Adhyaya 102
Vision of Nandana Grove: The Glory of the Wish-Fulfilling Tree and the Birth of Aśokasundarī
ভূমি-খণ্ডৰ স্তৰবদ্ধ বৰ্ণনাত দেৱী পাৰ্বতীয়ে সৰ্বোত্তম বন দেখাৰ ইচ্ছা প্ৰকাশ কৰে। মহাদেৱ শিৱ বহু গণৰ সৈতে তেওঁক দেৱলোকৰ নন্দন উপবনত লৈ যায়। অধ্যায়টো নন্দনৰ পবিত্ৰ ভূগোলৰ সৌন্দৰ্য বৰ্ণনা কৰে—বৃক্ষ, পুষ্প, পক্ষী, পুষ্কৰিণী/সৰোবৰ আৰু দিৱ্য সত্তা—আৰু ইয়াক পুণ্যভৰা ক্ষেত্ৰ বুলি প্ৰতিপন্ন কৰে। তাৰ পাছত পাৰ্বতীয়ে পৰম পুণ্যৰ সৈতে জড়িত এক অতি মঙ্গলময় আশ্চৰ্য বস্তু/লক্ষণ লক্ষ্য কৰে। শিৱে “শ্ৰেষ্ঠ” তত্ত্বৰ ক্ৰমবিন্যাস বুজাই কল্পদ্ৰুম—ইচ্ছা-পূৰণকাৰী বৃক্ষ—ৰ মহিমা প্ৰকাশ কৰে, যিয়ে দেৱতাসকলৰ কামনা পূৰ্ণ কৰে। তাৰ স্বভাৱ পৰীক্ষা কৰিবলৈ পাৰ্বতীয়ে এক অপূৰ্ব কন্যা লাভ কৰে; পিছত তেওঁৰ নাম অশোকসুন্দৰী ৰখা হয় আৰু তেওঁক ৰজা নহুষৰ সৈতে বিবাহ হ’ব বুলি নিৰ্ধাৰিত কৰা হয়। উপসংহাৰত এই অধ্যায়ক বেণ-প্ৰসঙ্গ আৰু গুৰু-তীৰ্থৰ মহিমাৰ সৈতে সংযোগ কৰি দিৱ্য দৰ্শনক তীৰ্থযাত্ৰাৰ পুণ্যৰ সৈতে বেঁধি ধৰে।
Shlokas
Verse 1
कुंजल उवाच । सर्वं वत्स प्रवक्ष्यामि यत्त्वयोक्तं ममाधुना । उभयोर्देवनं यत्तु यस्माज्जातं द्विजोत्तम
কুঞ্জল ক’লে: হে বৎস, তুমি এতিয়া যি সুধিছা, সেই সকলো মই ক’ম—বিশেষকৈ দুয়োৰ সেই পবিত্ৰ ‘দেৱন’ যাৰ পৰা ই উৎপন্ন হ’ল, হে দ্বিজোত্তম।
Verse 2
एकदा तु महादेवी पार्वती प्रमदोत्तमा । क्रीडमाना महात्मानमीश्वरं वाक्यमब्रवीत्
এবাৰ মহাদেৱী পাৰ্বতী, সুন্দৰীসকলৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠা, ক্ৰীড়া কৰি থাকোঁতে মহাত্মা ঈশ্বৰক এই বাক্য ক’লে।
Verse 3
ममोरसि महादेव जातं महत्सु दोहदम् । दर्शयस्व ममाग्रे त्वं काननं काननोत्तमम्
হে মহাদেৱ, মোৰ হৃদয়ত এক মহান আকাঙ্ক্ষা জাগিছে। মোৰ চকুৰ আগতে তুমি সৰ্বোত্তম কানন, অতি উৎকৃষ্ট বন দেখুৱাই দিয়া।
Verse 4
श्रीमहादेव उवाच । एवमस्तु महादेवि नंदनं देवसंकुलम् । दर्शयिष्यामि ते पुण्यं द्विजसिद्धनिषेवितम्
শ্ৰী মহাদেৱ ক’লে: “এৱমস্তু, হে মহাদেৱী। মই তোমাক নন্দন দেখুৱাম, য’ত দেৱতাসকলৰ ভিৰ—পবিত্ৰ, আৰু সিদ্ধ মুনি তথা পূজনীয় দ্বিজসকলৰ দ্বাৰা সেবিত।”
Verse 5
एवमाभाष्य तां देवीं तया सह गणैस्ततः । स गंतुमुत्सुको देवो नंदनं वनमेव तु
এইদৰে দেৱীক সম্বোধন কৰি, সেই দেৱতা তেঁওৰ সৈতে আৰু গণসমূহসহ নন্দন নামৰ সেই দিৱ্য বনলৈ যাবলৈ উৎসুক হ’ল।
Verse 6
सर्वगं सुंदरं दिव्यपृष्ठमाभरणैर्युतम् । घंटामालाभिसंयुक्तं किंकिणीजालमालिनम्
সৰ্বত্ৰ বিচৰণশীল আৰু সুন্দৰ, দিৱ্য পৃষ্ঠ অলংকাৰৰে সজ্জিত; ঘণ্টামালাৰে সংযুক্ত, আৰু ঝংকাৰ কৰা কিঙ্কিণীৰ জাল-মালাৰে শোভিত।
Verse 7
चामरैः पट्टसूत्रैश्च मुक्तामालासुशोभितम् । हंसचंद्रप्रतीकाशं वृषभं चारुलक्षणम्
চামৰ, ৰেশমী ডোৰ আৰু মুক্তামালাৰ দীপ্ত শোভাৰে বিভূষিত, সুন্দৰ লক্ষণযুক্ত বৃষভটি হাঁস আৰু চন্দ্ৰৰ দৰে উজ্জ্বল হৈ আছিল।
Verse 8
समारूढो महादेवो गणकोटिसमावृतः । नंदिभृंगिमहाकालस्कंदचंडमनोहराः
সমাৰূঢ় মহাদেৱ যাত্ৰাত অগ্ৰসর হ’ল; তেওঁক কোটিসংখ্যক গণে ঘেৰি ধৰিছিল—নন্দী, ভৃঙ্গী, মহাকাল, স্কন্দ, চণ্ড আৰু মনোহৰ পৰিচাৰকসকল।
Verse 9
वीरभद्रो गणेशश्च पुष्पदंतो मणीश्वरः । अतिबलःसुबलो नाम मेघनादो घटावहः
বীৰভদ্ৰ, গণেশ, পুষ্পদন্ত, মণীশ্বৰ; অতিবল, সুবল নামধাৰী, মেঘনাদ আৰু ঘটাৱহ—এই নামসমূহ উল্লেখ কৰা হৈছে।
Verse 10
घंटाकर्णश्च कालिंदः पुलिंदो वीरबाहुकः । केशरी किंकरो नाम चंडहासः प्रजापतिः
ঘণ্টাকৰ্ণ, কালিন্দ, পুলিন্দ, বীৰবাহুক; কেশৰী, কিঙ্কৰ নামধাৰী; আৰু চণ্ডহাস, প্ৰজাপতি—এইসকলও আছিল।
Verse 11
एते चान्ये च बहवः सनकाद्यास्तपोबलाः । गणैश्च कोटिसंख्यातैः सशिवः परिवारितः
এতে আৰু বহুজন—সনক আদি তপোবলে শক্তিশালী—উপস্থিত আছিল; আৰু শিৱ নিজে কোটিসংখ্যক গণসমূহেৰে পৰিবেষ্টিত আছিল।
Verse 12
नंदनं वनमेवापि सेवितं देवकिन्नरैः । प्रविवेश महादेवो गणैर्देव्यासमन्वितः
দেৱীসহ আৰু নিজৰ গণসকলৰ পৰিচৰ্যাৰে মহাদেৱে নন্দন বনলৈ প্ৰৱেশ কৰিলে, যি দিৱ্য কিন্নৰসকলে সদায় সেৱিত কৰে।
Verse 13
दर्शयामास देवेशो गिरिजायै सुशोभनम् । नानापादपसंपन्नं बहुपुष्पसमाकुलम्
দেৱেশ্বৰে গিৰিজাক অতি মনোৰম দৃশ্য দেখুৱালে—নানাবিধ গছ-গছনিৰে সমৃদ্ধ আৰু প্ৰচুৰ ফুলেৰে ঘনভাৱে ভৰপূৰ।
Verse 14
दिव्यं रंभावनाकीर्णं पुष्पवद्भिस्तु चंपकैः । मल्लिकाभिः सुपुष्पाभिर्मालतीजालसंकुलम्
সেয়া আছিল এক দিৱ্য উপবন—ৰম্ভা (কলা) গছৰে ভৰপূৰ, ফুলেৰে ভৰা চম্পক গছেৰে অলংকৃত, আৰু মালতী লতা আৰু সুপুষ্পিত মল্লিকা (জুঁই)ৰ গুচ্ছেৰে ঘন জালৰ দৰে জড়িত।
Verse 15
नित्यं पुष्पितशाखाभिः पाटलानां वनोत्तमैः । राजमानं महावृक्षैश्चंदनैश्चारुगंधिभिः
উত্তম পাটলা বনসমূহৰ সদা ফুলেৰে ভৰা ডালপাতে সেয়া নিত্য অলংকৃত আছিল; মনোমোহা সুবাসযুক্ত চন্দন মহাবৃক্ষসমূহেৰে সেয়া দীপ্তিময় হৈ উঠিছিল।
Verse 16
देवदारुवनैर्जुष्टं तुंगवृक्षैः समाकुलम् । सरलैर्नालिकेरैश्च तद्वत्पूगीफलद्रुमैः
সেয়া দেৱদাৰু বনৰে শোভিত আৰু সুউচ্চ গছৰে ঘন আছিল; সৰল (চিৰ) আৰু নাৰিকল গছেৰে ভৰপূৰ, তদ্ৰূপ ফলধাৰী পূগী (সুপাৰী) গছেও পৰিপূৰ্ণ।
Verse 17
खर्जूरपनसैर्दिव्यैः फलभारावनामितैः । परिमलोद्गारसंयुक्तैर्गुरुवृक्षसमाकुलम्
সেই স্থান দিৱ্য খর্জুৰ আৰু পনস গছৰে পৰিপূৰ্ণ আছিল; ফলৰ ভাৰে ডালবোৰ নত হৈ পৰিছিল, আৰু সুগন্ধৰ মধুৰ উচ্ছ্বাস বিয়পাই থকা উচ্চ গুৰুবৃক্ষৰে ঘন হৈ আছিল।
Verse 18
अग्नितेजः समाभासैः सप्तपर्णैः सुशोभितम् । राजवृक्षैः कदंबैश्च पुष्पशोभान्वितं सदा
অগ্নিৰ তেজৰ দৰে দীপ্তিমান সপ্তপৰ্ণ গছৰে সুশোভিত আছিল; লগতে ৰাজবৃক্ষ আৰু কদম্ব গছ—সদায় ফুলৰ শোভা-ঔজ্জ্বল্যে বিভূষিত।
Verse 19
जंबूनिंबमहावृक्षैर्मातुलिगैः समाकुलम् । नारंगैः सिंधुवारैश्च प्रियालैः शालतिंदुकैः
সেই স্থান জম্বু আৰু নিমৰ মহাবৃক্ষৰে ঘন আছিল, আৰু মাতুলিঙ্গ (চিট্ৰন) গছৰে পৰিপূৰ্ণ; লগতে নাৰং, সিন্ধুৱাৰ, প্ৰিয়াল, আৰু শাল-তিন্দুক গছো আছিল।
Verse 20
उदुंबरैः कपित्थैश्च जंबूपादपशोभितम् । लकुचैः पुष्पसौगंधैः स्फुटनागैः समाकुलम्
সেই স্থান উদুম্বৰ আৰু কপিত্থ গছৰে অলংকৃত, জম্বু পাদপেৰে অধিক শোভিত; আৰু ফুলৰ সুগন্ধে ভৰা লকুচ গছৰে পৰিপূৰ্ণ, ফুটি উঠা নাগ গছৰে ঘন হৈ আছিল।
Verse 21
चूतैश्च फलराजाद्यैर्नीलैश्चैव घनोपमैः । नीलैः शालवनैर्दिव्यैर्जालानां तु वनैस्ततः
তাত চূত (আম) আৰু আন আন ফলৰাজ সদৃশ ফলধাৰী গছ আছিল; লগতে মেঘসদৃশ ঘন নীল ছাঁৰ উপবনো আছিল। তাৰ পিছত দিৱ্য নীলবৰ্ণ শালবন, আৰু লতা-জাল তথা গুচ্ছ গুচ্ছ ঝোপৰ বনো আছিল।
Verse 22
तमालैस्तु विशालैश्च सेवितं तपनोपमैः । शोभितं नंदनं पुण्यं शिवेन परिदर्शितम्
বিশাল তমাল গছৰে শোভিত, সূৰ্যসম তেজস্বী সঙ্গীয়েৰে সেৱিত, সেই পুণ্যময় নন্দন উপবন—অতি মনোহৰ—শিৱদেৱে দেখুৱালে।
Verse 23
शोभितं च द्रुमैश्चान्यैः सर्वैर्नीलवनोपमैः । सर्वकामफलोपेतैः कल्याणफलदायकैः
আৰু ই অন্য নানা গছেও শোভিত আছিল—সমগ্ৰে নীলবন সদৃশ—যাৰ ফল সকলো কামনা পূৰণ কৰে আৰু মঙ্গলময় ফল দান কৰে।
Verse 24
कल्पद्रुमैर्महापुण्यैः शोभितं नंदनं वनम् । नानापक्षिनिनादैश्च संकुलं मधुरस्वरैः
মহাপুণ্য কল্পদ্ৰুমেৰে নন্দন বন শোভিত আছিল; আৰু নানা প্ৰকাৰ পখীৰ মধুৰ কূজন-নিনাদে ই ভৰি উঠিছিল।
Verse 25
कोकिलानां रुतैः पुण्यैरुद्घुष्टं मधुकारिभिः । मकरंदविलुब्धानां पक्षिणां रुतनादितम्
কোকিলাৰ পুণ্য কূজন-ধ্বনিয়ে ই গুঞ্জৰিত আছিল, মৌমাখিৰ গুঞ্জনে উচ্চাৰিত হৈছিল, আৰু মকৰন্দত মোহিত পখীৰ ৰুত-নিনাদে ই নাদিত হৈছিল।
Verse 26
नानवृक्षैः समाकीर्णं नानामृगगणायुतम् । वृक्षेभ्यो विविधैः पुष्पैस्सौगंधैः पतितैर्भुवि
ই নানা গছৰে ভৰি আছিল আৰু বিভিন্ন মৃগদলৰে গিজগিজাই আছিল; গছৰ পৰা ঝৰা নানা প্ৰকাৰ সুগন্ধি ফুলে মাটি ছটিয়াই আছিল।
Verse 27
सा च भू राजते पुत्र पूजिते वसुगंधिभिः । तत्र वाप्यो महापुण्याः पद्मसौगंधनिर्मलाः
হে পুত্ৰ, সেই ভূমি বসুসদৃশ সুগন্ধিময় পূজিতজনৰ দ্বাৰা সন্মানিত হৈ দীপ্তিময় হয়। তাত মহাপুণ্যদায়িনী বাপীসমূহ আছে, পদ্মসৌগন্ধ্যে নিৰ্মল আৰু পবিত্ৰ।
Verse 28
तोयैस्ताः पूरिताः पुत्र हंसकारंडसेविताः । तडागैः सागरप्रख्यैस्तोयसौगंधपूजितैः
হে পুত্ৰ, সেই জলাশয়সমূহ জলৰে পূৰ্ণ আছিল আৰু হাঁস আৰু কাৰণ্ড পক্ষীৰে সেবিত। সাগৰসদৃশ বৃহৎ তডাগেৰে সুশোভিত, জলেৰে উঠা সুগন্ধৰ বাবে পূজিত।
Verse 29
नंदनं भाति सर्वत्र गणैरप्सरसां महत् । विमानैः कलशैः शुभ्रैर्हेमदंडैः सुशोभनैः
সৰ্বত্ৰ মহৎ নন্দন উদ্যান দীপ্তিময়, অপ্সৰাসকলৰ গণেৰে পৰিপূৰ্ণ। শুভ্ৰ বিমান, উজ্জ্বল কলশ-শিখৰ আৰু সুশোভিত হেমদণ্ডেৰে অলংকৃত।
Verse 30
नंदनो वनराजस्तु प्रासादैस्तु सुधान्वितैः । यत्र तत्र प्रभात्येव किन्नराणां महागणैः
নন্দন, বনসমূহৰ ৰজা, অমৃতময় দিৱ্য শোভাৰে পূৰ্ণ প্ৰাসাদেৰে অলংকৃত। য’তে ত’তে প্ৰভাততেই কিন্নৰসকলৰ মহাগণেৰে ভিৰ কৰি দীপ্ত হয়।
Verse 31
गंधर्वैरप्सरोभिश्च सुरूपाभिर्द्विजोत्तम । देवतानां विनोदैश्च मुनिवृंदैः सुयोगिभिः
হে দ্বিজোত্তম, তাত গন্ধৰ্ব আৰু অতিসুন্দৰ অপ্সৰাসকল আছে; দেৱতাসকলৰ মনোহৰ ক্ৰীড়া আছে; আৰু সুযোগী মুনিসকলৰ বৃন্দও আছে।
Verse 32
सर्वत्र शुशुभे पुण्यसंस्थानं नंदनस्य च
সৰ্বত্ৰ নন্দনৰ সৈতে পুণ্যময় পবিত্ৰ প্ৰাঙ্গণসমূহো দ্যুতিময়ভাৱে উজ্জ্বল হৈ উঠিল।
Verse 33
एवं समालोक्य महानुभावो भवः सुदेव्यासहितो महात्मा । श्रीनंदनं पुण्यवतां निवासं सुखाकरं शांतिगुणोपपन्नम्
এইদৰে সকলো চাই মহাত্মা মহানুভাৱ ভৱ (শিৱ) সুধেৱী দেৱীৰ সৈতে শ্ৰীনন্দনক দৰ্শন কৰিলে—পুণ্যৱানসকলৰ নিবাস, সুখৰ উৎস, আৰু শান্তিগুণে বিভূষিত।
Verse 34
आदित्यतेजः समतेजसां गणैः प्रभाति वै रश्मिभिर्जातरूपः । पुष्पैः फलैः कामगुणोपपन्नः कल्पद्रुमो नंदनकाननेपि
জাতৰূপ সূৰ্যসম তেজে উজ্জ্বল; নিজৰ ৰশ্মিৰে সমতেজসকলৰ গণকো অতিক্ৰম কৰি দীপ্ত হয়। ফুল-ফল আৰু কামনা-পূৰণ গুণে সমৃদ্ধ, নন্দন কাননতেও সি যেন কল্পদ্ৰুম।
Verse 35
एवंविधं पादपराजमेव संवीक्ष्य देवी च शिवं बभाषे । अस्याभिधानं कथयस्व नाथ सर्वस्य पुण्यस्य नगस्य पुण्यम्
এনেধৰণৰ আশ্চৰ্য পাদাভৰণ দেখি দেৱীয়ে শিৱক ক’লে: “হে নাথ, ইয়াৰ নাম কওক—ই সৰ্বশুভ, পুণ্যৰো পুণ্য, আৰু ধন্য ধনৰ মাজত ধন্যতম।”
Verse 36
तेजस्विनां सूर्यवरः समंतात्स देव देवीं च शिवो बभाषे । शिव उवाच । अस्य प्रतिष्ठा महती शुभाख्या देवेषु मुख्यो मधुसूदनश्च
তেতিয়া তেজস্বী শিৱে—সূৰ্যসমূহৰ শ্ৰেষ্ঠৰ দৰে দীপ্ত—চাৰিওফালে দেৱীক সম্বোধন কৰিলে। শিৱ ক’লে: “ইয়াৰ প্ৰতিষ্ঠা অতি মহান আৰু শুভনামে খ্যাত; আৰু দেৱসকলৰ মাজত মুখ্য মধুসূদন (বিষ্ণু)।”
Verse 37
नदीषु मुख्या सुरनिम्नगापि विसृष्टिकर्त्तापि यथैव धाता । सुखावहानां च यथा सुचंद्रो भूतेषु मुख्या च यथैव पृथ्वी
নদীসমূহৰ মাজত দিৱ্য গঙ্গাই শ্ৰেষ্ঠ; সৃষ্টিকৰ্তাসকলৰ মাজত ধাতা (ব্ৰহ্মা) শ্ৰেষ্ঠ। সুখ দান কৰোঁতাসকলৰ মাজত সুন্দৰ চন্দ্ৰ শ্ৰেষ্ঠ; আৰু ভূত-তত্ত্বসমূহৰ মাজত পৃথিৱী শ্ৰেষ্ঠ।
Verse 38
नगेंद्रराजो हि यथा नगानां जलाशयेष्वेव यथा समुद्रः । महौषधीनामिव देवि चान्नं महीधराणां हिमवान्यथैव
যেনেকৈ পৰ্বতসমূহৰ মাজত নগেন্দ্ৰ-ৰাজ শ্ৰেষ্ঠ, আৰু জলাশয়সমূহৰ মাজত সাগৰ শ্ৰেষ্ঠ। হে দেৱী, যেনেকৈ মহৌষধিসমূহৰ মাজত অন্ন শ্ৰেষ্ঠ—তেনেকৈ পৰ্বতধাৰিসকলৰ মাজত হিমৱান শ্ৰেষ্ঠ।
Verse 39
विद्यासु मध्ये च यथात्मविद्या लोकेषु सर्वेषु यथा नरेंद्रः । तथैव मुख्यस्तरुराज एष सर्वातिथिर्देवपतेः प्रियोयम्
যেনেকৈ বিদ্যাসমূহৰ মাজত আত্মবিদ্যা শ্ৰেষ্ঠ, আৰু সকলো লোকত যেনেকৈ নৰেন্দ্ৰ (ৰাজা) শ্ৰেষ্ঠ। তেনেকৈ এই তৰু-ৰাজো শ্ৰেষ্ঠ—সৰ্ব অতিথিক আদৰ কৰা—আৰু দেৱপতিৰ অতি প্ৰিয়।
Verse 40
श्रीपार्वत्युवाच । गुणान्नु शंभो मम कीर्त्तयस्व वृक्षाधिपस्यास्य शुभान्सुपुण्यान् । आकर्ण्य देवो वचनं बभाषे देव्यास्तु सर्वं सुतरोर्हि तस्य
শ্ৰী পাৰ্বতীয়ে ক’লে: “হে শম্ভু, এই বৃক্ষাধিপতিৰ শুভ আৰু অতি পুণ্যময় গুণসমূহ মোৰ আগত কীৰ্তন কৰা।” দেৱীয়াৰ বাক্য শুনি দেৱে ক’লে: “হে দেৱী, সেই উত্তম তৰুৰ বিষয়ে মই সকলো ক’ম।”
Verse 41
यं यं कल्पयंति सुपुण्यदेवा देवोपमा देववराश्च कांते । तं तं हि तेभ्यः प्रददाति वृक्षः कल्पद्रुमो नाम वरिष्ठ एषः
হে প্ৰিয়ে, অতি পুণ্যবান দেৱসকল—দেৱোপম সত্তা আৰু দেৱশ্ৰেষ্ঠসকল—যি যি কামনা কৰে, এই বৃক্ষই তেওঁলোকক সেই সেই বস্তু দান কৰে। এই সর্বশ্ৰেষ্ঠ বৃক্ষ ‘কল্পদ্ৰুম’ নামে খ্যাত।
Verse 42
अस्माच्च सर्वे प्रभवंति पुण्या दुःप्राप्यमत्रैव तपोधिकास्ते । जीवाधिकं रत्नमयं सुदिव्यं देवास्तु भुंजंति महाप्रधानाः
এই পবিত্ৰ স্থানৰ পৰা সকলো পুণ্যফল উদ্ভৱ হয়। ইয়াতেই তপস্যাৰ দুষ্প্ৰাপ্য ফল প্ৰচুৰভাৱে লাভ হয়। জীৱনতকৈও অধিক, ৰত্নময় অতি দিৱ্য মহিমা মহাপ্ৰধান দেৱতাসকলে উপভোগ কৰে।
Verse 43
शुश्राव देवी वचनं शिवस्य आश्चर्यभूतं मनसा विचिंत्य । तस्यानुमत्या परिकल्पितं च स्त्रीरत्नमेकं सुगुणं सुरूपम्
দেৱীয়ে শিৱৰ বাক্য শুনিলে আৰু মনত তাক আশ্চৰ্য বুলি চিন্তা কৰিলে। তাৰ অনুমতি লাভ কৰি, তেওঁ একমাত্ৰ ‘স্ত্ৰী-ৰত্ন’ ৰচনা কৰিলে—সুগুণে ভৰপূৰ আৰু সুন্দৰ ৰূপে বিভূষিত।
Verse 44
सर्वांगरूपां सगुणां सुरूपां तस्मात्सुवृक्षाद्गिरिजा प्रलेभे । विश्वस्य मोहाय यथोपविष्टा साहाय्यरूपा मकरध्वजस्य
সেই উত্তম বৃক্ষৰ পৰা গিৰিজাই সকলো অঙ্গ-সৌন্দর্যসহ, গুণে পূৰ্ণ, সুন্দৰ দেহ লাভ কৰিলে। তাত উপবিষ্ট হৈ, বিশ্বক মোহিত কৰিবলৈ তেওঁ মকৰধ্বজ (কামদেৱ)ৰ সহায়িকা ৰূপে পৰিগণিত হ’ল।
Verse 45
क्रीडानिधानं सुखसिद्धिरूपं सर्वोपपन्ना कमलायताक्षी । पद्मानना पद्मकरा सुपद्मा चामीकरस्यापि यथा सुमूर्तिः
তেওঁ ক্ৰীড়াৰ নিধি, সুখ-সিদ্ধিৰ মূৰ্তি; সকলো উৎকৃষ্টতাৰে সম্পন্ন, কমল-দীঘল নয়ন। কমল-মুখী, কমল-হস্তা, অতি মঙ্গলময় কমল-সমা; যেন শুদ্ধ সোণৰো নিৰ্দোষ সুগঠিত মূৰ্তি।
Verse 46
प्रभासु तद्वद्विमला सुतेजा लीला सुतेजाश्च सुकुंचितास्ते । प्रलंबकेशाः परिसूक्ष्मबद्धाः पुष्पैः सुगंधैः परिलेपिताश्च
প্ৰভাসত তেনেদৰে নিৰ্মল আৰু তেজস্বী নাৰীসকল আছিল—লীলা-ভৰা আৰু দীপ্তিমান। তেওঁলোকৰ দেহভঙ্গী সুকোমলভাৱে কুঞ্চিত; দীঘল কেশ সূক্ষ্মভাৱে গাঁথা, আৰু সুগন্ধি ফুলেৰে লেপিত আছিল।
Verse 47
प्रबद्धकुंता दृढकेशबंधैर्विभाति सा रूपवरेण बाला । सीमंतमार्गे च मुक्ताफलानां माला विभात्येव यथा तरूणाम्
দৃঢ় কেশবন্ধে সুসজ্জিত কুঁকুৰা চুলে সেই নবযৌৱনা বালা অপূৰ্ব ৰূপশ্ৰীৰে দীপ্তিময়। চুলৰ সীমন্ত-মাৰ্গত মুক্তাফলৰ মালা তৰুণ বৃক্ষৰ কোমল কুঁহিপাতৰ দৰে ঝলমলায়।
Verse 48
सीमंतमूले तिलकं सुदेव्या यथोदितो दैत्यगुरुः सतेजाः । भालेषु पद्मे मृगनाभिपद्म समुत्थतेजः प्रकरैर्विभाति
সীমন্তৰ মূলে সুদেৱীৰ কপালত তিলক দীপ্তি মাৰে, যেন দানৱৰ গুৰুক বৰ্ণিত তেজস্বী মহিমা। পদ্মসম কপালত মৃগনাভি-সদৃশ পদ্মচিহ্ন উদীয়মান দীপ্তিৰ কিৰণেৰে প্ৰসাৰিত হৈ ঝলমলায়।
Verse 49
सीमंतमूले तिलकस्य तेजः प्रकाशयेद्रूपश्रियं सुलोके । केशेषु मुक्ताफलके च भाले तस्याः सुशोभां विकरोति नित्यम्
সীমন্তৰ মূলে তিলকৰ তেজে সুলোকত তেঁওৰ ৰূপশ্ৰী প্ৰকাশ কৰি অধিক উজ্জ্বল কৰে। আৰু কেশত তথা কপালত মুক্তাৰ অলংকাৰ সদায়েই অপূৰ্ব শোভা বিস্তাৰ কৰে।
Verse 50
यथा सुचंद्रः परिभाति भासा सा रम्यचेष्टेव विभाति तद्वत् । संपूर्णचंद्रोपि यथा विभाति ज्योत्स्नावितानेन हिमांशुजालः
যেন সুন্দৰ চন্দ্ৰ নিজৰ কান্তিৰে দীপ্তিময়, তেনেদৰে সেয়ো দীপ্ত—তাঁৰ গতি-চেষ্টা মনোহৰ। আৰু যেন পূৰ্ণচন্দ্ৰ উজ্জ্বল, তেনেদৰে শীতল কিৰণাৰ নাথ চন্দ্ৰ জ্যোৎস্নাৰ বিতান তলত নিজৰ আলো বিস্তাৰ কৰে।
Verse 51
तस्यास्तु वक्त्रं परिभाति तद्वच्छोभाकरं विश्वविशारदं च । हिमांशुरेवापि कलंकयुक्तः संक्षीयते नित्यकलाविहीनः
তাঁৰ মুখমণ্ডল তেনেদৰে দীপ্ত—শোভাৰ আধাৰ, বিশ্বক আলোকিত কৰা আৰু বিচক্ষণতাৰে ভৰা। কিন্তু চন্দ্ৰো তেজস্বী হ’লেও কলঙ্কযুক্ত, আৰু সদায় ক্ষয় পায়; সকলো কলাত কেতিয়াও স্থায়ী পূৰ্ণ নহয়।
Verse 52
संपूर्णमस्त्येव सदैव हृष्टं तस्यास्तु वक्त्रं परिनिष्कलंकम् । गंधं विकाशं कमले स्वकीयं ततः समालोक्य सुखं न लेभे
তাইৰ মুখ সঁচাকৈয়ে সম্পূৰ্ণ আছিল—সদায় হৰ্ষিত আৰু একেবাৰে নিৰ্মল, কলংকৰহিত। কিন্তু পদুমৰ নিজা সুবাস আৰু পূৰ্ণ বিকাশ দেখি, তাৰ পাছত তাই সুখ নাপালে।
Verse 53
पद्मानना सर्वगुणोपपन्ना मदीयभावैः परिनिर्मितेयम् । गंधं स्वकीयं तु विपश्य पद्मं तस्या मुखाद्वाति जगत्समीरः
পদুম-মুখী, সকলো গুণেৰে সম্পন্না, ই মোৰ অন্তৰৰ সাৰভাৱৰ পৰা গঢ়া। হে পদ্মজ (ব্ৰহ্মা), চোৱা—ইয়াৰ সুবাস নিজস্ব; তথাপি ইয়াৰ মুখৰ পৰা জগতৰ বায়ু সমগ্ৰ বিশ্বত বয়।
Verse 54
लज्जाभियुक्तः सहसा बभूव जलं समाश्रित्य सदैव तिष्ठति । कतिमतिनियतबुद्ध्यासौ धियो वदंति सुमदननृपतेः कोशं समुद्र कलाभिः
লজ্জাত আচ্ছন্ন হৈ সি হঠাতে তেনে হ’ল; জলৰ আশ্ৰয় লৈ সি সদায় তাতেই থাকে। নিয়মিত বুদ্ধিৰ লোকসকলে কয় যে ৰজা সুমদনৰ ধনভঁৰাল সাগৰৰ নানা অংশৰ দৰে বিশাল আৰু বহুবিধ।
Verse 55
सुवरदशनरत्नैर्हास्यलीलाभियुक्ता अरुणअधरबिंबंशोभमानस्तु आस्यः
সুন্দৰ দন্ত-ৰত্নেৰে সজ্জিত, হাস্য-লীলা ভৰা, তাইৰ মুখ অৰুণ অধৰৰ বিম্ব-ফল সদৃশ ৰক্তিম শোভাৰে দীপ্ত হৈছিল।
Verse 56
सुभ्रूः सुनासिका तस्याः सुकर्णौ रत्नभूषितौ । हेमकांतिसमोपेतौ कपोलौ दीप्तिसंयुतौ
তাইৰ ভ্ৰূযুগল সুন্দৰ আছিল, নাসিকা সুশোভিত; আৰু সুন্দৰ কৰ্ণযুগল ৰত্নেৰে ভূষিত। তাইৰ গাল সোণালী কান্তিৰে ভৰা, দীপ্তিত উজ্জ্বল আছিল।
Verse 57
रेखात्रयं प्रशोभेत ग्रीवायां परिसंस्थितम् । सौभाग्यशीलशृंगारैस्तिस्रो रेखा इहैव हि
গ্ৰীৱাত সুন্দৰভাৱে স্থাপিত ত্ৰিৰেখা—ইয়াতেই—সৌভাগ্য, সদাচাৰ আৰু শোভাময় শৃংগাৰৰ শুভ লক্ষণ বুলি গণ্য কৰা হয়।
Verse 58
सुस्तनौ कठिनौ पीनौ वर्तुलाकारसन्निभौ । तस्याः कंदर्पकलशावभिषेकाय कल्पितौ
তাইৰ স্তনদ্বয় সুগঠিত, দৃঢ়, পূৰ্ণ আৰু বৃত্তাকাৰ; যেন কামদেৱৰ যুগল অভিষেক-কলশ ৰূপে গঢ়া।
Verse 59
अंसावतीव शोभेते सुसमौ मानसान्वितौ । सुभुजौ वर्तुलौ श्लक्ष्णौ सुवर्णौ लक्षणान्वितौ
তেওঁৰ কাঁধদ্বয় অতি শোভিত—সুসাম্য আৰু স্থৈৰ্যভাৱে সমন্বিত। বাহুদ্বয় সুন্দৰ, বৃত্ত, মসৃণ, স্বৰ্ণবৰ্ণ আৰু শুভ লক্ষণে বিভূষিত।
Verse 60
सुसमौ करपद्मौ तु पद्मवर्णौ सुशीतलौ । दिव्यलक्षणसंपन्नौ पद्मस्वस्तिकसंयुतौ
তেওঁৰ পদ্মসদৃশ হাত-পা সুসাম্য—পদ্মবৰ্ণ আৰু স্নিগ্ধ শীতল; দিব্য লক্ষণে সম্পন্ন, পদ্ম আৰু স্বস্তিক চিহ্নে যুক্ত।
Verse 61
सरलाः पद्मसंयुक्ता अंगुल्यस्तु नखान्विताः । नखानि च सुतीक्ष्णानि जलबिंदुनिभानि च
তাইৰ আঙুলিবোৰ সৰল, পদ্মসদৃশ আৰু নখযুক্ত আছিল; আৰু সেই নখবোৰ অতি তীক্ষ্ণ, জলবিন্দুৰ দৰে দীপ্ত।
Verse 62
पद्मगर्भप्रतीकाशो वर्णस्तदंगसंभवः । पद्मगंधा च सर्वांगे पद्मेव भाति भामिनी
তাইৰ বৰ্ণ পদ্মৰ গৰ্ভ সদৃশ দীপ্তিময়, যেন অঙ্গ-অঙ্গৰ সাৰৰ পৰা উদ্ভূত। সমগ্ৰ দেহত পদ্ম-সুগন্ধ বিস্তৃত; সেই তেজস্বিনী ভামিনী নিজেই পদ্মৰ দৰে উজ্জ্বল হৈ ভাসিছিল।
Verse 63
सर्वलक्षणसंपन्ना नगकन्या सुशोभना । रक्तोत्पलनिभौ पादौ सुश्लक्ष्णौ चातिशोभनौ
সেই নগকন্যা সকলো শুভ লক্ষণে সম্পন্ন আৰু অতিশয় মনোহৰ আছিল। তাইৰ পদযুগল ৰক্ত পদ্ম সদৃশ, অতি মসৃণ আৰু বিশেষভাৱে শোভন আছিল।
Verse 64
रत्नज्योतिः समाकारा नखाः पादाग्रसंभवाः । यथोद्दिष्टं च शास्त्रेषु तथा चांगेषु दृश्यते
পদাগ্ৰত উদ্ভূত নখসমূহ ৰত্নজ্যোতি সদৃশ দীপ্তি ধাৰণ কৰিছিল। আৰু শাস্ত্ৰসমূহত যিদৰে নিৰ্দেশ আছে, তেনেদৰেই তাইৰ অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গত দেখা গৈছিল।
Verse 65
सर्वाभरणशोभांगी हारकंकणनूपुरा । मेखलाकटिसूत्रेण कांचीनादेन राजते
সেই নাৰী সকলো অলংকাৰৰ শোভাৰে দীপ্ত—হাৰ, কঙ্কণ আৰু নূপুৰে সজ্জিত। ৰত্নখচিত মেখলা আৰু কটিসূত্ৰে, কাঁচীৰ ঝংকাৰধ্বনিত তাই অধিক উজ্জ্বল হৈ উঠিছিল।
Verse 66
नीलेन पट्टवस्त्रेण परां शोभां गता शुभा । कंचुकेनापि दिव्येन सुरक्तेन गुणान्विता
নীল পট্টবস্ত্ৰে সজ্জিত হৈ সেই শুভা পৰম শোভা লাভ কৰিলে। আৰু দিৱ্য, গাঢ় ৰক্ত কঞ্চুকেৰে সুসজ্জিত হৈ তাই উত্তম গুণে গুণান্বিতা আছিল।
Verse 67
पार्वती कल्पिताद्भावाद्गुणं प्राप्ता महोदयम् । कल्पद्रुमान्मुदं लेभे शंकरं वाक्यमब्रवीत्
নিজে গঢ়ি লোৱা ভাবৰ পৰা পাৰ্বতীয়ে মহোৎকৃষ্ট গুণ লাভ কৰিলে। কল্পবৃক্ষৰ আনন্দত মুগ্ধ হৈ তেওঁ শংকৰক এই বাক্য ক’লে।
Verse 68
यथोक्तं तु त्वया देव तथा दृष्टो मया द्रुमः । यादृशं कल्प्यते भावस्तादृशं परिदृश्यते
হে দেৱ! তুমি যিদৰে কৈছিলা, মইও তেনেদৰেই সেই দ্ৰুম দেখিলোঁ। যিদৰে মনত ভাব কল্পনা কৰা হয়, তেনেদৰেই দৃষ্টিত প্ৰকাশ পায়।
Verse 69
सूत उवाच । अथ सा चारुसर्वांगी तयोः पार्श्वं समेत्य च । पादांबुजं ननामाथ सा भक्त्या भवयोस्तदा
সূতে ক’লে: তেতিয়া সেই সুন্দৰ, সুসম অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গযুক্তা নাৰী দুয়োৰ কাষলৈ আহি, সেই সময়ত ভক্তিভাৱে তেওঁলোকৰ পদ্মচৰণত প্ৰণাম কৰিলে।
Verse 70
उवाच वचनं स्निग्धं हृद्यं हारि च सा तदा । कस्मात्सृष्टा त्वया नाथ मातर्वद स्वकारणम्
তেতিয়া তেওঁ স্নেহময়, হৃদয়গ্ৰাহী আৰু মনোহৰ বাক্য ক’লে: “হে নাথ! তুমি মোক কিহৰ বাবে সৃষ্টি কৰিলা? মাতৃয়ে যেনেকৈ কয়, তেনেকৈ মোৰ সত্য কাৰণ কোৱা।”
Verse 71
श्रीदेव्युवाच । वृक्षस्य कौतुकाद्भावान्मया वै प्रत्ययः कृतः । सद्यः प्राप्तं फलं भद्रे भवती रूपसंपदा
শ্ৰী দেৱীয়ে ক’লে: “এই বৃক্ষৰ স্বভাৱ জানিবলৈ কৌতূহলত মই ইয়াক পৰীক্ষা কৰিলোঁ। আৰু তৎক্ষণাৎ, ভদ্ৰে, ফল প্ৰকাশ পালে—তোমাৰ ৰূপ-সম্পদা আৰু তেজ।”
Verse 72
अशोकसुंदरी नाम्ना लोके ख्यातिं प्रयास्यसि । सर्वसौभाग्यसंपन्ना मम पुत्री न संशयः
তুমি ‘অশোকসুন্দৰী’ নামে জগতত খ্যাতি লাভ কৰিবা। সকলো সৌভাগ্যৰে সমৃদ্ধ, তুমি মোৰ কন্যা—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।
Verse 73
सोमवंशेषु विख्यातो यथा देवः पुरंदरः । नहुषोनाम राजेंद्रस्तव नाथो भविष्यति
যেনেকৈ সোমবংশত দেব পুৰন্দৰ (ইন্দ্ৰ) বিখ্যাত, তেনেকৈ, হে ৰাজেন্দ্ৰ, ‘নহুষ’ নামৰ এজন নৃপতি তোমাৰ নাথ হ’ব।
Verse 74
एवं दत्वा वरं तस्यै जगाम गिरिजा गिरिम् । कैलासं शंकरेणापि मुदा परमया युता
এইদৰে তাইক বৰ দান কৰি, গিৰিজা শংকৰসহ পৰম আনন্দেৰে কৈলাস পৰ্বতলৈ গ’ল।
Verse 102
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे द्व्यधिकशततमोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰী পদ্মপুৰাণৰ ভূমিখণ্ডত, বেনোপাখ্যানত, গুৰুতীৰ্থ-মাহাত্ম্যত আৰু চ্যৱন-চৰিত্ৰত একশ দ্বিতীয় অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।