময়তে ত্ৰিপুৰাৰি শিৱে তেওঁলোকক দগ্ধ কৰিলে।
Verse 31
अथ तस्मिन्पुरे दीप्ते स्त्रियश्चाप्सरसोपमाः । अग्निज्वालाहतास्तत्र पतंति धरणीतले
তাৰপিছত সেই জ্বলন্ত নগৰত, অপ্সৰাস সদৃশ নাৰীসকল অগ্নিশিখাৰ আঘাতে আহত হৈ তাতেই ধৰণীতলত পৰি গ’ল।
Verse 32
काचिद्बाला विशालाक्षी मुक्तावलि विभूषिता । धूमेनाकुलिता सा तु प्रतिबुद्धा शिखार्द्दिता
এগৰাকী কিশোৰী, বিশাল নয়নধাৰী, মুক্তামালাৰে ভূষিতা; ধোঁৱাত আচ্ছন্ন হৈ সি জাগি উঠিল, শিখাই দগ্ধ হ’ল।
Verse 33
सुतं संचिंत्यमाना सा पतिता धरणीतले । काचित्सुवर्णवर्णाभा नीलरत्नैर्विभूषिता
পুত্ৰৰ কথাই গভীৰে চিন্তা কৰি সি ধৰণীতলত পৰি গ’ল। আন এগৰাকী নাৰী, সোণালী বৰ্ণধাৰী, নীল ৰত্নেৰে ভূষিতা আছিল।
Verse 34
धूमेनाकुलिता सा तु पतिता धरणीतले । अन्या गृहीतहस्ता तु सखी दहति बालकैः
ধোঁৱাত ব্যাকুল হৈ সি ধৰণীতলত পৰি গ’ল। আন এগৰাকী নাৰী—সখী—তাৰ হাত ধৰি ল’লে, কিন্তু শিশুসমেত সিও দগ্ধ হ’বলৈ ধৰিলে।
Verse 35
अनेन दिव्यरूपान्यादृष्टा मदविमोहिता । शिरसा प्रांजलिं कृत्वा विज्ञापयति पावकम्
পূৰ্বে কেতিয়াও নেদেখা দিব্য ৰূপসমূহ দেখি, আনন্দ-মোহিত হৈ তাই মূৰ নোৱাই, দুহাত জোৰ কৰি প্ৰণাম কৰি পাৱক (অগ্নিদেৱ)ক বিনীত অনুৰোধ জনালে।
Verse 36
यदि त्वमिच्छसे वैरं पुरुषेष्वपकारिषु । स्त्रियः किमपराध्यंते गृहपंजरकोकिलाः
যদি তুমি বৈৰ পোষণ কৰিব খোজা, তেন্তে অপকাৰ কৰা পুৰুষসকলৰ প্ৰতিহে কৰ; গৃহৰ পিঞ্জৰাত বন্দী কোকিলীৰ দৰে স্ত্ৰীসকলে কি অপৰাধ কৰিছে?
Verse 37
पापनिर्दय निर्ल्लज्ज कस्ते कोपः स्त्रियोपरि । न दाक्षिण्यं न ते लज्जा न सत्यं शौचवर्जितः
হে পাপী, নিৰ্দয়, নিৰ্লজ্জ! স্ত্ৰীৰ ওপৰত তোৰ ক্ৰোধ কিয়? তোৰ দাক্ষিণ্য নাই, লজ্জা নাই; তই সত্য আৰু শৌচ-পবিত্ৰতাৰ পৰা বঞ্চিত।
Verse 38
अनेकरूपवर्णाढ्या उपलभ्या वदस्व ह । किं त्वया न श्रुतं लोके अवध्याः सर्वयोषितः
স্ত্ৰীসকল বহু ৰূপ আৰু বহু বৰ্ণৰ; সঁচাকৈ ক’—তই কি জগতত নুশুনিলি নে যে সকলো স্ত্ৰী অবধ্য, বধযোগ্য নহয়?
Verse 39
किं तु तुभ्यं गुणा ह्येते दहनस्त्र्यर्दनं प्रति । न कारुण्यं दया वापि दाक्षिण्यं वा स्त्रियोपरि
কিন্তু এইবোৰেই তোৰ গুণ—স্ত্ৰীৰ প্ৰতি দহনসম বৈৰ; স্ত্ৰীৰ ওপৰত তোৰ না কাৰুণ্য, না দয়া, না দাক্ষিণ্য।
Verse 40
दयां कुर्वंति म्लेच्छापि दहनं प्रेक्ष्य योषितः । म्लेच्छानामपि कष्टोसि दुर्निवार्यो ह्यचेतनः
স্ত্ৰীক দহি থকা দেখি ম্লেচ্ছসকলেও দয়া কৰে। কিন্তু তুমি ম্লেচ্ছৰো বাবে দুখদায়ক—অচেতন, দমন কৰিব নোৱাৰা।
Verse 41
एते चैव गुणास्तुभ्यं दहनोत्सादनं प्रति । आसामपि दुराचार स्त्रीणां किं विनिपातसे
দহন আৰু বিনাশৰ বিষয়ে এই গুণসমূহেই তোমাৰ ভিতৰত আছে। এই স্ত্ৰীসকল দুৰাচাৰী হলেও—তুমি কিয় সিহঁতৰ পতন ঘটাও?
Verse 42
दुष्ट निर्घृण निर्लज्ज हुताश मंदभाग्यक । निराशस्त्वं दुराचार बालान्दहसि निर्दय
হে দুষ্ট, নিৰ্ঘৃণ, নিৰ্লজ্জ হুতাশ! হে মন্দভাগ্য! নিৰাশ আৰু দুৰাচাৰী তুমি—দয়া নকৰাকৈ সৰু শিশুকো নিৰ্দয়ভাৱে দহা।
Verse 43
एवं प्रलपमानास्ता जल्पमाना बहुस्वरम् । अन्याः क्रोशंति संक्रुद्धा बालशोकेन मोहिताः
এইদৰে সিহঁতে বহু স্বৰত বিলাপ কৰি কথা ক’লে। আন কিছুমানে ক্ৰুদ্ধ হৈ উচ্চস্বৰে চিঞৰি উঠিল—শিশুৰ শোকে মোহিত হৈ।
Verse 44
दहते निर्दयो वह्निः संक्रुद्धः सर्वशत्रुवत् । पुष्करिण्यां जले ज्वाला कूपेष्वपि तथैव च
নিৰ্দয় বহ্নি, সকলোৰে শত্রুৰ দৰে ক্ৰুদ্ধ হৈ, সকলো দহে। পদ্মপুষ্কৰিণীৰ জলেও জ্বালা উঠে—কূপসমূহতো তেনেদৰেই।
Verse 45
अस्मान्संदह्य म्लेच्छ त्वं कां गतिं प्रापयिष्यसि । एवं प्रलपतां तासां वह्निर्वचनमब्रवीत्
“আমাক দগ্ধ কৰি, হে ম্লেচ্ছ, তুমি কোন গতি লাভ কৰিবা?” এইদৰে বিলাপ কৰা তেওঁলোকক অগ্নিয়ে এই বাক্য ক’লে।
Verse 46
वैश्वानर उवाच । स्ववशो नैव युष्माकं विनाशं तु करोम्यहम् । अहमादेशकर्ता वै नाहं कर्त्तास्म्यनुग्रहम्
বৈশ্বানৰে ক’লে: “নিজ ইচ্ছাৰে মই তোমালোকৰ বিনাশ নকৰোঁ। মই কেৱল আদেশ পালন কৰোঁ; অনুগ্ৰহ দানকাৰী কৰ্তা মই নহয়।”
Verse 47
अत्र क्रोधसमाविष्टो विचरामि यदृच्छया । ततो बाणो महातेजास्त्रिपुरं वीक्ष्य दीपितम्
ইয়াত ক্ৰোধে আচ্ছন্ন হৈ মই ইচ্ছামতে ঘূৰি ফুৰোঁ। তেতিয়া মহাতেজস্বী বাণে দীপ্ত ত্ৰিপুৰক দৰ্শন কৰিলে।
Verse 48
आसनस्थोऽब्रवीदेवमहं देवैर्विनाशितः । अल्पसारैर्दुराचारैरीश्वरस्य निवेदितः
আসনত বহি তেওঁ ক’লে: “দেৱতাই মোক বিনাশ কৰিলে; অল্পসাৰ আৰু দুষ্কৰ্মী লোকসকলে ঈশ্বৰক মোৰ বিষয়ে নিবেদন কৰিলে।”
Verse 49
अपरीक्ष्य ह्यहं दग्धः शंकरेण महात्मना । नान्यः शत्रुस्तु मां हंतुं वर्ज्जयित्वा महेश्वरम्
পৰীক্ষা নকৰাকৈয়ে মহাত্মা শংকৰে মোক দগ্ধ কৰিলে। মহেশ্বৰক বাদ দি আন কোনো শত্রুৱে মোক বধ কৰিব নোৱাৰে।
Verse 50
उत्थितः शिरसा कृत्वा लिगं त्रिभुवनेश्वरम् । निर्गतः स पुरद्वारात्परित्यज्य सुहृत्स्वयम्
উঠি তেওঁ ত্ৰিভুৱনেশ্বৰ প্ৰভুৰ লিঙ্গ শিৰত ধৰি ল’লে; তাৰ পাছত নিজ ইচ্ছাৰে সুহৃদসকলকো ত্যাগ কৰি নগৰৰ দুৱাৰেদি বাহিৰ ওলাই গ’ল।
Verse 51
रत्नानि सुविचित्राणि स्त्रियो नानाविधास्तथा । गृहीत्वा शिरसा लिंगं न्यस्तं नगरमंडले
অতি বিচিত্ৰ ৰত্নসমূহ আৰু নানাবিধা স্ত্ৰীসকলকো লৈ, তেওঁ লিঙ্গ শিৰত তুলি নগৰৰ মণ্ডল-মধ্যত স্থাপন কৰিলে।
Verse 52
स्तुवते देवदेवेशं त्रैलोक्याधिपतिं शिवम् । हर त्वयाहं निर्दग्धो यदि वध्योसि शंकर
দেৱদেৱেশ, ত্ৰৈলোক্যাধিপতি শিৱক স্তৱ কৰি তেওঁ ক’লে: “হে হৰ! তোমাৰ দ্বাৰাই মই দগ্ধ হ’লোঁ; যদি মই বধ্য হওঁ, হে শংকৰ, তেন্তে (মোক) বধ কৰা।”
Verse 53
त्वत्प्रसादान्महादेव मा मे लिंगं विनश्यतु । अर्चितं हि महादेव भक्त्या परमया सदा
হে মহাদেৱ! তোমাৰ প্ৰসাদে মোৰ লিঙ্গ নষ্ট নহওক; কিয়নো, হে মহাদেৱ, ই সদায় পৰম ভক্তিৰে অৰ্চিত হৈ আহিছে।
Verse 54
त्वया यद्यपि वध्योहं मा मे लिंगं विनश्यतु । प्राप्यमेतन्महादेव त्वत्पादग्रहणं मम
যদিও তোমাৰ দ্বাৰাই মই বধ্য হওঁ, তথাপি মোৰ লিঙ্গ নষ্ট নহওক। হে মহাদেৱ! মোৰ লাভ এইটোৱেই—তোমাৰ পদযুগল ধৰি লোৱা।
Verse 55
जन्मजन्म महादेव त्वत्पादनिरतो ह्यहम् । तोटकच्छंदसा देवं स्तुत्वा तु परमेश्वरम्
হে মহাদেৱ! জন্মে জন্মে মই তোমাৰ চৰণত নিবিষ্ট হৈ থাকোঁ। তোতক ছন্দত পৰমেশ্বৰ দেৱক স্তৱন কৰি, তেনেই তোমাৰ পদত ভক্তিভাৱে স্থিৰ থাকোঁ।
Verse 56
ओंशिवशंकरसर्वकराय नमो भवभीममहेशशिवाय नमः । कुसुमायुध देहविनाशकर त्रिपुरांतकरांधक चूर्णकर
ওঁ! শিৱ-শংকৰ, সৰ্বকৰ্তা—তোমাক নমস্কাৰ; ভৱ, ভীম, মহেশ, শিৱ—তোমাক নমঃ। কুসুমায়ুধ (কাম)ৰ দেহ বিনাশ কৰা, ত্ৰিপুৰান্তক, আৰু অন্ধকক ধূলি কৰি দিয়া প্ৰভুক প্ৰণাম।
Verse 57
प्रमदाप्रियकामविभक्त नमो हि नमः सुरसिद्धगणैर्नमितः । हयवानरसिंहगजेंद्रमुखैरति ह्रस्वसुदीर्घमुखैश्च गणैः
প্ৰমদাপ্ৰিয় কামৰ বণ্টনকাৰীলৈ বাৰে বাৰে নমস্কাৰ; যাক দেৱ আৰু সিদ্ধগণৰ দল নতশিৰে বন্দনা কৰে। ঘোঁৰা, বান্দৰ, সিংহ, গজেন্দ্ৰ সদৃশ মুখধাৰী আৰু অতি হ্ৰস্ব-অতি দীৰ্ঘ মুখধাৰী বহু গণেও যাক প্ৰণাম কৰে।
Verse 58
उपलब्धुमशक्यतरैरसुरैर्व्यथितो न शरीरशतैर्बहुभिः । प्रणतो भगवन्बहुभक्तिमता चलचंद्र कलाधर देव नमः
হে ভগৱন! অতি অজেয় অসুৰে পীড়া দিলেও আৰু অসংখ্য দেহৰ ক্লেশে ব্যথিত হলেও, মই বহুভক্তিৰে তোমাৰ চৰণত প্ৰণাম কৰোঁ। কঁপা চন্দ্ৰকলাধাৰী দেৱ! তোমাক নমস্কাৰ।
Verse 59
सहपुत्रकलत्रकलापधनैः सततं जय देहि अनुस्मरणम् । व्यथितोस्मि शरीरशतैर्बहुभिर्गमिताद्य महानरकस्य गतिः
মোৰ পুত্ৰ, পত্নী, সঙ্গী আৰু ধনসহ, হে জয়ৱান! মোক তোমাৰ অবিৰত অনুস্মৰণ দান কৰা। মই ব্যথিত; বহু শত দেহৰ মাজেৰে আজি মই মহা নৰকৰ গতিত নিক্ষিপ্ত হৈছোঁ।
Verse 60
न निवर्तति यन्ममपापगतिः शुचिकर्म्मविशुद्धमपि त्यजति । अनुकंपति दिग्भ्रमति भ्रमति भ्रम एष कुबुद्धि निवारयति
মোৰ পাপমুখী গতি উভতি নাহে; ই শুচি আৰু নিৰ্মল কৰ্মকো ত্যাগ কৰে। ই দোলায়মান হয়, দিশাহীন হৈ ভ্ৰমে আৰু মোহত ঘূৰি ফুৰে—এই ভ্ৰমক কুবুদ্ধিয়ে নিবাৰণ কৰিব নোৱাৰে।
Verse 61
यः पठेत्तोटकं दिव्यं प्रयतः शुचिमानसः । बाणस्यैव यथारुद्रस्तस्यैव वरदो भवेत्
যি কোনো সংযমী আৰু শুচি-মানস ব্যক্তি এই দিব্য টোটক (স্তোত্ৰ-ছন্দ) পাঠ কৰে, তাৰ বাবে ৰুদ্ৰ বাণৰ দৰে বৰদাতা হয়।
Verse 62
इमं स्तवं महादिव्यं श्रुत्वा देवो महेश्वरः । प्रसन्नस्तु तदा तस्य स्वयं देवो महेश्वरः
এই মহাদিব্য স্তৱ শুনি দেৱ মহেশ্বৰ প্ৰসন্ন হ’ল; সেই সময়ত প্ৰভু মহেশ্বৰ স্বয়ং কৃপালু হৈ তাত সন্তুষ্ট হ’ল।
Verse 63
ईश्वर उवाच । न भेतव्यं त्वया वत्स सौवर्णे तिष्ठ दानव । पुत्रपौत्रसपत्नीनां भार्याभृत्यजनैः सह
ঈশ্বৰে ক’লে: “ভয় নকৰিবা, বৎস। হে দানৱ, সৌৱৰ্ণত থাকিবা—পুত্ৰ-পৌত্ৰ আৰু সপত্নীসকলৰ সৈতে, লগতে পত্নী, ভৃত্য আৰু পৰিজনসকলসহ।”
Verse 64
अद्यप्रभृति बाण त्वमवध्यस्त्रिदशैरपि । भूयस्तस्य वरो दत्तो देवदेवेन पांडव
“আজিৰ পৰা, হে বাণ, ত্ৰিদশ (তেত্ৰিশ দেৱতা) সকলেও তোমাক বধ কৰিব নোৱাৰিব। হে পাণ্ডৱ, দেৱদেৱে পুনৰ তাক এই বৰ দান কৰিলে।”
Verse 65
अक्षयश्चाव्ययो लोके विचचार ह निर्भयः । ततो निवारयामास रुद्र सप्तशिखं तथा
অক্ষয়, অবিনাশী আৰু অব্যয়, নিৰ্ভয়ে লোকত বিচৰণ কৰি আছিল। তেতিয়া ৰুদ্ৰে তাক নিবাৰণ কৰিলে—সেইদৰে সপ্তশিখকো।
Verse 66
तृतीयं रक्षितं तस्य शंकरेण महात्मना । भ्रमते गगने नित्यं रुद्रतेजः प्रभावतः
তাৰ তৃতীয় অংশ মহাত্মা শংকৰে ৰক্ষা কৰিলে। ৰুদ্ৰৰ অগ্নিতেজৰ প্ৰভাৱত সি সদায় গগনত ঘূৰি ফুৰে, নিত্য আকাশত বিচৰণ কৰে।
Verse 67
एवं तु त्रिपुरं दग्धं शंकरेण महात्मना । ज्वालामालाप्रदीप्तं तु पतितं धरणीतले
এইদৰে মহাত্মা শংকৰে ত্ৰিপুৰ দগ্ধ কৰিলে। জ্বালাৰ মালাৰে দীপ্ত হৈ সি ধৰণীতলত পতিত হ’ল।
Verse 68
एकं निपातितं तस्य श्रीशैले त्रिपुरांतके । द्वितीयं पातितं तत्र पर्वतेऽमरकंटके
তাৰ এটা অংশ ত্ৰিপুৰান্তক শ্ৰীশৈলত পতিত হ’ল। দ্বিতীয় অংশটো তাতেই অমৰকণ্টক পৰ্বতত পতিত হ’ল।
Verse 69
दग्धे तु त्रिपुरे राजन्रुद्रकोटिः प्रतिष्ठिता । ज्वलंतं पातितं तत्र तेन ज्वालेश्वरः स्मृतः
হে ৰাজন, ত্ৰিপুৰ দগ্ধ হোৱাৰ সময়ত তাত ৰুদ্ৰ-কোটি প্ৰতিষ্ঠিত হ’ল। যিহেতু তাত জ্বলন্ত লিঙ্গ পতিত হৈছিল, সেয়ে তাক জ্বালেশ্বৰ বুলি স্মৰণ কৰা হয়।
Verse 70
ऊर्ध्वेन प्रस्थिता तस्य दिव्या ज्वाला दिवं गता । हाहाकारस्तदा जातो सदेवासुरकिंनरान्
ঊৰ্ধ্বলৈ উঠি তেওঁৰ দিৱ্য জ্বালা স্বৰ্গলৈ গ’ল। তেতিয়া দেৱ, অসুৰ আৰু কিন্নৰসকলৰ মাজত মহা হাহাকাৰ উঠিল।
Verse 71
तं शरं स्तंभयेद्रुद्रो माहेश्वरपुरोत्तमे । एवं व्रजेत यस्तस्मिन्पर्वतेऽमरकंटके
মাহেশ্বৰ-পুৰোত্তম নগৰত ৰুদ্ৰে সেই শৰ থমাই দিব। এইদৰে অমৰকণ্টক নামেৰে খ্যাত সেই পৰ্বতলৈ যোৱা উচিত।
Verse 72
चतुर्द्दशभुवनानि सुभुक्त्वा पांडुनंदन । वर्षकोटिसहस्रं तु त्रिंशत्कोट्यस्तथा पराः
হে পাণ্ডুনন্দন, চতুৰ্দ্দশ ভুবন সম্পূৰ্ণ ভোগ কৰি, হাজাৰ কোটি বছৰ—আৰু তাৰ ওপৰত পুনৰ ত্ৰিশ কোটি—তাত অৱস্থান কৰে।
Verse 73
ततो महीतलं प्राप्य राजा भवति धार्मिकः । पृथिव्यामेकच्छत्रेण भुंक्ते नास्त्यत्र संशयः
তাৰ পাছত পৃথিৱীত আহি তেওঁ ধৰ্মিষ্ঠ ৰজা হয়। একচ্ছত্ৰে পৃথিৱী শাসন কৰে—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।
Verse 74
एष पुण्यो महाराज सर्वतोऽमरकंटकः । चंद्र सूर्योपरागेषु गच्छेद्योऽमरकंटकम्
হে মহাৰাজ, এই অমৰকণ্টক সকলো দিশে পবিত্ৰ। চন্দ্ৰগ্ৰহণ আৰু সূৰ্যগ্ৰহণৰ সময়ত অমৰকণ্টকলৈ যোৱা উচিত।
Verse 75
अश्वमेधाद्दशगुणं प्रवदंति मनीषिणः । स्वर्गलोकमवाप्नोति दृष्ट्वा तत्र महेश्वरम्
মনীষীসকলে কয় যে ই অশ্বমেধ যজ্ঞৰ পুণ্যত দহগুণ; তাত মহেশ্বৰক দর্শন কৰিলে মানুহে স্বৰ্গলোক লাভ কৰে।
Verse 76
संनिहत्या गमिष्यंति राहुग्रस्ते दिवाकरे । तदेव निखिलं पुण्यं पर्वतेऽमरकंटके
ৰাহুৱে গ্ৰাস কৰা দিৱাকৰ (সূৰ্য) হ’লে, তেওঁলোকে একেলগে সমবেত হৈ তাত গমন কৰে; অমৰকণ্টক পৰ্বতত সেইটোৱেই সমগ্ৰ পুণ্য হৈ পৰে।
Verse 77
पुंडरीकस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानवः । तत्र ज्वालेश्वरो नाम पर्वतेऽमरकंटके
মানুহে পুণ্ডৰীক যজ্ঞৰ ফল লাভ কৰে; অমৰকণ্টক পৰ্বতত তাত ‘জ্বালেশ্বৰ’ নামে শিৱধাম আছে।
Verse 78
तत्र स्नात्वा दिवं यांति ये मृतास्तेऽपुनर्भवाः । ज्वालेश्वरे महाराज यस्तु प्राणान्परित्यजेत्
তাত স্নান কৰি যিসকলে মৰে, তেওঁলোকে স্বৰ্গলৈ যায় আৰু পুনৰ জন্ম নাপায়। আৰু, হে মহাৰাজ, যি জ্বালেশ্বৰত প্ৰাণ ত্যাগ কৰে…
Verse 79
चंद्र सूर्योपरागे तु भक्त्यापि शृणु तत्फलम् । अमरा नाम देवास्ते पर्वतेऽमरकंटके
চন্দ্ৰ আৰু সূৰ্য গ্ৰহণৰ বিষয়ে—ভক্তিভাৱে তাৰ ফল শুনা। অমৰকণ্টক নামে পৰ্বতত ‘অমৰা’ নামে দেৱতাসকল বাস কৰে।
Verse 80
रुद्रलोकमवाप्नोति यावदाभूतसंप्लवम् । अमरेश्वरस्य देवस्य पर्वतस्य तटे जले
সেয়া ৰুদ্ৰলোক লাভ কৰে আৰু ভূত-সম্প্লৱ, অৰ্থাৎ মহাপ্ৰলয় পৰ্যন্ত তাত অৱস্থান কৰে। অমৰেশ্বৰ দেৱতাৰ পবিত্ৰ পৰ্বতৰ তীৰৰ জলে বিধি সম্পাদন কৰা জনৰ বিষয়ে এই কথা কোৱা হৈছে।
Verse 81
कोटिश ऋषिमुख्यास्ते तपस्तप्यंति सुव्रताः । समंताद्योजनं राजन्क्षेत्रं चामरकंटकम्
হে ৰাজন, তাত কোটি কোটি ঋষিমুখ্য—সুৱ্ৰতধাৰী—তপস্যা কৰে। চাৰিওফালে এক যোজন পৰ্যন্ত ‘আমৰকণ্টক’ নামে পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰ বিস্তৃত হৈ আছে।
Verse 82
अकामो वा सकामो वा नर्मदायां शुभे जले । स्नात्वा मुच्येत पापेभ्यो रुद्रलोकं स गच्छति
অকাম হওক বা সকাম হওক, যি নর্মদাৰ শুভ জলে স্নান কৰে, সি পাপৰ পৰা মুক্ত হয় আৰু ৰুদ্ৰলোকলৈ গমন কৰে।