Adhyaya 40
Fruits of Occasional (Festival-Specific) Charity — The Vena Episode
অধ্যায় ৪০-ত দৈনিক দানৰ পৰা সৰি গৈ নৈমিত্তিক-দানৰ কথা কোৱা হৈছে—মহাপৰ্ব, তীৰ্থ আৰু বিশেষ পবিত্ৰ উপলক্ষত দিয়া দান। বিষ্ণু (উপদেশদাতা বাণী) ৰজা বেণাৰ প্ৰশ্নৰ উত্তৰত হাতী, ৰথ, ঘোঁৰা, ভূমি-দান, গাভী, সোণসহ বস্ত্ৰ, অলংকাৰ আদি দানৰ স্তৰভেদে ফল বৰ্ণনা কৰে। ইয়াত পাত্ৰ (যোগ্য ব্ৰাহ্মণ), শ্ৰদ্ধা, দান গোপনে কৰা, আৰু সঠিক সময়-স্থানক পুণ্য বহুগুণে বৃদ্ধি কৰা বুলি কোৱা হৈছে। ঘৃতভৰ্তি সোণৰ ঘটক বৈদিক মন্ত্র আৰু ষোড়শোপচাৰে পূজা কৰি দান কৰাৰ দৰে বিধিবদ্ধ দানৰ বিশেষ মাহাত্ম্য উল্লেখ আছে; ইয়াৰ ফলত ৰাজ্য, সমৃদ্ধি, বিদ্যা আৰু শেষত বৈকুণ্ঠবাস লাভ হয়। শেষত নৈতিক সতর্কতা দিয়া হৈছে—আসক্তি, লোভ আৰু মায়াৰ বাবে উত্তৰাধিকাৰীসকলে দানক পাহৰি যায়, আৰু যমৰ পথত দুখ ভোগ কৰে; সেয়ে জীৱিত অৱস্থাতেই স্বেচ্ছায় দান কৰা উচিত।
Shlokas
Verse 1
वेन उवाच । नित्यदानफलं देव त्वत्तः पूर्वं मया श्रुतम् । नैमित्तिकस्य दानस्य दत्तस्यापि हि यत्फलम्
ৱেন ক’লে: হে দেৱ, নিত্য দানৰ ফল মই আগতে আপোনাৰ পৰা শুনিছোঁ। এতিয়া কোৱা, বিশেষ উপলক্ষে দিয়া নৈমিত্তিক দানৰো ফল কি?
Verse 2
तत्फलं मे समाचक्ष्व त्वत्प्रसादात्प्रयत्नतः । महातृप्तिं न गच्छामि श्रोतुं श्रद्धा प्रवर्तते
সেই আচাৰৰ ফল মোক সম্পূৰ্ণকৈ কওক—আপোনাৰ কৃপা আৰু প্ৰচেষ্টাৰে। মোৰ মন পূৰ্ণ তৃপ্তি নাপায়; অধিক শুনিবলৈ মোৰ শ্ৰদ্ধা বাঢ়ি যায়।
Verse 3
विष्णुरुवाच । नैमित्तिकं प्रवक्ष्यामि दानमेव नृपोत्तम । महापर्वणि संप्राप्ते येन दानानि श्रद्धया
বিষ্ণুৱে ক’লে: হে নৃপোত্তম, মই নৈমিত্তিক দান বৰ্ণনা কৰিম—যি দান মহাপৰ্ব উপস্থিত হ’লে শ্ৰদ্ধাৰে দিয়া হয়।
Verse 4
सत्पात्रेभ्यः प्रदत्तानि तस्य पुण्यफलं शृणु । गजं रथं प्रदत्ते यो ह्यश्वं चापि नृपोत्तम
সৎপাত্ৰলৈ দিয়া দানৰ পুণ্যফল শুনা। হে নৃপোত্তম, যি হাতী, ৰথ আৰু ঘোঁৰাো দান কৰে…
Verse 5
स च भृत्यैस्तु संयुक्तः पुण्यदेशे नृपोत्तमः । जायते हि महाराज मत्प्रसादान्न संशयः
সেই নৃপোত্তম ভৃত্যসকলসহ পুণ্যদেশত জন্ম লয়, হে মহাৰাজ—মোৰ প্ৰসাদে; ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।
Verse 6
राजा भवति धर्मात्मा ज्ञानवान्बलवान्सुधीः । अजेयः सर्वभूतानां महातेजाः प्रजायते
সেইজন ধৰ্মাত্মা, জ্ঞানৱান, বলৱান আৰু সুবুদ্ধি ৰজা হয়। সকলো জীৱৰ বাবে অজেয়, মহাতেজে বিভূষিত হৈ জন্ম লয়।
Verse 7
महापर्वणि संप्राप्ते भूमिदानं ददाति यः । गोदानं वा महाराज सर्वभोगपतिर्भवेत्
হে মহাৰাজ, মহাপৰ্ব আহিলে যি ভূমিদান কৰে, বা গোদান কৰে, সি সকলো ভোগৰ অধিপতি হয়—অপাৰ সমৃদ্ধি লাভ কৰে।
Verse 8
ब्राह्मणाय सुपुण्याय दानं दद्यात्प्रयत्नतः । महादानानि यो दद्यात्तीर्थे पर्वणि पात्रवित्
অতি পুণ্যবান ব্ৰাহ্মণক যত্নসহ দান দিয়া উচিত। যি পাত্ৰৰ যোগ্যতা জানি তীৰ্থত আৰু পৰ্বদিনত মহাদান কৰে, সি মহাপুণ্য লাভ কৰে।
Verse 9
तेषां चिह्नं प्रवक्ष्यामि भूपतित्वं प्रजायते । तीर्थे पर्वणि संप्राप्ते गुप्तदानं ददाति यः
মই তেওঁলোকৰ চিন ক’ম, যাৰ দ্বাৰা ৰাজত্ব জন্মে: তীৰ্থত পবিত্ৰ পৰ্ব্বণিৰ সময়ত উপস্থিত হৈ যিজনে গোপনে দান কৰে, সি ৰাজপদ লাভ কৰে।
Verse 10
निधीनामाशुसंप्राप्तिरक्षरा परिजायते । महापर्वणि संप्राप्ते तीर्थेषु ब्राह्मणाय च
নিধিসমূহৰ শীঘ্ৰ লাভ নিশ্চিতভাৱে জন্মে—বিশেষকৈ মহাপৰ্ব্বণি আহিলে—তীৰ্থসমূহত কৰা কৰ্মে আৰু ব্ৰাহ্মণক দান বা সন্মান কৰাত।
Verse 11
सुचैलं च महादानं कांचनेन समन्वितम् । पुण्यं फलं प्रवक्ष्यामि तस्य दानस्य भूपते
হে ভূপতে, সেই মহাদানৰ পুণ্যফল মই ক’ম—সুন্দৰ বস্ত্ৰ আৰু সোনাৰে সংযুক্ত দান।
Verse 12
जायंते बहवः पुत्राः सुगुणा वेदपारगाः । आयुष्मंतः प्रजावंतो यशः पुण्यसमन्विताः
বহু পুত্ৰ জন্মে—সুগুণী, বেদপাৰগ—দীৰ্ঘায়ু, সন্তানসমৃদ্ধ, আৰু যশ-পুণ্যৰে সংযুক্ত।
Verse 13
विपुलाश्चैव जायंते स्फीता लक्ष्मीर्महामते । सौख्यं च लभते पुण्यं धर्मवान्परिजायते
আৰু নিশ্চয়েই বিপুল ফল জন্মে; হে মহামতে, লক্ষ্মী স্ফীত হয়। সুখ আৰু পুণ্য লাভ হয়, আৰু ধৰ্মবান ব্যক্তি জন্মে।
Verse 14
महापर्वणि संप्राप्ते तीर्थे गत्वा प्रयत्नतः । कपिलां कांचनीं दद्याद्ब्राह्मणाय महात्मने
যেতিয়া মহা-পৰ্ব্বণিৰ পবিত্ৰ দিন উপস্থিত হয়, তেতিয়া যত্নসহ তীৰ্থলৈ গৈ মহাত্মা ব্ৰাহ্মণক সোণেৰে অলংকৃত কপিলা (বাদামী) গাই দান কৰিব।
Verse 15
तस्य पुण्यं प्रवक्ष्यामि दानस्य च महामते । कपिलादो महाराज सर्वसौख्यान्प्रभुंजति
হে মহামতে, সেই দানৰ পুণ্য মই ক’ম। হে মহাৰাজ, কপিলা গাই দান কৰিলে সকলো প্ৰকাৰ সুখ ভোগ কৰে।
Verse 16
यावद्ब्रह्मा प्रजीवेत्स तावत्तिष्ठति तत्र सः । महापर्वणि संप्राप्ते अलंकृत्य च गां तदा
যিমান দিন ব্ৰহ্মা জীৱিত থাকে, সিমান দিন সি তাতেই অৱস্থিত থাকে। আৰু মহা-পৰ্ব্বণি উপস্থিত হ’লে তেতিয়া সেই সময়ত গাইক অলংকৃত কৰা হয়।
Verse 17
कांचनेनापि संयुक्तां वस्त्रालंकारभूषणैः । तस्य दानस्य राजेंद्र फलभोगं वदाम्यहम्
সোণৰ সৈতে যুক্ত, বস্ত্ৰ-অলংকাৰ-ভূষণেৰে সজ্জিত—হে ৰাজেন্দ্ৰ—সেই দানৰ ফলভোগ মই এতিয়া বৰ্ণনা কৰোঁ।
Verse 18
विपुला जायते लक्ष्मीर्दानभोगसमाकुला । सर्वविद्यापतिर्भूत्वा विष्णुभक्तो भवेत्किल
বিপুল লক্ষ্মী উৎপন্ন হয়, দান আৰু যোগ্য ভোগেৰে পৰিপূৰ্ণ। সকলো বিদ্যাৰ অধিপতি হৈ, নিশ্চয়েই সি বিষ্ণুৰ ভক্ত হয়।
Verse 19
विष्णुलोके वसेन्मर्त्यो यावत्तिष्ठति मेदिनी । तीर्थं गत्वा तु यो दद्याद्ब्राह्मणाय विभूषणम्
যি মৰ্ত্যই তীৰ্থলৈ গৈ ব্ৰাহ্মণক অলংকাৰ দান কৰে, সি যিমান দিন মেদিনী স্থিৰ থাকে, তিমান দিন বিষ্ণুলোকত বাস কৰে।
Verse 20
भुक्त्वा तु विपुलान्भोगानिन्द्रेण क्रीडते सह । महापर्वणि संप्राप्ते वस्त्रं च द्विजपुंगवे
বিপুল ভোগ ভোগ কৰি সি ইন্দ্ৰৰ সৈতে ক্ৰীড়া কৰে; মহাপৰ্ব আহিলে সি শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণক বস্ত্ৰ দান কৰে।
Verse 21
दत्त्वान्नं भूमिसंयुक्तं पात्रे श्रद्धासमन्वितः । मोदते स तु वैकुंठे विष्णुतुल्यपराक्रमः
শ্ৰদ্ধাৰে যোগ্য পাত্ৰক ভূমিসংযুক্ত অন্ন দান কৰি, সি বিষ্ণুতুল্য পৰাক্ৰমে বৈকুণ্ঠত আনন্দ কৰে।
Verse 22
सवस्त्रं कांचनं दत्त्वा द्विजाय परिशांतये । स्वेच्छया अग्निसदृशो वैकुंठे स वसेत्सुखी
দ্বিজৰ সম্পূৰ্ণ শান্তিৰ বাবে বস্ত্ৰসহ সোণ দান কৰি, সি স্বেচ্ছায় অগ্নিসদৃশ তেজস্বী হৈ বৈকুণ্ঠত সুখে বাস কৰে।
Verse 23
सुवर्णस्य सुकुंभं च घृतेन परिपूरयेत् । पिधानं रौप्यं कर्तव्यं वस्त्रहारैरलंकृतम्
সুৱৰ্ণৰ সুন্দৰ কুম্ভ ঘৃতৰে পৰিপূৰ্ণ কৰিব লাগে; তাৰ পিধান ৰূপ্যৰ হ’ব, আৰু বস্ত্ৰ-হাৰৰে অলংকৃত হ’ব।
Verse 24
पुष्पमालान्वितं कुर्याद्ब्रह्मसूत्रेण शोभितम् । प्रतिष्ठितं वेदमंत्रैस्तं संपूज्य महामते
ফুলৰ মালাৰে তাক সুশোভিত কৰি পবিত্ৰ ব্ৰহ্মসূত্ৰ (যজ্ঞোপবীত)ৰে অলংকৃত কৰিব। বৈদিক মন্ত্ৰেৰে প্ৰতিষ্ঠা কৰি, হে মহামতে, তাৰ পাছত সম্পূৰ্ণভাৱে পূজা কৰিব।
Verse 25
उपचारैः पवित्रैश्च षोडशैः परिपूजयेत् । स्वलंकृत्य ततो दद्याद्ब्राह्मणाय महात्मने
পবিত্ৰ উপচাৰসমূহৰ ষোলোটা বিধিৰে সম্পূৰ্ণভাৱে পূজা কৰিব। তাৰ পাছত তাক সুশোভিত কৰি, মহাত্মা ব্ৰাহ্মণক দান দিব।
Verse 26
षोडशैव ततो गावः सवस्त्राः कांस्यदोहनाः । कुंभयुक्ताश्च चत्वारो दक्षिणां च सकांचनाम्
তাৰ পাছত ষোলোটা গাই দান কৰিব—প্ৰত্যেকটোৰ সৈতে বস্ত্ৰ আৰু কাঁসৰ দোহন-পাত্ৰসহ। লগতে চাৰিটা কুম্ভ (জলঘট) আৰু সোণসহ দক্ষিণা (পুৰোহিত-দক্ষিণা) দিব।
Verse 27
तथा द्वादशका गावो वस्त्रालंकारभूषणाः । पृथग्भूताय विप्राय दातव्या नात्र संशयः
তদ্ৰূপে বাৰটা গাই—বস্ত্ৰ, অলংকাৰ আৰু ভূষণসহ—পৃথক নিৰ্ধাৰিত সেই বিপ্ৰ ব্ৰাহ্মণক দান কৰিব লাগিব; ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।
Verse 28
एवमादीनि दानानि अन्यानि नृपनंदन । तीर्थकालं सुसंप्राप्य विप्रावसथमेव च
হে নৃপনন্দন, এইধৰণৰ আন দানসমূহো দিব লাগে—তীৰ্থৰ উপযুক্ত কাল সঠিকভাৱে লাভ কৰি, আৰু ব্ৰাহ্মণৰ আৱাসস্থান (বিপ্ৰাৱসথ)তো।
Verse 29
श्रद्धाभावेन दातव्यं बहुपुण्यकरं भवेत् । विष्णुरुवाच । विष्णुमुद्दिश्य यद्दानं कामनापरिकल्पितम्
শ্ৰদ্ধাৰে দান দিব লাগে; ই বহুপুণ্যদায়ক হয়। বিষ্ণুৱে ক’লে: বিষ্ণুক উদ্দেশ্য কৰি যি দান দিয়া হয়, ফলৰ কামনা মনত ৰাখি কল্পনা কৰা হলেও…
Verse 30
तस्य दानस्य भावेन भावनापरिभावितः । तादृक्फलं समश्नाति मानुषो नात्र संशयः
সেই দানৰ ভাবৰ দ্বাৰা অন্তৰত ভৰপূৰ হৈ, তেনে ধ্যান-ভাবনাৰে গঢ় লৈ, মানুহে তদ্ৰূপ ফল নিশ্চয় ভোগ কৰে—ইয়াত সন্দেহ নাই।
Verse 31
अभ्युदयं प्रवक्ष्यामि यज्ञादिषु प्रवर्तते । तेन दानेन तस्यापि श्रद्धया च द्विजोत्तम
মই ‘অভ্যুদয়’ নামৰ বিধি বৰ্ণনা কৰিম, যি যজ্ঞ আদি পবিত্ৰ কৰ্মৰ সৈতে সম্পৰ্ক কৰি পালন কৰা হয়। সেই দানৰ দ্বাৰা—আৰু শ্ৰদ্ধাৰ দ্বাৰাও, হে দ্বিজোত্তম—(ইচ্ছিত পুণ্য লাভ হয়)।
Verse 32
प्रज्ञावृद्धिं समाप्नोति न च दुःखं प्रविंदति । भोगान्भुनक्ति धर्मात्मा जीवमानस्तु सांप्रतम्
সেইজন প্ৰজ্ঞাৰ বৃদ্ধি লাভ কৰে আৰু দুখ নাপায়। ধৰ্মাত্মা মানুহে এই জীৱনতেই, এতিয়াই, যোগ্য ভোগ উপভোগ কৰে।
Verse 33
ऐंद्रांस्तु भुंक्ते भोगान्स दाता दिव्यां गतिं गतः । स्वकुलं नयते स्वर्गं कल्पानां च सहस्रकम्
সেই দাতা ইন্দ্ৰসম দিৱ্য ভোগ উপভোগ কৰে আৰু দিৱ্য গতি লাভ কৰে; আৰু নিজৰ কুলকো সহস্ৰ কল্প পৰ্যন্ত স্বৰ্গলৈ নি যায়।
Verse 34
एवमाभ्युदयं प्रोक्तं प्राप्तं तेषु वदाम्यहम् । कायस्य च क्षयं ज्ञात्वा जरया परिपीडितः
এইদৰে মই তেওঁলোকৰ ওপৰত হোৱা সমৃদ্ধিৰ উদয় বৰ্ণনা কৰিলোঁ। এতিয়া তাৰ পাছত যি ঘটিল সেয়া কওঁ: দেহৰ ক্ষয় বুজি, জৰাৰ পীড়াত পীড়িত হৈ (সেয়া) ব্যাকুল হ’ল।
Verse 35
दानं तेन प्रदातव्यमाशां कस्य न कारयेत् । मृते च मयि मे पुत्रा अन्ये स्वजनबांधवाः
সেয়ে তেওঁ দান কৰিব লাগে—কোনে আনৰ অন্তৰত আশা নোজগাব? আৰু মই মৰিলে, মোৰ পুত্ৰসকল আৰু আন স্বজন-বান্ধৱসকল (থাকিব)।
Verse 36
कथमेते भविष्यंति मां विना सुहृदो मम । तेषां मोहात्प्रमुग्धो वै न ददाति स किंचन
“মোৰ এই প্ৰিয় সুহৃদসকল মোৰ বিনা কেনেকৈ চলিব?” তেওঁলোকৰ প্ৰতি মোহত বিমূঢ় হৈ, সি নিশ্চয় একো দান নকৰে।
Verse 37
मृत्युं प्रयाति मोहात्मा रुदंति मित्रबांधवाः । दुःखेन पीडिताः सर्वे मायामोहेन पीडिताः
মোহগ্ৰস্ত আত্মা মৃত্যুলৈ যায়; মিত্ৰ আৰু বান্ধৱসকল কান্দে। সকলেই দুখে পীড়িত—মায়াজনিত মোহে তাড়িত।
Verse 38
संकल्पयंति दानानि मोक्षं वै चिंतयंति च । तस्मिन्मृते महाराज मायामोहे गते सति
তেওঁলোকে দান কৰাৰ সংকল্প কৰে আৰু মোক্ষৰ কথাও চিন্তা কৰে। কিন্তু যেতিয়া সেইজন (ব্যক্তি) মৰে, হে মহাৰাজ, আৰু মায়াৰ মোহে আচ্ছন্ন কৰে,
Verse 39
विस्मरंति च दानानि लोभात्मानो ददंति न । योऽसौ मृतो महाराज यमपंथं सुदुःखितः
লোভাত্মা লোকসকলে দান-ধৰ্ম পাহৰি দিয়ে আৰু দান নকৰে। হে মহাৰাজ, তেনে জন মৃত্যু পাছত যমৰ পথত অতি দুখেৰে যায়।
Verse 40
इति श्रीपद्मपुराणे पंचपंचाशत्सहस्रसंहितायां भूमिखंडे । वेनोपाख्याने चत्वारिंशोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰী পদ্মপুৰাণত—পঞ্চপঞ্চাশৎ সহস্ৰ শ্লোক-সংহিতাৰ ভূমিখণ্ডত—ৱেনোপাখ্যানৰ চল্লিশতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Verse 41
कस्य पुत्राश्च पौत्राश्च कस्य भार्या नृपोत्तम । संसारे नास्ति कः कस्य तस्माद्दानं प्रदीयते
হে নৃপোত্তম, কাৰ পুত্ৰ-পৌত্ৰ আৰু কাৰ পত্নী? সংসাৰত কাকো কাহাৰো নহয়; সেয়ে দান দিয়া উচিত।
Verse 42
ज्ञानवता प्रदातव्यं स्वयमेव न संशयः । अन्नं पानं च तांबूलमुदकं कांचनं तथा
নিশ্চয় জ্ঞানৱান লোকে নিজে আগবাঢ়ি দান দিব লাগে, সন্দেহ নাই। অন্ন, পানীয়, তাম্বূল, জল আৰু তদ্ৰূপ কাঁচন (সোণ) দান কৰিব।
Verse 43
युग्मं वस्त्रं च छत्रं च स्वयमेव न संशयः । जलपात्राण्यनेकानि सोदकानि नृपोत्तम
বস্ত্ৰৰ এক যুগল আৰু ছত্ৰও—নিশ্চয় নিজ হাতে, সন্দেহ নাই—আৰু হে নৃপোত্তম, পানীৰে ভৰা বহু জলপাত্ৰ দান কৰিব।
Verse 44
वाहनानि विचित्राणि यानान्येव महामते । नानागंधान्सकर्पूरं यमपंथ सुखप्रदे
হে মহামতে! বিচিত্ৰ বাহন আৰু মহিমান্বিত যান আছে; নানাবিধ সুগন্ধি আৰু কৰ্পূৰে পৰিপূৰ্ণ, যিয়ে যম-পথক সুখদায়ক আৰু আৰামপ্ৰদ কৰে।
Verse 45
उपानहौ प्रदातव्ये यदीच्छेद्विपुलं सुखम् । एतैर्दानैर्महाराज यमपंथं सुखेन वै
যদি কোনোবাই বিপুল সুখ বিচাৰে, তেন্তে জোতা-চেণ্ডেল দান কৰিব লাগে। হে মহাৰাজ, এই দানসমূহে যম-পথ নিশ্চয়েই সহজে আৰু সুখে পাৰ কৰায়।
Verse 46
प्रयाति मानवो राजन्यमदूतैरलंकृतम्
হে ৰাজন, মানুহে যমদূতসকলৰ দ্বাৰা অলংকৃত—অৰ্থাৎ সঙ্গী কৰি—প্ৰয়াণ কৰে।