Adhyaya 3

Verse 1

शेष उवाच । दृष्ट्वा रामो राजधानीं निजलोकनिवासिनीम् । जहर्ष मतिमान्वीरश्चिरदर्शनलालसः

শেষে ক’লে: নিজৰ ৰাজধানী—যি এতিয়া তেওঁৰ নিজ লোকৰ সত্তাসকলৰ নিবাসস্থান—দেখি বুদ্ধিমান বীৰ ৰামে আনন্দিত হ’ল, বহুদিন ধৰি দৰ্শনৰ বাবে আকুল আছিল।

Verse 2

भरतोऽपि स्वकं मित्रं सुमुखं नगरं प्रति । प्रेषयामास सचिवं नगरोत्सवसिद्धये

ভৰতেও নগৰ-উৎসৱ সফল কৰিবলৈ নিজৰ বন্ধু সুমুখৰ নগৰলৈ নিজৰ সচিবক প্ৰেৰণ কৰিলে।

Verse 3

भरत उवाच । कुर्वंतु लोकास्त्वरितं रघुनाथागमोत्सवम् । मंदिरे मंदिरे रम्यं कृतकौतुकचित्रकम्

ভৰত ক’লে: “লোকসকলে তৎক্ষণাৎ ৰঘুনাথৰ আগমন-উৎসৱ পালন কৰক। প্ৰতিটো মন্দিৰত মনোমোহা শোভা-সজ্জা আৰু আনন্দেৰে প্ৰস্তুত কৰা চিত্ৰ-প্ৰদৰ্শনী হওক।”

Verse 4

विपांसुका राजमार्गाश्चंदनद्रवसिंचिताः । प्रसूनभरसंकॢप्ता हृष्टपुष्टजनावृताः

ৰাজপথসমূহ ধূলিমুক্ত আছিল, চন্দনৰ দ্ৰৱেৰে ছিটাই দিয়া; ফুলৰ ঢিপেৰে সজোৱা, আৰু আনন্দিত, সুপুষ্ট জনতাৰে ভৰি আছিল।

Verse 5

विचित्रवर्णध्वजभा चित्रिताखिलस्वांगणाः । मेघागमे धनुरिव पश्यंत्वेव वलीमुखाः

বলী-মুখা বানৰ-সেনাই যেন এই দৃশ্য দেখে: বিচিত্ৰ বৰ্ণৰ ধ্বজাৰ দৰে দীপ্তি, আৰু সৰ্বাঙ্গে চিত্ৰাঙ্কিত অলংকাৰ—যেন মেঘ আহিলে দেখা দিয়া ধনুৰ্বৰ্ণা।

Verse 6

प्रतिगेहं तु लोकानां कारयंत्वगरूक्षणम् । यद्धूमं वीक्ष्य शिखिनो नृत्यं कुर्वंतु लीलया

লোকসকলৰ প্ৰতিটো ঘৰত আগৰু ধূপ জ্বলোৱাৰ ব্যৱস্থা কৰক। তাৰ ধোঁৱা দেখি ময়ূৰসকলে লীলাৰে নৃত্য কৰক।

Verse 7

हस्तिनो मम शैलाभानाधोरणसुयंत्रितान् । विचित्रयंतु बहुशो गैरिकाद्युपधातुभिः

মোৰ হাতীবোৰ—পৰ্বতৰ দৰে দেহধাৰী আৰু নিপুণ মাহুতৰ দৃঢ় নিয়ন্ত্ৰণত থকা—গৈৰিকা আদি ৰং আৰু খনিজ-ধাতুৰ গুড়িৰে বাৰে বাৰে বিচিত্ৰ নক্সাৰে সুশোভিত হওক।

Verse 8

वाजिनश्चित्रिता भूयः सुशोभंतु मनोजवाः । यद्वेगवीक्षणादेव गर्वं त्यजति स्वर्हयः

সেই মন-দ্ৰুত অশ্ববোৰ পুনৰ অধিক চিত্ৰিত হৈ অপূৰ্ব শোভাৰে দীপ্ত হওক; যাৰ বেগ কেৱল চাহিলেই স্বৰ্গীয় অশ্বসকলেও গৰ্ব ত্যাগ কৰে।

Verse 9

कन्याः सहस्रशो रम्याः सर्वाभरणभूषिताः । गजोपरि समारूढा मुक्ताभिर्विकिरंतु च

হাজাৰ হাজাৰ মনোমোহা কন্যা, সকলো অলংকাৰৰে ভূষিতা, হাতীৰ ওপৰত আৰূঢ় হৈ মুক্তাও ছটিয়াই দিওক।

Verse 10

ब्राह्मण्यः पात्रहस्ताश्च दूर्वाहारिद्रसंयुताः । सुवासिन्यो महाराजं रामं नीराजयंतु ताः

সেই শুভ-সুহাগিনীসকল—ব্ৰাহ্মণভক্ত, হাতে পূজাৰ পাত্ৰ ধৰা, দূৰ্বা ঘাঁহ আৰু হালধিৰে সংযুক্ত—হে মহাৰাজ, ৰজা ৰামক নীৰাজন (আৰতি) কৰক।

Verse 11

कौसल्यापुत्रसंयोगसंदेश विधुरा सती । हर्षं प्राप्नोतु सुकृशा तदीक्षणसुलालसा

কৌসল্যাৰ পুত্ৰৰ সৈতে মিলনৰ সংবাদে যি সতী বহুদিন ধৰি বিচ্ছেদ-দুঃখে বিধুৰ আছিল, সেই সুকৃশা—তাঁক দেখিবলৈ তীব্ৰ আকাঙ্ক্ষাৰে—মহা হর্ষ লাভ কৰিলে।

Verse 12

इत्येवमादिरचनाः पुरशोभाविधायिकाः । करोतु जनता हृष्टा रामस्यागमनं प्रति

এইদৰে আৰু নানাবিধ আদিৰচনা, যিবোৰে নগৰীৰ শোভা বৃদ্ধি কৰে, আনন্দিত জনতাই শ্ৰী ৰামৰ আগমনৰ প্ৰত্যাশাত সম্পন্ন কৰক।

Verse 13

शेष उवाच । इति श्रुत्वा ततो वाक्यं सुमुखो मंत्रवित्तमः । प्रययौ नगरीं कर्तुं कृतकौतुकतोरणाम्

শেষ ক’লে: সেই বাক্য শুনি, মন্ত্ৰবিদ্যাৰ শ্ৰেষ্ঠ সুমুখে কৌতুক-তোৰণ আৰু মঙ্গলদ্বাৰ সজাই নগৰী প্ৰস্তুত কৰিবলৈ যাত্ৰা কৰিলে।

Verse 14

गत्वाथ नगरीं तां वै मंत्री तु सुमुखाभिधः । ख्यापयामास लोकानां रामागममहोत्सवम्

তাৰ পাছত সেই নগৰীত গৈ, সুমুখ নামৰ মন্ত্ৰীয়ে লোকসকলৰ মাজত শ্ৰী ৰামৰ আগমনৰ মহোৎসৱৰ ঘোষণা কৰিলে।

Verse 15

लोकाः श्रुत्वा पुरीं प्राप्तं रघुनाथं सुहर्षिताः । पूर्वं तदीय विरहत्यक्तभोगसुखादयः

ৰঘুনাথ নগৰীত উপস্থিত হোৱা বুলি শুনি লোকসকল অতিশয় আনন্দিত হ’ল—যিসকলে আগতে তেওঁৰ বিৰহত ভোগ-সুখ আদি ত্যাগ কৰিছিল।

Verse 16

ब्राह्मणा वेदसंपन्नाः पवित्रा दर्भपाणयः । धौतोत्तरीयवलिता जग्मुः श्रीरघुनायकम्

বেদত নিপুণ, শুচি-শুদ্ধ ব্ৰাহ্মণসকলে হাতে পবিত্ৰ দৰ্ভ ধৰি, ধোৱা উত্তৰীয় পিন্ধি, শ্ৰী ৰঘুনায়ক (ৰাম)ৰ ওচৰলৈ গ’ল।

Verse 17

क्षत्रिया ये शूरतमा धनुर्बाणधरा वराः । संग्रामे बहुशो वीरा जेतारो ययुरप्यमुम्

যিসকল ক্ষত্ৰিয় পৰম শৌৰ্যশালী—ধনু-বাণ ধাৰণ কৰা শ্ৰেষ্ঠ যোদ্ধা—যুদ্ধত বহু বাৰ বীৰত্ব দেখুৱাই বিজয়ী হৈছিল, তেওঁলোকো সেই লোকলৈ গ’ল।

Verse 18

वैश्या धनसमृद्धाश्च मुद्राशोभितपाणयः । शुभ्रवस्त्रपरीधाना अभिजग्मुर्नरेश्वरम्

ধন-সম্পদে সমৃদ্ধ বৈশ্যসকল, মুদ্ৰা-আঙুঠিৰে শোভিত হাত, নিৰ্মল শুভ্ৰ বস্ত্ৰ পৰিধান কৰি, নৰেশ্বৰ—মানৱৰ অধিপতি ৰজাৰ ওচৰলৈ গ’ল।

Verse 19

शूद्रा द्विजेषु ये भक्ताः स्वीयाचारसुनिष्ठिताः । वेदाचाररता ये वै तेऽपिजग्मुः पुरीपतिम्

শূদ্ৰসকলৰ মাজত যিসকল দ্বিজসকলৰ প্ৰতি ভক্ত, নিজৰ যথোচিত আচাৰত দৃঢ়, আৰু বৈদিক ধৰ্মাচাৰত ৰত—তেওঁলোকো নগৰপতি প্ৰভুৰ ওচৰলৈ গ’ল।

Verse 20

ये ये वृत्तिकरा लोकाः स्वे स्वे कर्मण्यधिष्ठिताः । स्वकं वस्तु समादाय ययुः श्रीरामभूपतिम्

যিসকল লোক জীৱিকা উপাৰ্জন কৰিছিল, প্ৰত্যেকে নিজৰ নিজৰ কৰ্মত অটলভাৱে স্থিত হৈ, নিজৰ সামগ্ৰী লৈ শ্ৰী ৰাম ভূপতি ৰজাৰ ওচৰলৈ গ’ল।

Verse 21

इत्थं भूपतिसंदेशात्प्रमोदाप्लवसंयुताः । नाना कौतुकसंयुक्ता आजग्मुर्मनुजेश्वरम्

এইদৰে ৰজাৰ বাৰ্তাত, উচ্ছ্বাসিত আনন্দেৰে পৰিপূৰ্ণ হৈ, নানাবিধ কৌতূহল-উৎসাহেৰে যুক্ত হৈ, তেওঁলোক মানৱেশ্বৰ ৰজাৰ ওচৰলৈ আহিল।

Verse 22

शेष उवाच । रघुनाथोऽपि सकलैर्दैवतैः स्वस्वयानगैः । परीतः प्रविवेशोच्चैः पुरीं रचितमोहनाम्

শেষে ক’লে: ৰঘুনাথো সকলো দেৱতাৰে পৰিবেষ্টিত—প্ৰত্যেকে নিজৰ নিজৰ দিৱ্য বাহনত আৰূঢ়—উচ্চ গৌৰৱেৰে সেই ৰচিত, মোহন নগৰীত প্ৰৱেশ কৰিলে।

Verse 23

प्लवंगाः प्लवनैर्युक्ता आकाशपथचारिणः । स्वस्वशोभापरीतांगाश्चानुजग्मुः पुरोत्तमम्

প্লৱংগ যোদ্ধাসকল লাফ মাৰাৰ উপায়েৰে যুক্ত, আকাশপথে বিচৰণকাৰী, নিজৰ নিজৰ তেজেৰে আৱৃত দেহধাৰী হৈ, পুৰুষোত্তমৰ পিছে পিছে গ’ল।

Verse 24

पुष्पकादवरुह्याशु नरयानमथारुहत् । सीतया सहितो रामः परिवारसमावृतः

পুষ্পক ৰথৰ পৰা শীঘ্ৰে নামি, সীতাৰ সৈতে আৰু পৰিচাৰক-সমূহেৰে পৰিবেষ্টিত ৰামে তাৰ পাছত মানুহে বহন কৰা যানে আৰোহণ কৰিলে।

Verse 25

अयोध्यां प्रविवेशाथ कृतकौतुकतोरणाम् । हृष्टपुष्टजनाकीर्णामुत्सवैः परीभूषिताम्

তাৰ পাছত তেওঁ অযোধ্যাত প্ৰৱেশ কৰিলে—উৎসৱৰ কৌতুক-তোৰণাৰে সজ্জিত, আনন্দিত আৰু সুপুষ্ট জনতাৰে পৰিপূৰ্ণ, আৰু মহোৎসৱেৰে সুসজ্জিত।

Verse 26

वीणापणवभेर्यादिवादित्रैराहतैर्भृशम् । शोभमानः स्तूयमानः सूतमागधबंदिभिः

বীণা, পণৱ, ভেৰী আদি বাদ্যযন্ত্ৰৰ প্ৰবল ধ্বনিৰ সৈতে তেওঁ শোভাময় হৈ উঠিল; সূত, মাগধ আৰু ৰাজদৰবাৰীয়া বন্দীসকলে তেওঁৰ স্তৱ কৰিল।

Verse 27

जय राघवरामेति जय सूर्यकुलांगद । जय दाशरथे देव जयताल्लोकनायकः

জয় ৰাঘৱ ৰাম! জয় সূৰ্যবংশৰ অলংকাৰ! জয় দাশৰথিৰ দেৱ! লোকনায়কৰ সদা জয় হওক।

Verse 28

इति शृण्वञ्छुभां वाचं पौराणां हर्षितांगिनाम् । रामदर्शनसंजात पुलकोद्भेद शोभिनाम्

এই শুভ বাক্য শুনি পুৰাণ-পাঠকসকল আনন্দে উল্লসিত হ’ল; ৰামদৰ্শনে উদ্ভৱ হোৱা ৰোমাঞ্চে তেওঁলোক দীপ্তিমান হৈ উঠিল।

Verse 29

प्रविवेश वरं मार्गं रथ्याचत्वरभूषितम् । चंदनोदकसंसिक्तं पुष्पपल्लवसंयुतम्

তাৰ পাছত তেওঁ এক উৎকৃষ্ট পথত প্ৰৱেশ কৰিলে, যি ৰথ্যা আৰু চত্বৰেৰে সুশোভিত; চন্দন-সুগন্ধি জলেৰে ছিটোৱা আৰু ফুল-পল্লৱেৰে বিছোৱা আছিল।

Verse 30

तदा पौरांगनाः काश्चिद्गवाक्षबिलमाश्रिताः । रघुनाथस्वरूपेक्षा जातकामा अथाब्रुवन्

তেতিয়া নগৰৰ কিছুমান নাৰী গৱাক্ষ-বিলত আশ্ৰয় লৈ ৰঘুনাথৰ ৰূপলৈ চাই থাকিল; তেওঁলোকৰ অন্তৰত কামনা জাগিল আৰু তেওঁলোকে ক’লে।

Verse 31

पौरांगना ऊचुः । धन्या अभूवन्बत भिल्लकन्या वनेषु या राममुखारविंदम् । स्वलोचनेंदीवरकैरथापिबन्स्वभाग्यसंजातमहोदया इमाः

নগৰৰ নাৰীগণে ক’লে: ধন্য সেই ভিল কন্যাসকল, যিসকলে বনাঞ্চলত থাকি নিজৰ নীলপদ্ম সদৃশ নয়নৰ পাত্ৰেৰে ৰামৰ পদ্মমুখ পান কৰিছিল; নিজ ভাগ্যৰ পৰা উদিত মহাসৌভাগ্যৰে তেওঁলোক মহিমাময়।

Verse 32

धन्यं मुखं पश्यत वीरधाम्नः श्रीरामदेवस्य सरोजनेत्रम् । यद्दर्शनं धातृमुखाः सुरा अपि प्रापुर्महद्भाग्ययुता वयंत्वहो

ধন্য সেই মুখ, যি বীৰ-তেজৰ ধাম শ্ৰী ৰামদেৱৰ পদ্মনয়ন মুখ দর্শন কৰে; যাঁৰ দর্শন ব্ৰহ্মা-আদি দেৱতাসকলেও লাভ কৰিছে। আহা! আমিও মহাভাগ্যৱান হ’লোঁ।

Verse 33

एतन्मुखं पश्यत चारुहासं किरीटसंशोभिनिजोत्तमांगम् । बंधूकधिक्कारलसच्छविप्रदं दंतच्छदं बिभ्रतमुच्चनासम्

এই মুখ চাওক—সুন্দৰ হাঁহিৰে শোভিত, যাৰ উত্তম মস্তক মুকুটে দীপ্ত; যাৰ কান্তি বন্ধূক ফুলকো লজ্জা দিয়ে, সুন্দৰ দাঁতৰ আভা ধাৰে, আৰু উচ্চ সুগঠিত নাসিকা বহন কৰে।

Verse 34

इति गदितवतीस्ताः स्नेहभारेण रामा नलिनदलसदृक्षैर्नेत्रपातैर्निरीक्ष्य । निखिलगुरुरनूनप्रेमभारं नृलोकं जननिगृहमियेष प्रोषितांगेन हृष्टः

এইদৰে ক’লে তেওঁলোকে স্নেহৰ ভাৰ লৈ; ৰামে পদ্মপত্ৰ সদৃশ তিৰ্যক দৃষ্টিৰে তেওঁলোকক চালে। তাৰপিছত সৰ্বগুরু ৰাম, প্ৰিয়াৰ পৰা দীঘলীয়া বিচ্ছেদ সত্ত্বেও আনন্দিত হৈ, মনুষ্যলোকৰ প্ৰতি অক্ষয় প্ৰেম বহন কৰি, মাতৃৰ গৃহলৈ গমন কৰিলে।