Adhyaya 51

Verse 1

नरोत्तम उवाच । त्रिदशानां च देवानामन्येषां जगदीश्वरः । प्रभुः कर्ता च हर्त्ता च गोप्ता भर्त्ता पिता प्रसूः

নৰোত্তমে ক’লে: জগতৰ ঈশ্বৰ ত্ৰিদশ দেৱতা আৰু আন সকলো সত্তাৰো অধিপতি—তেওঁয়েই সর্বাধিপতি, স্ৰষ্টা আৰু সংহাৰক, ৰক্ষক আৰু পালনক, পিতা আৰু সকলো জন্মৰ উৎস।

Verse 2

अस्माकं वाक्श्रमो विष्णोः कथनेनैव युज्यते । किंतु कौतूहलं मेऽस्ति पिपासा वा क्षुधापि वा

হে বিষ্ণু, আমাৰ বাক্‌শ্ৰম তোমাৰ কথনতেই সাৰ্থক হয়; তথাপি মোৰ মনত এক কৌতূহল আছে—ই পিপাসা নে ক্ষুধাও?

Verse 3

कृतं पृच्छति येनैव वक्तव्यं तत्प्रियेण हि । अतीतं चैव जानाति कथं नाथ पतिव्रता

যি কৰ্ম সম্পন্ন হৈছে, সেই বিষয়ে তেওঁ নিজেই সুধে; আৰু ক’বলগীয়া কথাও সেয়াই, যি তেওঁৰ প্ৰিয়। অতীত কথাও তেওঁ জানে—হে নাথ, তেন্তে পতি-ব্ৰত ধৰ্মে স্থিৰা পতিব্ৰতা নাৰী কেনেকৈ অন্যথা কৰিব?

Verse 4

किं वा तस्यां प्रभावं च वक्तुमर्हस्यशेषतः । भगवानुवाच । कथितं मे पुरा वत्स पुनः कौतूहलं द्विज

“আৰু তাৰ প্ৰভাৱ-শক্তি কি? অনুগ্রহ কৰি সম্পূৰ্ণকৈ বৰ্ণনা কৰা।” ভগৱানে ক’লে: “ৱৎস, আগতে তুমি মোক এই কথা কৈছিলা; তথাপি, হে দ্বিজ, পুনৰ কৌতূহল জাগি উঠিল।”

Verse 5

कथयिष्यामि तत्सर्वं यत्ते मनसि वर्तते । पतिव्रता पतिप्राणा सदा पत्युर्हिते रता

তোমাৰ মনত যি আছে, সেই সকলো মই ক’ম। সি পতিব্ৰতা, পতিকেই প্ৰাণ বুলি ধৰে, আৰু সদায় পতিৰ হিতত ৰত থাকে।

Verse 6

देवानामपि साऽऽराध्या मुनीनां ब्रह्मवादिनां । धवस्यैकस्य या नारी लोके पूज्यतमा स्मृता

সি দেৱতাসকলৰ দ্বাৰাও আৰাধ্য, আৰু ব্ৰহ্মবাদী মুনিসকলৰ দ্বাৰাও পূজ্য। যি নাৰী একমাত্ৰ এজন পতিকেই আশ্ৰয় কৰি থাকে, সি লোকত সৰ্বাধিক পূজনীয় বুলি স্মৃত।

Verse 7

तस्या संमानने गुर्वी निभृता न भविष्यति । मध्यदेशे पुरा तात नगरी चातिशोभना

তাঁক সন্মান কৰোঁতে কোনো গম্ভীৰ সংকোচ বা দ্বিধা নাথাকিব। মধ্যদেশত পুৰাকালত, হে তাত, এক অতি শোভাময় নগৰী আছিল।

Verse 8

तस्यां च ब्रह्मजातीया सेव्या नाम्नी पतिव्रता । तस्या धवोऽभवत्कुष्ठी पूर्वकर्मविरोधतः

সেই ঠাইত ব্ৰাহ্মণজাতীয়া ‘সেৱ্যা’ নামৰ পতিব্ৰতা নাৰী আছিল। পূৰ্বকৰ্মৰ বিপৰীত ফলত তাইৰ স্বামী কুষ্ঠৰোগে আক্ৰান্ত হ’ল।

Verse 9

गलद्व्रणास्य पत्युश्च नित्यं चर्यापरायणा । यद्यन्मनोरथं तस्य शक्त्या सा कुरुते भृशम्

মুখত গলিত ঘাঁ থকা স্বামীৰ সেৱাত তাই সদায় নিত্যকৰ্মত পৰায়ণা আছিল। স্বামীৰ মনত যি যি কামনা জাগে, তাই নিজৰ শক্তিৰে সেয়া প্ৰচুৰভাৱে পূৰ্ণ কৰি দিত।

Verse 10

अर्चयेद्देववन्नित्यं स्नेहं कुर्यादमत्सरा । कदाचित्पथि गच्छंतीं वेश्यां परमसुंदरीम्

তাই স্বামীক দেৱতাৰ দৰে নিত্য পূজা কৰিব লাগে আৰু ঈৰ্ষাহীন হৈ স্নেহ দেখুৱাব লাগে। এদিন পথত অতিশয় সুন্দৰী এক বেশ্যা গৈ আছিল।

Verse 11

दृष्ट्वाऽतीवाभवन्मोहान्मन्मथाविष्टचेतनः । निश्श्वस्य सुतरां दीर्घं ततस्तु विमनाऽभवत्

তাক দেখি সি অতিশয় মোহগ্ৰস্ত হ’ল; কামদেৱে আৱিষ্ট কৰিলে তাৰ চিত্ত। সি অতি দীঘল নিশ্বাস এৰি তাৰ পিছত বিমনা হ’ল।

Verse 12

श्रुत्वा गृहाद्विनिःसृत्य साध्वी पप्रच्छ तं पतिं । उन्मनास्त्वं कथं नाथ निःश्वासस्ते कथं विभो

সেয়া শুনি সাধ্বী গৃহৰ পৰা ওলাই আহি স্বামীক সুধিলে— “হে নাথ, তুমি কিয় এনেকৈ অস্থিৰ? আৰু হে বিভো, তোমাৰ নিশ্বাস কিয় এনেকুৱা?”

Verse 13

ब्रूहि मे यच्च कर्तव्यमकर्तव्यं च यत्प्रियम् । दयितं ते करिष्यामि त्वमेको मे गुरुः प्रियः

মোক কোৱা—কি কৰণীয়, কি অকৰণীয়, আৰু তোমাৰ কি প্ৰিয়। তোমাৰ যি দয়িত, সেয়া মই কৰিম; তুমি একেলাই মোৰ প্ৰিয় গুৰু।

Verse 14

अभीष्टं वद मे नाथ यथाशक्ति करोम्यहम् । इत्युक्ते तामुवाचेदं वृथा किं भाषसे प्रिये

হে নাথ, মোক কোৱা—তোমাৰ অভীষ্ট কি; মোৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে মই কৰিম। এইদৰে কোৱাৰ পাছত তেওঁ ক’লে: হে প্ৰিয়ে, তুমি কিয় বৃথা কথা কোৱা?

Verse 15

न शक्ता त्वं न चैवाहं मोघं वक्तुं न युज्यते । प्रष्टुं नाधिकरोषीति यथा दीर्घतरोः फलम्

না তুমি সক্ষম, না মইও; বৃথা কথা কোৱা উচিত নহয়। তোমাৰ প্ৰশ্ন কৰাৰ অধিকাৰ নাই—যেনেকৈ অতি দীঘল গছৰ ফল সহজে পোৱা নাযায়।

Verse 16

भूमौ स्थित्वा तु खर्वात्मा समुद्धर्तुं प्रवांछति । तथा मे रमणी लोभान्मोहाद्यदभिवांछितम्

ভূমিত থিয় হৈও খৰ্ববুদ্ধি জনে জগত উঠাবলৈ লালসা কৰে। তেনেদৰে, হে মোৰ প্ৰিয়ে, লোভ-মোহত তুমি কেৱল কল্পিত বস্তু কামনা কৰিলা।

Verse 17

दंपत्योरपि दुःसाध्यमपयानं वदाम्यहम् । पतिव्रतोवाच । ज्ञात्वा तु त्वन्मनोवृत्तं शक्ताहं कार्यसाधने

দম্পতিয়েও অতি দুসাধ্য এক প্ৰস্থান বিষয়ে মই ক’ম। পতিব্ৰতা ক’লে: তোমাৰ মনোবৃত্তি জানি মই কৰণীয় কাৰ্য সাধনত সক্ষম।

Verse 18

आदेशं कुरु मे नाथ कर्तव्यं येन केनचित् । यदि ते दुर्लभं कार्यं कर्तुं शक्नोमि यत्नतः

হে নাথ, মোক আদেশ দিয়া—যিকোনো কৰ্তব্য মোক দিয়া। যদি তোমাৰ কোনো দুষ্কৰ কাৰ্য থাকে, তেন্তে মই যত্নেৰে তাক সম্পন্ন কৰিব পাৰোঁ।

Verse 19

तदा मे त्वतिकल्याणं फलिष्यति परे त्विह । इत्युक्ते परमः प्रीतः स्थितो वचनमब्रवीत्

“তেন্তে মোৰ বাবে পৰম মঙ্গল নিশ্চয় ফলিব—ইহলোকে আৰু পৰলোকে।” এই কথা কোৱা মাত্ৰে তেওঁ অতিশয় প্ৰসন্ন হৈ তাতে স্থিৰ থাকি এই বচন ক’লে।

Verse 20

पापाभ्यासाच्च पाप्मानं पृच्छतीति विनिश्चयः । पथ्यस्मिन्संप्रगच्छंतीं वेश्यां परमसुंदरीम्

নিৰ্ণয় এই যে, পাপৰ পুনঃপুন অভ্যাসৰ ফলত মানুহে পাপমাৰ্গৰ বিষয়ে সুধে। এই পথত তেওঁ চলি থকা পৰমসুন্দৰী এক বেশ্যাৰ সৈতে মুখামুখি হ’ল।

Verse 21

सर्वतश्चानवद्यांगीं दृष्ट्वा मे दह्यते मनः । यदि तां त्वत्प्रसादाच्च प्राप्नोमि नवयौवनां

সৰ্বদিশে নিৰ্দোষ অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গযুক্তা তাক দেখি মোৰ মন ভিতৰে জ্বলি উঠে। যদি তোমাৰ কৃপাৰে মই তাক পুনৰ নবযৌৱনসহ লাভ কৰিব পাৰোঁ…

Verse 22

तदा मे सफलं जन्म कुरु साध्वि हितं मम । यदि मां कुष्ठिनं दीनं पूतिगंधं नवव्रणम्

হে সাধ্বী নাৰী, তেন্তে মোৰ জন্ম সফল কৰা—মোৰ হিতৰ কাৰ্য কৰা। যদিও মই কুষ্ঠৰোগী, দীন, দুৰ্গন্ধযুক্ত আৰু নৱ ঘাঁয়ে আৱৃত।

Verse 23

न गच्छति वरारोहा तदा मे निधनं हितम् । श्रुत्वा तेनेरितं वाक्यं साध्वी वचनमब्रवीत्

“যদি সেই সুন্দৰী নাযায়, তেন্তে মোৰ বাবে মৃত্যুয়েই মঙ্গল।” তেওঁৰ কোৱা বাক্য শুনি সেই সাধ্বী নাৰীয়ে উত্তৰ ক’লে।

Verse 24

यथाशक्ति करिष्यामि स्थिरी भव प्रभोऽधुना । मनसाथ समालोच्य क्षपांते ह्युषसि द्रुतम्

“যথাশক্তি মই কৰিম; হে প্ৰভু, এতিয়া স্থিৰ হওক। মনে চিন্তা কৰি, ৰাতিৰ অন্তত—উষাৰ সময়ত—মই দ্ৰুত কৰ্ম কৰিম।”

Verse 25

गोमयं सह शोधन्या गृहीत्वा सा ययौ मुदा । संप्राप्य गणिकागेहं शोधयित्वा च चत्वरम्

গোবৰ আৰু শোধনৰ ঝাড়ু লৈ তাই আনন্দে গ’ল। গণিকাৰ ঘৰ পোৱাত চত্বর/আঙণো শুচি-শুদ্ধ কৰিলে।

Verse 26

प्रतोलीं वीथिकां चैव गोमयं प्रददौ मुदा । सा तूर्णमागता गेहे जनस्यालोकने भयात्

আনন্দে তাই প্ৰৱেশদ্বাৰ আৰু গলিত গোবৰ লেপ দিলে। তাৰপিছত লোকৰ দৃষ্টিৰ ভয়ত তাই তৎক্ষণাৎ ঘৰৰ ভিতৰলৈ আহিল।

Verse 27

एवं क्रमेण सा साध्वी चरति स्म दिनत्रयम् । अथ सा वारमुख्या च चेटिकाश्चेटकानपि

এইদৰে ক্ৰম অনুসাৰে সেই সাধ্বী তিনিদিন ধৰি আচৰণ কৰি থাকিল। তাৰপিছত মুখ্য গণিকা দাসীসকলৰ সৈতে—আৰু পুৰুষ পৰিচাৰকসকলকো লৈ—আগবাঢ়ি আহিল।

Verse 28

अपृच्छत्कस्य कर्माणि शोभनानि च चत्वरे । मया नोक्तेप्युषः काले कस्य मत्प्रियकारणात्

চত্বৰত তেওঁ সুধিলে, “এই শোভন পুণ্যকৰ্ম কাৰ?”—যদিও উষা-কালত মই কোৱা নাছিলোঁ—(ভাবিলে) মোৰ প্ৰীতিৰ কাৰণে তেওঁ কাৰ দয়াত প্ৰিয় হ’ল।

Verse 29

रुच्यकर्मणि दीप्यंते रथ्या चत्त्वर वीथिकाः । परस्परेण संचिंत्य वारमुख्यां च तेऽब्रुवन्

ৰুচিকৰ উৎসৱ জ্বলি উঠাত ৰথ্যা, চত্বৰ আৰু গলি-উপগলি উজ্জ্বল হ’ল। তাৰপিছত পৰস্পৰে পৰামৰ্শ কৰি তেওঁলোকে অগ্ৰগণ্য গণিকাক সম্বোধন কৰিলে।

Verse 30

अस्माभिर्न कृतं भद्रे कर्म चैतत्प्रमार्जनम् । अथ सा विस्मयं गत्वा संचिंत्य रजनीक्षये

তেওঁলোকে ক’লে, “ভদ্ৰে, এই বিষয়ে প্ৰায়শ্চিত্ত-কৰ্ম আমি কৰা নাই।” তেতিয়া তাই বিস্মিত হৈ ৰজনীৰ অন্তিম ক্ষণত চিন্তা কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 31

तया च दृश्यते सा च तथैव पुनरागता । दृष्ट्वा तां महतीं साध्वीं ब्राह्मणीं च पतिव्रताम्

তাই তাইক দেখিলে, আৰু সিও তেনেদৰে পুনৰ উভতি আহিল। সেই মহতী সাধ্বী ব্রাহ্মণীক—পতিব্ৰতা, স্বামিভক্তিত অচল—দেখি (সকলোৰে অন্তৰত ভক্তিভাৱ জাগিল)।

Verse 32

दधार चरणे तस्या हा क्षमस्वेति भाषिणी । आयुर्देहं च संपत्तिर्यशोर्थः कीर्तिरेव च

“হায়, ক্ষমা কৰা,” বুলি ক’তে ক’তে তাই তেন্তে তেখেতৰ চৰণ ধৰি ল’লে। (সমৰ্পণত) আয়ু, দেহ আৰু সম্পত্তি—যশ, অৰ্থ আৰু কীৰ্তিও—অৰ্পণ কৰিলে।

Verse 33

एतासां मे विनाशाय स्फुरसीव पतिव्रते । यद्यत्प्रार्थयसे साध्वि नित्यं दास्यामि तद्दृढम्

হে পতিব্ৰতা, মোৰ শত্ৰু বিনাশৰ বাবে তুমি যেন জলি উঠিছা। হে সাধ্বী, তুমি যি বিচাৰা, মই নিশ্চিতভাৱে তোমাক সদায় প্ৰদান কৰিম।

Verse 34

सुवर्णं मणिरत्नं वा चेलं वा यन्मनोरथं । तामुवाच ततः साध्वी न मे चार्थे प्रयोजनम्

সোণ, মণি-মুক্তা বা বস্ত্ৰ—তোমাৰ যিহতেই ইচ্ছা। তেতিয়া সেই সাধ্বী নাৰীয়ে উত্তৰ দিলে, মোৰ এনে ধনৰ কোনো প্ৰয়োজন নাই।

Verse 35

अस्ति कार्यं च ते किञ्चिद्वदामि कुरुषे यदि । तदा मे हृदि संतोषः कृतं सर्वं त्वयाऽधुना

তোমাৰ বাবে মোৰ এটা সৰু কাম আছে—যদি মই কোৱাৰ দৰে কৰা, তেন্তে মোৰ হৃদয়ে সন্তোষ পাব; যেন তুমি মোৰ বাবে সকলো কৰিলা।

Verse 36

गणिकोवाच । सत्यं सत्यं करिष्यामि द्रुतं वद पतिव्रते । कुरु मे रक्षणं मातर्द्रुतं कृत्यं च मे वद

গণিকাই ক’লে: সত্য, সত্য—মই কৰিম। হে পতিব্ৰতা, সোনকালে কোৱা। হে মা, মোক ৰক্ষা কৰা; মই কি কৰিব লাগিব সোনকালে কোৱা।

Verse 37

त्रपया निकृतं वाच्यं तस्यामुक्तं वरं प्रियम् । क्षणं विमृश्य सा वेश्या कृत्वा क्षांतिमुवाच च

লজ্জাৰ বাবে তাই সংযত হৈ কথা ক’লে, তেওঁক প্ৰিয় আৰু মনোগ্ৰাহী কথা শুনালে। ক্ষন্তেক চিন্তা কৰি, সেই বেশ্যাই ধৈৰ্য ধৰি পুনৰ ক’লে।

Verse 38

कुष्ठिनः पूतिगंधस्य संपर्के दुःखिता भृशम् । दिनैकं च करिष्यामि यद्यागच्छति मद्गृहम्

কুষ্ঠৰোগীৰ দুৰ্গন্ধময় সংস্পৰ্শত মই অতি দুঃখিত। তথাপি যদি সি মোৰ ঘৰলৈ আহে, তেন্তে মই কেৱল এদিনৰ বাবে সহিব।

Verse 39

पतिव्रतोवाच । आगमिष्यामि ते गेहमद्य रात्रौ च सुंदरि । भुक्तभोग्यं पतिं हृष्टं पुनर्नेष्यामि मद्गृहम्

পতিব্ৰতা ক’লে: “সুন্দৰী, আজি ৰাতি মই তোমাৰ ঘৰলৈ আহিম। সি তোমাৰ আতিথ্যৰ সুখ ভোগ কৰাৰ পাছত, মই মোৰ স্বামীক আনন্দিত কৰি পুনৰ মোৰ ঘৰলৈ লৈ যাম।”

Verse 40

गणिकोवाच । गच्छ शीघ्रं महाभागे स्वगृहं च पतिव्रते । पतिस्ते चार्द्धरात्रे स आगच्छतु च मद्गृहम्

গণিকাই ক’লে: “মহাভাগ্যে, হে পতিব্ৰতে, তুমি শীঘ্ৰে নিজৰ ঘৰলৈ যোৱা। তোমাৰ স্বামী অর্ধৰাত্ৰিত মোৰ ঘৰলৈ আহক।”

Verse 41

बहवो मे प्रियास्संति राजानस्तत्समाश्च ये । एकैको मद्गृहे नित्यं तिष्ठतीह निरंतरम्

মোৰ বহু প্ৰিয় আছে—ৰাজাসকল আৰু তেওঁলোকৰ সমান আনসকল। তেওঁলোকৰ প্ৰতিজনেই মোৰ ঘৰত সদায়, অবিৰতভাৱে, থাকি থাকে।

Verse 42

अद्याहं मे गृहं शून्यं करिष्यामि च त्वद्भयात् । स चागच्छतु ते भर्त्ता स चास्मान्प्राप्य गच्छतु

আজি তোমাৰ ভয়ত মই মোৰ ঘৰ শূন্য কৰিম। তোমাৰ ভৰ্ত্তা আহক; আৰু আমাক লগ পাই সি নিজৰ পথলৈ গুচি যাওক।

Verse 43

एतच्छ्रुत्वा तु सा साध्वी गतासौ स्वगृहे तथा । पत्यौ निवेदयामास कृत्यं ते फलितं प्रभो

এই কথা শুনি সেই সাধ্বী নাৰী নিজৰ গৃহলৈ উভতি গ’ল। স্বামীৰ আগত নিবেদন কৰিলে—“হে প্ৰভু, আপোনাৰ নিৰ্ধাৰিত কাৰ্য সফল হৈ ফলিল।”

Verse 44

अद्य रात्रौ च तद्गेहं गंतुं ख्यातिं करोति सा । प्रभूताः पतयस्तस्यास्तव कालो न विद्यते

আজি ৰাতিও তাই সেই পুৰুষৰ গৃহলৈ গৈ নিজৰ খ্যাতি বঢ়াইছে। তাইৰ বহু স্বামী হৈছে—তোমাৰ বাবে তাইৰ একো সময় নাই।

Verse 45

विप्र उवाच । कथं यास्यामि तद्गेहं मया गंतुं न शक्यते । एतज्ज्ञात्वा कुतः क्षांतिः कृतं कार्यं कथं भवेत्

বিপ্ৰ ক’লে, “মই কেনেকৈ সেই গৃহলৈ যাম? মোৰ পক্ষে যোৱা সম্ভৱ নহয়। এই কথা জানিলে মনত শান্তি ক’ত পাব? আৰু কাৰ্য কেনেকৈ সম্পন্ন বুলি গণ্য হ’ব?”

Verse 46

पतिव्रतोवाच । स्वपृष्ठस्थमहं कृत्वा नेष्यामि तद्गृहं प्रति । सिद्धे ह्यर्थे नयिष्यामि पुनस्ते नैव वर्त्मना

পতিব্ৰতা ক’লে, “আপোনাক মোৰ পিঠিত উঠাই মই সেই গৃহলৈ লৈ যাম। উদ্দেশ্য সিদ্ধ হ’লে পুনৰ আপোনাক উভতাই আনিম—কিন্তু এই একে পথেদি নহয়।”

Verse 47

द्विज उवाच । कल्याणि त्वत्कृतेनैव सर्वं मे कृत्यमेष्यति । इदानीं यत्कृतं कर्म स्त्रीजनैरपि दुःसहम्

দ্বিজ ক’লে, “হে কল্যাণী, তোমাৰ কৰ্মৰ দ্বাৰাই মোৰ সকলো কৰ্তব্য সম্পন্ন হ’ব। কিন্তু এতিয়া যি কাৰ্য হাতত লোৱা হৈছে, সেয়া নাৰীজনৰ বাবেও দুৰসহ।”

Verse 48

तस्मिंश्च नगरे रम्ये नित्यं च धनिनो गृहे । पौरेश्च प्रचुरं वित्तं हृतं राज्ञा श्रुतं तदा

তেতিয়া শুনা গ’ল যে সেই মনোৰম নগৰত ৰজাই সদায় ধনীসকলৰ ঘৰ আৰু নগৰবাসীৰ প্ৰচুৰ ধন-সম্পদ অবিৰতভাৱে কেঢ়ি লৈ গৈছিল।

Verse 49

श्रुत्वा सर्वान्निशाचारानाहूय नृपती रुषा । जीवितुं यदि वो वांछा चोरं मामद्य दास्यथ

এই কথা শুনি ৰজাই ক্ৰোধেৰে সকলো নিশাচৰক মাতি ক’লে— “যদি তোমালোক বাঁচিব খোজা, তেন্তে আজি সেই চোৰক মোৰ হাতত সঁপিব লাগিব।”

Verse 50

गृहीत्वा तु नृपस्याज्ञां यत्तैर्जिघृक्षयाकुलैः । चारैश्चोरो गृहीतस्तैर्बलाच्चैव नृपाज्ञया

ৰজাৰ আদেশ গ্ৰহণ কৰি, ধৰি পেলাবলৈ উদ্‌গ্ৰীৱ হৈ থকা সেই চাৰসকলে ৰজাৰ আজ্ঞা অনুসাৰে বলপূৰ্বক চোৰক ধৰি পেলালে।

Verse 51

नगरोपांतदेशे च वृक्षमूले घने वने । समाधिस्थोमहातेजामांडव्योमुनिपुंगवः

নগৰৰ উপকণ্ঠৰ এক ঠাইত, ঘন অৰণ্যৰ ভিতৰত গছৰ মূলত, মহাতেজস্বী তপস্বীশ্ৰেষ্ঠ মুনি মাণ্ডব্য সমাধিত নিমগ্ন আছিল।

Verse 52

व्यातिष्ठद्वह्निसंकाशो योगिनां प्रवरो मुनिः । अंतर्नाडीगतो वायुः किंचिन्न प्रतिभाति च

যোগীসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ সেই মুনি অগ্নিৰ দৰে দীপ্ত হৈ থিয় আছিল; তথাপি অন্তৰ্নাড়ীত প্ৰৱিষ্ট প্ৰাণবায়ু একো ধৰণে প্ৰকাশ নাপালে।

Verse 53

तं ब्रह्मतुल्यं तिष्ठन्तं दृष्ट्वा दुष्टा महामुनिम् । चोरोयमद्भुताकारो धूर्तस्तिष्ठति कानने

ব্ৰহ্মাসম মহামুনিক তাতে স্থিৰ হৈ থকা দেখি, সেই দুষ্টজনে ক’লে— “ই অদ্ভুতাকৃতি চোৰ; অৰণ্যত ধূৰ্ত এজন থিয় হৈ আছে।”

Verse 54

एवमुक्त्वा तु तं पापा बबन्धुर्मुनिसत्तमम् । नोक्ताश्च नेक्षितास्तेन पुरुषा अतिदारुणाः

এইদৰে কৈ সেই পাপীসকলে মুনিসত্তমক বান্ধিলে। কিন্তু সেই অতি ভয়ংকৰ পুৰুষসকলক তেওঁ ন ক’লে, ন চালে।

Verse 55

ततो राजा उवाचेदं संप्राप्तस्तस्करो मया । उपांते च पथिद्वारे कुरुध्वं घोरदण्डनम्

তেতিয়া ৰজাই ক’লে— “মোৰ দ্বাৰা এজন তস্কৰ ধৰা পৰিল। পথৰ দুৱাৰৰ কাষতে ইয়াক ঘোৰ দণ্ড দিয়া।”

Verse 56

मांडव्यश्च मुनिस्तत्र पथिशूले च कीलितः । पायुदेशे च तैर्दत्तं शूलं यावच्च मस्तकम्

তাতে পথৰ কাষত মুনি মাণ্ডব্যক শূলে গাঁথি কিলাই দিলে। তেওঁলোকেই পায়ুদেশে শূল ঢুকাই মস্তকলৈকে উঠাই দিলে।

Verse 57

व्यथां स च न जानाति शूले विद्धतनुर्यमात् । अन्यैरपि कृतो दण्डः कृतस्तैस्तु मनोहितः

যমৰ দ্বাৰা শূলে বিদ্ধ দেহ থাকিলেও তেওঁ ব্যথা নাজানে। আনসকলে দিয়া দণ্ডো তেওঁৰ বাবে মনোহিত, মনক প্ৰসন্ন কৰা হৈ পৰে।

Verse 58

एतस्मिन्नंतरे रात्रावंधकारे घनोन्नते । स्वपतिं पृष्ठतः कृत्वा प्रययौ सा पतिव्रता

ইতিমধ্যে, ঘন অন্ধকাৰময় ৰাতিত, সেই পতিব্ৰতা স্ত্ৰীয়ে স্বামীক পিঠিৰ পিছফালে ৰাখি আগবাঢ়িল।

Verse 59

मांडव्यस्य तनौ सङ्गात्कुष्ठिनो गंध आगतः । भग्नः समाधिस्तस्यैवं कुष्ठिसंसर्गतो ध्रुवम्

মাণ্ডব্যৰ দেহৰ সংস্পৰ্শত তাৰ গাত কুষ্ঠীৰ দুৰ্গন্ধ লাগিল; সেয়েহে কুষ্ঠী-সংগৰ ফলত নিশ্চিতভাৱে তাৰ সমাধি ভংগ হ’ল।

Verse 60

मांडव्य उवाच । एवं येनाधुना कृच्छ्रं कारितं गात्रवेदनम् । स एव भस्मतां यातु प्रोदिते च विरोचने

মাণ্ডব্য ক’লে: যিয়ে এতিয়া মোক এই কঠোৰ কষ্ট আৰু দেহযন্ত্ৰণা কৰালে, উদিত দীপ্তিমান সূৰ্য উঠোঁতেই সেয়াই ভস্ম হ’ওক।

Verse 61

मांडव्येनैवमुक्तस्स पपात धरणीतले । ततः पतिव्रता चाह ब्रध्नो नोदयतु ध्रुवं

মাণ্ডব্যই এনেদৰে কোৱাত সি মাটিত পৰি গ’ল। তেতিয়া পতিব্ৰতা স্ত্ৰীয়ে ক’লে: “ব্ৰধ্ন যেন নিশ্চিতভাৱে উদয় নকৰে—স্থিৰেই থাকক।”

Verse 62

दिनत्रयं गृहं नीत्वा शापाद्वेश्मगता ततः । शयनीये स्थितं रम्ये धृत्वाऽतिष्ठत्पतिव्रता

তিনিদিন গৃহলৈ নি, তাৰ পাছত শাপৰ কাৰণে সি ঘৰত প্ৰৱেশ কৰিলে। পতিব্ৰতা স্ত্ৰীয়ে মনোৰম শয্যাৰ কাষত তাক ধৰি থিয় হৈ থাকিল।

Verse 63

शप्त्वा तं च मुनिश्रेष्ठो गतो देशमभीष्टकम् । सूरो नोदयते लोके यावच्चैव दिनत्रयम्

তাক শাপ দি মুনিশ্ৰেষ্ঠ ঋষি নিজৰ ইচ্ছিত দেশলৈ গ’ল। তেতিয়া জগতত তিনিদিন ধৰি সূৰ্যোদয় নহ’ল।

Verse 64

निखिलं व्यथितं दृष्ट्वा त्रैलोक्यं सचराचरम् । शतक्रतुं पुरस्कृत्य गता देवाः पितामहम्

চলমান আৰু অচলসহ সমগ্ৰ ত্ৰিলোক ব্যথিত দেখি, দেৱতাসকলে শতক্ৰতু (ইন্দ্ৰ)ক আগত ৰাখি পিতামহ (ব্ৰহ্মা)ৰ ওচৰলৈ গ’ল।

Verse 65

वृत्तं न्यवेदयन्सर्वं पद्मयोनौ दिवौकसः । कारणं च न जानीमस्त्वं तु योग्यं विधेहि नः

দিবৌকসসকলে পদ্মযোনি (ব্ৰহ্মা)ক সমগ্ৰ ঘটনা জনালে। ‘ইয়াৰ কাৰণ আমি নাজানো; আপুনি সক্ষম—অনুগ্ৰহ কৰি আমাৰ বাবে নিৰ্ণয় কৰক।’

Verse 66

ब्रह्मोवाच । पतिव्रताया यद्वृत्तं मांडव्यस्य मुनेश्च यत् । यथा नोदयते ब्रध्नो धाता देवेष्ववेदयत्

ব্ৰহ্মাই ক’লে: ‘পতিব্ৰতা নাৰীৰ বৃত্তান্ত আৰু মুনি মাণ্ডব্যৰ ঘটনাও শুনা; ধাতৃয়ে দেৱতাসকলৰ মাজত এনেদৰে জনালে যাতে ব্ৰধ্নৰ উদয় পুনৰ নহয়।’

Verse 67

ततो देवा विमानैश्च पुरस्कृत्य प्रजापतिम् । गतास्तदंतिकं विप्र तूर्णं सर्वे च भूतलम्

তাৰ পিছত দেৱতাসকলে প্ৰজাপতিক আগত ৰাখি আৰু বিমানত আৰোহণ কৰি, হে বিপ্ৰ, সকলোৱে একেলগে তৎক্ষণাৎ ভূতলৰ সেই স্থানলৈ গ’ল।

Verse 68

तेषां श्रिया विमानानां मुनीनां किरणैस्तथा । शतसूर्यमिवाभाति नान्यत्र च गृहोदरे

সেই বিমানসমূহৰ শ্ৰী আৰু মুনিসকলৰ কিৰণৰ প্ৰভাৱে গৃহৰ অন্তৰ্ভাগ সোঁ সোঁ সূৰ্য যেন একেলগে উদিত হৈছে তেনেকৈ দীপ্ত হ’ল; আন ক’তো তেনে জ্যোতি দেখা নগ’ল।

Verse 69

हा हतास्मि कथं सूरो मद्गृहे समुपस्थितः । अदृश्यंत तया देवा विमानैर्हंससन्निभैः

“হায়, মই নষ্ট হ’লোঁ! সূৰ্য মোৰ ঘৰত কেনেকৈ উপস্থিত হ’ল?” তাইৰ দ্বাৰাই হংসসদৃশ বিমানত আৰূঢ় দেৱতাসকল দেখা গ’ল।

Verse 70

एतस्मिन्नंतरे ब्रह्मा तामुवाच पतिव्रताम् । अखिलानां च देवानां द्विजानां च गवां तथा

এই সময়তে ব্ৰহ্মাই সেই পতিব্ৰতাক সম্বোধন কৰিলে, আৰু সকলো দেৱতা, দ্বিজ (ব্ৰাহ্মণ) আৰু গোৱালোকৰ পক্ষত কথা ক’লে।

Verse 71

यथैव निधनं तेषां कथं ते परिरोचते । मातः क्रोधं त्यजस्वाद्य सूर्यस्योदयनं प्रति

যদি সঁচাকৈয়ে তেওঁলোকৰ মৃত্যু তেনেকুৱাই হয়, তেন্তে সেয়া তোমাক কেনেকৈ ভাল লাগিব? মাতৃ, আজি ক্ৰোধ ত্যাগ কৰা; সূৰ্যৰ উদয়ৰ প্ৰতি মন নিবদ্ধ কৰা।

Verse 72

पतिव्रतोवाच । सर्वलोकानतिक्रम्य पतिरेको गुरुर्मम । अस्य मृत्युर्मुनेश्शापादुदिते च विरोचने

পতিব্ৰতাই ক’লে: “সকলো লোক অতিক্ৰম কৰি মোৰ পতি একেলগে মোৰ গুৰু। মুনিৰ শাপৰ ফলত তেওঁৰ মৃত্যু হ’ব, আৰু বিৰোচন উদিত হোৱাৰ সময়তে সেয়া ঘটিব।”

Verse 73

तेनैव कारणेनैष मया शप्तो दिवाकरः । न कोपान्न च मोहाच्च लोभात्कामान्न मत्सरात्

সেই একে কাৰণতেই মই এই দিবাকৰ সূৰ্যক শাপ দিলোঁ—ক্ৰোধৰ পৰা নহয়, মোহৰ পৰা নহয়, লোভৰ পৰা নহয়, কামনাৰ পৰা নহয়, মাত্সৰ্যৰ পৰা নহয়।

Verse 74

ब्रह्मोवाच । एकस्य निधनेनैव त्रैलोक्यस्य हितं भवेत् । ततस्ते चाधिकं पुण्यं मातरेवं भविष्यति

ব্ৰহ্মাই ক’লে: “এজনৰ মৃত্যুৰ দ্বাৰাই যদি ত্ৰিলোকৰ মঙ্গল সিদ্ধ হয়, তেন্তে তোমাৰ অধিক পুণ্য লাভ হ’ব—মাতৃৰ ক্ষেত্ৰতো তেনেকুৱাই হ’ব।”

Verse 75

सा चोवाच विधिं तत्र देवानामग्रतः सती । पतिं त्यक्त्वा च मे सत्यं शिवं मे नानुरोचते

তেতিয়া সতীয়ে দেৱতাসকলৰ সম্মুখত তাতেই বিধি-ব্ৰহ্মাক ক’লে: “সত্য কওঁ—যদি মই মোৰ পতিকে ত্যাগো কৰোঁ, তথাপিও শিৱ মোৰ মনত ৰুচি নধৰে।”

Verse 76

ब्रह्मोवाच । उदिते च खगे सौम्ये पत्यौ ते भस्मतां गते । स्वस्थेभूते च त्रैलोक्ये करिष्यामि हितं तव

ব্ৰহ্মাই ক’লে: “হে সৌম্যা, যেতিয়া শুভ খগ উদিত হ’ব আৰু তোমাৰ পতি ভস্মীভূত হ’ব; ত্ৰিলোক সুস্থ হ’লে মই তোমাৰ হিত সাধন কৰিম।”

Verse 77

भस्मनः पुरुषो भाव्यः कामदेवसमप्रभः । गुणैः सर्वैर्युतो भर्ता रतिवत्त्वं च सर्वदा

সেই ভস্মৰ পৰা এজন পুৰুষ উদ্ভৱ হ’ব—কামদেৱসম দীপ্তিমান; সকলো গুণেৰে সমন্বিত, যোগ্য ভৰ্তা, আৰু সদায় ৰতি-আনন্দৰ শক্তিসম্পন্ন।

Verse 78

यथापूज्यो हरिर्दैवैर्यथा लक्ष्मीश्च पूजिता । तथैव दंपती स्वर्गे तस्मान्मद्वचनं कुरु

যেনেকৈ দেৱতাসকলে হৰিক পূজা কৰে আৰু যেনেকৈ লক্ষ্মীদেৱীকো শ্ৰদ্ধাৰে পূজা কৰা হয়, তেনেকৈ এই দম্পতিও স্বৰ্গত সন্মানিত হ’ব। সেয়ে মোৰ বাক্য পালন কৰা।

Verse 79

पतिव्रतोवाच । पत्युर्मे निधने ब्रह्मन्विधवा लोकनिंदिता । कांस्तु लोकान्गमिष्यामि भग्ना चारामलीमसा

পতিব্ৰতা ক’লে: “হে ব্ৰাহ্মণ! মোৰ স্বামীৰ মৃত্যুত মই বিধৱা হ’লোঁ, জগতৰ নিন্দাৰ পাত্ৰ। এনে আচৰণৰ মলিনতাৰে ভগ্ন আৰু কলুষিত হৈ, মই এতিয়া কোন কোন লোকলৈ যাব?”

Verse 80

ब्रह्मोवाच । अतस्ते नास्ति दोषो वै न मृतस्ते धवोऽधुना । अस्माकं वचनेनैव कुष्ठी मन्मथतां व्रजेत्

ব্ৰহ্মাই ক’লে: “সেয়ে তোৰ কোনো দোষ নাই; তোৰ স্বামী এতিয়াও মৰা নাই। মোৰ এই বাক্যৰ বলতেই এই কুষ্ঠৰোগী মন্মথ (কামদেৱ)ৰ অৱস্থালৈ গমন কৰিব।”

Verse 81

वदत्येवंविधौ सा च विमृश्य क्षणमेव च । बाढमुक्तवती सा च ततस्सूर्योदयोऽभवत्

এনেদৰে কোৱা শুনি তাই এক মুহূৰ্ত চিন্তা কৰিলে; তাৰ পাছত ক’লে, “বাঢ়ম।” তেতিয়াই সূৰ্যোদয় হ’ল।

Verse 82

अभवद्भस्मरूपोऽसौ मुनिशापप्रपीडितः । भस्मनो मध्यतो जातो द्विजो मन्मथपीडितः

মুনিৰ শাপত পীড়িত হৈ সি ভস্মৰূপ হ’ল। সেই ভস্মৰ মাজৰ পৰা এজন দ্বিজ জন্মিল, যি কাম (কামদেৱ)ৰ পীড়াত দগ্ধ হৈছিল।

Verse 83

दृष्ट्वा विस्मयपमापन्नाः सर्वे ते पुरवासिनः । मुदिता देवसंघाश्च जनः स्वस्थतरोऽभवत्

সেয়া দেখি নগৰৰ সকলো বাসিন্দা বিস্ময়ত অভিভূত হ’ল। দেৱসমূহৰ সভা আনন্দিত হ’ল, আৰু জনসাধাৰণ অধিক সুস্থ-নিৰ্ভয় হ’ল।

Verse 84

विमानेनार्कवर्णेन स्वर्लोकादागतेन च । पतिना सह सा साध्वी सुरैः सार्द्धं गता दिवम्

স্বৰ্গলোকৰ পৰা অহা সূৰ্যবৰ্ণ বিমানেৰে সেই সাধ্বী নাৰী স্বামীৰ সৈতে, দেৱতাসকলৰ সঙ্গ লৈ দিৱ্যলোকলৈ গ’ল।

Verse 85

एवं पतिव्रता यस्माच्छुभा चैव तु मत्समा । तेन वृत्तं च जानाति भूतं भव्यं प्रवर्तनम्

যিহেতু সি এনেকুৱা পতিব্ৰতা, শুভ আৰু মোৰ সমান, সেয়েহে সি অতীত, ভবিষ্যৎ আৰু ঘটনাৰ গতি-প্ৰবাহ জানে।

Verse 86

य इदं श्रावयेल्लोके पुण्याख्यानमनुत्तमम् । तस्य पापं क्षयं याति जन्मजन्मकृतं च यत्

যি কোনোবাই এই লোকত এই অনুত্তম পুণ্যাখ্যান শ্ৰাৱয়, তাৰ জন্মে জন্মে কৰা পাপসমূহো ক্ষয়লৈ যায়।

Verse 87

अक्षयं लभते स्वर्गं विबुधैः संप्रयुज्यते । ब्राह्मणो लभते वेदं जन्मजन्मसु बाडव

সি অক্ষয় স্বৰ্গ লাভ কৰে আৰু দেৱতাসকলৰ সৈতে সংযুক্ত হয়। হে বাডৱ! ব্ৰাহ্মণে জন্মে জন্মে বেদ লাভ কৰে।

Verse 88

सकृच्छृणोति यः पूतो दुष्कृतौघाद्विमुच्यते । सुरालयमवाप्नोति स्वर्गाद्भ्रष्टो धनी भवेत्

যি এই কথা একেবাৰো শ্ৰৱণ কৰে, সি পবিত্ৰ হয় আৰু পাপকর্মৰ প্ৰবল স্ৰোতৰ পৰা মুক্ত হয়। সি দেৱলোকৰ ধাম লাভ কৰে; আৰু স্বৰ্গৰ পৰা পতিত হলেও পৃথিৱীত ধনবান হয়।