
সনৎকুমাৰে এজন ব্ৰাহ্মণক প্ৰলয়যুগৰ কাহিনিৰে বিধি স্থাপন কৰি বুজাই দিয়ে—বিষ্ণুৰ কৰ্ণমলৰ পৰা মধু-কৈটভৰ উৎপত্তি হয়; পদ্মাসনত থকা ব্ৰহ্মাই নাৰায়ণৰ নয়নত নিদ্ৰা-শক্তিৰূপ জগদম্বিকাৰ স্তৱ কৰে। তাৰ পিছত ভুবনেশী/ভুবনেশ্বৰীৰ সাধনা-বিধান: বীজমন্ত্ৰৰ ঋষি-ছন্দ-দেৱতা, ষড়ঙ্গ-ন্যাস আৰু মাতৃকা-স্থাপন, দেহস্থানত মন্ত্ৰ-ন্যাস (ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু, ৰুদ্ৰ, কুবেৰ, কাম, গণপতি-সম্পৰ্কিত), ধ্যান, জপসংখ্যা আৰু নিৰ্দিষ্ট দ্ৰব্যে হোম। যন্ত্ৰ/মণ্ডল (পদ্মদল, ষট্কোণ, নৱশক্তি, আৱৰণপূজা) আৰু দিকপূজাত যুগল দেৱতা-সহ শক্তিসকলৰ আৰাধনা। শেষত বশীকৰণ, সমৃদ্ধি, কাব্যবুদ্ধি, বিবাহ, সন্তানলাভৰ প্ৰয়োগ; লগতে মহিষাসুৰ প্ৰসঙ্গলৈ প্ৰৱেশ আৰু শ্ৰী-বীজ মন্ত্ৰতত্ত্ব—ভৃগু ঋষি, নিবৃত ছন্দ, শ্ৰী দেৱতা।
Verse 1
सनत्कुमार उवाच । कलिकल्पांतरे ब्रह्मन् ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः । लोकपद्मे तपस्थस्य सृष्ट्यर्थं संबभूवतुः ॥ १ ॥
সনৎকুমাৰে ক’লে—হে ব্ৰাহ্মণ! কলিকল্পৰ অন্য এক চক্ৰত, অব্যক্তজন্মা ব্ৰহ্মা লোকপদ্মত তপস্যাত স্থিত থাকোঁতে, সৃষ্টিৰ অৰ্থে সেই দুয়ো প্ৰাদুৰ্ভূত হ’ল ॥ ১ ॥
Verse 2
विष्णुकर्णमलोद्भूतावसुरौ मधुकैटभौ । तौ जातमात्रौ पयसि लोकप्रलयलक्षणे ॥ २ ॥
বিষ্ণুৰ কৰ্ণমলৰ পৰা মধু আৰু কৈটভ নামৰ দুজন অসুৰ উদ্ভৱ হ’ল; জন্মমাত্ৰেই তেওঁলোক প্ৰলয়লক্ষণযুক্ত জলে অৱস্থিত হ’ল ॥ ২ ॥
Verse 3
जानुमात्रे स्थितौ दृष्ट्वा ब्रह्मणं कमलस्थितम् । प्रवृत्तावत्तुमालक्ष्य तुष्टाव जगदंबिकाम् ॥ ३ ॥
কমলত অধিষ্ঠিত ব্ৰহ্মাক দেখি, আৰু তেওঁলোক মূৰ্ত্তি (দুয়ো) হাঁটু-সমান জলে থিয় হৈ তেওঁক গিলিবলৈ উদ্যত হৈছে বুলি লক্ষ্য কৰি, সি জগদম্বিকা—জগত-মাতাক—স্তৱ কৰিলে ॥ ৩ ॥
Verse 4
ततो देवी जगत्कर्त्री शैवी शक्तिरनुत्तमा । नारायणाक्षिसंस्थाना निद्रा प्रीता बभूव ह ॥ ४ ॥
তাৰ পাছত জগত্কর্ত্ৰী, অনুত্তম শৈবী শক্তি—যি নাৰায়ণৰ নয়নত ‘নিদ্ৰা’ ৰূপে অধিষ্ঠিতা—সেই দেবী প্ৰসন্ন হ’ল ॥ ৪ ॥
Verse 5
तस्या मंत्रादिकं सर्वं कथयिष्यामि तच्छृणु । सारुणा क्रोधनी शांतिश्चंद्रालंकृतशेखरा ॥ ५ ॥
এতিয়া শুনা—তেওঁৰ মন্ত্ৰাদি আৰু সংশ্লিষ্ট সকলো বিধি-বিধান মই সম্পূৰ্ণকৈ ক’ম। তেওঁ সাৰুণা, ক্ৰোধনী আৰু শান্তি—চন্দ্ৰালংকৃত শিখৰধাৰিণী দেৱী।
Verse 6
एकाक्षरीबीज मन्त्रऋषिः शक्तिरुदाहृता । गायत्री च भवेच्छन्दो देवता भुवनेश्वरी ॥ ६ ॥
একাক্ষৰী বীজমন্ত্ৰৰ ঋষি ‘শক্তি’ বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে; ছন্দ গায়ত্ৰী; আৰু অধিষ্ঠাত্রী দেৱতা ভুবনেশ্বৰী।
Verse 7
षड्दीर्घयुक्तबीजेन कुर्यादंगानि षट् क्रमात् । संहारसृष्टिमार्गेण मातृकान्यस्तविग्रहः ॥ ७ ॥
ছয়টা দীৰ্ঘ স্বৰযুক্ত বীজমন্ত্ৰে ক্ৰমে ছয় অঙ্গ-ন্যাস কৰিব লাগে। তাৰ পাছত দেহত মাতৃকাসকলক ন্যাস কৰি সংহাৰ আৰু সৃষ্টি—এই মাৰ্গৰ বিধিৰে আগবাঢ়িব।
Verse 8
मन्त्रन्यासं ततः कुर्याद्देवताभावसिद्धये । हृल्लेखां मूर्ध्नि वदने गगनां हृदयांबुजे ॥ ८ ॥
তাৰ পাছত দেৱতা-ভাব সিদ্ধিৰ বাবে মন্ত্ৰ-ন্যাস কৰিব। ‘হৃল্লেখা’ মূৰ আৰু মুখত, আৰু ‘গগনা’ হৃদয়-কামলত স্থাপন কৰিব।
Verse 9
रक्तां करालिकां गुह्ये महोच्छुष्मां पदद्वये । ऊर्द्ध्वप्राग्दक्षिणोदीच्यपश्चिमेषूत्तरेऽपि च ॥ ९ ॥
‘ৰক্তা’ আৰু ‘কৰালিকা’ক গুহ্য-প্ৰদেশত, ‘মহোচ্ছুষ্মা’ক দুয়োটা পদত ন্যাস কৰিব। তদ্ৰূপ ঊৰ্ধ্ব-প্ৰদেশত আৰু দিশসমূহত—পূৰ্ব, দক্ষিণ, উত্তৰ, পশ্চিম—আৰু উত্তৰ দিশতো ন্যাস কৰিব।
Verse 10
सद्यादिह्रस्वबीजाद्यान्वस्तव्या भूतसप्रभाः । अंगानि विन्यसेत्पश्चाज्जातियुक्तानि षट् क्रमात् ॥ १० ॥
ইয়াত ‘সদ্য’ আদি হ্ৰস্ব বীজ আৰু ভূত-তত্ত্বৰ সৈতে সম্পৰ্কিত দীপ্ত মন্ত্রসমূহৰ ন্যাস কৰিব লাগে। তাৰ পাছত জাতিসহ ষড়ঙ্গ ক্ৰমে বিন্যাস কৰিব লাগে॥
Verse 11
ब्रह्माणं विन्यसेद्भाले गायत्र्या सह संयुतम् । सावित्र्या सहितं विष्णुं कपोले दक्षिणे न्यसेत् ॥ ११ ॥
কপালত গায়ত্ৰীসহ ব্ৰহ্মাৰ ন্যাস কৰিব লাগে। আৰু সোঁ গালত সাবিত্ৰীসহ বিষ্ণুৰ ন্যাস কৰিব লাগে॥
Verse 12
वागीश्वर्या समायुक्तं वामगंडे महेश्वरम् । श्रिया धनपतिं न्यस्य वामकर्णाग्रके पुनः ॥ १२ ॥
বাগীশ্বৰীশক্তিযুক্ত মহেশ্বৰক বাঁ গালত ন্যাস কৰিব লাগে। আৰু শ্ৰীসহ ধনপতি (কুবেৰ)ক পুনৰ বাঁ কাণৰ অগ্ৰভাগত ন্যাস কৰিব লাগে॥
Verse 13
रत्या स्मरं मुखे न्यस्य पुण्यागणपतिं न्यसेत् । सव्यकर्णोपरि निधाकर्णगंडांतरालयोः ॥ १३ ॥
মুখত ৰতিসহ স্মৰ (কামদেৱ)ৰ ন্যাস কৰিব লাগে। তাৰ পাছত পুণ্য গণপতিক বাঁ কাণৰ ওপৰভাগত আৰু কাণ-গালৰ মাজৰ অঞ্চলত ন্যাস কৰিব লাগে॥
Verse 14
न्यस्तव्यं वदने मूलं भूपश्चैत्रांस्ततो न्यसेत् । कण्ठमूले स्तनद्वंद्वे वामांसे हृदयांबुजे ॥ १४ ॥
মুখত মূলমন্ত্ৰৰ ন্যাস কৰিব লাগে। তাৰ পাছত ‘ভূপ’ আদি আৰু ‘চৈত্ৰা’ আদি (মন্ত্ৰ/বৰ্ণ) কণ্ঠমূলত, দুয়ো স্তনত, বাঁ কাঁধত আৰু হৃদয়কমলত ন্যাস কৰিব লাগে॥
Verse 15
सव्यांसे पार्श्वयुगले नाभिदेशे च देशिकः । भालांश्च पार्श्वजठरे पार्श्वांसापरके हृदि ॥ १५ ॥
দেশিকক বাঁও কাঁধত, দুয়োটা পাৰ্শ্বত আৰু নাভি-দেশত স্থাপন কৰিব। ভাল-শক্তিসকলক পাৰ্শ্ব আৰু জঠৰত ন্যস্ত কৰি, আন পাৰ্শ্বৰ হৃদয়ত পাৰ্শ্বাংশ-শক্তি স্থাপন কৰিব॥১৫॥
Verse 16
ब्रह्माण्याद्यास्तनौ न्यस्य विधिना प्रोक्तलक्षणाः । मूलेन व्यापकं देहे न्यस्य देवीं विचिंतयेत् ॥ १६ ॥
বিধিত কোৱা লক্ষণ অনুসৰি ব্ৰহ্মাণী আদি (মন্ত্ৰ) দুয়োটা স্তনত ন্যস্ত কৰিব। তাৰ পাছত মূলমন্ত্ৰেৰে দেহজুৰি সৰ্বব্যাপী শক্তি স্থাপন কৰি, দেৱীক একাগ্ৰচিত্তে ধ্যান কৰিব॥১৬॥
Verse 17
उद्यद्दिवाकरनिभां तुंगोरोजां त्रिलोचनाम् । स्मरास्यामिंदुमुकुटां वरपाशांकुशाभयाम् ॥ १७ ॥
উদীয়মান সূৰ্যৰ দৰে দীপ্ত, উন্নত স্তনযুক্ত, ত্ৰিনয়না—মোহন মুখমণ্ডলীয়া—চন্দ্ৰমুকুটধাৰিণী; যাঁৰ শুভ হস্তত বৰ-পাশ, অঙ্কুশ আৰু অভয়-মুদ্ৰা—সেই দেৱীক মই ধ্যান কৰোঁ॥১৭॥
Verse 18
रदलक्षं जपेन्मंत्रं त्रिमध्वक्तैर्हुनेत्ततः । अष्टद्रव्यैर्दशांशेन ब्रह्मवृक्षसमिद्वरैः ॥ १८ ॥
মন্ত্ৰ এক লক্ষ জপ কৰিব। তাৰ পাছত ত্ৰিমধু (তিনিটা মধুৰ দ্ৰব্য) আৰু ঘৃত মিহলাই হোম কৰিব। অষ্টদ্ৰব্যসহ জপৰ দশাংশ পৰিমাণে, ব্ৰহ্মবৃক্ষৰ উৎকৃষ্ট সমিধাৰে আহুতি দিব॥১৮॥
Verse 19
द्राक्षाखर्जूरवातादशर्करानालिकेरकम् । तन्दुलाज्यतिलं विप्र द्रव्याष्टकमुदाहृतम् ॥ १९ ॥
দ্ৰাক্ষা, খৰ্জুৰ, বাদাম, শৰ্কৰা, নাৰিকেল, তণ্ডুল (চাউল), ঘৃত আৰু তিল—হে বিপ্ৰ—এইবোৰক অষ্টদ্ৰব্য বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে॥১৯॥
Verse 20
दद्यादर्ध्यं दिनेशाय तत्र संचिन्त्य पार्वतीम् । पद्ममष्टदलं बाह्ये वृत्तं षोडशभिर्द्दलैः ॥ २० ॥
দিনেশ সূৰ্যদেৱক অৰ্ঘ্য নিবেদন কৰি তাতে পাৰ্বতীদেৱীৰ ধ্যান কৰিব। তাৰ পিছত অষ্টদল পদ্ম ৰচনা কৰি বাহিৰত ষোড়শদলযুক্ত বৃত্তাকাৰ আৱৰণ আঁকিব॥২০॥
Verse 21
विलिखेत्कर्णिकामध्ये षट्कोणमतिसुन्दरम् । ततः संपूजयेत्पीठं नवशक्तिसमन्वितम् ॥ २१ ॥
পদ্মৰ কৰ্ণিকাৰ মাজত অতি সুন্দৰ ষট্কোণ আঁকিব। তাৰ পিছত নবশক্তিসমন্বিত পীঠক বিধিপূৰ্বক সম্পূজা কৰিব॥২১॥
Verse 22
जयाख्या विजया पश्चादजिताह्वापराजिता । नित्या विलासिनी गोग्धीत्यघोरा मंगला नव ॥ २२ ॥
তাৰ পিছত নৱ মঙ্গল নাম—জয়াখ্যা, বিজয়া, অজিতাহ্বা, অপরাজিতা, নিত্যা, বিলাসিনী, গোগ্ধী, অঘোরা, মঙ্গলা॥২২॥
Verse 23
बीजाढ्यमासनं दत्त्वा मूर्तिं तेनैव कल्पयेत् । तस्यां संपूजयेद्देवीमावाह्यावरणैः क्रमात् ॥ २३ ॥
বীজমন্ত্ৰসমৃদ্ধ আসন দান কৰি, তদনুসাৰে দেৱীমূৰ্তি কল্পনা কৰিব। তাৰ পিছত তাত দেৱীক আহ্বান কৰি, আৱৰণসমূহসহ ক্ৰমে সম্পূৰ্ণ পূজা কৰিব॥২৩॥
Verse 24
मध्यपाग्याम्यसौम्येषु पूजयेदंगदेवताः । षट्कोणेषु यजेन्मंत्री पश्चान्मिथुनदेवताः ॥ २४ ॥
মধ্যভাগত আৰু শুভ দিশসমূহত (পূৰ্ব, উত্তৰ) অঙ্গদেৱতাসকলক পূজা কৰিব। ষট্কোণ অংশত মন্ত্ৰজ্ঞ যজমানে আৰাধনা কৰিব; তাৰ পিছত মিথুনদেৱতাসকলক পূজা কৰিব॥২৪॥
Verse 25
इन्द्रकोणं लसद्दंडकुंडिकाक्षगुणाभयाम् । गायत्रीं पूजयेन्मन्त्री ब्रह्माणमपि तादृशम् ॥ २५ ॥
ইন্দ্ৰ-কোণত (পূব দিশত) মন্ত্ৰসাধকে দণ্ড, কমণ্ডলু আৰু অক্ষমালা-ধাৰিণী, উপদেশ-মুদ্ৰা প্ৰদৰ্শিনী আৰু অভয়দাত্রী দীপ্তিমতী গায়ত্ৰীক পূজা কৰিব; আৰু তদ্ৰূপ ব্ৰহ্মাকো পূজা কৰিব।
Verse 26
रक्षः कोणे शंखचक्रगदापंकजधारिणीम् । सावित्रीं पीतवसनां यजेद्विणुं च तादृशम् ॥ २६ ॥
ৰক্ষঃ-কোণত পীতবস্ত্ৰধাৰিণী, শঙ্খ-চক্ৰ-গদা-পদ্ম ধাৰণকাৰী সাবিত্ৰীক পূজা কৰিব; আৰু তদ্ৰূপ বিষ্ণুকো পূজা কৰিব।
Verse 27
वायुकोणे परश्वक्षमाला भयवरान्विताम् । यजेत्सरस्वतीमच्छां रुद्रं तादृशलक्षणम् ॥ २७ ॥
বায়ু-কোণত (উত্তৰ-পশ্চিম) পৰশু আৰু অক্ষমালা-ধাৰিণী, অভয় আৰু বৰ-মুদ্ৰাযুক্ত নিৰ্মল সরস্বতীক পূজা কৰিব; আৰু তদ্ৰূপ লক্ষণযুক্ত ৰুদ্রকো পূজা কৰিব।
Verse 28
वह्निकोणे यजेद्रत्नकुंभं मणिकरंडकम् । कराभ्यां बिभ्रतीं पीतां तुंदिलं धनदायकम् ॥ २८ ॥
বহ্নি-কোণত (আগ্নেয় দিশত) দুয়ো হাতে ৰত্ন-কুম্ভ আৰু মণি-কৰণ্ডক ধাৰণ কৰা, পীতবৰ্ণা, তুন্দিল আৰু ধনদায়িনী দেৱতাক পূজা কৰিব।
Verse 29
आलिंग्य सव्यहस्तेन वामे तांबूलधारिणीम् । धनदांकसमारूढां महालक्ष्मीं प्रपूजयेत् ॥ २९ ॥
বাওঁ হাতে আলিঙ্গিত, বাওঁ হাতে তাম্বূল ধাৰিণী, ধনদ (কুবেৰ)ৰ অঙ্কত অধিষ্ঠিতা মহালক্ষ্মীক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিব।
Verse 30
पश्चिमे मदनं बाणपाशांकुशशरासनाम् । धारयंतं जपारक्तं पूजयेद्रक्तभूषणम् ॥ ३० ॥
পশ্চিম দিশাত মদন (কামদেৱ)ক পূজা কৰিব লাগে—যি বাণ, পাশ, অঙ্কুশ আৰু ধনুৰ ধাৰণ কৰে, জবা-পুষ্প সদৃশ ৰক্তবৰ্ণ আৰু ৰক্ত অলংকাৰৰে ভূষিত।
Verse 31
सव्येन पतिमाश्लिष्य वामेनोत्पलधारिणीम् । पाणिना रमणांकस्थां रतिं सम्यक्समर्चयेत् ॥ ३१ ॥
বাওঁ ফালে স্বামীক আলিঙ্গন কৰি, বাওঁ হাতত পদুম ধাৰণ কৰি, প্ৰিয়তমৰ কোলাত আসীন ৰতিদেৱীক সোঁ হাতেদি বিধিপূৰ্বক সম্যক পূজা কৰিব লাগে।
Verse 32
ऐशान्ये पूजयेत्सम्यक् विघ्नराजं प्रियान्वितम् । सृणिपाशधरं कांतं वरांगासृक्कलांगुलिम् ॥ ३२ ॥
ঈশান্য দিশাত প্ৰিয়াসহিত বিঘ্নৰাজ (গণেশ)ক সম্যক পূজা কৰিব লাগে—যি মনোহৰ, অঙ্কুশ আৰু পাশ ধাৰণকাৰী, শুভ অঙ্গসম্পন্ন আৰু ৰক্তাভ লক্ষণযুক্ত।
Verse 33
माध्वीपूर्णकपालाढ्यं विघ्नराजं दिगंबरम् । पुष्करे विगलद्रत्नस्फुरच्चषकधारिणम् ॥ ३३ ॥
মই বিঘ্নৰাজ (গণেশ)ক ধ্যান কৰোঁ—যি দিগম্বৰ, মধু-মদিৰাৰে পূৰ্ণ কপালপাত্ৰে সমৃদ্ধ, আৰু পদুমহস্তত ৰত্নদ্যুতিত ঝলমল কৰি ৰস ঝৰোৱা চষক ধাৰণ কৰে।
Verse 34
सिंदूरसदृशाकारामुद्दाममदविभ्रमाम् । धृतरक्तोत्पलामन्यपाणिना तु ध्वजस्पृशाम् ॥ ३४ ॥
তাইৰ ৰূপ সিন্দূৰৰ দৰে, উন্মত্ত মদ-লাস্যে দুলিছিল; এটা হাতত ৰঙা পদুম ধাৰণ কৰি, আন হাতেদি ধ্বজ (পতাকাদণ্ড) স্পৰ্শ কৰিছিল।
Verse 35
आश्लिष्टकांतामरुणां पुष्टिमर्चेद्दिगंबराम् । कर्णिकायां निधी पूज्यौ षट्कोणस्याथ पार्श्वयोः ॥ ३५ ॥
আলিঙ্গনৰত, অৰুণবৰ্ণা, দিগম্বৰী ‘পুষ্টি’ দেৱীৰ বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিব। কৰ্ণিকাত দুয়ো নিধিৰ পূজা কৰি পাছত ষট্কোণৰ দুয়ো পাৰ্শ্বত স্থাপন কৰিব।
Verse 36
अंगानि केसरेष्वेताः पश्चात्पत्रेषु पूजयेत् । अनंगकुसुमा पश्चाद्द्वितीयानंगमेखला ॥ ३६ ॥
এই অঙ্গ-দেৱতাসকলক প্ৰথমে কেশৰত, তাৰ পাছত পত্রত পূজা কৰিব। তাৰ পিছত ‘অনঙ্গকুসুমা’ আৰু তাৰ পিছত দ্বিতীয় ‘অনঙ্গমেখলা’ৰ ক্ৰম।
Verse 37
अनंगगमना तद्वदनंगमदनातुरा । भुवनपाला गगनवेगा षष्ठी चैव ततः परम् ॥ ३७ ॥
‘অনঙ্গগমনা’ আৰু ‘অনঙ্গমদনাতুৰা’; ‘ভুবনপালা’; ‘গগনবেগা’—এই নামসমূহ; তাৰ পাছত ক্ৰমে ষষ্ঠী আহে।
Verse 38
शशिलेखा गगनलेखा चेत्यष्टौ यत्र शक्तयः । खङ्गखेटकधारिण्यः श्यामाः पूज्याश्च मातरः ॥ ३८ ॥
তাত ‘শশিলেখা’ আৰু ‘গগনলেখা’ আদি আঠ শক্তি আছে—শ্যামবৰ্ণা মাতৃকা, খড়্গ আৰু খেটক ধাৰিণী, পূজ্য।
Verse 39
पद्माद्बहिः समभ्यर्च्याः शक्तयः परिचारिकाः । प्रथमानंगद्वयास्यादनंगमदना ततः ॥ ३९ ॥
পদ্মৰ বাহিৰত পৰিচাৰিকা-শক্তিসকলৰ যথাবিধি পূজা কৰিব। তাত প্ৰথম ‘অনঙ্গদ্বয়াস্যা’, তাৰ পাছত ‘অনঙ্গমদনা’।
Verse 40
मदनातुरा भवनवेगा ततो भुवनपालिका । स्यात्सर्वशिशिरानंगवेदनानंगमेखला ॥ ४० ॥
তেতিয়া সি কামত আতুৰ হয়; তাৰ গতি বেগৱান হৈ উঠে। ভুৱন-পালিকা শীতঋতু জুৰি কামবেদনা অনুভৱ কৰি যেন কাম-মেখলাৰে বদ্ধা হোৱা দৰে প্ৰকাশ পায়।
Verse 41
चषकं तालवृंतं च तांबूलं छत्रमुज्ज्वलम् । चामरे चांशुकं पुष्पं बिभ्राणाः करपंकजैः ॥ ४१ ॥
তেওঁলোকে পদ্মসদৃশ হাতে পানপাত্ৰ, তালবৃন্ত, তাম্বুল, উজ্জ্বল ছত্ৰ, চামৰ, বস্ত্ৰ আৰু পুষ্প ধৰি ভক্তিভাৱে সেৱাত থিয় হৈছিল।
Verse 42
सर्वाभरणसंदीप्तान् लोकपालान्बहिर्यजेत् । वज्रादीन्यपि तद्बाह्ये देवीमित्थं प्रपूजयेत् ॥ ४२ ॥
অন্তৰমণ্ডলৰ বাহিৰত সৰ্ব অলংকাৰৰে দীপ্ত লোকপালসকলক পূজা কৰিব লাগে। তাৰো বাহিৰত বজ্ৰ আদি দিব্য অস্ত্ৰ স্থাপন কৰি পূজা কৰিব; এইদৰে দেৱীৰ যথাবিধি প্ৰপূজা সম্পন্ন হয়।
Verse 43
मंत्री त्रिमधुरोपेतैर्हुत्वाश्वत्थसमिद्वरैः । ब्राह्मणान्वशयेच्छीघ्रं पार्थिवान्पद्महोमतः ॥ ४३ ॥
মন্ত্ৰজ্ঞে ত্ৰিমধুৰ (গাখীৰ-দধি-ঘৃত) সহ শ্ৰেষ্ঠ অশ্বত্থ সমিধাৰে হোম কৰি, পদ্মহোমৰ দ্বাৰা শীঘ্ৰে ব্ৰাহ্মণ আৰু ৰজাসকলক বশ কৰিব পাৰে।
Verse 44
पलाशपुष्पैस्तत्पत्नीं मंत्रिणः कुसुदैरपि । पंचविंशतिधा जप्तैर्जलैः स्नानं दिने दिने ॥ ४४ ॥
মন্ত্ৰজ্ঞসকলে পলাশ-পুষ্প আৰু কুশ-পুষ্পসহ, পঁচিশবাৰ জপ কৰা জলে তেওঁৰ পত্নীক দিনে দিনে স্নান কৰাব।
Verse 45
आत्मानमभिषिंचेद्यः सर्वसौभाग्यवान्भवेत् । पंचविंशतिधा जप्तं जलं प्रातः पिबेन्नरः ॥ ४५ ॥
যি ব্যক্তি আত্মাভিষেকৰূপে জল ছিটায়, সি সকলো প্ৰকাৰ সৌভাগ্যৰে সমৃদ্ধ হয়। প্ৰাতে পঁচিশবাৰ মন্ত্রজপিত জল মানুহে পান কৰা উচিত॥৪৫॥
Verse 46
अवाप्य महतीं प्रज्ञां कवीनामग्रणीर्भवेत् । कर्पूरागरुसंयुक्तकुंकुमं साधु साधितम् ॥ ४६ ॥
মহৎ প্ৰজ্ঞা লাভ কৰি সি কবিসকলৰ মাজত অগ্ৰগণ্য হয়। ইয়াৰ বাবে কৰ্পূৰ আৰু অগৰু-সংযুক্ত, ভালদৰে সিদ্ধ কৰা কুঙ্কুম (কেশৰ) উপযোগী॥৪৬॥
Verse 47
गृहीत्वा तिलकं कुर्याद्राजवश्यमनुत्तमम् । शालिपिष्टमयीं कृत्वा पुत्तलीं मधुरान्विताम् ॥ ४७ ॥
তিলকদ্ৰব্য লৈ ৰজাক বশ কৰাৰ অনুত্তম সাধনা কৰিব লাগে। চাউলগুঁড়াৰ লেপেৰে সৰু পুতলী বনাই তাত মধুৰ দ্ৰব্য (নৈবেদ্য) সংযুক্ত কৰিব লাগে॥৪৭॥
Verse 48
जप्तां प्रतिष्ठितप्राणां भक्षयेद्रविवासरे । वशं नयति राजानं नारीं वा नरमेव च ॥ ४८ ॥
যাৰ ওপৰত জপ কৰা হৈছে আৰু যাত প্ৰাণপ্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছে, তাক ৰবিবাৰে ভক্ষণ কৰিব লাগে। তাতে ৰজা হওক, নাৰী হওক বা পুৰুষ—বশীভূত হয়॥৪৮॥
Verse 49
कण्ठमात्रोदके स्थित्वा वीक्ष्य तोयोद्गतं रविम् । त्रिसहस्रं जपेन्मंत्रं कन्यामिष्टां लभेत्ततः ॥ ४९ ॥
গলালৈকে পানীত থিয় হৈ, পানীৰ পৰা উদিত সূৰ্যক চাই, মন্ত্র তিন সহস্ৰবাৰ জপ কৰিব লাগে; তেতিয়া ইষ্ট কন্যা (যোগ্য বধূ) লাভ হয়॥৪৯॥
Verse 50
अन्नं तन्मंत्रितं मंत्री भुंजीत श्रीप्रसिद्धये । लिखितां भस्मना मायां ससाध्यां फलकादिषु ॥ ५० ॥
শ্ৰীসমৃদ্ধি আৰু লোকপ্ৰসিদ্ধিৰ বাবে সাধকে সেই মন্ত্ৰে অভিমন্ত্ৰিত অন্ন ভোজন কৰিব। লগতে ভস্মেৰে ফল আদি বস্তুত সাধ্যসহিত মন্ত্ৰ-মায়া লিখিব॥৫০॥
Verse 51
तत्कालं दर्शयेद्यंत्रं सुखं सूयेत गर्भिणी । भुवनेशीयमाख्याता सहस्रभुजसंभवा ॥ ५१ ॥
সেই ক্ষণতে যন্ত্ৰ দেখুৱাব; গৰ্ভিণী সুখে প্ৰসৱ কৰিব। ই ‘ভুবনেশী’ নামে খ্যাত, সহস্ৰভুজা দেৱীৰ শক্তিৰ পৰা উদ্ভূত॥৫১॥
Verse 52
भुक्तिमुक्तिप्रदा नॄणां स्मर्तॄणां द्विजसत्तम । ततः कल्पांतरे विप्र कदाचिन्महिषासुरः ॥ ५२ ॥
হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ! ইয়াক স্মৰণ কৰা মানুহক ই ভোগ আৰু মোক্ষ—দুয়োটা প্ৰদান কৰে। তাৰপিছত, হে বিপ্ৰ! অন্য এক কল্পান্তৰত একদা মহিষাসুৰ উদ্ভৱ হ’ল॥৫২॥
Verse 53
बभूव लोकपालांस्तु जित्वा भुंक्ते जगत्त्रयम् । ततस्त्पीडिता देवा वैकुंठं शरणं ययुः ॥ ५३ ॥
লোকপালসকলক জয় কৰি সি ত্ৰিজগতৰ অধিপত্য ভোগ কৰিবলৈ ধৰিলে। তেতিয়া তাৰ দ্বাৰা পীড়িত দেৱতাসকল শৰণ ল’বলৈ বৈকুণ্ঠলৈ গ’ল॥৫৩॥
Verse 54
ततो देवी महालक्ष्मीश्चक्राद्यांगोत्थतेजसा । श्रीर्बभूवमुनिश्रेष्ठ मूर्ता व्याप्तजगत्त्रया ॥ ५४ ॥
তেতিয়া চক্ৰ আদি দিব্য অঙ্গৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা তেজে দেৱী মহালক্ষ্মী—সাক্ষাৎ শ্ৰী—মূর্তিমতী হৈ প্ৰকট হ’ল। হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ! তেওঁ ত্ৰিজগত ব্যাপি থাকিল॥৫৪॥
Verse 55
स्वयं सा महिषादींस्तु निहत्य जगदीश्वरी । अरविंदवनं प्राप्ता भजतामिष्टदायिनी ॥ ५५ ॥
জগদীশ্বৰী দেৱীয়ে স্বয়ং মহিষাসুৰ আদি দানৱক বধ কৰি পাছত অৰবিন্দ-বনত উপনীত হ’ল; যিসকলে ভক্তিভাৱে পূজা কৰে, তেওঁলোকক ইষ্ট বৰ দান কৰে।
Verse 56
तस्याः समर्चनं वक्ष्ये संक्षेपेण श्रृणु द्विज । मृत्युक्रोधेन गुरुणा बिंदुभूषितमस्तका ॥ ५६ ॥
এতিয়া মই তেওঁৰ সম্যক্ আৰাধনাৰ বিধি সংক্ষেপে ক’ম—হে দ্বিজ, শুনা। তেওঁ মৃত্যু-ক্রোধসম গম্ভীৰ আৰু ভয়ংকৰ; মস্তকত পবিত্ৰ বিন্দু শোভিত।
Verse 57
बीजमन्त्रः श्रियः प्रोक्तो भजतामिष्टदायकः । ऋषिर्भृगुर्निवृच्छंदो देवता श्रीः समीरिता ॥ ५७ ॥
শ্ৰীৰ বীজমন্ত্ৰ কোৱা হৈছে, যি ভজনকাৰীক ইষ্টফল দান কৰে। ইয়াৰ ঋষি ভৃগু, ছন্দ ‘নিবৃত্’, আৰু অধিষ্ঠাত্রী দেৱতা শ্ৰী (লক্ষ্মী) বুলি কীৰ্তিত।
The Purāṇic method anchors technical ritual in an authoritative sacred narrative: the pralaya setting and Nidrā-Śakti motif establish the Goddess as cosmically operative (creation/obstruction) and thus a valid devatā for upāsanā. Myth functions as pramāṇa and sets the theological identity of the mantra’s presiding power.
Mantra credentialing (ṛṣi/chandas/devatā), ṣaḍaṅga-nyāsa and mātṛkā-nyāsa, deity-bhāva through mantra placement, dhyāna, 100,000 japa, one-tenth homa with specified dravyas and fuel, yantra/maṇḍala construction (lotus–hexagon), and stepwise āvaraṇa-pūjā including directional deities and attendant śaktis.
After detailing Bhuvaneśī’s yantra and prayogas (bhukti-oriented benefits alongside liberation claims), the narrative pivots to the Mahiṣāsura episode and introduces Śrī-Mahālakṣmī as the world-pervading embodied splendor of the gods, concluding with the formal mantra-metadata of Śrī-bīja—marking a transition from one śakti-upāsanā cycle to the next.