Adhyaya 88

Verse 1

कुंजल उवाच । व्रतं स्तोत्रं महाज्ञानं ध्यानं चैव सुपुत्रक । मयाख्यातं तवाग्रे वै विष्णोः पापप्रणाशनम्

কুঞ্জলে ক’লে: “হে সুপুত্ৰ, আগতেই মই তোমাৰ আগত বিষ্ণুৰ সেই ব্ৰত, স্তোত্ৰ, মহাজ্ঞান আৰু ধ্যান বৰ্ণনা কৰিছিলোঁ, যিবোৰে পাপ বিনাশ কৰে।”

Verse 2

एवं चतुष्टयं सा हि यदा पुण्यं समाचरेत् । प्रयाति वैष्णवं लोकं देवानामपि दुर्लभम्

যেতিয়া সি এই পুণ্যময় চতুৰ্বিধ আচৰণ সত্যভাৱে পালন কৰে, তেতিয়া সি বৈষ্ণৱ লোক লাভ কৰে—যি দেৱতাসকলৰ বাবেও দুষ্প্ৰাপ্য।

Verse 3

इतो गत्वा व्रतं वत्स दिव्यां देवीं प्रबोधय । अशून्यशयनं नाम व्रतराजं वदस्व ताम्

এতিয়াৰ পৰা যোৱা, হে বৎস, সেই দিৱ্য দেৱীক ব্ৰতৰ বাবে জাগ্ৰত কৰা। ‘অশূন্যশয়ন’ নামৰ ব্ৰতৰাজ—অকলশয়ে নুশোৱা ব্ৰত—তাক ক’বা।

Verse 4

समुद्धर महापापाद्राजकन्यां यशस्विनीम् । त्वया पृष्टं मया ख्यातं पुण्यदं पापनाशनम्

মহাপাপৰ পৰা সেই যশস্বিনী ৰাজকন্যাক উদ্ধাৰ কৰা। তুমি যি সুধিছিলা, সেয়া মই ক’লোঁ—ই পুণ্যদায়ক আৰু পাপবিনাশক।

Verse 5

गच्छ गच्छ महाभाग इत्युक्त्वा विरराम सः । श्रीविष्णुरुवाच । उज्ज्वलोप्येवमुक्तस्तु स पित्रा कुंजलेन हि

“যা, যা, মহাভাগ,” বুলি কৈ তেওঁ নীৰৱ হ’ল। শ্ৰী বিষ্ণুৱে ক’লে: পিতা কুঞ্জলৰ এই বাক্যৰে সম্বোধিত হৈ উজ্জ্বলও নিশ্চয়েই…

Verse 6

प्रणम्य पादौ धर्मात्मा मातापित्रोर्महामतिः । जगाम त्वरितो राजन्प्लक्षद्वीपं स उज्ज्वलः

মাতৃ-পিতৃৰ পদত প্ৰণাম কৰি, সেই ধৰ্মাত্মা মহামতি উজ্জ্বল, হে ৰাজন, তৎক্ষণাৎ প্লক্ষদ্বীপলৈ দ্ৰুত গ’ল।

Verse 7

तं गिरिं सर्वतोभद्रं नानाधातुसमाकुलम् । नानारत्नमयैस्तुंगैः शिखरैरुपशोभितम्

সেই পৰ্বত সকলো দিশে মঙ্গলময় আছিল, নানাবিধ ধাতুৰে পৰিপূৰ্ণ; আৰু নানা ৰত্নময় উচ্চ শিখৰে সুসজ্জিত।

Verse 8

नानाप्रवाहसंपूर्णैरुदकैरुज्ज्वलैर्नृप । नद्यः संति स्वच्छनीरास्तस्मिन्गिरिवरोत्तमे

হে নৃপ, সেই শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বতত বহু ধাৰাৰে পৰিপূৰ্ণ নদী আছে; যাৰ জল উজ্জ্বল, স্বচ্ছ আৰু পবিত্ৰ।

Verse 9

किन्नरास्तत्र गायंति गंधर्वाः सुस्वरैर्नृप । अप्सरोभिः समाकीर्णं देववृंदैरुपावृतम्

হে নৃপ, তাত কিন্নৰসকলে গায় আৰু গন্ধৰ্বসকলে সুমধুৰ স্বৰে গীত গায়; অপ্সৰাৰে পৰিপূৰ্ণ আৰু দেববৃন্দে আৱৃত।

Verse 10

सिद्धचारणसंघुष्टं मुनिवृंदैरलंकृतम् । नानापक्षिनिनादैश्च सर्वत्र परिनादितम्

সিদ্ধ আৰু চাৰণসকলৰ ধ্বনিত গুঞ্জৰিত, মুনিগণৰ সমূহে অলংকৃত, আৰু নানা পক্ষীৰ কূজন-কলৰৱে সৰ্বত্ৰ পৰিপূৰ্ণ হৈ, সি চাৰিওফালে অনুৰণিত হৈছিল।

Verse 11

एवं गिरिं समासाद्य उज्ज्वलो लघुविक्रमः । सुस्वरेणापि सा कन्या गिरौ तस्मिन्प्ररोदिति

এইদৰে সেই পৰ্বতত উপস্থিত হৈ, ক্ষিপ্ৰ পৰাক্ৰমী উজ্জ্বল আহিল; আৰু সেই কন্যাই কোমল স্বৰতো সেই পৰ্বতত উচ্চস্বৰে কান্দিবলৈ ধৰিলে।

Verse 12

रोरूयमाणां स प्राज्ञो वचनं चेदमब्रवीत् । का त्वं भवसि कल्याणि कस्माद्रोदिषि सांप्रतम्

তাক কান্দি থকা দেখি, সেই প্ৰাজ্ঞ পুৰুষে এই বাক্য ক’লে— “হে কল্যাণী, তুমি কোন? এতিয়া কিয় কান্দিছা?”

Verse 13

कमाश्रिता महाभागे केन ते विप्रियं कृतम् । समाचक्ष्व ममाद्यैव सर्वदुःखस्य कारणम्

হে মহাভাগে, তুমি কাৰ আশ্ৰয় লৈছা? কোনে তোমাৰ প্ৰতি অপ্ৰিয় আচৰণ কৰিলে? আজিেই মোক কোৱা— তোমাৰ সকলো দুখৰ কাৰণ কি?

Verse 14

दिव्यादेव्युवाच । विपाको हि महाभाग कर्मणां मम सांप्रतम् । इह तिष्ठामि दुःखेन वैधव्येन समन्विता

দিব্যা দেৱী ক’লে— “হে মহাভাগ, এতিয়া মই যি ভোগ কৰিছোঁ সেয়া মোৰ কৰ্মৰেই পক্ব ফল। ইয়াত মই দুখেৰে থাকোঁ, বৈধব্যৰ ভাৰ বহন কৰি।”

Verse 15

भवान्को हि महाभाग कृपया मम पीडितः । पक्षिरूपधरो वत्स सोत्सवं परिभाषते

হে মহাভাগ! তুমি কোনজন, যি দয়াৰে মোৰ দুখ-যন্ত্ৰণাত মোক সম্বোধন কৰিছা? হে বৎস, পক্ষীৰূপ ধৰি থাকিও তুমি উৎসৱৰ আনন্দেৰে কথা কৈছা।

Verse 16

एवमाकर्ण्य तत्सर्वं भाषितं राजकन्यया । अहं पक्षी महाभागे कृपया तव पीडितः

ৰাজকন্যাই কোৱা সকলো কথা এইদৰে শুনি সি ক’লে— “হে মহাভাগে, মই পক্ষী; তোমাৰ দয়াৰ বলত মোৰ দুখ-যন্ত্ৰণা লাঘৱ হ’ল।”

Verse 17

पक्षिरूपधरो भद्रे नाहं सिद्धो न ज्ञानवान् । रुदमानां महालापैर्भवतीं दृष्टवानिह

হে ভদ্ৰে, মই পক্ষীৰূপ ধাৰণ কৰা; মই ন সিধ্ধ, ন জ্ঞানী। ইয়াত মই তোমাক ডাঙৰ ডাঙৰ বিলাপে কান্দি থকা দেখিলোঁ।

Verse 18

ततः पृच्छाम्यहं देवि वद मे कारणं त्विह । पितुर्गेहे यथावृत्तमात्मवृत्तांतमेव हि

সেয়ে, হে দেবী, মই তোমাক সুধিছোঁ—ইয়াত ইয়াৰ কাৰণ ক’বা। তোমাৰ পিতৃগৃহত যি ঘটিল, আৰু তোমাৰ নিজৰ কাহিনীৰ সম্পূৰ্ণ বৃত্তান্তো যথাযথকৈ কোৱা।

Verse 19

तया निवेदितं सर्वं यथासंख्येन दुःखदम् । समासेन समाकर्ण्य उज्ज्वलस्तु महमनाः

তাই ক্ৰম অনুসাৰে সকলো নিবেদন কৰিলে—প্ৰতিটো কথাই দুখদায়ক। সংক্ষেপে সেই বৃত্তান্ত শুনি মহানমন উজ্জ্বল গভীৰভাবে ব্যথিত হ’ল।

Verse 20

तामुवाच महापक्षी दिव्यादेवीं सुदुःखिताम् । यथा विवाहकाले ते भर्तारो मरणं गताः

মহাপক্ষীজনে গভীৰ শোকে ব্যাকুল সেই দিৱ্য দেৱীক ক’লে: “তোমাৰ বিবাহ-সময়তেই তোমাৰ স্বামীবিলাক কেনেকৈ মৃত্যুলোকলৈ গ’ল?”

Verse 21

स्वयंवरनिमित्तं ते क्षयं याताश्च क्षत्रियाः । एतत्ते चेष्टितं सर्वं मया पितरि भाषितम्

তোমাৰ স্বয়ংবৰৰ কাৰণেই সেই ক্ষত্ৰিয়সকল বিনাশলৈ গ’ল। তোমাৰ এই সকলো আচৰণ মই মোৰ পিতৃৰ আগত জনাই দিছোঁ।

Verse 22

अन्यजन्मकृतंकर्मतव पापं सुलोचने । मम पित्रा ममाग्रे तु कृपया परिभाषितम्

হে সুলোচনে, অন্য জন্মত তুমি কৰা পাপকর্মৰ ফল মোৰ পিতৃয়ে কৃপাৰে আগতেই মোক বুজাই কৈছিল।

Verse 23

तेन दोषेण संपुष्टा लिप्ता जाता वरानने । एतावत्कारणं सर्वं तातेन परिभाषितम्

সেই দোষে পুষ্ট হৈ আৰু তাতেই লিপ্ত হৈ, হে সুন্দৰ-মুখী, তুমি তেনে হৈ পৰিলা। এই সমগ্ৰ কাৰণ তোমাৰ পিতৃয়ে এই পৰ্যন্ত বুজাই কৈছে।

Verse 24

पूर्वकर्मविपाकं तु भुंक्ष्व त्वं च समाश्वस । एवं सा भाषितं तस्य श्रुत्वा कन्योज्ज्वलस्य तत्

“পূৰ্বকৰ্মৰ বিপাক তুমি ভোগ কৰা; ধৈৰ্য ধৰা আৰু শান্ত হওঁক।” তাই এনেদৰে কোৱা কথা শুনি, কন্যোজ্জ্বলা—উজ্জ্বল সৌন্দৰ্যৰ কন্যা—…

Verse 25

प्रत्युवाच महात्मानं ब्रुवंतं पक्षिणं पुनः । प्रणता दीनया वाचा कुरु पक्षिन्कृपां मम

তাই নমস্কাৰ কৰি, দীন আৰু কৰুণ কণ্ঠে, কথা কোৱা সেই মহাত্মা পক্ষীক পুনৰ উত্তৰ দিলে: “হে পক্ষী, মোৰ ওপৰত কৃপা কৰা।”

Verse 26

कथयस्व प्रसादेन तस्य पापस्य निष्कृतिम् । प्रायश्चित्तं सुपुण्यं च मम पातकशोधनम्

কৃপা কৰি মোক সেই পাপৰ নিষ্কৃতি কোৱা—এনে প্ৰায়শ্চিত্ত যি অতি পুণ্যদায়ক আৰু মোৰ পাতক শোধন কৰে।

Verse 27

येन व्रजाम्यहं पुण्यं विशुद्धाधौतकल्मषा । प्रायश्चित्तं महाभाग वद मे त्वं प्रसादतः

যেনে মই পুণ্য লাভ কৰোঁ আৰু মোৰ কল্মষ সম্পূৰ্ণ ধুই বিশুদ্ধ হওঁ—হে মহাভাগ, কৃপা কৰি মোক সেই প্ৰায়শ্চিত্ত কোৱা।

Verse 28

उज्ज्वल उवाच । तवार्थं तु महाभागे पितरं पृष्टवानहम् । समाख्यातमतः पित्रा प्रायश्चित्तमनुत्तमम्

উজ্জ্বল ক’লে: “হে মহাভাগে, তোমাৰ কাৰণে মই মোৰ পিতাক সুধিছিলোঁ। সেয়ে পিতাই মোক অনুত্তম প্ৰায়শ্চিত্ত ব্যাখ্যা কৰিলে।”

Verse 29

तत्त्वं कुरु महाभागे सर्वपातकशोधनम् । ध्यायस्व हि हृषीकेशं शतनामजपस्व च

হে মহাভাগে, তত্ত্বময় কৰ্ম কৰা—যি সাধনা সকলো পাতক শোধন কৰে। হৃষীকেশক ধ্যান কৰা আৰু তেওঁৰ শতনাম জপো।

Verse 30

भव ज्ञानपरा नित्यं कुरु व्रतमनुत्तमम् । अशून्यशयनं पुण्यं व्रतं पापप्रणाशकम्

সদায় আত্মজ্ঞানত পৰায়ণ হৈ থাকিবা আৰু নিত্য অনুত্তম ব্ৰত পালন কৰিবা। ‘অশূন্য-শয়ন’ নামৰ পবিত্ৰ ব্ৰত পুণ্যদায়ক আৰু পাপ বিনাশক।

Verse 31

समाचष्ट स धर्मात्मा सर्वज्ञानप्रकाशकम् । ज्ञानं स्तोत्रं व्रतं ध्यानं विष्णोश्चैव महात्मनः

তেতিয়া সেই ধৰ্মাত্মাই সকলো জ্ঞান উজ্জ্বল কৰা উপদেশ দিলে—সত্য জ্ঞান, স্তোত্র-স্তুতি, পবিত্ৰ ব্ৰত-আচাৰ আৰু ধ্যান; এই সকলো মহাত্মা বিষ্ণুক নিবেদিত।

Verse 32

विष्णुरुवाच । तस्मात्सा हि प्रजग्राह संस्थिता निर्जने वने । सर्वद्वंद्वविनिर्मुक्ता संजाता तपसि स्थिता

বিষ্ণুৱে ক’লে: সেয়ে তাই তাই ব্ৰত গ্ৰহণ কৰিলে; নিৰ্জন বনত বাস কৰি সি সকলো দ্বন্দ্বৰ পৰা মুক্ত হ’ল আৰু তপস্যাত স্থিৰ হৈ ৰ’ল।

Verse 33

व्रतं चक्रे जिताहारा निराधारा सुदुःखिता । कामक्रोधविहीना सा वर्गं संयम्य नित्यशः

সি ব্ৰত পালন কৰিলে—আহাৰ জয় কৰি; আশ্ৰয়হীন হৈ অতি দুখিত। কাম-ক্রোধবিহীন হৈ সি ইন্দ্ৰিয়সমূহক নিত্য সংযমত ৰাখিলে।

Verse 34

इंद्रियाणां महाराज महामोहं निरस्य सा । अब्दे चतुर्थके प्राप्ते सुप्रसन्नो जनार्दनः

হে মহাৰাজ, ইন্দ্ৰিয়জনিত মহামোহ দূৰ কৰি, চতুৰ্থ বৰ্ষ উপস্থিত হ’লে, জনাৰ্দন (বিষ্ণু) অতি প্ৰসন্ন হ’ল।

Verse 35

तस्यै वरं दातुकामश्चायातो वरनायकः । तस्यै संदर्शयामास स्वरूपं वरदः प्रभुः

তাক বৰ দান কৰিবলৈ ইচ্ছুক হৈ বৰদাতা প্ৰভু তেওঁৰ ওচৰলৈ আহিল; কৃপাময় প্ৰভুৱে তেখেতক নিজৰ সত্য স্বৰূপ প্ৰকাশ কৰিলে।

Verse 36

सूत उवाच । इंद्रनीलघनश्यामं शंखचक्रगदाधरम् । सर्वाभरणशोभाढ्यं पद्महस्तं महेश्वरम्

সূত ক’লে: “মই মহাপ্ৰভুক দেখিলোঁ—ইন্দ্ৰনীল সদৃশ ঘন মেঘৰ দৰে শ্যাম, শঙ্খ-চক্ৰ-গদা ধাৰণকাৰী; সকলো অলংকাৰৰ শোভাৰে দীপ্ত, আৰু হাতে পদ্ম ধৰা মহেশ্বৰ।”

Verse 37

बद्धांजलिपुटा भूत्वा वेपमाना निराश्रया । उवाच गद्गदैर्वाक्यैः प्रणता मधुसूदनम्

হাত জোৰ কৰি অঞ্জলি বাঁধি, কঁপনি ধৰি আৰু আশ্ৰয়হীন হৈ, তাই প্ৰণাম কৰি মধুসূদনক গদ্গদ কণ্ঠে ক’লে।

Verse 38

तेजसा तव दिव्येन स्थातुं शक्नोमि नैव हि । दिव्यरूपो भवेः कस्त्वं कृपया मम चाग्रतः

তোমাৰ দিব্য তেজৰ সন্মুখত মই থিয় হ’ব নোৱাৰোঁ। হে দিব্যস্বৰূপ, তুমি কোন? কৃপা কৰি মোৰ আগত নিজকে প্ৰকাশ কৰা।

Verse 39

कथयस्व प्रसादेन किमत्र तव कारणम् । सर्वमेव प्रसादेन प्रब्रवीहि महामते

প্ৰসাদ কৰি কোৱা—ইয়াত তোমাৰ কাৰণ কি? হে মহামতি, কৃপাৰে সকলো কথা সম্পূৰ্ণকৈ বৰ্ণনা কৰা।

Verse 40

देवमेवं विजानामि तेजसा इंगितैस्तव । ज्ञानहीना जगन्नाथ न जाने रूपनामनी

হে প্ৰভু, মই তোমাক এইদৰে বুজোঁ—তোমাৰ তেজ আৰু সূক্ষ্ম ইংগিতৰ দ্বাৰা। হে জগন্নাথ, সত্য জ্ঞানহীন মই তোমাৰ ৰূপ আৰু নামসমূহো নাজানো।

Verse 41

किं ब्रह्मा वा भवान्विष्णुः किं वा शंकर एव हि । एवमुक्त्वा प्रणम्यैवं दंडवद्धरणीं गता

“আপুনি ব্ৰহ্মা নে, নে বিষ্ণু? নে সঁচাকৈ শংকৰ?” এইদৰে কৈ তাই ভক্তিভাৱে প্ৰণাম কৰিলে আৰু দণ্ডৱৎ হৈ মাটিত লুটি পৰিল।

Verse 42

तामुवाच जगन्नाथः प्रणतां राजनंदिनीम् । श्रीभगवानुवाच । त्रयाणामपि देवानामंतरं नास्ति शोभने

প্ৰণত ৰাজকন্যাক জগন্নাথে ক’লে। শ্ৰীভগৱান ক’লে: “হে শোভনে, ত্ৰয়ো দেবতাৰ মাজত একেবাৰে কোনো ভেদ নাই।”

Verse 43

ब्रह्मा समर्चितो येन शंकरो वा वरानने । तेनाहमर्चितो नित्यं नात्र कार्या विचारणा

হে বৰাননে, যিয়ে বিধিমতে ব্ৰহ্মাক পূজা কৰে—বা শংকৰকো—সেইজনেই সদায় মোকেই পূজা কৰে; ইয়াত চিন্তা-ভাবনা কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই।

Verse 44

एतौ ममाभिन्नतरौ नित्यं चापि त्रिरूपवान् । अहं हि पूजितो यैश्च तावेतौ तैः सुपूजितौ

এই দুয়ো মোৰ পৰা অভিন্ন, আৰু সদায় ত্ৰিৰূপধাৰী। নিশ্চয়, যিসকলে মোক পূজা কৰে, তেওঁলোকেই এই দুয়োকো উত্তমৰূপে পূজা কৰে।

Verse 45

अहं देवो हृषीकेशः कृपया तव चागतः । स्तवेनानेन पुण्येन व्रतेन नियमेन च

মই দেৱ হৃষীকেশ; তোমাৰ ওপৰত কৃপা কৰি মই তোমালৈ আহিছোঁ—এই পুণ্যময় স্তৱ আৰু তোমাৰ ব্ৰত-নিয়মৰ অনুশাসনে প্ৰেৰিত হৈ।

Verse 46

संजाता कल्मषैर्हीना वरं वरय शोभने । दिव्यादेव्युवाच । विजयस्व हृषीकेश कृष्णक्लेशापहारक

এতিয়া তুমি কল্মষ (পাপ-মল) ৰহিত হ’লা; হে শোভনে, বৰ বাছি লোৱা—শ্ৰেষ্ঠ বৰ গ্ৰহণ কৰা। দিৱ্য দেৱীয়ে ক’লে: “জয় হওক, হৃষীকেশ—হে কৃষ্ণ, ক্লেশ অপহাৰক।”

Verse 47

नमामि चरणद्वंद्वं मामुद्धर सुरेश्वर । वरं मे दातुकामोऽसि चक्रपाणे प्रसीद मे

মই তোমাৰ চৰণ-যুগলক নমস্কাৰ কৰোঁ; মোক উদ্ধাৰ কৰা, হে সুৰেশ্বৰ। তুমি মোক বৰ দিবলৈ ইচ্ছুক; হে চক্ৰপাণি, মোৰ ওপৰত প্ৰসন্ন হোৱা।

Verse 48

आत्मपादयुगस्यापि भक्तिं देहि ममानघ । दर्शयस्व जगन्नाथ मोक्षमार्गं निरामयम्

হে অনঘ প্ৰভু, তোমাৰ নিজ কুমুদ-চৰণত ভক্তি মোকো দিয়া। হে জগন্নাথ, মোক্ষৰ নিৰ্মল, দুঃখহীন পথ মোক দেখুৱাই দিয়া।

Verse 49

दासत्वं देहि वैकुंठ यदि तुष्टो जनार्दन । श्रीभगवानुवाच । एवमस्तु महाभागे गच्छ निर्धूतकल्मषा

যদি তুমি সন্তুষ্ট হও, হে জনাৰ্দন, তেন্তে মোক বৈকুণ্ঠত দাসত্ব দিয়া। ভগৱানে ক’লে: “এৱমস্তু, হে মহাভাগে; যোৱা, তোমাৰ পাপ-মল ধুই গ’ল।”

Verse 50

वैष्णवं परमं लोकं दुर्लभं योगिभिः सदा । गच्छ गच्छ परं लोकं प्रसादान्मम सांप्रतम्

বৈষ্ণৱৰ পৰম লোক সদায় যোগীসকলৰ বাবেও দুৰ্লভ। এতিয়াই মোৰ প্ৰসাদে তুমি যা, যা—সেই সৰ্বোচ্চ লোকলৈ গমন কৰা।

Verse 51

एवमुक्ते ततो वाक्ये माधवेन महात्मना । दिव्यादेवी अभूद्दिव्या सूर्यतेजः समप्रभा

মহাত্মা মাধৱৰ সেই বাক্য এইদৰে উচ্চাৰিত হোৱাত, দেৱী দিৱ্য আৰু দীপ্তিময় হ’ল; সূৰ্যৰ তেজৰ সমান জ্যোতিৰে উজ্জ্বল হৈ উঠিল।

Verse 52

पश्यतां सर्वलोकानां दिव्याभरणभूषिता । दिव्यमालान्विता सा च दिव्यहारविलंबिनी

সকলো লোকৰ দৃষ্টিৰ আগত তাই দিৱ্য অলংকাৰৰে ভূষিতা হৈ প্ৰকাশ পালে; দিৱ্য মালাৰে সজ্জিত, আৰু সুশোভিতভাৱে ঝুলন্ত দিৱ্য হাৰ পৰিধান কৰা।

Verse 53

गता सा वैष्णवं लोकं दाहप्रलयवर्जितम् । पुनः पक्षी समायातः स्वगृहं हर्षसंयुतः

তাই দাহ আৰু প্ৰলয়ৰ বিপৰ্যয়ৰ পৰা মুক্ত বৈষ্ণৱ লোকলৈ গ’ল। তাৰ পাছত সেই পক্ষী আনন্দেৰে পৰিপূৰ্ণ হৈ পুনৰ নিজৰ ঘৰলৈ উভতি আহিল।

Verse 54

तत्सर्वं कथयामास पितरं प्रति सत्तमः

তেতিয়া সেই সত্তম পুৰুষে সেই সকলো কথা পিতৃৰ আগত বৰ্ণনা কৰিলে।

Verse 88

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थे च्यवनचरित्रेऽष्टाशीतितमोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰী পদ্মপুৰাণৰ ভূমিখণ্ডত বেনোপাখ্যান, গুৰু-তীৰ্থ আৰু চ্যৱন-চৰিত্ৰ বিষয়ক অষ্টাশীতিতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।