Adhyaya 86

Verse 1

कुंजल उवाच । तस्यास्तु चेष्टितं वत्स दिव्या देव्या वदाम्यहम् । पूर्वजन्मकृतं सर्वं तन्मे निगदतः शृणु

কুঞ্জল ক’লে: “হে বৎস, সেই দিৱ্য দেৱীৰ আচৰণ মই ক’ম। তাইৰ পূৰ্বজন্মত কৃত সকলো কৰ্ম মই বৰ্ণনা কৰোঁতে মন দি শুনা।”

Verse 2

अस्ति वाराणसी पुण्या नगरी पापनाशिनी । तस्यामास्ते महाप्राज्ञः सुवीरो नाम नामतः

পাপ নাশ কৰা পুণ্য নগৰী বাৰাণসী আছে। সেই নগৰত সুবীৰ নামৰ এক মহাপ্ৰাজ্ঞ জ্ঞানী বাস কৰিছিল।

Verse 3

वैश्यजात्यां समुत्पन्नो धनधान्यसमाकुलः । तस्य भार्या महाप्राज्ञ चित्रा नाम सुविश्रुता

সেইজন বৈশ্য জাতিত জন্ম লৈ ধন-ধান্যত সমৃদ্ধ আছিল। তেওঁৰ পত্নী মহাপ্ৰাজ্ঞা, চিত্ৰা নামৰ, সৰ্বত্র সুপ্ৰসিদ্ধ আছিল।

Verse 4

कुलाचारं परित्यज्य अनाचारेण वर्तते । न मन्यते हि भर्तारं स्वैरवृत्त्या प्रवर्तते

সেইগৰাকী কুলাচাৰ ত্যাগ কৰি অনাচাৰে চলিছিল। স্বামীক সন্মান নকৰে, নিজৰ ইচ্ছামতে স্বেচ্ছাচাৰে প্ৰৱৰ্তিত হয়।

Verse 5

धर्मपुण्यविहीना तु पापमेव समाचरेत् । भर्तारं कुत्सते नित्यं नित्यं च कलहप्रिया

ধৰ্ম-পুণ্যবিহীন হৈ সি কেৱল পাপাচাৰেই লিপ্ত থাকে। স্বামীক সদায় নিন্দা কৰে আৰু সদায় কলহকেই ভাল পায়।

Verse 6

नित्यं परगृहे वासो भ्रमते सा गृहे गृहे । परच्छिद्रं समापश्येत्सदा दुष्टा च प्राणिषु

সেই নিত্য পৰৰ ঘৰত বাস কৰে, ঘৰে ঘৰে ঘূৰি ফুৰে; সদায় আনৰ দোষ-ছিদ্ৰ বিচাৰে আৰু প্ৰাণীসমূহৰ প্ৰতি দুষ্টভাব পোষে।

Verse 7

साधुनिंदापरा दुष्टा सदा हास्यकरा च सा । अनाचारां महापापां ज्ञात्वा वीरेण निंदिता

সেই দুষ্টা সাধুসন্তৰ নিন্দাত আসক্ত আছিল আৰু সদায় উপহাসৰ কাৰণ হৈছিল। তাক অনাচাৰী আৰু মহাপাপিনী বুলি জানি, সেই বীৰে তাক ধিক্কাৰ দিলে।

Verse 8

स तां त्यक्त्वा महाप्राज्ञ उपयेमे महामतिः । अन्य वैश्यस्य वै कन्यां तया सह प्रवर्तते

সেই মহাপ্ৰাজ্ঞ, মহামতি পুৰুষে তাক ত্যাগ কৰি অন্য এজন বৈশ্যৰ কন্যাক বিবাহ কৰিলে আৰু তাইৰ সৈতে জীৱন চলাই গ’ল।

Verse 9

धर्माचारेण पुण्यात्मा सत्यधर्ममतिः सदा । निरस्ता तेन सा चित्रा प्रचंडा भ्रमते महीम्

ধৰ্মাচৰণেৰে সেই পুণ্যাত্মা, সদায় সত্য আৰু ধৰ্মত মনোনিবেশ কৰা, তাক দূৰ কৰি দিলে; সেয়ে সেই আশ্চৰ্য কিন্তু প্ৰচণ্ড চিত্ৰা পৃথিৱীত ঘূৰি ফুৰে।

Verse 10

दुष्टानां संगतिं प्राप्ता नराणां पापिनां सदा । दूतीकर्म चकाराथ सा तेषां पापनिश्चया

সেই সদায় পাপী দুষ্ট লোকৰ সঙ্গতিত পৰিল; তাৰ পিছত পাপত দৃঢ় সংকল্প কৰি, সিহঁতৰ দূতীৰূপে—বাৰ্তাবাহিকা—কাৰ্য কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 11

गृहभंगं चकाराथ साधूनां पापकारिणी । साध्वीं नारीं समाहूय पापवाक्यैः सुलोभयेत्

তেতিয়া সেই পাপিনী নাৰীয়ে সাধুসকলৰ গৃহ-সংসাৰ ভাঙিবলৈ ধৰিলে। পতিব্ৰতা নাৰীক মাতি আনি পাপময় বাক্যৰে তাক লোভ দেখুৱাইছিল।

Verse 12

धर्मभंगं चकाराथ वाक्यैः प्रत्ययकारकैः । साधूनां सा स्त्रियं चित्रा अन्यस्मै प्रतिपादयेत्

তাৰ পিছত বিশ্বাস জগোৱা মনোহৰ বাক্যৰে সি ধৰ্মভংগ ঘটালে। সেই আশ্চৰ্য চিত্ৰা সাধুসকলৰ পত্নীক আন এজনৰ হাতত সঁপাই দিছিল।

Verse 13

एवं गृहशतं भग्नं चित्रया पापनिश्चयात् । संग्रामं सा महादुष्टाऽकारयत्पतिपुत्रकैः

এইদৰে পাপৰ দৃঢ় সংকল্পে চিত্ৰাই শত গৃহ ভাঙিলে। সেই মহাদুষ্টা নাৰীয়ে স্বামী আৰু পুত্ৰসকলক লৈ যুদ্ধ ঘটাই দিলে।

Verse 14

मनांसि चालयेत्पापा पुरुषाणां स्त्रियः प्रति । अकारयच्च संग्रामं यमग्रामविवर्धनम्

সেই পাপিনী নাৰীয়ে পুৰুষসকলৰ মন অন্য স্ত্ৰীৰ প্ৰতি বিচলিত কৰিছিল। আৰু সি যুদ্ধো ঘটাইছিল—ইয়াৰ দ্বাৰা যমলোক, মৃত্যুৰ ৰাজ্য, বৃদ্ধি পাইছিল।

Verse 15

एवं गृहशतं भंक्त्वा पश्चात्सा निधनं गता । शासिता यमराजेन बहुदंडैः सुनंदन

এইদৰে শত গৃহ ভাঙি শেষত সি মৃত্যুলৈ গ’ল। তাৰ পিছত, হে প্ৰিয় পুত্ৰ, যমৰাজে তাক বহু দণ্ডেৰে শাস্তি দিলে।

Verse 16

अभोजयत्सुनरकान्रौरवांस्तरणेः सुतः । पाचिता रौरवे चित्रा चित्राः पीडाः प्रदर्शिताः

তাৰণ (সূৰ্য)ৰ পুত্ৰই তেওঁলোকক ৰৌৰৱ নামৰ ভয়ংকৰ নৰকসমূহ ভোগ কৰালে। ৰৌৰৱত তেওঁলোক দগ্ধ হ’ল, আৰু নানাবিধ বিচিত্ৰ, ঘোৰ যাতনা দেখুওৱা হ’ল।

Verse 17

यादृशं क्रियते कर्म तादृशं परिभुज्यते । तया गृहशतं भग्नं चित्रया पापनिश्चयात्

যেনে ধৰণে কৰ্ম কৰা হয়, তেনে ধৰণেই তাৰ ফল ভোগ কৰিব লাগে। চিত্ৰাৰ পাপৰ প্ৰতি দৃঢ় সংকল্পৰ কাৰণে, তাই একশ ঘৰ-সংসাৰ ধ্বংস কৰিলে।

Verse 18

तत्तत्कर्मविपाकोऽयं तया भुक्तो द्विजोत्तम । यस्माद्गृहशतं भग्नं तस्माद्दुःखं प्रभुंजति

হে দ্বিজোত্তম, এইয়াই সেই কৰ্মৰ পক্ব ফল, যি তাই ভোগ কৰিছে। যিহেতু একশ ঘৰ ধ্বংস হৈছিল, সেয়েহে তাই এতিয়া দুখ ভোগ কৰিছে।

Verse 19

विवाहसमये प्राप्ते दैवं च पाकतां गतम् । प्राप्ते विवाहसमये भर्ता मृत्युं प्रयाति च

বিবাহৰ সময় আহিলে দেৱ-নিয়তিো পক্ব হয়। আৰু বিবাহ-সময় উপস্থিত হ’লে স্বামী নিশ্চয়েই মৃত্যুলোকলৈ গমন কৰে।

Verse 20

यथा गृहशतं भग्नं तथा वरशतं मृतम् । स्वयंवरे तदा वत्स विवाहे चैकविंशतिः

যেনেকৈ একশ ঘৰ ভাঙি পৰিল, তেনেকৈ একশ বৰ (প্ৰাৰ্থী)ও নিহত হ’ল। তেতিয়া স্বয়ংবৰত, হে বৎস, আৰু বিবাহতও—একুশজনৰ (মৃত্যু) ঘটিল।

Verse 21

दिव्या देव्या मया ख्यातं यथा मे पृच्छितं त्वया । एतत्ते सर्वमाख्यातं तस्याः पूर्वविचेष्टितम्

হে দিব্য দেৱী, তুমি যিদৰে মোক সুধিছিলা, তেনেদৰেই মই তোমাক বৰ্ণনা কৰিলোঁ। এই সকলো কথা তোমাক সম্পূৰ্ণকৈ কোৱা হ’ল—তাইৰ পূৰ্বৰ কৰ্ম আৰু আচৰণ।

Verse 22

उज्ज्वल उवाच । दिव्या देव्यास्त्वया ख्यातं यत्पूर्वं पूर्वचेष्टितम् । तथा पापं कृतं घोरं गृहभंगाख्यमेव च

উজ্জ্বল ক’লে: হে দিব্য দেৱী, তুমি আগতেই পূৰ্বে কৰা কৰ্ম—তোমাৰ পূৰ্বচেষ্টিত—বৰ্ণনা কৰিছা। আৰু লগতে সেই ভয়ংকৰ পাপৰ কথাও, যাক ‘গৃহভঙ্গ’ বুলি কোৱা হয়।

Verse 23

प्लक्षद्वीपस्य भूपस्य दिवोदासस्य वै सुता । केन पुण्यप्रभावेण तया प्राप्तं महाकुलम्

তাই নিশ্চয়েই প্লক্ষদ্বীপৰ ৰজা দিবোদাসৰ কন্যা আছিল। কোন পুণ্যৰ প্ৰভাৱত তাই এনে মহান আৰু উচ্চ কুল লাভ কৰিলে?

Verse 24

एतन्मे संशयं तात तदेतत्प्रब्रवीतु मे । एवं पापसमाचारा कथं जाता नृपात्मजा

হে তাত, এইয়েই মোৰ সংশয়; অনুগ্ৰহ কৰি এই কথা মোক ক’বা। এনে পাপময় আচৰণৰ ৰাজকন্যা কেনেকৈ হ’ল?

Verse 25

कुंजल उवाच । चित्रायाश्चेष्टितं पुण्यं तत्सर्वं प्रवदाम्यहम् । श्रूयतामुज्ज्वल सुत चित्रया यत्कृतं पुरा

কুঞ্জল ক’লে: চিত্ৰাৰ পুণ্যময় কৰ্ম যিমান আছে, সেই সকলো মই ক’ম। হে উজ্জ্বলৰ পুত্ৰ, শুনা—চিত্ৰাই পূৰ্বে যি কৰিছিল।

Verse 26

भ्रममाणो महाप्राज्ञः कश्चित्सिद्धः समागतः । कुचैलो वस्त्रहीनश्च संन्यासी स च दंडधृक्

ভ্ৰমণ কৰি ফুৰোঁতে এজন মহাপ্ৰাজ্ঞ সিদ্ধ পুৰুষ আহি উপস্থিত হ’ল। তেওঁ কুচৈল, প্ৰায় বস্ত্ৰহীন; সন্ন্যাসী আৰু দণ্ডধাৰী আছিল।

Verse 27

कौपीनेन समायुक्तः पाणिपात्रो दिगंबरः । गृहद्वारं समाश्रित्य चित्रायाः परिसंश्रितः

কেৱল কৌপীন পিন্ধি, হাতকেই পাত্ৰ কৰি, দিগম্বৰ অৱস্থাত, গৃহদ্বাৰত আশ্ৰয় লৈ চিত্ৰাৰ ওচৰত থিয় হ’ল।

Verse 28

स मौनी सर्वमुंडस्तु विजितात्मा जितेंद्रियः । निराहारो जिताहारः सर्वतत्त्वार्थदर्शकः

তেওঁ মৌনী, সম্পূৰ্ণ মুণ্ডিত, জিতাত্মা আৰু জিতেন্দ্ৰিয়। তেওঁ নিৰাহাৰ, আহাৰত সংযমী, আৰু সকলো তত্ত্বৰ অৰ্থদৰ্শী আছিল।

Verse 29

दूराध्वानपरिश्रांत आतपाकुलमानसः । श्रमेण खिद्यमानश्च तृषाक्रांतः सुपुत्रक

দীৰ্ঘ পথৰ ক্লান্তিত চূৰ্ণ, ৰ’দৰ তাপে মন ব্যাকুল; শ্ৰমে কাতৰ আৰু তৃষ্ণাত আচ্ছন্ন, হে সুপুত্ৰ।

Verse 30

चित्रा द्वारं समाश्रित्य च्छायामाश्रित्य संस्थितः । तया दृष्टो महात्मा स चित्रया श्रमपीडितः

চিত্ৰাৰ দ্বাৰত আশ্ৰয় লৈ, ছাঁত থিয় হৈ আছিল। সেই মহাত্মাক চিত্ৰাই দেখিলে—শ্ৰমে পীড়িত।

Verse 31

सेवां चक्रे च चित्रा सा तस्यैव सुमहात्मनः । पादप्रक्षालनं कृत्वा दत्वा आसनमुत्तमम्

চিত্ৰাই সেই মহামনাৰ সেবাত নিয়োজিত হ’ল; তেওঁৰ পদ ধুই উত্তম আসন অৰ্ঘ্যসহ অর্পণ কৰিলে।

Verse 32

आस्यतामासने तात सुखेनापि सुकोमले । क्षुधापनोदनार्थं हि भुज्यतामन्नमुत्तमम्

হে প্ৰিয়, এই কোমল সুখদায়ক আসনত নিশ্চিন্তে বহা; ক্ষুধা নিবারণৰ বাবে এই উত্তম অন্ন গ্ৰহণ কৰা।

Verse 33

स्वेच्छया परितुष्टश्च शीतलं सलिलं पिब । एवमुक्त्वा तथा कृत्वा देववत्पूज्य तं सुत

“নিজ ইচ্ছামতে শীতল জল পান কৰি তৃপ্ত হওঁক।” এইদৰে ক’লে আৰু তেনেদৰেই কৰি, হে পুত্ৰ, তেওঁক দেৱতাৰ দৰে পূজা কৰিলে।

Verse 34

अंगसंवाहनं कृत्वा नाशितश्रम एव च । तयोक्तो हि महात्मा स भुक्त्वा पीत्वा द्विजोत्तम

অঙ্গসংবাহন কৰি আৰু শ্ৰম সম্পূৰ্ণ নাশ হোৱাত, তেওঁলোকৰ অনুৰোধত সেই মহামনা—হে দ্বিজোত্তম—ভোজন কৰি জল পান কৰিলে।

Verse 35

एवं संतोषितः सिद्धस्तया तत्त्वार्थदर्शकः । संतुष्टः सर्वधर्मात्मा किंचित्कालं स्थिरोभवत्

এইদৰে তাই তৃপ্ত কৰাত, তত্ত্বাৰ্থদৰ্শী সিদ্ধ মহামনা সন্তুষ্ট হ’ল; সকলো ধৰ্মত ধৰ্মাত্মা হৈ কিছু সময় স্থিৰ হৈ ৰ’ল।

Verse 36

स्वेच्छया स गतो विप्रो महायोगी यथागतम् । गते तस्मिन्महाभागे सिद्धे चैव महात्मनि

সেই ব্ৰাহ্মণ—মহাযোগী—নিজ ইচ্ছাৰে, যিদৰে আহিছিল তেনেদৰেই গ’ল। সেই মহাভাগ্যৱান সিদ্ধ মহাত্মা গুচি যোৱাৰ পাছত…

Verse 37

सा चित्रा मरणं प्राप्ता स्वकर्मवशमागता । शासिता धर्मराजेन महादंडैः सुदुःखदैः

সেই চিত্ৰা মৃত্যু প্ৰাপ্ত হ’ল, নিজৰ কৰ্মৰ বশত বাধ্য হৈ। ধৰ্মৰাজে তাক মহাদণ্ডেৰে শাস্তি দিলে, যি অতি দুঃখদায়ক।

Verse 38

सा चित्रा नरकं प्राप्ता वेदना व्रातदायकम् । भुंक्ते दुःखं महाराज सा वै युगसहस्रकम्

সেই নাৰী চিত্ৰা নৰকত পৰিল, য’ত অসংখ্য যন্ত্ৰণা দিয়া হয়। হে মহাৰাজ, সি এক হাজাৰ যুগ ধৰি দুঃখ ভোগ কৰে।

Verse 39

भोगांते तु पुनर्जन्म संप्राप्तं मानुषस्य च । पूर्वं संपूजितः सिद्धस्तया पुण्यवतां वरः

ভোগৰ অন্তত পুনৰ মানৱৰ জন্ম লাভ হয়। আৰু যি সিদ্ধক সি আগতে বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিছিল, সেইজন পুণ্যৱানসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ হ’ল।

Verse 40

तस्य कर्मविपाकोयं प्राप्ता पुण्यवतां कुले । क्षत्रियाणां महाराज्ञो दिवोदासस्य वै गृहे

এইয়াই তাৰ কৰ্মবিপাক: সি পুণ্যৱান কুলত জন্ম ল’লে—হে মহাৰাজ—বিশেষকৈ মহান ক্ষত্ৰিয় ৰজা দিবোদাসৰ গৃহত।

Verse 41

दिव्यादेवी च तन्नाम जातं तस्या नरोत्तम । सा हि दत्तवती चान्नं पानं पुण्यं महात्मने

হে নৰোত্তম, তেতিয়াই তাইৰ নাম “দিব্যাদেৱী” বুলি খ্যাত হ’ল। কিয়নো তাই মহাত্মাক পুণ্যদায়ক দান ৰূপে অন্ন আৰু পান প্ৰদান কৰিছিল।

Verse 42

तस्य दानस्य सा भुंक्ते महत्पुण्यफलोदयम् । पिबते शीतलं तोयं मिष्टान्नं च भुनक्ति वै

সেই দানৰ ফলত তাই মহাপুণ্যফলৰ উদয় ভোগ কৰে; তাই শীতল জল পান কৰে আৰু নিশ্চয় মিষ্টান্ন ভক্ষণ কৰে।

Verse 43

दिव्यान्भोगान्प्रभुंजाना वर्तते पितृमंदिरे । सिद्धस्यास्य प्रभावाच्च राजकन्या व्यजायत

দিব্য ভোগ উপভোগ কৰি তাই পিতৃ-মন্দিৰত বাস কৰে; আৰু এই সিদ্ধজনৰ প্ৰভাৱত ৰজাৰ কন্যা জন্মিল।

Verse 44

पापकर्मप्रभावाच्च गृहभंगान्महीपते । विधवात्वं भुंजते सा दिव्यादेवी सुपुत्रक

হে মহীপতে, পাপকর্মৰ প্ৰভাৱ আৰু গৃহভঙ্গৰ কাৰণে সেই তেজস্বিনী নাৰী—দিব্য হ’লেও—বিধৱাত্ব ভোগ কৰে, হে সুপুত্ৰ।

Verse 45

एतत्ते सर्वमाख्यातं दिव्यादेव्या विचेष्टितम् । अन्यत्किन्ते प्रवक्ष्यामि यत्त्वं पृच्छसि मामिह

এই সকলো তোমাক দিব্যাদেৱীৰ আশ্চৰ্য কৰ্ম-কথা হিচাপে কোৱা হ’ল। এতিয়া আৰু কি ক’ম, যি বিষয়ে তুমি ইয়াত মোক সুধিছা?

Verse 46

उज्ज्वल उवाच । कथं सा मुच्यते शोकान्महादुःखाद्वदस्व मे । सास्याच्च कीदृशी बाला महादुःखेन पीडिता

উজ্জ্বল ক’লে: “মোক কোৱা—সেইজনী শোক আৰু মহাদুঃখৰ পৰা কেনেকৈ মুক্ত হ’ব পাৰে? আৰু মহাদুঃখে পীড়িত সেই বালিকা কেনে ধৰণৰ?”

Verse 47

तत्सुखं कीदृशं तस्माद्विपाकश्च भविष्यति । एतन्मे संशयं तात सांप्रतं छेत्तुमर्हसि

সেই সুখ কেনে ধৰণৰ, আৰু তাৰ বিপাক—পক্ব ফল—কি হ’ব? হে প্ৰিয়, এতিয়া মোৰ এই সংশয় দূৰ কৰিবলৈ তুমি যোগ্য।

Verse 48

कथं सा लभते मोक्षं तंचोपायं वदस्व मे । एकाकिनी महाभागा महारण्ये प्ररोदिति

সেইজনী মোক্ষ কেনেকৈ লাভ কৰে? তাৰ উপায়ো মোক কোৱা। সেই মহাভাগ্যা নাৰী একাকিনী হৈ মহাৰণ্যত কঁদিছে।

Verse 49

विष्णुरुवाच । पुत्रवाक्यं महच्छ्रुत्वा क्षणमेकं विचिंत्य सः । प्रत्युवाच महाप्राज्ञः कुंजलः पुत्रकं प्रति

বিষ্ণুৱে ক’লে: পুত্ৰৰ গম্ভীৰ বাক্য শুনি সি এক ক্ষণ চিন্তা কৰিলে; তাৰ পাছত মহাপ্ৰাজ্ঞ কুঞ্জলে পুত্ৰক উত্তৰ দিলে।

Verse 50

शृणु वत्स महाभाग सत्यमेतद्वदाम्यहम् । पापयोनिं तु संप्राप्य पूर्वकर्मसमुद्भवाम्

শুনা, বৎস, হে মহাভাগ! মই তোমাক সত্য ক’ম। পূৰ্বকৰ্মৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা পাপযোনি-ৰূপ গৰ্ভ লাভ কৰি (জীৱে তদনুসাৰে দুঃখ ভোগ কৰে)।

Verse 51

तिर्यक्त्वेन च मे ज्ञानं नष्टं संप्रति पुत्रक । अस्य वृक्षस्य संगाच्च प्रयतस्य महात्मनः

হে প্ৰিয় পুত্ৰ, তিৰ্যক যোনিত পৰি এতিয়া মোৰ জ্ঞান নষ্ট হৈছে; আৰু সেই সংযমী মহাত্মাৰ এই বৃক্ষৰ সঙ্গৰ ফলতো মোৰ জ্ঞান লুপ্ত হ’ল।

Verse 52

रेवायाश्च प्रसादेन विष्णोश्चैव प्रसादतः । येन सा लभते ज्ञानं मोक्षस्थानं निवर्तते

ৰেৱাৰ কৃপা আৰু বিষ্ণুৰো প্ৰসাদে, তাই সেই জ্ঞান লাভ কৰে, যাৰ দ্বাৰা মোক্ষস্থানৰ স্থিৰ ধাৰণাৰ পৰাও উলটি আহে।

Verse 53

उपदेशं प्रवक्ष्यामि मोक्षमार्गमनुत्तमम् । यास्यते कल्मषान्मुक्ता यथा हेम हुताशनात्

মই মোক্ষলৈ অনুত্তম পথৰ উপদেশ ক’ম; তাৰ দ্বাৰা মানুহ কল্মষৰ পৰা মুক্ত হয়—যেনে অগ্নিত সোন শুদ্ধ হয়।

Verse 54

शुद्धं च जायते वत्स संगाद्वह्नेः स्वरूपवत् । हरेर्ध्यानान्महाप्राज्ञ शीघ्रं तस्य महात्मनः

হে বৎস, অগ্নিৰ সঙ্গত যিদৰে বস্তু অগ্নিসদৃশ হয়, তেনেদৰে সিও শুদ্ধ হয়। হে মহাপ্ৰাজ্ঞ, হৰিৰ ধ্যানত সেই মহাত্মা শীঘ্ৰে পবিত্ৰ হয়।

Verse 55

जपहोमव्रतात्पापं नाशं याति हि पापिनाम् । मदं त्यजेद्यथा नागो भयात्सिंहस्य सर्वदा

জপ, হোম আৰু ব্ৰতৰ দ্বাৰা পাপীৰ পাপো নিশ্চয় নাশ পায়; যেনে সিংহৰ ভয়ত হাতীয়ে সদায় নিজৰ মদ ত্যাগ কৰে।

Verse 56

नामोच्चारेण कृष्णस्य तत्प्रयाति हि किल्बिषम् । तेजसा वैनतेयस्य विषहीना इवोरगाः

কেৱল শ্ৰীকৃষ্ণৰ নাম উচ্চাৰণ কৰিলেই পাপ নিশ্চয় দূৰ হয়; যেনেকৈ ৱৈনতেয় (গৰুড়)ৰ তেজত সৰ্পসকল বিষহীন যেন হয়।

Verse 57

ब्रह्महत्यादिकाः पापाः प्रलयं यांति नान्यथा । नामोच्चारेण तस्यापि चक्रपाणेः प्रयांति ते

ব্ৰহ্মহত্যা আদি পাপসমূহ প্ৰলয়লৈ যায়—ইয়াৰ বাহিৰে অন্য উপায় নাই; সেই চক্রপাণি (বিষ্ণু)ৰ নাম উচ্চাৰণতেই সিহঁত বিনাশ পায়।

Verse 58

यदा नामशतं पुण्यमघराशिविनाशनम् । सा जपेत स्थिरा भूत्वा कामक्रोधविवर्जिता

যেতিয়া সি পাপৰ ৰাশি বিনাশকাৰী পুণ্যময় শতনাম জপ কৰে, তেতিয়া স্থিৰ হৈ, কাম আৰু ক্ৰোধ ত্যাগ কৰি জপ কৰিব।

Verse 59

सर्वेंद्रियाणि संयम्य आत्मज्ञानेन गोपयेत् । तस्य ध्यानप्रविष्टा सा एकभूता समाहिता

সকলো ইন্দ্ৰিয় সংযম কৰি, আত্মজ্ঞানৰে সিহঁতক ৰক্ষা কৰিব; তেতিয়া সেই চেতনা ধ্যানত প্ৰৱেশ কৰি একাগ্ৰ আৰু সমাহিত হয়।

Verse 60

सा जपेत्परमं ज्ञानं तदा मोक्षं प्रयाति च । तन्मनास्तत्पदे लीना योगयुक्ता यदा भवेत्

সি পৰম জ্ঞান জপ কৰিলে তেতিয়া মোক্ষ লাভ কৰে; যেতিয়া তাৰ মন সেই তত্ত্বত স্থিৰ হয়, সেই পদত লীন হৈ যোগযুক্ত হয়।

Verse 61

उज्ज्वल उवाच । वद तात परं ज्ञानं परमं मम सांप्रतम् । पश्चाद्ध्यान व्रतं पुण्यं नाम्नां शतमिहैव च

উজ্জ্বল ক’লে: হে প্ৰিয় পিতা, মোৰ কাৰণে এতিয়া পৰম জ্ঞান কওক। তাৰ পাছত ধ্যানৰ পুণ্য ব্ৰত আৰু ইয়াতেই পবিত্ৰ নামসমূহৰ শতনামো কৃপা কৰি কওক।

Verse 62

कुंजल उवाच । परं ज्ञानं प्रवक्ष्यामि यन्न दृष्टं तु केनचित् । श्रूयतां पुत्र कैवल्यं केवलं मलवर्जितम्

কুঞ্জল ক’লে: মই সেই পৰম জ্ঞান ক’ম, যি কোনোবাই দেখা নাই। শুনা, পুত্ৰ, ই কৈৱল্য—কেৱলতা—যি সম্পূৰ্ণ মলবর্জিত, নিৰ্মল।

Verse 63

सूत उवाच । यथा दीपो निवातस्थो निश्चलो वायुवर्जितः । प्रज्वलन्नाशयेत्सर्वमंधकारं महामते

সূত ক’লে: যেনেকৈ বতাহবিহীন ঠাইত থোৱা দীপ, স্থিৰ আৰু বায়ুবর্জিত হৈ জ্বলি উঠে; তেনেকৈ উজ্জ্বল জ্বলি উঠিলে, হে মহামতি, সকলো অন্ধকাৰ নাশ কৰে।

Verse 64

तद्वद्दोषविहीनात्मा भवत्येव निराश्रयः । निराशो निर्मलो वत्स न मित्रं न रिपुः कदा

তেনেদৰে দোষবিহীন আত্মাসম্পন্ন জন সঁচাকৈয়ে নিৰাশ্ৰয় হয়। হে বৎস, আশা-আকাংক্ষাবিহীন আৰু নিৰ্মল হৈ, তেওঁ কেতিয়াও কাকো মিত্ৰ বা শত্রু বুলি নাভাবে।

Verse 65

न शोको न च हर्षश्च न लोभो न च मत्सरः । एको विषादहर्षैश्च सुखदुःखैर्विमुच्यते

নাই শোক, নাই হৰ্ষ, নাই লোভ, নাই মত্সৰ; একাকী অৱস্থাত স্থিত সেই এক জন বিষাদ-উল্লাস আৰু সুখ-দুখৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 66

विषयैश्चापि सर्वैश्च इंद्रियाणि स संहरेत् । तदा स केवलो जातः केवलत्वं प्रजायते

সকলো বিষয়-ভোগৰ পৰা ইন্দ্ৰিয়সমূহ সংযম কৰি আঁতৰাই ল’ব লাগে। তেতিয়া সি নিজতে একাকী, আত্মনিষ্ঠ হয়; তাৰ পৰা কেৱলত্ব—পৰম স্বতন্ত্ৰতা—উদ্ভৱ হয়।

Verse 67

अग्निकर्मप्रसंगेन दीपस्तैलं प्रशोषयेत् । वर्त्याधारेण राजेंद्र निःसंगो वायुवर्जितः

হে ৰাজেন্দ্ৰ, অগ্নিকৰ্মৰ প্ৰসঙ্গত দীপে তেল শুষ্ক কৰি খাই পেলায়। কেৱল বত্তিৰ আধাৰত স্থিত হৈ সি নিঃসঙ্গ থাকে আৰু বায়ুৰ পৰা বঞ্চিত।

Verse 68

कज्जलं वमते पश्चात्तैलस्यापि महामते । कृष्णासौ दृश्यते रेखा दीपस्याग्रे महामते

তাৰ পাছত, হে মহামতে, দীপে কজ্জল উগাৰে; তেলৰ পৰাও, হে জ্ঞানী। হে মহামতে, দীপৰ আগত এটা ক’লা ৰেখা দেখা যায়।

Verse 69

स्वयमाकृष्यते तैलं तेजसा निर्मलो भवेत् । कायवर्तिस्थितस्तद्वत्कर्मतैलं प्रशोषयेत्

তেল নিজে নিজেই টানি লোৱা হয়; তেজে (তাপে) সি নিৰ্মল হয়। তদ্ৰূপ, দেহ বত্তিৰূপে স্থিত থাকিলে কৰ্ম-তেল শুষ্ক কৰি ক্ষয় কৰিব লাগে।

Verse 70

विषयान्कज्जलीकृत्य प्रत्यक्षं संप्रदर्शयेत् । जनयेन्निर्मलोभूत्वा स्वयमेव प्रकाशयेत्

বিষয়সমূহক কজ্জল কৰি (তুচ্ছ কৰি) সত্যক প্ৰত্যক্ষভাৱে প্ৰকাশ কৰিব লাগে। নিৰ্মল হৈ তাক জাগ্ৰত কৰিলে, সি নিজে নিজেই দীপ্ত হ’ব।

Verse 71

क्रोधादिभिः क्लेशसंज्ञैर्वायुभिः परिवर्जितः । निःस्पृहो निश्चलो भूत्वा तेजसा स्वयमुज्ज्वलेत्

ক্ৰোধ আদি ক্লেশ-সঞ্জ্ঞক বায়ুৰ পৰা বিমুক্ত হৈ, নিঃস্পৃহ আৰু নিশ্চল হৈ থাক; তেতিয়া নিজৰ অন্তৰ-তেজে নিজেই উজ্জ্বল হৈ উঠে।

Verse 72

त्रैलोक्यं पश्यते सर्वं स्वस्थानस्थः स्वतेजसा । केवलज्ञानरूपोऽयं मया ते परिकीर्तितः

নিজ স্থানত স্থিত হৈ, নিজৰ তেজে ত্ৰিলোকৰ সকলোকে দৰ্শন কৰে। এইজন—যাৰ স্বৰূপ কেৱল শুদ্ধ জ্ঞান—মই তোমাক এইদৰে বৰ্ণনা কৰিলোঁ।

Verse 73

ध्यानं तस्य प्रवक्ष्यामि द्विविधं तस्य चक्रिणः । केवलज्ञानरूपेण दृश्यते ज्ञानचक्षुषा

সেই চক্রধাৰী প্ৰভুৰ ধ্যান মই ক’ম—তাঁৰ ধ্যান দুবিধ। জ্ঞান-চক্ষুৰে তেওঁ কেৱল-জ্ঞান-স্বরূপেই দৰ্শিত হয়।

Verse 74

योगयुक्ता महात्मानः परमार्थपरायणाः । यं पश्यंति विनिद्रास्तु यत्तपः सर्वदर्शकम्

যোগত যুক্ত মহাত্মাসকল, পৰমাৰ্থত পৰায়ণ, নিদ্ৰাহীন হৈ তাঁক দৰ্শন কৰে—সেই তপস্যাৰ দ্বাৰা যি সৰ্বদৰ্শী অন্তৰ্দৃষ্টি দান কৰে।

Verse 75

हस्तपादविहीनं च सर्वत्र परिगच्छति । सर्वं गृह्णाति त्रैलोक्यं स्थावरं जंगमं सुत

হাত-পা নথকা সত্ত্বেও সি সৰ্বত্ৰ গমন কৰে। হে পুত্ৰ, সি ত্ৰিলোকৰ সকলো—স্থাৱৰ আৰু জংগম—আৱৰ্ত কৰি গ্ৰহণ কৰে।

Verse 76

नासामुखविहीनस्तु घ्राति जक्षिति पुत्रक । अकर्णः शृणुते सर्वं सर्वसाक्षी जगत्पतिः

হে পুত্ৰ, নাক-মুখ নথকা সত্ত্বেও তেওঁ ঘ্ৰাণ লয় আৰু ভোজন কৰে। কাণ নথকা সত্ত্বেও তেওঁ সকলো শুনে—জগতপতি, সৰ্বসাক্ষী প্ৰভু।

Verse 77

अरूपो रूपसंबद्धः पंचवर्गवशंगतः । सर्वलोकस्य यः प्राणः पूजितः स चराचरैः

অৰূপ হ’লেও তেওঁ ৰূপৰ সৈতে সংযুক্ত; পঞ্চবৰ্গৰ অধীন যেন প্ৰকাশ পায়। যিজন সৰ্বলোকৰ প্ৰাণ, তেওঁকেই চল-অচল সকলো সত্তাই পূজা কৰে।

Verse 78

अजिह्वो वदते सर्वं वेदशास्त्रानुगं सुत । अत्वचः स्पर्शनं चापि सर्वेषामेव जायते

হে পুত্ৰ, জিহ্বা নথকা সত্ত্বেও তেওঁ বেদ-শাস্ত্ৰ অনুসাৰে সকলো কথা ক’ব পাৰে; আৰু ত্বক নথকা সত্ত্বেও স্পৰ্শৰ অনুভৱ হয়—এইটো সৰ্বৰ ক্ষেত্ৰতেই ঘটে।

Verse 79

सदानंदो विरक्तात्मा एकरूपो निराश्रयः । निर्जरो निर्ममो न्यायी सगुणो निर्ममोमलः

সদা আনন্দময়, অন্তৰে বৈৰাগ্যযুক্ত, একৰূপ আৰু নিৰাশ্ৰয়। অজৰ, নিৰ্মম, ন্যায়পৰায়ণ; সদ্গুণসম্পন্ন আৰু নিৰ্মল, কলংকৰহিত।

Verse 80

अवश्यः सर्ववश्यात्मा सर्वदः सर्ववित्तमः । तस्य धाता न चैवास्ति स वै सर्वमयो विभुः

তেওঁ অবশ্যম্ভাৱী; সকলোকে বশ কৰা অন্তৰাত্মা; সকলো দাতা আৰু সৰ্বোত্তম জ্ঞানী। তেওঁৰ কোনো স্ৰষ্টা নাই; তেওঁহে সৰ্বব্যাপী বিভু, সকলোতেই তেওঁৰ স্বৰূপ।

Verse 81

एवं सर्वमयं ध्यानं पश्यते यो महात्मनः । स याति परमं स्थानममूर्तममृतोपमम्

হে মহাত্মন, যি এই ধ্যানক সৰ্বব্যাপী ৰূপে দৰ্শন কৰে, সি পৰম ধামলৈ যায়—অমূৰ্ত আৰু অমৰতাৰ সদৃশ।

Verse 82

द्वितीयं तु प्रवक्ष्यामि अस्य ध्यानं महात्मनः । मूर्ताकारं तु साकारं निराकारं निरामयम्

এতিয়া মই সেই মহাত্মনৰ দ্বিতীয় ধ্যান বৰ্ণনা কৰিম—তেওঁ মূৰ্ত আৰু দৰ্শনীয় আকাৰযুক্ত, তথাপি সাকাৰ হৈও নিৰাকাৰ, আৰু সকলো ব্যাধিৰ পৰা নিৰাময়।

Verse 83

ब्रह्माण्डं सर्वमतुलं वासितं यस्य वासना । स तस्माद्वासुदेवेति उच्यते मम नंदन

যাৰ বাসনা-শক্তিয়ে অতুল ব্ৰহ্মাণ্ডজুৰি ব্যাপি সৰ্বত্ৰ সুগন্ধিত কৰে, সেয়েহে তেওঁক ‘বাসুদেৱ’ বুলি কোৱা হয়, হে মোৰ পুত্ৰ।

Verse 84

वर्षमाणस्य मेघस्य यद्वर्णं तस्य तद्भवेत् । सूर्यतेजःप्रतीकाशं चतुर्बाहुं सुरेश्वरम्

বৰষা দিয়া থকা মেঘৰ যি বৰ্ণ, তেনেই বৰ্ণ তেওঁ ধাৰণ কৰে; সূৰ্যৰ তেজৰ দৰে দীপ্তিমান, চতুৰ্ভুজ, দেৱেশ্বৰ।

Verse 85

दक्षिणे शोभते शंखो हेमरत्नविभूषितः । सूर्यबिंबसमाकारं चक्रं पद्मप्रतिष्ठितम्

দক্ষিণফালে সোণ আৰু ৰত্নে বিভূষিত শঙ্খটি শোভা পায়; আৰু সূৰ্যবিম্বৰ সদৃশ আকাৰৰ চক্ৰটি পদ্মৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত।

Verse 86

कौमोदकी गदा तस्य महासुरविनाशिनी । वामे च शोभते वत्स हस्ते तस्य महात्मनः

সেই মহাত্মাৰ বাওঁ হাতে কৌমোদকী গদা—মহাসুৰ-বিনাশিনী—উজ্জ্বল হৈ শোভা পাইছিল, হে প্ৰিয় বৎস।

Verse 87

महापद्मं सुगंधाढ्यं तस्य दक्षिणहस्तगम् । शोभमानः सदैवास्ते सायुधः कमलाप्रियः

তাঁৰ দক্ষিণ হাতে সুগন্ধে পৰিপূৰ্ণ মহাপদ্ম; কমলাপ্ৰিয় প্ৰভু সদায় আয়ুধসহ দ্যুতিময় হৈ বিরাজ কৰে।

Verse 88

कंबुग्रीवं वृत्तमास्यं पद्मपत्रनिभेक्षणम् । राजमानं हृषीकेशं दशनै रत्नसन्निभैः

শঙ্খ-সদৃশ গ্ৰীৱা, গোল মুখ আৰু পদ্মপত্ৰ-সদৃশ নয়নযুক্ত হৃষীকেশ ৰত্নসম দন্তেৰে দীপ্তিমান হৈ ৰাজমান হৈছিল।

Verse 89

गुडाकेशाः सन्ति यस्य अधरो विद्रुमाकृतिः । शोभते पुंडरीकाक्षः किरीटेनापि पुत्रक

যাঁৰ কেশ গাঢ় আৰু চকচকে, যাঁৰ অধৰ বিদ্ৰুম-সদৃশ; সেই পুণ্ডৰীকাক্ষ প্ৰভু মুকুটেৰে সজ্জিত হৈও দীপ্তিমান, হে প্ৰিয় পুত্ৰ।

Verse 90

विशालेनापि रूपेण केशवस्तु सुवर्चसा । कौस्तुभेनांकितेनैव राजमानो जनार्दनः

বিশাল ৰূপেৰে হলেও কেশৱ সুদীপ্ত তেজে উজ্জ্বল; কৌস্তুভ মণিৰ চিহ্নে অঙ্কিত জনাৰ্দন ৰাজমান হৈ দীপ্তি ছড়াইছিল।

Verse 91

सूर्यतेजः प्रतीकाश कुंडलाभ्यां प्रभाति च । श्रीवत्सांकेन पुण्येन सर्वदा राजते हरिः

হৰি সদায় সূৰ্যৰ তেজৰ দৰে দীপ্তিমান; কুণ্ডলৰ জ্যোতিয়ে প্ৰভাতি হয়, আৰু বক্ষস্থলত পৱিত্ৰ শ্ৰীবৎস-চিহ্নেৰে চিৰকাল শোভিত।

Verse 92

केयूरकंकणैर्हारैर्मौक्तिकैरृक्षसन्निभैः । वपुषा भ्राजमानस्तु विजयो जयतां वरः

কেয়ূৰ, কঙ্কণ, হাৰ আৰু তৰাৰ দৰে দীপ্ত মুকুতা-ৰত্নেৰে অলংকৃত; দেহৰ দীপ্তিত উজ্জ্বল ‘বিজয়’ বিজয়ীসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ হৈ জয়ী হয়।

Verse 93

भ्राजते सोपि गोविंदो हेमवर्णेन वाससा । मुद्रिकारत्नयुक्ताभिरंगुलीभिर्विराजते

সেই গোবিন্দো সোণালী বৰ্ণৰ বস্ত্ৰ পৰিধান কৰি দীপ্তিমান; আৰু ৰত্নখচিত মুদ্ৰিকাৰে অলংকৃত আঙুলিবোৰেৰে অধিক শোভিত।

Verse 94

सर्वायुधैः सुसंपूर्णैर्दिव्यैराभरणैर्हरिः । वैनतेयसमारूढो लोककर्ता जगत्पतिः

হৰি—সকলো অস্ত্ৰে সম্পূৰ্ণ আৰু দিব্য অলংকাৰৰে সুসজ্জিত—বৈনতেয় (গৰুড়) ওপৰত আৰূঢ়; তেওঁ লোকসৃষ্টিকৰ্তা আৰু জগতৰ পতি।

Verse 95

एवंतं ध्यायते नित्यमनन्यमनसा नरः । मुच्यते सर्वपापेभ्यो विष्णुलोकं स गच्छति

যি নৰ অনন্য মনৰে নিত্যে তেওঁৰ ধ্যান কৰে, সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয় আৰু বিষ্ণুলোকলৈ গমন কৰে।

Verse 96

एतत्ते सर्वमाख्यातं ध्यानमेव जगत्पतेः । व्रतं चैव प्रवक्ष्यामि सर्वपापनिवारणम्

হে জগত্পতে! তোমাৰ আগত মই জগতৰ অধিপতিৰ ধ্যান-বিদ্যা সম্পূৰ্ণকৈ বৰ্ণনা কৰিলোঁ। এতিয়া মই সকলো পাপ নাশ কৰা সেই ব্ৰতটিও ক’বলৈ ধৰিছোঁ।