
The Slaying of Vṛtrāsura (Vṛtra’s Death, Indra’s Sin, and Brahmin Censure)
এই অধ্যায়ত নন্দন নামৰ পবিত্ৰ বনাঞ্চলত বৃত্ৰাসুৰৰ অপ্সৰা ৰম্ভাৰ প্ৰতি মোহ বৰ্ণিত হৈছে। ৰম্ভাৰ সৈতে কথোপকথনত বৃত্ৰে এক ধৰণৰ নিয়ন্ত্ৰণ-সম্পৰ্কত সন্মতি দিয়ে, কিন্তু মদ্যপানৰ এক গুৰুতৰ অপৰাধত তেওঁৰ বিবেচনা নষ্ট হয় আৰু তেওঁ মাতাল হৈ পৰে। বৃত্ৰ মোহাচ্ছন্ন আৰু অচেতন হোৱাৰ সময়তে ইন্দ্ৰে বজ্ৰেৰে তেওঁক বধ কৰে। এই বিজয় তৎক্ষণাৎ নৈতিক সংকটলৈ ৰূপান্তৰিত হয়: ব্ৰাহ্মণসকলে ইন্দ্ৰক ব্ৰহ্মহত্যা-সদৃশ পাপে দুষ্ট বুলি ঘোষণা কৰি কয় যে বিশ্বাস ভংগ কৰি হত্যা কৰা হৈছে। ইন্দ্ৰে নিজৰ কৰ্মক দেৱতা, ব্ৰাহ্মণ, যজ্ঞ আৰু ধৰ্ম ৰক্ষাৰ বাবে অনিবার্য বুলি প্ৰতিপন্ন কৰে, কিয়নো বৃত্ৰ যজ্ঞ-ধৰ্মৰ পথত ‘কণ্টক’ হৈ উঠিছিল। শেষত ব্ৰহ্মা আৰু দেৱগণে ব্ৰাহ্মণসকলক সম্বোধন কৰি ন্যায়-নির্ণয় আৰু বিশ্ব-ধৰ্মব্যৱস্থাৰ পুনঃস্থাপনৰ ইঙ্গিত দিয়ে।
Verse 1
सूत उवाच । इयं हि का गायति चारुलोचना विलासभावैः परिविश्वमेव । अतीव बाला शुशुभे मनोहरा संपूर्णभावैः परिमोहयेज्जनम्
সূত ক’লে: “এই কোনো চাৰুনয়না সুন্দৰী, যি লীলাময় ভাৱভঙ্গীৰে গাই সমগ্ৰ বিশ্বক ভৰি তোলে? অতি কিশোৰী হয়েও ই মনোহৰ দীপ্তিত শোভে, আৰু সম্পূৰ্ণ মোহিনী গুণে জনক সম্পূৰ্ণৰূপে বিমোহিত কৰে।”
Verse 2
दृष्ट्वा स रंभां कमलायताक्षीं पीनस्तनीं चर्चितकुंकुमांगीम् । पद्माननां कामगृहं ममैषा नो वा रतिश्चारुमनोहरेयम्
ৰম্ভাক দেখি—কমল-নয়না, পূৰ্ণস্তনা, কুঙ্কুমলেপিত অঙ্গ-সৌন্দর্যধাৰিণী, পদ্মমুখী—সেয়ে ভাবিলে: “ই নিশ্চয় মোৰ প্ৰেমৰ নিবাস; নতুবা, ই কি স্বয়ং ৰতি, যি মনক অতি মনোহৰ কৰি তোলে?”
Verse 3
संपूर्णभावां परिरूपयुक्तां कामांगशीलामतिशीलभावाम् । यास्याम्यहं वश्यमिहैव अस्या मनोभवेनाद्य इहैव प्रेषितः
সম্পূৰ্ণ মোহিনী গুণে সমৃদ্ধ, নিখুঁত ৰূপে সুসজ্জিত, কাম-লীলাৰ অঙ্গভঙ্গীধাৰিণী আৰু অতিশয় আকর্ষণীয় স্বভাৱযুক্ত—মই এতিয়াই গৈ ইয়াতেই তাক মোৰ বশলৈ আনিম; কিয়নো আজি মনোভৱ (কামদেৱ) নিজে মোক ইয়ালৈ প্ৰেৰণ কৰিছে।
Verse 4
इतीव दैत्यः सुविचिंतयान्वितः कामेन मुग्धो बहुकालनोदितः । समातुरस्तत्र जगाम सत्वरमुवाच तां दीनमनाः सुलोचनाम्
এইদৰে সংকল্প কৰি সেই দৈত্যে নিজ কূটচিন্তাত নিমগ্ন হৈ, বহুদিন ধৰি জাগি থকা কামনাত মোহিত হৈ, ব্যাকুলতাৰে তৎক্ষণাৎ তাত দৌৰি গ’ল আৰু বিষণ্ণচিত্তে সেই সুদৰ্শন-নয়না নাৰীক ক’লে।
Verse 5
कस्यासि वा सुंदरि केन प्रेषिता किं नाम ते पुण्यतमं वदस्व मे । तवैव रूपेण महातितेजसा मुग्धोस्मि बाले मम वश्यतां व्रज
হে সুন্দৰী, তুমি কাৰ? কাকৰ দ্বাৰা প্ৰেৰিত হৈ আহিছা? তোমাৰ নাম কোৱা, হে অতি-পুণ্যৱতী। তোমাৰেই ৰূপৰ মহাতেজে মই মোহিত, হে বালিকা—মোৰ বশতালৈ আহা।
Verse 6
एवमुक्ता विशालाक्षी वृत्रं कामाकुलं प्रति । अहं रंभा महाभाग क्रीडार्थं वनमुत्तमम्
এইদৰে কোৱা হ’লে, বিশাল-নয়না কন্যাই কামে ব্যাকুল বৃত্ৰক উত্তৰ দিলে—“হে ভাগ্যৱান, মই ৰম্ভা; ক্ৰীড়াৰ্থে এই উত্তম বনলৈ আহিছোঁ।”
Verse 7
सखीसार्धं समायाता नंदनं वनमुत्तमम् । त्वं तु को वा किमर्थं हि मम पार्श्वं समागतः
মই সখীসকলৰ সৈতে এই উত্তম নন্দন বনলৈ আহিছোঁ। কিন্তু তুমি কোন, আৰু কিহৰ বাবে মোৰ ওচৰলৈ আহিছা?
Verse 8
वृत्र उवाच । श्रूयतामभिधास्यामि योहं बाले समागतः । हुताशनात्समुत्पन्नः कश्यपस्य सुतः शुभे
বৃত্ৰ ক’লে—“শুনা, হে বালিকা, মই কোন সেই কথা ক’ম, যিহেতু মই ইয়ালৈ আহিছোঁ। অগ্নিদেৱৰ পৰা মোৰ জন্ম; হে শুভে, মই কশ্যপৰ পুত্ৰ।”
Verse 9
सखाहं देवदेवस्य इंद्र स्यापि वरानने । ऐंद्रं पदं वरारोहे अर्धं मे भुक्तिमागतम्
হে সুন্দৰ-মুখী! মই দেৱদেৱৰ সখা; আৰু হে শ্ৰেষ্ঠা নাৰী, ইন্দ্ৰৰ ঐন্দ্ৰ পদো মই কেৱল আধা অংশহে লাভ কৰিছোঁ, যেন আগতেই ভোগ কৰা বস্তু।
Verse 10
अहं वृत्रः कथं देवि मामेवं न तु विंदसि । त्रैलोक्यं वशमायातं यस्यैव वरवर्णिनि
মই বৃত্ৰ। হে দেৱী, তুমি মোক এইদৰে কিয় নাচিনাহা? হে সুন্দৰ-বৰ্ণিনী, যাৰেই শক্তিত ত্ৰিলোক্য বশলৈ আহিছে।
Verse 11
अहं शरणमायातः कामाद्रक्ष वरानने । भजस्व मां विशालाक्षि कामेनाकुलितं प्रिये
মই শৰণ লৈ আহিছোঁ—হে সুন্দৰ-মুখী, কামনাৰ পৰা মোক ৰক্ষা কৰা। হে বিশাল-নয়নী প্ৰিয়ে, মোক গ্ৰহণ কৰা; মই কামে ব্যাকুল, প্ৰিয়।
Verse 12
रंभोवाच । वशगा हं तवैवाद्य भविष्यामि न संशयः । यं यं वदाम्यहं वीर तं तं कार्यं त्वयैव हि
ৰম্ভাই ক’লে: আজিৰ পৰা মই নিশ্চয় তোমাৰ বশত থাকিম—সন্দেহ নাই। হে বীৰ, মই যি যি কওঁ, সেই সেই কাৰ্য তোমাৰেই কৰিব লাগিব।
Verse 13
एवमस्तु महाभागे तं तं सर्वं करोम्यहम् । एवं संबंधकं कृत्वा तया सह महाबलः
এৱমেই হওক, হে মহাভাগে; তুমি যি যি ক’বা, সেই সকলো মই কৰিম। এইদৰে সম্পৰ্ক স্থাপন কৰি, মহাবলী জন তায়ে সৈতে একেলগে থাকিল।
Verse 14
तस्मिन्वने महापुण्ये रेमे दानवसत्तमः । तस्या गीतेन नृत्येन हास्येन ललितेन च
সেই মহাপুণ্যময় পবিত্ৰ বনত দানৱসত্তমে আনন্দত ৰমিল; তাইৰ গীত, নৃত্য, হাস্য আৰু কোমল লীলাই তাক মোহিত কৰিলে।
Verse 15
अतिमुग्धो महादैत्यः स तस्याः सुरतेन च । तमुवाच महाभागं वृत्रं दानवसत्तमम्
সেই মহাদৈত্য অতি মুগ্ধ হ’ল—তাইৰ সুৰত-ক্ৰীড়াৰ বাবেও; তাৰ পাছত সি মহাভাগ্যবান বৃত্ৰ, দানৱসত্তমক ক’লে।
Verse 16
सुरापानं कुरुष्वेह पिबस्व मधुमाधवीम् । तामुवाच विशालाक्षीं रंभां शशिनिभाननाम्
“ইয়াত সুৰা পান কৰা; এই মধুময় মাধৱী মদিৰা পান কৰা।” এইদৰে বিশালনয়না, চন্দ্ৰসম মুখাৱয়বী ৰম্ভাক কোৱা হ’ল।
Verse 17
पुत्रोहं ब्राह्मणस्यापि वेदवेदांगपारगः । सुरापानं कथं भद्रे करिष्यमि विनिंदितम्
মই ব্ৰাহ্মণৰ পুত্ৰ, আৰু বেদ-বেদাঙ্গত পাৰদৰ্শী। হে ভদ্ৰে, নিন্দিত সুৰাপান মই কেনেকৈ কৰিম?
Verse 18
तया तु रंभया देव्या प्रीत्या दत्ता सुरा हठात् । तस्या दाक्षिण्यभावेन सुरापानं कृतं तदा
কিন্তু দেৱী ৰম্ভাই স্নেহবশত হঠাতে সুৰা দিলে; আৰু তাইৰ সৌজন্য-ভাবৰ খাতিৰত তেতিয়া সি সুৰাপান কৰিলে।
Verse 19
अतीवमुग्धं सुरया ज्ञानभ्रष्टो यदाभवत् । तदंतरे सुरेंद्रेण वज्रेण निहतस्तदा
যেতিয়া সুৰাৰ নেশাত সি অতিশয় মোহিত হৈ জ্ঞান-বিবেচনা হেৰুৱালে, তেতিয়া সেই অন্তৰতেই দেৱেন্দ্ৰ ইন্দ্ৰে বজ্ৰেৰে তাক তৎক্ষণাৎ নিধন কৰিলে।
Verse 20
ब्रह्महत्यादिकैः पापैः स लिप्तो वृत्रहा ततः । ब्राह्मणास्तु ततः प्रोचुरिंद्र पापं कृतं त्वया
তাৰ পাছত বৃত্ৰহন্তা ইন্দ্ৰ ব্ৰহ্মহত্যা আদি পাপত লিপ্ত হ’ল। তেতিয়া ব্ৰাহ্মণসকলে ক’লে, “হে ইন্দ্ৰ, তোমাৰ দ্বাৰা পাপ সংঘটিত হৈছে।”
Verse 21
अस्माद्वाक्यात्तु विश्वस्तो वृत्रो नाम महाबलः । हतो विश्वासभावेन एवं पापं त्वया कृतम्
আমাৰ বাক্যত বিশ্বাস কৰি মহাবলী ‘বৃত্র’ নিশ্চিন্ত হৈছিল; সেই বিশ্বাসভাবেই সি নিহত হ’ল—এইদৰে এই পাপ তোমাৰ দ্বাৰাই সংঘটিত হৈছে।
Verse 22
इंद्र उवाच । येन केनाप्युपायेन हंतव्योरिः सदैव हि । देवब्राह्मणहंतारं यज्ञानां धर्मकंटकम्
ইন্দ্ৰ ক’লে: “যে কোনো উপায়ে হ’লেও এই শত্রুক সদায় নিধন কৰিবই লাগে—যি দেৱ-ব্ৰাহ্মণহন্তা আৰু যজ্ঞ-ধৰ্মৰ কণ্টকস্বৰূপ।”
Verse 23
निहतं दानवं दुष्टं त्रैलोक्यस्यापि नायकम् । तदर्थं कुपिता यूयमेतन्न्यायस्य लक्षणम्
“দুষ্ট দানৱ—যদিও ত্ৰিলোকৰো এক নায়ক আছিল—নিহত হৈছে। তাৰ কাৰণে যদি তোমালোক ক্ৰুদ্ধ হওঁ, সেয়াই তোমালোকৰ ন্যায়বোধৰ লক্ষণ।”
Verse 24
विचारमेवं कर्त्तव्यं भवद्भिर्द्विजसत्तमाः । पश्चात्कोपं प्रकर्त्तव्यमन्यायं मम चिंत्यताम्
হে দ্বিজসত্তমাসকল, এইদৰে বিবেচনা কৰা উচিত; তাৰ পাছতহে ক্ৰোধ প্ৰকাশ কৰিবা। মোৰ প্ৰতি কোনো অন্যায় হৈছে নে নাই, সেয়া চিন্তা কৰা।
Verse 25
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वृत्रासुरवधोनाम पंचविंशोऽध्यायः
এইদৰে পবিত্ৰ শ্ৰী পদ্মপুৰাণৰ ভূমিখণ্ডত ‘বৃত্ৰাসুৰবধ’ নামৰ পঁচিশতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Verse 26
जग्मुः स्वस्थानमेवं हि निहते धर्मकंटके
ধৰ্মৰ কাঁইট সদৃশ জন নিহত হোৱাত, তেওঁলোকে এইদৰে নিশ্চয়েই নিজৰ নিজৰ স্থানলৈ উভতি গ’ল।