Previous Verse
Next Verse

Shloka 8

Brahmā’s Puṣkara Sacrifice: Ṛtvij System, Sāvitrī’s Reconciliation, Tīrtha-Catalogue, Śrāddha & Initiation Rites, and Vrata Fruits

आन्वीक्षिकी सर्वविद्या ब्राह्मी ह्येषा चतुष्टयी । उद्गाता च प्रत्युद्गाता प्रतिहर्ता सुब्रह्मण्यः

ānvīkṣikī sarvavidyā brāhmī hyeṣā catuṣṭayī | udgātā ca pratyudgātā pratihartā subrahmaṇyaḥ

আন্বীক্ষিকী—বিচাৰ-তৰ্কৰ বিদ্যা—সকলো জ্ঞানৰ সাৰ্বজনীন আধাৰ; সঁচাকৈ ই ব্ৰাহ্মী চতুষ্টয়ী: উদ্গাতা, প্ৰত্যুদ্গাতা, প্ৰতিহৰ্তা আৰু সুব্ৰহ্মণ্য।

आन्वीक्षिकीthe science of inquiry (ānvīkṣikī)
आन्वीक्षिकी:
Karta/Viṣaya (Topic/subject)
TypeNoun
Rootआन्वीक्षिकी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
सर्वविद्याthe all-encompassing knowledge
सर्वविद्या:
Samānādhikaraṇa (Apposition)
TypeNoun
Rootसर्व + विद्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासे 'सर्वा विद्या' (all-learning)
ब्राह्मीBrahmī, pertaining to Brahmā
ब्राह्मी:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootब्राह्मी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण
हिindeed, for
हि:
Emphasis/Reason (निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (Particle: causal/emphatic)
एषाthis (she/this one)
एषा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
चतुष्टयीa group of four
चतुष्टयी:
Predicate nominal (विधेय)
TypeNoun
Rootचतुष्टयी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; 'fourfold set'
उद्गाताUdgātā (chanter)
उद्गाता:
Member listing (समुच्चय)
TypeNoun
Rootउद्गातृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
and
:
Conjunction (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (Conjunction)
प्रत्युद्गाताPratyudgātā (responding chanter)
प्रत्युद्गाता:
Member listing (समुच्चय)
TypeNoun
Rootप्रति + उद्गातृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; 'assistant/response-chanter'
प्रतिहर्ताPratihartā (one who responds/recites in return)
प्रतिहर्ता:
Member listing (समुच्चय)
TypeNoun
Rootप्रति + हर्तृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
सुब्रह्मण्यःSubrahmaṇya (ritual priest)
सुब्रह्मण्यः:
Member listing (समुच्चय)
TypeNoun
Rootसु + ब्रह्मण्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; 'good/auspicious brahmaṇya' (ritual functionary)

Unspecified in the provided excerpt (context needed from surrounding verses).

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Sandhi Resolution Notes: ह्येषा → हि एषा (यण्/विसर्ग-सन्धि).

B
Brahmā

FAQs

Ānvīkṣikī refers to disciplined inquiry—analysis and reasoning—treated here as a universal basis underlying all branches of knowledge.

They are functionaries of Vedic (especially Sāma-veda/Soma) ritual: the Udgātṛ chants, the Pratyudgātṛ responds/assists, the Pratihartṛ supplies refrains or responses, and the Subrahmaṇya performs a specific invocatory role.

It elevates careful inquiry and disciplined learning as sacred (brāhmī), linking intellectual rigor with the ordered responsibilities of Vedic tradition.