উত্তৰভাগত মোহিনী দেৱসকলক কয় যে একাদশী পৰম পবিত্ৰকাৰী ব্ৰত, আৰু উপবাস- পাৰণৰ শুদ্ধ বিধান বৰ্ণনা কৰে। বৈষ্ণৱ মাৰ্যাদাত মহাদ্বাদশীৰ আচৰণ সাধাৰণ একাদশীৰ পৰা পৃথক, তিনিদিনীয়া ক্ৰম, আৰু সূৰ্যোদয় বা মধ্যৰাত্ৰিত একাদশী ‘ভাগ’ বা ‘বিদ্ধ’ হ’লে সিদ্ধান্তৰ নিয়ম দিয়া হৈছে। অৰুণোদয়ক দুটা মুহূৰ্ত বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰি ৰাতি-দিনৰ মুহূৰ্তসংখ্যা আৰু ঋতুভেদে অনুপাত-সমন্বয়ো কোৱা হৈছে। সূৰ্যোদয়-স্পৰ্শী দশমী নিন্দিত; দশমী সীমাত মোহিনীক অযথা পালনক মোহিত কৰিবলৈ স্থাপন কৰা বুলি, পঞ্জিকা-ভ্ৰান্তিক আধ্যাত্মিক অনিষ্টৰ সৈতে জড়িত কৰা হৈছে। কাহিনীত যমৰ মান পুনঃস্থাপন, ক্ৰোধত মোহিনীৰ ভস্মীভৱন, ব্ৰহ্মাই কমণ্ডলুজলে দেহ পুনঃস্থাপন, পুৰোহিতৰ সৈতে মীমাংসা—শেষত প্ৰভাতকালত মোহিনীৰ স্থাপন আৰু শুদ্ধ একাদশী পালনে বিষ্ণুপুণ্য লাভ হয় বুলি পুনৰ দৃঢ় কৰা হৈছে।
Verse 1
मोहिन्युवाच । एकादशीसमं देवाः पावनं नापरं भवेत् । यया पूता महापापा गच्छंति हरिमंदिरम् ॥ १ ॥
মোহিনী ক’লে—হে দেৱসকল, একাদশীৰ সমান পাৱন আন একো নাই। ইয়াৰ দ্বাৰা মহাপাপীসকলেও শুদ্ধ হৈ হৰিৰ ধামলৈ যায়।
Verse 2
तत्समीपे मम स्थानं युक्तं भाति विचार्यताम् । देवा ऊचुः । वेधो निशीथे देवानामुपकाराय मोहिनी ॥ २ ॥
“সেই স্থানৰ ওচৰত মোৰ ধাম থকা উচিত যেন লাগে—ইয়াক বিবেচনা কৰা হওক।” দেৱসকলে ক’লে—“হে বেধা (স্ৰষ্টা), মধ্যৰাতিত দেৱসকলৰ উপকাৰাৰ্থে মোহিনী প্ৰকাশিত হওক।”
Verse 3
सूर्योदये सुराणां च हरिणा परिकल्पितः । पारणं च त्रयोदश्यामुपवासविनाशनम् ॥ ३ ॥
সূৰ্যোদয়ত হৰিয়ে দেৱসকলৰ বাবেও পাৰণৰ বিধান কৰিছে; আৰু ত্ৰয়োদশীত কৰা পাৰণে উপবাসৰ দোষ নাশ কৰে।
Verse 4
महाद्वादशिका ह्यष्टौ याः स्मृता वैष्णवागमे । तास्तु ह्येकादशीभिन्ना उपोष्यंते च वैष्णवैः ॥ ४ ॥
বৈষ্ণৱ আগমত ‘মহাদ্বাদশী’ নামে আঠটা ব্ৰত স্মৰণীয়। এইবোৰ সাধাৰণ একাদশীৰ পৰা পৃথক, আৰু বৈষ্ণৱসকলে তাত উপবাস কৰে।
Verse 5
एकादशीव्रतं भिन्नं वैष्णवानां महात्मनाम् । नित्यं पक्षद्वये प्रोक्तं विधिना त्रिदिनात्मके ॥ ५ ॥
মহাত্মা বৈষ্ণৱসকলৰ একাদশী-ব্ৰত বিশেষ। দুয়োটা পক্ষতে ই নিত্য বুলি কোৱা হৈছে, আৰু ত্ৰিদিনীয় বিধি অনুসাৰে পালনীয়।
Verse 6
सायं प्रातस्त्यजेद्भुक्तिं क्रमात्पूर्वापराह्णयोः । एकादशी यदा भिन्ना उपोष्या हि परेऽहनि । द्वादश्यां हि व्रतं कार्यं निरंबु समुपोषणम् ॥ ६ ॥
পূৰ্বাহ্ন-অপৰাহ্নৰ ক্ৰম অনুসাৰে সন্ধিয়া আৰু প্ৰাতে ভোজন ত্যাগ কৰিব লাগে। যেতিয়া একাদশী ‘ভিন্ন’ হয়, তেতিয়া পৰদিন উপবাস পালনীয়। আৰু দ্বাদশীত জলবিহীন সম্পূৰ্ণ উপোষণৰূপে ব্ৰত কৰা উচিত।
Verse 7
लंघने त्वसमर्थानां जलं शाकं फलं पयः । नैवेद्यं वा हरेः प्रोक्तं स्वाहारात्पादसंमितम् ॥ ७ ॥
যিসকলে সম্পূৰ্ণ উপবাস কৰিব নোৱাৰে, তেওঁলোকৰ বাবে জল, শাক, ফল, দুধ অথবা শ্ৰীহৰিক নিবেদিত নৈবেদ্য—নিজৰ সাধাৰণ আহাৰৰ কেৱল এক-চতুৰ্থাংশ—অনুমোদিত।
Verse 8
स्वाती सूर्योदये विद्धो त्यजंत्यकादशीं सति । निष्कामा मध्यरात्रे च विद्धां मुंचन्ति याम्यया ॥ ८ ॥
স্বাতী নক্ষত্ৰত সূৰ্যোদয় সময়ত যদি একাদশী ‘বিদ্ধ’ হয়, তেন্তে সৎজনসকলে সেই একাদশী ত্যাগ কৰে। আৰু নিষ্কামভাৱে ব্ৰত কৰা লোকসকলে মধ্যৰাত্ৰীতো বিদ্ধ একাদশী যাম্য প্ৰহৰ-বিধি অনুসাৰে পৰিত্যাগ কৰে।
Verse 9
सर्वेष्वपि तु लोकेषु विदिता दशमी तिथिः । यमस्य तस्याः प्रांति तु स्थितिः कार्या त्वयानघे ॥ ९ ॥
সকলো লোকতে দশমী তিথি সুপৰিচিত। সেয়ে, হে অনঘে, সেই তিথিৰ প্ৰান্তত (সমাপ্তি-সন্ধিত) যমৰ নিমিত্তে ব্ৰত-স্থাপন বিধিপূৰ্বক তোমাৰ কৰা উচিত।
Verse 10
एतेन देवकार्यं च सिद्धं भवति शोभने । सूर्येन्दुचारा तिथ्यास्तु दशम्याः प्रांतगामिनी ॥ १० ॥
ইয়াৰ দ্বাৰা, হে শোভনে, দেৱকাৰ্য সিদ্ধ হয়। সূৰ্য-চন্দ্ৰৰ গতি অনুসাৰে নিৰ্ণীত তিথিসমূহৰ মাজত অন্তৰ ফালে আগবঢ়া (প্ৰান্তগামিনী) দশমী তিথিয়েই গ্ৰহণীয়।
Verse 11
भुवि तीर्थानि चैव त्वं स्वाघनाशाय संचर । अरुणोदयमारभ्य यावत्सूर्योदयो भवेत् ॥ ११ ॥
নিজ পাপ নাশৰ বাবে তুমি পৃথিৱীৰ তীৰ্থসমূহত বিচৰণ কৰা—অৰুণোদয়ৰ পৰা আৰম্ভ কৰি সূৰ্যোদয় হোৱা পৰ্যন্ত।
Verse 12
तदंतस्त्वं व्रते प्राप्ता लभस्वैकादशीफलम् । यः कश्चित्कुरुते विद्धं त्वया ह्येकादशीव्रतम् ॥ १२ ॥
সেয়ে এই ব্ৰতৰ সমাপ্তিত তুমি একাদশীৰ ফল লাভ কৰিবা। আৰু জানি থোৱা—তোমাৰ উপদেশ অনুসাৰে যি কোনোবাই এই একাদশী-ব্ৰত পালন কৰে, সি নিশ্চয় তাৰ পুণ্য লাভ কৰে।
Verse 13
स तीपकारकस्तुभ्यं भविष्यति सुरप्रिये । मुहूर्तद्वयमात्रं तु ज्ञेयं चात्रारुणोदयम् ॥ १३ ॥
হে সুৰপ্ৰিয়ে, সেই সময়েই তোমাৰ বাবে সূচক হ’ব। আৰু ইয়াত ‘অৰুণোদয়’ক কেৱল দুটা মুহূৰ্তৰ পৰিমাণ বুলি বুজিব লাগে।
Verse 14
मूहूर्ताः पंचदश च स्मृता रात्रेर्दिनस्य च । ज्ञेयास्ते ह्रस्वदीर्घत्वे त्रैराशिक विधानतः ॥ १४ ॥
ৰাতি আৰু দিন—দুয়োটাৰ বাবে পন্ধৰটা মুহূৰ্ত স্মৃতিত কোৱা হৈছে। সিহঁতৰ হ্ৰাস-বৃদ্ধি ত্ৰৈৰাশিক (অনুপাত) বিধান অনুসাৰে নিৰ্ণয় কৰিব লাগে।
Verse 15
त्रयोदशान्मुहूर्तांत्तु रात्रैरूर्द्ध्वा समागता । सब्ध्वोपवासिनां पुण्यं स्वस्था भव शुचिस्मिते ॥ १५ ॥
ৰাতিৰ তেৰটা মুহূৰ্ত পাৰ হ’লে সেই যোগ্য সময় আহে। তেতিয়া উপবাসীসকলৰ পুণ্য পৰিপূৰ্ণ হয়—হে শুচিস্মিতে, তুমি সুস্থ আৰু শান্ত থাকিবা।
Verse 16
यमसंस्थापनार्थाय वैकुण्ठध्वंसनाय च । पाखण्डानां विवृद्ध्यर्थँ पापसंचनाय च ॥ १६ ॥
“তেওঁলোকে যমৰ আধিপত্য স্থাপন কৰিবলৈ, বৈকুণ্ঠ-মাৰ্গ ধ্বংস কৰিবলৈ, পাখণ্ড মত বৃদ্ধি কৰিবলৈ আৰু পাপ সঞ্চয় কৰিবলৈ (এনে) কৰে।”
Verse 17
दत्तं ते मोहिनि स्थानं प्रत्यूषसमयांकितम् ॥ १७ ॥
হে মোহিনী, প্ৰত্যূষ (উষাকাল) সময়ে চিহ্নিত এক স্থান তোমাক দান কৰা হ’ল।
Verse 18
विद्धं त्वयैकादशिकाव्रतं ये कुर्वंति कर्तार इह प्रयत्नात् । तेषां भवेद्यत्सुकृतं शुभे फलं भुंक्ष्व प्रसन्ना भव भूसुरे त्वम् ॥ १८ ॥
হে শুভে, তোমাৰ উপদেশ অনুসাৰে যিসকলে যত্নসহ একাদশী-ব্ৰত পালন কৰে, তেওঁলোকৰ সেই পুণ্যকৰ্মৰ পৰা যি কোনো শুভ ফল জন্মে, সেয়া তুমি গ্ৰহণ কৰি ভোগ কৰা; আৰু সেই ভূসুৰ (ব্ৰাহ্মণ)ৰ প্ৰতি প্ৰসন্ন হোৱা।
Verse 19
एवं प्रदिष्टा कमलासनाद्यैः सा मोहिनी हृष्टतरा बभूव । मेने कृतार्थं निजजीवितं च स्वपापतीर्थाभिनिषेवणेन ॥ १९ ॥
কমলাসন (ব্ৰহ্মা) আদি সকলৰ এইদৰে উপদেশ পাই সেই মোহিনী অধিক আনন্দিত হ’ল; আৰু পাপহৰ তীৰ্থৰ আশ্ৰয় লোৱাত নিজৰ জীৱন কৃতাৰ্থ বুলি ভাবিলে।
Verse 20
संसाधितं कार्यमिदं सुराणां भस्मावशेषं हि गतेऽपि देहे । चैतन्यमात्रे पवनात्मकेऽस्मिन् संमार्जितो भूपकृतस्तु पंथाः ॥ २० ॥
দেৱতাসকলৰ এই কাৰ্য সম্পন্ন হ’ল; দেহ গ’লেও কেৱল ভস্ম অৱশিষ্ট থাকে। তথাপি চৈতন্যমাত্ৰ আৰু প্ৰাণস্বৰূপ এই সত্তাত ৰজাই স্থাপন কৰা পথ ভালদৰে পৰিষ্কাৰ কৰি সাজু কৰা হৈছে।
Verse 21
नीतं मया चात्मकृतं हि वाक्यं प्रहृष्टया वै यदुदाहृतं हि । एवं विमृश्य क्षिप्तिपालदेवान्प्रणम्य हृष्टा च पुरोधसं स्वम् ॥ २१ ॥
সেয়ে ভাবিলে—‘মই যি বাক্য উচ্চাৰণ কৰিলোঁ, সেয়া সঁচাকৈ মোৰ নিজৰেই; আৰু মই আনন্দতে সেয়া কৈছিলোঁ।’ এইদৰে বিবেচনা কৰি সেয়ে ৰজা আৰু দেৱতাসকলক প্ৰণাম কৰিলে; আৰু হর্ষিত হৈ নিজৰ পুৰোহিতকো নমস্কাৰ কৰিলে।
Verse 22
प्रांते स्थिता सूर्यविहीनसंज्ञे काले दशम्या जनमोहनाय । कृच्छ्रांतरूपा च दिनं च भुंक्ते प्रकृष्टरूपा नरकाय नॄणाम् ॥ २२ ॥
সীমান্তত স্থিতা, ‘সূৰ্যবিহীন’ নামে পৰিচিত কালত, দশমী তিথিত সি জনক মোহিত কৰিবলৈ প্ৰকাশ পায়। কষ্টৰূপ ধাৰণ কৰি দিনক গ্ৰাস কৰে; আৰু অধিক তীব্ৰ ৰূপে মানুহৰ নৰকৰ কাৰণ হয়॥২২॥
Verse 23
प्रांतस्थितां तां रविजो निरीक्ष्य प्रहृष्टवक्त्रो वचनं जगाद । त्वया प्रतिष्ठा मम चारुनेत्रे कृतात्र लोके पुनरेव सम्यक् । विभोदितो रुक्मविभूषणस्य मत्तेभसंस्थः पटहः सुघोषः ॥ २३ ॥
সীমান্তত থিয় হৈ থকা তাক দেখি সূৰ্যপুত্ৰে হৰ্ষিত মুখে ক’লে— “হে সুন্দৰনয়না! তোমাৰ দ্বাৰাই এই লোকত মোৰ প্ৰতিষ্ঠা পুনৰ সম্যকভাৱে স্থাপিত হ’ল। সোণৰ অলংকাৰৰে ভূষিত মত্ত হাতীৰ ওপৰত স্থাপিত শুভধ্বনিযুক্ত পটহ (নগাড়া) বাজি উঠিল।”॥২৩॥
Verse 24
दृष्टे कार्ये जनः सर्वः प्रत्ययं कुरुते त्विति ॥ २४ ॥
ফল যেতিয়া প্ৰত্যক্ষ দেখা যায়, তেতিয়া সকলোৱে সহজে তাত বিশ্বাস স্থাপন কৰে— এনেদৰে কোৱা হৈছে॥২৪॥
Verse 25
सूर्योदय स्पृशा ह्येषा दशमी गर्हिता सदा । अस्पृष्टमुदयं नॄणां मोहनाय भविष्यति ॥ २५ ॥
সূৰ্যোদয় স্পৰ্শ কৰা এই দশমী সদায় গৰ্হিত। আৰু যি তিথি সূৰ্যোদয় স্পৰ্শ নকৰে, সি মানুহৰ বাবে মোহ (ভ্ৰম)ৰ কাৰণ হ’ব॥২৫॥
Verse 26
विहाय तां यत्प्रिययोगभुक्तिं पादस्थिता सापि ह्यदृष्यरूपा । सत्यं हि ते नाम विशालनेत्रे यन्मोहिनीत्येव जनो ब्रवीति ॥ २६ ॥
প্ৰিয়ৰ সংযোগজাত সেই ভোগ ত্যাগ কৰি সি তোমাৰ পদত অৱস্থিত; তথাপি তাৰ ৰূপ অদৃশ্য। হে বিশালনয়না! তোমাৰ নাম সঁচাকৈয়ে সাৰ্থক, কিয়নো লোকে তোমাক ‘মোহিনী’ বুলিয়েই কয়॥২৬॥
Verse 27
विमोहयित्वा हि जनं समस्तं पटे मदीये लिखितं करोषि । इत्येवमुक्त्वा तनयो विवस्वतः प्रणम्य तां ब्रह्मसुतां प्रहृष्टः ॥ २७ ॥
“তুমি সঁচাকৈয়ে সকলো লোকক মোহিত কৰি মোৰেই বস্ত্ৰত লিখাই দিছা!” এইদৰে কৈ বিবস্বানৰ পুত্ৰে সেই ব্ৰহ্মকন্যাক প্ৰণাম কৰি হৰ্ষিত হ’ল।
Verse 28
जगाम देवैः सह नाकलोकं करे गृहीत्वा लिपिलेखितारम् । गतेषु देवेषु विमोहिनी सा ब्रह्माणमासाद्य सुरासुरेशम् ॥ २८ ॥
লেখকজনৰ হাত ধৰি সি দেৱতাসকলৰ সৈতে নাকলোক (স্বৰ্গ)লৈ গ’ল। দেৱতাসকল গুচি যোৱাৰ পাছত সেই বিমোহিনী সুৰাসুৰেশ ব্ৰহ্মাৰ ওচৰলৈ গ’ল।
Verse 29
विज्ञापयामास पितः पुरोधा ममायमत्युग्रतरश्च कोपात् । दग्धं शरीरं मम लोकनाथ पुनः प्रपत्स्येऽथ तथा कुरुष्व ॥ २९ ॥
পুৰোহিতে পিতাক নিবেদন কৰিলে—“মোৰ অতি উগ্ৰ ক্ৰোধৰ ফলত মোৰ দেহ দগ্ধ হৈছে। হে লোকনাথ! মই পুনৰ দেহধাৰী হৈ শৰণ ল’ম; সেয়ে যথোচিত ব্যৱস্থা কৰক।”
Verse 30
विमोहितं चैव जगन्मयेदं प्रांते समास्थाय यमस्य तिथ्याः । जितो हि राज्ञा शमनः पुराद्य कृतो जयी तात तव प्रभावात् ॥ ३० ॥
এই জগত মায়ামোহত যমৰ নিৰ্ধাৰিত সময়ৰ সীমান্তত থিয় হৈ আছে। তথাপি প্ৰাচীন কালৰ পৰা শমন (যম) ৰজাই জয় কৰিছে আৰু—হে তাত—তোমাৰ প্ৰভাৱত বিজয়ী কৰা হৈছে।
Verse 31
तव कृत्यमिदं तात यत्पुनर्देहधारिणी । भूयामहं जगन्नाथ ब्रह्मणं सांत्ययस्व भोः ॥ ३१ ॥
“হে তাত! এইটো তোমাৰ কৰ্তব্য—মই পুনৰ দেহধাৰিণী হওঁ। হে জগন্নাথ! ব্ৰহ্মাৰ সৈতে মোক মিলাই দিয়া; কৃপা কৰি শান্তি স্থাপন কৰা।”
Verse 32
तच्छ्रुत्वा मोहिनीवाक्यं ब्रह्मा लोकविधानकृत् । ब्राह्मणं सांत्वयामास पुनरेव सुताकृते ॥ ३२ ॥
মোহিনীৰ বাক্য শুনি লোকবিধানকৰ্তা ব্ৰহ্মাই কন্যাৰ হিতৰ বাবে পুনৰ সেই ব্ৰাহ্মণক সান্ত্বনা দিলে।
Verse 33
वसो तात निबोधेदं यद्ब्रवीमि हितावहम् । तव चास्या महाभाग सर्वलोकहिताय च ॥ ३३ ॥
হে বসু, বৎস, মন দি বুজা—মই যি ক’বলৈ যাওঁ সেয়া হিতকাৰী; তোমাৰ বাবে, হে মহাভাগ্যবান, তাইৰ বাবেও আৰু সকলো লোকৰ মঙ্গলৰ বাবেও।
Verse 34
त्वयेयं मोहिनी कोपात्कृता भस्मावशेषिता । पुनः शरीरं याचेत तदाज्ञां देहि मानद ॥ ३४ ॥
তোমাৰ ক্ৰোধত এই মোহিনী ভস্ম হৈ কেৱল অৱশেষ ৰ’ল। সি যদি পুনৰ দেহ বিচাৰে, তেন্তে অনুমতি দিয়া, হে মানদ।
Verse 35
मत्पुत्री तव याज्येयं दुर्गतिं तात गच्छति । त्वया मया च सपाल्या कृतकार्या तपस्विनी ॥ ३५ ॥
মোৰ কন্যা—যি তোমাৰ দ্বাৰা যাজ্য হ’ব লাগে—বৎস, দুৰ্গতিত পৰিছে। তাইক তুমি আৰু মই, তাইৰ ৰক্ষকসহ, একেলগে পালন-ৰক্ষা কৰিব লাগিব; সেই তপস্বিনী প্ৰয়োজনীয় কৰ্ম সম্পন্ন কৰিছে।
Verse 36
यदि त्वं शुद्धभावेन मां ज्ञापयसि मानद । तातोऽहमस्या भूयोऽपि देहमुत्पादयाम्यहम् ॥ ३६ ॥
হে মানদ, তুমি যদি শুদ্ধভাৱে মোক জনোৱা, তেন্তে মই তাইৰ বাবে পুনৰ দেহ উৎপন্ন কৰিম।
Verse 37
किंतु विष्णुदिनस्यैषा वैरिणी पापकारिणी । यथा शुद्ध्येति विप्रेंद्र तथैवाशु विधीयताम् ॥ ३७ ॥
কিন্তু ই বিষ্ণুৰ পবিত্ৰ দিনৰ বৈৰিণী আৰু পাপকাৰিণী। সেয়ে, হে বিপ্ৰশ্ৰেষ্ঠ, যিদৰে শুদ্ধি লাভ হয়, সেই বিধিতেই শীঘ্ৰে কৰণীয় সম্পন্ন হওক।
Verse 38
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य ब्रह्मणः स पुरोहितः । याज्याया देहयोगार्थमादिदेश मुदान्वितः ॥ ३८ ॥
ব্ৰহ্মাৰ সেই বচন শুনি সেই পুৰোহিত আনন্দে পৰিপূৰ্ণ হৈ, যজমানীৰ দেহ-যোগ, অৰ্থাৎ পুনৰায় দেহপ্ৰাপ্তিৰ বাবে নিৰ্দেশ দিলে।
Verse 39
विप्रवाक्यं समाकर्ण्य ब्रह्मा लोकपितामहः । कमंडलुजलेनौक्षन्मोहिन्या देहभस्म तत् ॥ ३९ ॥
বিপ্ৰৰ বাক্য শুনি লোকপিতামহ ব্ৰহ্মাই নিজৰ কমণ্ডলুৰ জলেৰে মোহিনীৰ সেই দেহভস্মত সিঞ্চন কৰিলে।
Verse 40
समुक्षिते ब्रह्मणा लोककर्त्रा सा मोहिनी देहयुता बभूव । प्रणम्य तातं च वसोः पुरोधसो जग्राह पादौ विनयेन नत्वा ॥ ४० ॥
লোকস্ৰষ্টা ব্ৰহ্মাই জলেৰে প্ৰোক্ষণ কৰাত সেই মোহিনী দেহধাৰিণী হ’ল। তাই প্ৰথমে পিতাক প্ৰণাম কৰি, পাছত বসুৰ পুৰোহিতক; বিনয়ে নত হৈ তেওঁৰ পদযুগল ধৰি ল’লে।
Verse 41
ततो वसुर्याजक एव राज्ञो मुदान्वितो याज्यनितंबिनीं ताम् । विमोहिनीं स्वामिसुतोंज्झितां च जगाद वाक्यं विदुतामवीराम् ॥ ४१ ॥
তাৰ পিছত ৰজাৰ যাজক বসুৰ্যাজক আনন্দেৰে, সুন্দৰ নিতম্বধাৰিণী সেই মোহিনীকে—যাক স্বামীৰ পুত্ৰে ত্যাগ কৰিছিল—বিদ্বানসকলৰ যোগ্য গম্ভীৰ আৰু স্পষ্ট বচনে সম্বোধন কৰিলে।
Verse 42
वसुरुवाच । क्रोधस्त्यक्तो मया देवि ब्रह्मणो वचनादथ । गतिं ते कारयिष्यामि तीर्थस्नानादिकर्मणा ॥ ४२ ॥
বসুৱে ক’লে—হে দেৱী! ব্ৰহ্মাৰ আদেশত মই এতিয়া ক্ৰোধ ত্যাগ কৰিলোঁ। তীৰ্থস্নান আদি বিধিসম্মত কৰ্মেৰে মই তোমাৰ শুভ গতি সাধন কৰাম।
Verse 43
इत्युक्त्वा मोहिनीं विप्रो ब्रह्माणां जगतां पतिम् । विससर्ज नमस्कृत्य मोहिनीपितरं मुदा ॥ ४३ ॥
এইদৰে কৈ সেই বিপ্ৰই মোহিনীক সম্বোধন কৰিলে; তাৰ পাছত জগত্পতি, মোহিনীৰ পিতা, ব্ৰহ্মাসকলৰ অধিপতি ব্ৰহ্মাক আনন্দে প্ৰণাম কৰি বিদায় ল’লে।
Verse 44
मोहिन्या वसुना चैव प्रीत्या ब्रह्मा विसर्जितः । जगाम लोकं तमसः परमव्यक्तवर्त्मना ॥ ४४ ॥
মোহিনী আৰু বসুৰ প্ৰীতিত ব্ৰহ্মাই তাক বিদায় দিলে; সি পৰম অব্যক্ত, গূঢ় পথেদি তমসৰ লোকলৈ গ’ল।
Verse 45
स वसुर्ब्राह्मणश्रेष्ठो रुक्मांगदपुरोहितः । मोहिनीं समनुग्राह्यां मत्वा हृदि विचारयन् ॥ ४५ ॥
সেই বসু—ব্ৰাহ্মণশ্ৰেষ্ঠ আৰু ৰুক্মাঙ্গদৰ পুৰোহিত—মোহিনীক অনুগ্ৰহযোগ্য বুলি ধৰি হৃদয়ত চিন্তা কৰিলে।
Verse 46
मुहूर्त्तं ध्यानमापन्नो बुबुधे कारणं गतेः ॥ ४६ ॥
এটা মুহূৰ্ত ধ্যানত লীন হৈ সি নিজৰ গতিৰ সত্য কাৰণ বুজি পালে।
Verse 47
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे मोहिनीचरिते सप्तत्रिंशोऽध्यायः ॥ ३७ ॥
এইদৰে শ্ৰীবৃহন্নাৰদীয় পুৰাণৰ উত্তৰভাগত ‘মোহিনীচৰিত’ নামৰ সাঁইত্রিশতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল ॥ ৩৭ ॥
The chapter frames Ekādaśī as uniquely capable of removing even grave sin and granting access to Hari’s abode, making it a paradigmatic Vaiṣṇava vrata where correct timing (tithi integrity) and disciplined restraint convert calendrical observance into soteriological merit.
Aruṇodaya is defined as the dawn period lasting two muhūrtas before sunrise. It matters because tithi boundaries and ‘piercing’ conditions are judged against sunrise/dawn windows; correct vrata performance and avoidance of delusive timing depend on recognizing this precise interval.
A ‘split’ Ekādaśī is one that does not fully prevail in the required window, prompting observance on the following day. A ‘pierced’ Ekādaśī is contaminated by adjacency with another tithi at critical times (sunrise or midnight), and the text states such cases may be abandoned—especially when pierced at sunrise (e.g., with Svātī noted) or, for desireless practitioners, even when pierced at midnight.
It states Hari has ordained proper pāraṇa at sunrise for the gods, and that pāraṇa on Trayodaśī can destroy the ‘fault’ associated with fasting—indicating a remedial timing principle when standard breaking windows are disrupted.