Adhyaya 57

Verse 1

द्विजा ऊचुः । कीर्तिर्धर्मोथ लोकेषु सर्वाणि प्रवराणि च । वद नो मुनिशार्दूल यदि नोऽस्ति त्वनुग्रहः

দ্বিজসকলে ক’লে: হে মুনিশাৰ্দূল, লোকসমূহত কীৰ্তি আৰু ধৰ্ম, আৰু সকলো শ্ৰেষ্ঠ তত্ত্বৰ কথাও আমাক কওক—যদি সঁচাকৈ আমাৰ ওপৰত আপোনাৰ অনুগ্ৰহ থাকে।

Verse 2

व्यास उवाच । यस्य खाते वने गावस्तृप्यंति मासमेव च । यद्वा सप्तदिनात्पूतः सर्वदेवैः स पूजितः

ব্যাসে ক’লে: বনত যদি কোনোবাই খনন কৰা গাঁতত গাইসমূহে এটা সম্পূৰ্ণ মাহ তৃপ্ত হয়, অথবা সাত দিনতেই কোনোজন পৱিত্ৰ হয়—সেইজনক সকলো দেৱতাই সন্মান কৰি পূজা কৰে।

Verse 3

पुष्करिण्या विशेषेण पूता या यज्ञकर्मणा । यत्फलं जलदानेन सर्वमत्रास्यि तच्छृणु

শুনা: যজ্ঞকৰ্মে বিশেষকৈ পৱিত্ৰ কৰা পুষ্কৰিণী (পৱিত্ৰ জলাশয়) ইয়াত জলদানৰ দ্বাৰা যি পুণ্যফল জন্মে, সেই সকলো সম্পূৰ্ণৰূপে দান কৰে।

Verse 4

हायने हायने चैव कल्पं कल्पं विधीयते । दानात्स्वर्गमवाप्नोति तोयदः सर्वदो भुवि

বছৰে বছৰে, যুগে যুগে, এই পৱিত্ৰ বিধি যথাৰীতি বিধান কৰা হয়। দানৰ দ্বাৰা মানুহে স্বৰ্গ লাভ কৰে; জলদানী পৃথিৱীত সৰ্বদানী বুলি গণ্য।

Verse 5

मेघे वर्षति खाते च जायंते ये तु शीकराः । तावद्वर्षसहस्राणि दिवमश्नाति मानवः

মেঘ বৰষিলে আৰু মাটিত পৰি যিমান ছিটা-বিন্দু জন্মে, তিমানেই সহস্ৰ বছৰৰ বাবে মানুহে স্বৰ্গসুখ ভোগ কৰে।

Verse 6

तोयैरन्नादिपाकैश्च प्रसन्नो मानवो भवेत् । प्राणानां च विनान्नैश्च धारणन्नैव जायते

জল আৰু ভাত আদি ৰন্ধা আহাৰে মানুহ সন্তুষ্ট হয়; আৰু আহাৰ নাথাকিলে প্ৰাণধাৰণ একেবাৰে নহয়।

Verse 7

पितॄणां तर्पणं शौचं रूपं वै गंध्यनाशनम् । बीजं त्विहार्जितं सर्वं सर्वं तोये प्रतिष्ठितम्

পিতৃলোকলৈ তৰ্পণ, শৌচ, সৌন্দৰ্য আৰু দুৰ্গন্ধ নাশ—ইয়াত উৎপন্ন হোৱা সকলো বীজ; এই সকলো জলতেই প্ৰতিষ্ঠিত।

Verse 8

वस्त्रस्य धावनं रुच्यं भाजनानां तथैव च । तेनैव सर्वकार्यं च पानीयं मेध्यमेव च

ইয়াৰে বস্ত্ৰ ধোৱা মনোহৰ, আৰু পাত্ৰ-বাসনো তেনেদৰে শুচি হয়; সেই জলেই সকলো কাম সিদ্ধ হয়, আৰু পানীয় জল নিশ্চয় পবিত্ৰ হয়।

Verse 9

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन वापीकूपतटाककम् । कारयेच्च बलैः सर्वैस्तथा सर्वधनेन च

সেয়ে সকলো প্ৰচেষ্টাৰে কূপ, বাপী, পুখুৰী আৰু জলাশয় নিৰ্মাণ কৰাব লাগে—নিজৰ সকলো শক্তি আৰু তেনেদৰে সকলো ধনেৰে।

Verse 10

ततो विनिर्जले देशो यो ददाति जलाशयम् । वासरे वासरे तस्य कल्पं स्वर्गं विनिर्दिशेत्

আৰু যি জনে নিৰ্জল দেশত জলাশয় দান কৰে, তাৰ বাবে দিনেদিনে কল্প-সমান স্বৰ্গবাস ফল বুলি ঘোষণা কৰা হয়।

Verse 11

त्रिविष्टपाच्च्युतो विप्रो वेदशास्त्रार्थपारगः । लोकबंधुः स धर्मात्मा तपस्तप्त्वा दिवं व्रजेत्

ত্ৰিৱিষ্টপ (দেৱলোক)ৰ পৰা পতিত হলেও, যি ব্ৰাহ্মণ বেদ-শাস্ত্ৰৰ অৰ্থত পাৰদৰ্শী—লোকৰ বন্ধু আৰু উপকাৰক, ধৰ্মাত্মা—সেইজন তপস্যা কৰি পুনৰ দেৱলোকলৈ আৰোহণ কৰিব।

Verse 12

एवं जन्माष्टकं प्राप्य एकस्याक्षयमिष्यते । क्षत्त्रियाणां कुले जातः सार्वभौमो भवेन्नृपः

এইদৰে অষ্ট জন্মৰ এই বিধি লাভ/পালন কৰিলে, একেটা কৰ্মৰ ফল অক্ষয় হয় বুলি কোৱা হয়। ক্ষত্ৰিয় কুলত জন্ম লোৱা ৰজা সাৰ্বভৌম (চক্ৰৱৰ্তী) হয়।

Verse 13

विशोऽक्षयं धनं विद्याज्जन्मजन्मसु यत्प्रियम् । शूद्रादयोन्त्यजाश्चान्ये लभंते स्वर्गतिं मुहुः

বৈশ্যৰ বাবে অক্ষয় ধন বুলিলে সেইটোক বুজিবা, যি জন্মে জন্মে প্ৰিয় হৈ থাকে। শূদ্ৰ আৰু অন্ত্যজ আদি অন্য লোকসকলেও পুনঃপুনঃ স্বৰ্গগতি লাভ কৰে।

Verse 14

चतुर्हस्तप्रमाणं तु कूपं खनति यः पुमान् । परोपकारकं नित्यं कल्पं स्वर्गं तु हायने

যি পুৰুষে চাৰি হাত প্ৰমাণৰ কুঁৱা খনন কৰে আৰু সদায় পৰোপকাৰত নিয়োজিত থাকে, সি এক কল্প পৰ্যন্ত স্বৰ্গ লাভ কৰে—আৰু (এটা) বছৰৰ বাবেো স্বৰ্গীয় পুণ্য ভোগ কৰে।

Verse 15

द्विगुणे द्विगुणं विद्याच्छतं चैव चतुर्गुणे । विंशत्किष्कुप्रमाणां तु दद्यात्पुष्करिणीं तु यः

জানিবা, মাপ দুগুণ হ’লে ফল দুগুণ হয়; আৰু চাৰিগুণ হ’লে সেয়া শতগুণ হয়। আৰু যি জনে বিশ কিষ্কু প্ৰমাণৰ পুষ্কৰিণী—পদ্মসৰোবৰ—দান/নির্মাণ কৰে, সি—

Verse 16

विष्णोर्धाम लभेत्सोपि दिव्यभोगं तथैव च । अनंतरं नृपो जातो धनी वागीश्वरो भवेत्

সেও বিষ্ণুৰ ধাম লাভ কৰে আৰু তেনেদৰে দিৱ্য ভোগ উপভোগ কৰে। তাৰ পাছত পুনৰ জন্ম ল’লে সি ধনৱান ৰজা হয় আৰু বাক্‌পতি—বাগীশ্বৰ—ৰূপে প্ৰসিদ্ধ হয়।

Verse 17

एवं द्विस्त्रिश्चतुर्वापि गुणतो भोग्यमिष्यते । विस्तीर्णे प्रचुरं विद्धि सहस्रेणाच्युतो दिवः

এইদৰে, গুণ অনুসাৰে ই ভোগ দুবাৰ, তিনিবাৰ, বা চাৰিবাৰো উপভোগ্য বুলি কোৱা হয়। জানিবা—যেতিয়া ই বিস্তৃত হয় তেতিয়া সহস্ৰগুণে প্ৰচুৰ হয়; আৰু অচ্যুত, অবিনাশী, নিশ্চয় দিৱ্য।

Verse 18

सहस्राद्द्विगुणेनैव सुरपूज्यो भवेन्नरः । जंतवस्तत्र ये संति यावंतो जीवनं ययुः

সহস্ৰগুণে দ্বিগুণ হোৱা পুণ্যবলে মানুহজন দেৱতাসকলৰো পূজ্য হয়। আৰু তাত যিমান জীৱ আছে, সিহঁতে নিজৰ নিৰ্ধাৰিত আয়ুস সম্পূৰ্ণ কৰি জীৱন যাপন কৰে।

Verse 19

तत्संख्याका जनास्तस्य किंकराः पृष्टलग्नकाः । भवंति सततं गेहे पुरे जनपदेषु च

সেই সংখ্যাৰ সমান লোক তাৰ দাস-সেৱক হয়, পিঠিত লাগি থকা দৰে সদায় পিছে পিছে থাকে। সিহঁতে সদা তাৰ ঘৰত, নগৰত আৰু জনপদসমূহতো উপস্থিত থাকে।

Verse 20

विहाय पितरं भोग्या धने क्षीणे यथा वनम् । पक्षिणस्सूकरश्चैव महिषी करिणी तथा

ধন ক্ষয় হ’লে ভোগীজন পিতৃসম ৰক্ষকক ত্যাগ কৰে—যেনেকৈ সম্পদ নিঃশেষ হ’লে বন ত্যাগ কৰে জীৱসমূহে। পখী, শূকৰ, তেনেদৰে মহিষী আৰু কৰিণীও।

Verse 21

उपदेष्टा च कर्त्ता च षडेते स्वर्गगामिनः । दिव्यं च पक्षिणां चैव शतं स्वर्गं विनिर्दिशेत्

উপদেশ দাতা আৰু কৰ্তা—এই ছয় প্ৰকাৰৰ লোক স্বৰ্গগামী বুলি কোৱা হয়। তদুপৰি পক্ষীৰ বাবেও ‘দিব্য’ স্বৰ্গ ঘোষণা কৰিব লাগে; নিশ্চয়েই শত স্বৰ্গৰ কথা কোৱা হৈছে।

Verse 22

क्रोडो वर्षसहस्रं तु महिष्ययुतहायनम् । देवरूपं समास्थाय करिण्या लक्षमुच्यते

‘ক্ৰোড’ বুলি কোৱা হয় হাজাৰ বছৰ; আৰু ‘মহিষীয়ুত’ দহ হাজাৰ বছৰৰ কাল। দিব্য ৰূপ ধাৰণ কৰি, হাতিনী এই পৰিমাপক ‘লক্ষ’ বুলি উল্লেখ কৰে।

Verse 23

कोट्येकमुपदेष्टुश्च कर्तुरक्षयमेव च । पुरा धनिसुतेनैव कृतः ख्यातो जलाशयः

উপদেশ দাতাৰ একেটি উপদেশৰ পুণ্য এক কোটিৰ সমান; আৰু কৰ্তাৰ বাবে ফল সত্যই অক্ষয়। প্ৰাচীন কালে ধনী-পুত্ৰে এক খ্যাত জলাশয় নিৰ্মাণ কৰিছিল।

Verse 24

अयुतधनव्ययेनैव प्राणेनैव बलेन च । सर्वसत्वोपकाराय शिवश्रद्धायुतेन च

অযুত ধন ব্যয় কৰি, লগতে নিজৰ প্ৰাণ আৰু বলেও—সকলো সত্ত্বৰ উপকাৰৰ বাবে—শিৱত শ্ৰদ্ধাৰে যুক্ত হৈ।

Verse 25

कालेन कियता चापि क्षीणवित्तोऽभवत्किल । कश्चिदर्थी धनी तस्य मूल्यदानाय चोद्यतः

কিছু সময় পাৰ হোৱাৰ পিছত, কোৱা হয়, তেওঁ ধনশূন্য হৈ পৰিল। তেতিয়া কোনো এজন ধনী কিন্তু অৰ্থী লোকে তেওঁক উৎসাহ দিলে, আৰু তাৰ মূল্য দিবলৈ প্ৰস্তুত হ’ল।

Verse 26

विमृश्य धनिना चोक्तं व्याहारं शृणुताधुना । दीनारस्यायुतं वा ते दास्याम्यस्याश्च कारणात्

বিচাৰ কৰি ধনী মানুহে ক’লে: “এতিয়া মোৰ প্ৰস্তাৱ শুনা। মই তোমাক দহ হাজাৰ দিনাৰ দিম, আৰু সেয়া তাইৰ কাৰণতেই।”

Verse 27

लब्धं ते पुष्करिण्याश्च पुण्यं लाभात्प्रमन्यसे । शक्त्या दत्वाथ मूल्यं तां स्वीयां कर्तुं व्यवस्थितः

তুমি পবিত্ৰ পুষ্কৰিণীৰ সৈতে জড়িত পুণ্যক লাভ বুলি ধৰি ল’লা; আৰু নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে মূল্য দি তাক নিজৰ কৰি ল’বলৈ স্থিৰ হ’লা।

Verse 28

एवमुक्ते स तं प्राह वासरेप्ययुतं पुनः । फलं भवति वै नित्यं पुण्यं पुण्यविदो विदुः

এই কথা কোৱা হ’লে সি উত্তৰ দিলে: “এটা দিনতেই দহ হাজাৰবাৰ কৰিলেও তাৰ ফল নিশ্চয়েই উদয় হয়—সদায় পুণ্যৰূপে; পুণ্যবিদসকলে তেনেকৈয়ে কয়।”

Verse 29

एतस्मिन्निर्जले देशे शिवं खातं कृतं च मे । स्नानपानादिकं कर्म सर्वे कुर्वंत्यभीष्टतः

এই নিৰ্জল দেশত মই শিৱ-কূপ খনাই নিৰ্মাণ কৰাইছোঁ। ইয়াত সকলোৱে নিজৰ ইচ্ছামতে স্নান-পান আদি কৰ্ম সম্পন্ন কৰে।

Verse 30

तस्मान्मेप्ययुतार्थस्य नैत्यकं फलमिष्यते । ततस्तस्याभवद्धास्यं तथैव च सभासदाम्

“সেয়েহে মোৰ বাবেও—যদিও মোৰ উদ্দেশ্য যথাযথ পূৰ্ণ নহ’ল—কোনো স্থায়ী ফল নুঠে।” তেতিয়া সি উপহাসৰ পাত্ৰ হ’ল, আৰু সভাসদসকলেও তেনেকৈয়ে।

Verse 31

ह्रिया च पीडितः सोपि वाक्यमेतदुवाच ह । सत्यमेतद्वचोस्माकं परीक्षां कुरु धर्मतः

লাজত পীড়িত হৈ সিও এই বাক্য ক’লে: “আমাৰ কথাই সত্য—ধৰ্ম অনুসাৰে আমাক পৰীক্ষা কৰক।”

Verse 32

मत्सरात्स तु तं प्राह शृणु मे वचनं पितः । दीनारायुत मे तत्ते दत्वा चानीय प्रस्तरम्

কিন্তু ঈৰ্ষ্যাৰ বশত সি ক’লে: “পিতা, মোৰ কথা শুনা। মোক দহ হাজাৰ দিনাৰ দিয়া, তাৰ পাছত এটা পাথৰৰ শিল আনা।”

Verse 33

पातयिष्यामि ते खाते यथायोगं प्रमज्जतु । उन्मज्जति च यत्काले प्रस्तरः संतरत्यपि

“মই তোমাক গাঁতত পেলাম; যোগ্য মতে ডুবি যা। আৰু যেতিয়া ওপৰলৈ উঠাৰ সময় আহিব, তেতিয়া পাথৰো তৰি পাৰ হ’ব।”

Verse 34

क्षयं यास्यति नो वित्तं नोचेन्मे धर्मतो हि सा । बाढमुक्त्वायुतं तस्य गृहीत्वा स्वगृहं गतः

“মোৰ ধন ক্ষয় নহ’ব—কাৰণ ই ধৰ্ম অনুসাৰে দিয়া।” এইদৰে “বাঢ়ম” বুলি কৈ সি তাৰ পৰা দহ হাজাৰ লৈ নিজৰ ঘৰলৈ গ’ল।

Verse 35

साक्षिणामग्रतस्तेन प्रस्तरः पातितस्तथा । पुष्करिण्यां महत्यां च दृष्टं नरसुरासुरैः

সাক্ষীসকলৰ সন্মুখতে সি তেনেদৰে পাথৰৰ শিল পেলালে; আৰু মহা পবিত্ৰ পুষ্কৰিণীত তাক মানুহ, দেৱতা আৰু অসুৰে দেখিলে।

Verse 36

ततो धर्मतुलायां तु तुलितं धर्मसाक्षिणा । दीनारायुतदानस्य पुष्करिण्या जलस्य तु

তাৰ পাছত ধৰ্মৰ তুলাত, ধৰ্ম নিজেই সাক্ষী হৈ, দহ হাজাৰ দিনাৰ দানৰ পুণ্য আৰু পুষ্কৰিণীৰ পবিত্ৰ জলৰ পুণ্য তুলনা কৰি তোলা হ’ল।

Verse 37

न समं तु दिनैकं तु जलस्य धर्मतो भृशम् । धनिनो मानसं दुःखं मोघार्थं च परेऽहनि

কিন্তু ধৰ্মমতে জলৰ বিষয়ে একেটা দিনো আন দিনৰ সমান নহয়; ইয়াৰ স্বভাৱ অতি বেছি পৰিবৰ্তিত হয়। ধনীজনৰ মনত দুঃখ জাগে, আৰু পৰদিনা তেওঁলোকৰ চেষ্টাো নিষ্ফল হয়।

Verse 38

शिलोच्चयोऽभवत्तीर्णो द्वीपवच्च जलोपरि । ततः कोलाहलः शब्दो जनानां समुपस्थितः

এটা উচ্চ শিলাৰ স্তূপ উঠি আহিল, পানীৰ ওপৰত দ্বীপৰ দৰে থিয় হ’ল। তাৰ পাছত চাৰিওফালে জনসমূহৰ কোলাহল—বহু লোকৰ শব্দ—উঠি আহিল।

Verse 39

तच्छ्रुत्वाद्भुतवाक्यं च मुदा तौ चागतौ ततः । दृष्ट्वा शैलं तथाभूतं कृतं तेनायुतं तथा

সেই আশ্চৰ্য বাক্য শুনি, আনন্দে ভৰি দুয়োজনে তাত আহিল। আৰু বৰ্ণনা অনুসাৰে তেনেকুৱা পৰ্বত দেখি, তেওঁলোকে দেখিলে যে সেয়া সঁচাকৈয়ে তেওঁৰ দ্বাৰাই সেইদৰে গঢ়া হৈছিল।

Verse 40

ततः खाताधिपेनैव शैलं दूरे निपातितम् । पुण्यं खातस्य चोत्खाते प्रलुप्तस्य सुतेन हि

তাৰ পাছত খাতাধিপাই নিজেই সেই পৰ্বত দূৰলৈ নিক্ষেপ কৰিলে। আৰু খাতা-সম্পৰ্কীয় পুণ্য—খনন/উৎখননৰ কৰ্মৰ দ্বাৰা—প্ৰলুপ্তৰ পুত্ৰে নিশ্চয়েই লাভ কৰিলে।

Verse 41

सोपि नाकं समारुह्य जन्मजन्मसु निर्वृतः । गोत्रमातृगणानां च नृपाणां सुहृदां तथा

সিও স্বৰ্গলৈ আৰোহণ কৰি জন্মে জন্মে তৃপ্তি আৰু আনন্দত স্থিত থাকে—নিজ গোত্ৰ আৰু মাতৃগণৰ সমূহসহ, তদ্ৰূপে ৰজাসকল আৰু সুহৃদসকলসহ।

Verse 42

सखीनां चोपकर्तॄणां खातं खात्वाऽक्षयं फलम् । तपस्विनामनाथानां ब्राह्मणानां विशेषतः

সখীসকল আৰু উপকাৰীসকলৰ নিমিত্তে, আৰু বিশেষকৈ তপস্বী, অনাথ ব্ৰাহ্মণসকলৰ কাৰণে কুঁৱা বা পুখুৰী খনন কৰিলে অক্ষয় ফল লাভ হয়।

Verse 43

खातं तु जनयित्वा तु स्वर्गं चाक्षयमश्नुते । तस्मात्खातादिकं विप्राः शक्तितो यः करिष्यति

জলাশয় (কুঁৱা/পুখুৰী) খনন কৰাই দিলে মানুহে অক্ষয় স্বৰ্গ লাভ কৰে। সেয়ে, হে বিপ্ৰসকল, যিয়ে নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে খনন আদি কাৰ্য কৰিব…

Verse 44

सर्वपापक्षयात्पुण्यं मोक्षं यायान्न संशयः । य इदं श्रावयेल्लोके धर्माख्यानं महोत्कटम्

সকলো পাপ ক্ষয় হ’লে পুণ্য লাভ হয় আৰু মোক্ষ প্ৰাপ্তি ঘটে—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই। যিয়ে লোকত ধৰ্মৰ এই মহাশক্তিশালী আখ্যানো শুনুৱায়…

Verse 45

सर्वखातप्रदानस्य फलमश्नाति धार्मिकः । ग्रहणे भास्करस्यैव भागीरथ्यां तटे वरे

ধাৰ্মিক পুৰুষে সকলো প্ৰকাৰ দান-প্ৰদানৰ সম্পূৰ্ণ ফল ভোগ কৰে—যেতিয়া সূৰ্যগ্ৰহণৰ সময়ত ভাগীৰথী (গঙ্গা)ৰ উত্তম তীৰত বিধি সম্পন্ন কৰে।

Verse 46

गवां कोटिप्रदानस्य फलं श्रुत्वा लभेन्नरः । न च दारिद्रतामेति न शोकं व्याधिसंचयम्

যি নৰে কোটিকোটী গাভী দানৰ ফলৰ এই কীৰ্তন শুনে, সি সেই পুণ্য লাভ কৰে; সি দাৰিদ্ৰ্যলৈ নাযায়, শোকলৈ নাযায়, আৰু ব্যাধিৰ সঞ্চয়ো নাহে।

Verse 57

असंमानं महद्दुःखमुभयोर्नाधिगच्छति । इति श्रीपाद्मपुराणे प्रथमे सृष्टिखंडे खातादिकीर्तनंनाम सप्तपंचाशत्तमोऽध्यायः

অসম্মান মহাদুঃখ; ইয়াৰ দ্বাৰা দুয়ো পক্ষৰ কোনো কল্যাণ নঘটে। এইদৰে শ্ৰীপাদ্মপুৰাণৰ প্ৰথম সৃষ্টিখণ্ডত ‘খাতাদিকীৰ্তন’ নাম সপ্তপঞ্চাশত্তম অধ্যায় সমাপ্ত।