Pañca-prakṛti-nirūpaṇa and Mantra-vidhi: Rādhā, Mahālakṣmī, Durgā, Sarasvatī, Sāvitrī; plus Sāvitrī-Pañjara

Verse 1

श्रीशौनक उवाच । साधु सूत महाभागः जगदुद्धारकारकम् । महातंत्रविधानं नः कुमारोक्तं त्वयोदितम् ॥ १ ॥

শ্ৰীশৌনকে ক’লে—হে মহাভাগ সূত! সাধু, সাধু। কুমাৰসকলে উপদেশ দিয়া যি জগতউদ্ধাৰকাৰী মহাতন্ত্রবিধান, সেয়া তুমি আমাক বৰ্ণনা কৰিলা।

Verse 2

अलभ्यमेतत्तंत्रेषु पुराणेष्वपि मानद । यदिहोदितमस्मभ्यं त्वयातिकरुणात्मना ॥ २ ॥

হে মানদ! এই উপদেশ তন্ত্রসমূহত আৰু পুৰাণসমূহতো দুষ্প্ৰাপ্য; তথাপি অতি কৰুণাস্বভাৱী তুমি ইয়াত আমাক ই কথা ক’লা।

Verse 3

नारदो भगवान्सूत लोकोद्धरणतत्परः । भूयः पप्रच्छ किं साधो कुमारं विदुषां वरम् ॥ ३ ॥

হে সূত! লোকোদ্ধাৰত সদা তৎপৰ ভগৱান নাৰদে পুনৰ সাধু, বিদ্বানসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ কুমাৰক প্ৰশ্ন কৰিলে।

Verse 4

सूत उवाच । श्रुत्वा स नारदो विप्राः युग्मनामसहस्रकम् । सनत्कुमारमप्याह प्रणम्य ज्ञानिनां वरम् ॥ ४ ॥

সূতে ক’লে—হে বিপ্ৰসকল! যুগ্ম নামৰ সহস্ৰক শুনি নাৰদে জ্ঞানীসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ সনৎকুমাৰকো প্ৰণাম কৰি সম্বোধন কৰিলে।

Verse 5

नारद उवाच । ब्रह्मंस्त्वया समाख्याता विधयस्तंत्रचोदिताः । तत्रापि कृष्णमंत्राणां वैभवं ह्युदितं महत् ॥ ५ ॥

নাৰদে ক’লে—হে ব্রহ্মন! তন্ত্রে নিৰ্দেশিত বিধি-প্ৰক্ৰিয়া আপুনি ব্যাখ্যা কৰিলে; তাতেও শ্ৰীকৃষ্ণ-মন্ত্ৰসমূহৰ মহৎ বৈভৱ নিশ্চয়েই ঘোষিত হৈছে।

Verse 6

या तत्र राधिकादेवी सर्वाद्या समुदाहृता । तस्या अंशावताराणां चरितं मंत्रपूर्वकम् ॥ ६ ॥

তাত ৰাধিকাদেৱীক সকলোতকৈ আদ্যা বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে। তেওঁৰ অংশাৱতাৰসমূহৰ চৰিত যথোচিত মন্ত্ৰপূৰ্বক (মন্ত্ৰোচ্চাৰসহ) কোৱা উচিত।

Verse 7

तंत्रोक्तं वद सर्वज्ञ त्वामहं शरणं गतः । शक्तेस्तंत्राण्यनेकानि शिवोक्तानि मुनीश्वर ॥ ७ ॥

হে সৰ্বজ্ঞ! তন্ত্রত যি কোৱা হৈছে সেয়া মোক কওক; মই আপোনাৰ শৰণ লৈছোঁ। হে মুনীশ্বৰ! শক্তিৰ বহু তন্ত্র শিৱে কোৱা।

Verse 8

यानि तत्सारमुद्धृत्य साकल्येनाभिधेहि नः । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य नारदस्य महात्मनः ॥ ८ ॥

সেইবোৰৰ সাৰ উলিয়াই আমাক সম্পূৰ্ণকৈ কওক। সেই মহাত্মা নাৰদৰ বাক্য শুনি…

Verse 9

सनत्कुमारः प्रोवाच स्मृत्वा राधापदांबुजम् । सनत्कुमार उवाच । श्रृणु नारद वक्ष्यामि राधांशानां समुद्भवम् ॥ ९ ॥

সনৎকুমাৰে ৰাধাৰ পদপদ্ম স্মৰণ কৰি ক’লে— “হে নাৰদ, শুনা; ৰাধাৰ অংশসমূহৰ উদ্ভৱ মই ক’ম।”

Verse 10

शक्तीनां परमाश्चर्यं मंत्रसाधनपूर्वकम् । या तु राधा मया प्रोक्ता कृष्णार्द्धांगसमुद्भवा ॥ १० ॥

শক্তিসকলৰ মাজত পৰম আশ্চৰ্য—মন্ত্ৰসাধনাৰ পূৰ্বসিদ্ধ ফল—মই কোৱা সেই ৰাধা, কৃষ্ণৰ অৰ্ধাঙ্গৰ পৰা উদ্ভৱ।

Verse 11

गोलोकवासिनी सा तु नित्या कृष्णसहायिनी । तेजोमंडलमध्यस्था दृश्यादृश्यस्वरूपिणी ॥ ११ ॥

তেওঁ গ’লোকবাসিনী, নিত্য কৃষ্ণ-সহায়িনী; তেজোমণ্ডলৰ মাজত অৱস্থিত, তেওঁৰ স্বৰূপ দৃশ্যো অদৃশ্যো।

Verse 12

कदाचित्तु तया सार्द्धं स्थितस्य मुनिसत्तम । कृष्णस्य वामभागात्तु जातो नारायणः स्वयम् ॥ १२ ॥

হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ, এবাৰ তেওঁৰ সৈতে অৱস্থিত কৃষ্ণৰ বামভাগৰ পৰা স্বয়ং নাৰায়ণ উদ্ভৱ হ’ল।

Verse 13

राधिकायाश्च वामांगान्महालक्ष्मीर्बभूव ह । ततः कृष्णो महालक्ष्मीं दत्त्वा नारायणाय च ॥ १३ ॥

ৰাধিকাৰ বামাঙ্গৰ পৰা মহালক্ষ্মী প্ৰকাশ পালে; তাৰ পাছত কৃষ্ণে সেই মহালক্ষ্মীক নাৰায়ণলৈও অৰ্পণ কৰিলে।

Verse 14

वैकुंठे स्थापयामास शश्वत्पालनकर्मणि । अथ गोलोकनाथस्य लोम्नां विवरतो मुने ॥ १४ ॥

তেওঁ তেওঁলোকক বৈকুণ্ঠত চিৰন্তন ৰক্ষা-ধৰ্মত স্থাপন কৰিলে। তাৰ পিছত, হে মুনি, গৌলোকনাথৰ ৰোমকূপসমূহৰ পৰা…॥১৪॥

Verse 15

जातुश्चासंख्यगोपालास्तेजसा वयसा समाः । प्राणतुल्यप्रियाः सर्वे बभूवुः पार्षदा विभोः ॥ १५ ॥

কেতিয়াবা অসংখ্য গোপাল, তেজ আৰু বয়সত সমান, প্ৰাণসম প্ৰিয়—তেওঁলোক সকলেই বিভুৰ পাৰ্ষদ হ’ল॥১৫॥

Verse 16

राधांगलोमकूपेभ्ये बभूवुर्गोपकन्यकाः । राधातुल्याः सर्वतश्च राधादास्यः प्रियंवदाः ॥ १६ ॥

ৰাধাৰ দেহৰ ৰোমকূপৰ পৰা গোপকন্যাসকল প্ৰকাশ পালে। তেওঁলোক সকলো দিশে ৰাধাসমান, ৰাধাৰ দাসী, মধুৰভাষিণী আছিল॥১৬॥

Verse 17

एतस्मिन्नंतरे विप्र सहसा कृष्णदेहतः । आविर्बभूव सा दुर्गा विष्णुमाया सनातनी ॥ १७ ॥

এই সময়তে, হে বিপ্ৰ, সহসা কৃষ্ণদেহৰ পৰা সেই দুৰ্গা প্ৰকাশ পালে—বিষ্ণুৰ সনাতনী মায়া॥১৭॥

Verse 18

देवीनां बीजरूपां च मूलप्रकृतिरीश्वरी । परिपूर्णतमा तेजः स्वरूपा त्रिगुणात्मिका ॥ १८ ॥

তেওঁ দেৱীসকলৰ বীজৰূপা, মূলপ্ৰকৃতি-ঈশ্বৰী; পৰিপূৰ্ণতমা, তেজঃস্বরূপা আৰু ত্ৰিগুণাত্মিকা॥১৮॥

Verse 19

सहस्रभुजसंयुक्ता नानाशस्त्रा त्रिलोचना । या तु संसारवृक्षस्य बीजरूपा सनातनी ॥ १९ ॥

সেই সহস্ৰভুজা, নানা শস্ত্ৰধাৰিণী আৰু ত্ৰিনেত্ৰী; সেই সনাতনী দেৱী সংসাৰ-বৃক্ষৰ বীজৰূপা।

Verse 20

रत्नसिंहासनं तस्यै प्रददौ राधिकेश्वरः । एतस्मिन्नंतरे तत्र सस्त्रीकस्तु चतुर्मुखः ॥ २० ॥

ৰাধিকেশ্বৰে তেওঁক ৰত্নখচিত সিংহাসন প্ৰদান কৰিলে। সেই মুহূর্ততে চতুৰ্মুখ ব্ৰহ্মা পত্নীসহ তাত উপস্থিত হ’ল।

Verse 21

ज्ञानिनां प्रवरः श्रीमान् पुमानोंकारमुच्चरन् । कमंडलुधरो जातस्तपस्वी नाभितो हरेः ॥ २१ ॥

জ্ঞানীসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ সেই শ্ৰীমান পুৰুষে ‘ওঁ’ উচ্চাৰণ কৰি, কমণ্ডলুধাৰী তপস্বী ৰূপে হৰি (বিষ্ণু)ৰ নাভিৰ পৰা উদ্ভৱ হ’ল।

Verse 22

स तु संस्तूय सर्वेशं सावित्र्या भार्यया सह । निषसादासने रम्ये विभोस्तस्याज्ञया मुने ॥ २२ ॥

তাৰ পিছত তেওঁ সৰ্বেশ্বৰক স্তৱ কৰি, হে মুনি, পত্নী সাবিত্ৰীৰ সৈতে, সেই বিভুৰ আজ্ঞা অনুসাৰে মনোৰম আসনত বহিল।

Verse 23

अथ कृष्णो महाभाग द्विधारूपो बभूव ह । वामार्द्धांगो महादेवो दक्षार्द्धो गोपिकापतिः ॥ २३ ॥

তাৰ পিছত, হে মহাভাগ, কৃষ্ণে দ্বিধা ৰূপ ধাৰণ কৰিলে—তেওঁৰ বামাৰ্ধ মহাদেৱ (শিৱ) হ’ল আৰু দক্ষিণাৰ্ধ গোপিকাপতি (কৃষ্ণ) হ’ল।

Verse 24

पंचवक्त्रस्त्रिनेत्रोऽसौ वामार्द्धागो मुनीश्वः । स्तुत्वा कृष्णं समाज्ञप्तो निषसाद हरेः पुरः ॥ २४ ॥

সেই মুনীশ্বৰ—পঞ্চবক্ত্ৰ, ত্ৰিনেত্ৰ আৰু বামাৰ্ধে দেৱীৰূপ—কৃষ্ণক স্তৱ কৰি, আজ্ঞা পাই, হৰিৰ সন্মুখত বহিল।

Verse 25

अथ कृष्णश्चतुर्वक्त्रं प्राह सृष्टिं कुरु प्रभो । सत्यलोके स्थितो नित्यंगच्छ मांस्मर सर्वदा ॥ २५ ॥

তাৰ পিছত কৃষ্ণে চতুৰ্বক্ত্ৰ প্ৰভু (ব্ৰহ্মা)ক ক’লে—“হে প্ৰভো, সৃষ্টিকাৰ্য কৰ। সত্যলোকে নিত্য স্থিত থাক; গমন কৰ আৰু সদায় মোক স্মৰণ কৰ।”

Verse 26

एवमुक्तस्तु हरिणा प्रणम्य जगदीश्वरम् । जगाम भार्यया साकं स तु सृष्टिं करोति वै ॥ २६ ॥

হৰিয়ে এনেদৰে কোৱাৰ পিছত তেওঁ জগদীশ্বৰক প্ৰণাম কৰি, পত্নীৰ সৈতে প্ৰস্থান কৰিলে; আৰু নিশ্চয় সৃষ্টিকাৰ্যত প্ৰবৃত্ত হল।

Verse 27

पितास्माकं मुनिश्रेष्ठ मानसीं कल्पदैहिकीम् । ततः पश्चात्पंचवक्त्रं कृष्णं प्राह महामते ॥ २७ ॥

হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ, আমাৰ পিতাই প্ৰথমে মানসী সৃষ্টিক আৰু তাৰ পিছত দেহৰূপ সৃষ্টিক উদ্ভৱ কৰালে। তাৰ পাছত, হে মহামতে, তেওঁ পঞ্চবক্ত্ৰ কৃষ্ণক সম্বোধন কৰিলে।

Verse 28

दुर्गां गृहाण विश्वेश शिवलोके तपश्वर । यावत्सृष्टिस्तदंते तु लोकान्संहर सर्वतः ॥ २८ ॥

হে বিশ্বেশ্বৰ, হে তপেশ্বৰ, শিৱলোকে দুৰ্গাক গ্ৰহণ কৰা; আৰু সৃষ্টিৰ অন্ত পৰ্যন্ত সকলো দিশৰ পৰা লোকসমূহক সংহাৰ (লয়) কৰা।

Verse 29

सोऽपि कृष्णं नमस्तृत्य शिवलोकं जगाम ह । ततः कालांतरे ब्रह्मन्कृष्णस्य परमात्मनः ॥ २९ ॥

সেও শ্ৰীকৃষ্ণক নমস্কাৰ কৰি শিৱলোকলৈ গ’ল। তাৰ পাছত কিছু কাল অতিবাহিত হ’লে, হে ব্ৰাহ্মণ, পৰমাত্মা শ্ৰীকৃষ্ণৰ কথা আগলৈ বাঢ়ে।

Verse 30

वक्त्रात्सरस्वती जाता वीणापुस्तकधारिणी । तामादिदेश भगवान् वैकुंठं गच्छ मानदे ॥ ३० ॥

মুখৰ পৰা বীণা আৰু পুথি ধাৰিণী সৰস্বতী জন্মিল। তেতিয়া ভগৱানে তেওঁক আদেশ দিলে—“হে মানদে, বৈকুণ্ঠলৈ যোৱা।”

Verse 31

लक्ष्मीसमीपे तिष्ठ त्वं चतुर्भुजसमाश्रया । सापि कृष्णं नमस्कृत्य गता नारायणांतिकम् ॥ ३१ ॥

“লক্ষ্মীৰ ওচৰত থাকিবা, চতুৰ্ভুজ প্ৰভুৰ আশ্ৰয় লোৱা।” সেও শ্ৰীকৃষ্ণক নমস্কাৰ কৰি নাৰায়ণৰ সান্নিধ্যলৈ গ’ল।

Verse 32

एवं पञ्चविधा जाता सा राधा सृष्टिकारणम् । आसां पूर्णस्वरूपाणां मंत्रध्यानार्चनादिकम् ॥ ३२ ॥

এইদৰে ৰাধা পঞ্চবিধ ৰূপে প্ৰকাশিত হ’ল; তেৱেঁই সৃষ্টিৰ কাৰণ। তেওঁৰ এই পূৰ্ণ স্বৰূপসমূহৰ বাবে মন্ত্ৰজপ, ধ্যান আৰু অৰ্চনা আদি সাধনীয়।

Verse 33

वदामि श्रृणु विप्रेद्रं लोकानां सिद्धिदायकम् । तारः क्रियायुक् प्रतिष्ठा प्रीत्याढ्या च ततः परम् ॥ ३३ ॥

মই কওঁ—শুনা, হে বিপ্ৰশ্ৰেষ্ঠ—যি লোকক সিদ্ধি দান কৰে। প্ৰথম ‘তাৰ’, তাৰ পাছত বিধিযুক্ত ক্ৰিয়া, তাৰ পাছত প্ৰতিষ্ঠা, আৰু তাৰপিছত প্ৰীতিসমৃদ্ধ অৱস্থা; ইয়াৰো ওপৰে পৰম তত্ত্ব আছে।

Verse 34

ज्ञानामृता क्षुधायुक्ता वह्निजायांतकतो मनुः । सुतपास्तु ऋषिश्छन्दो गायत्री देवता मनोः ॥ ३४ ॥

“জ্ঞানামৃতা…”ৰে আৰম্ভ হোৱা মন্ত্ৰৰ মনু বহ্নিজায়ান্তকৃত; ঋষি সুতপা; ছন্দ গায়ত্ৰী; আৰু অধিদেৱতা মন (মনস্) বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 35

राधिका प्रणवो बीजं स्वाहा शक्तिरुदाहृता । षडक्षरैः षडंगानि कुर्याद्विन्दुविभूषितैः ॥ ३५ ॥

‘ৰাধিকা’ মুখ্য মন্ত্ৰ; প্ৰণৱ (ॐ) তাৰ বীজ, আৰু ‘স্বাহা’ তাৰ শক্তি বুলি উপদেশ দিয়া হৈছে। বিন্দুযুক্ত ছয় অক্ষৰে ষড়ঙ্গ-ন্যাস কৰিব লাগে।

Verse 36

ततो ध्यायन्स्वहृदये राधिकां कृष्णभामिनीम् । श्वेतचंपकवर्णाभां कोटिचन्द्रसमप्रभाम् ॥ ३६ ॥

তাৰপিছত সাধকে নিজৰ হৃদয়ত কৃষ্ণপ্ৰিয়া ৰাধিকাৰ ধ্যান কৰে—শ্বেত চম্পক-পুষ্পবৰ্ণা, কোটি চন্দ্ৰৰ দৰে দীপ্তিময়ী।

Verse 37

शरत्पार्वणचन्द्रास्यां नीलेंदीवरलोचनाम् । सुश्रोणीं सुनितंबां च पक्वबिंबाधरांबराम् ॥ ३७ ॥

তেওঁৰ মুখ শৰৎ-পাৰ্বণৰ পূৰ্ণিমাৰ চন্দ্ৰৰ দৰে, চকু নীল ইন্দীৱৰ পদুমৰ দৰে; কঁকাল সুন্দৰ, নিতম্ব সুগঠিত, আৰু অধৰ পক্ক বিম্বফলৰ দৰে ৰক্তিম-মোহক।

Verse 38

मुक्ताकुंदाभदशनां वह्निशुद्धांशुकान्विताम् । रत्नकेयूरवलयहारकुण्डलशोभिताम् ॥ ३८ ॥

তেওঁৰ দাঁত মুক্তা আৰু কুন্দকলিৰ দৰে উজ্জ্বল; তেওঁ অগ্নিশুদ্ধ বস্ত্ৰ পৰিধান কৰে আৰু ৰত্নখচিত কেয়ূৰ, বলয়, হাৰ আৰু কুণ্ডলে শোভিত।

Verse 39

गोपीभिः सुप्रियाभिश्च सेवितां श्वेतचामरैः । रासमंडलमध्यस्थां रत्नसिंहासनस्थिताम् ॥ ३९ ॥

প্ৰিয় গোপীসকলৰ দ্বাৰা সেৱিত, শ্বেত চামৰেৰে বীজিত, ৰাস-মণ্ডলৰ মধ্যস্থ আৰু ৰত্নখচিত সিংহাসনত বিৰাজমান (শ্ৰীকৃষ্ণ)ক ধ্যান কৰিব লাগে।

Verse 40

ध्यात्वा पुष्पांजलिं क्षिप्त्वा पूजयेदुपचारकैः । लक्षषट्कं जपेन्मंत्रं तद्दशांशं हुनेत्तिलैः ॥ ४० ॥

ধ্যান কৰি পুষ্পাঞ্জলি অৰ্পণ কৰি, বিধিপূৰ্বক উপচাৰে পূজা কৰিব লাগে। মন্ত্র ছয় লক্ষ বাৰ জপ কৰি, তাৰ দশাংশ তিলসহ হোমত আহুতি দিব লাগে।

Verse 41

आज्याक्तैर्मातृकापीठे पूजा चावरणैः सह । षट्कोणेषु षडंगानि तद्बाह्येऽष्टदले यजेत् ॥ ४१ ॥

ঘিউ লিপ্ত মাতৃকা-পীঠত, আৱৰণসহ পূজা কৰিব লাগে। ষট্কোণত ষড়ঙ্গ স্থাপন কৰি যজন কৰিব লাগে, আৰু তাৰ বাহিৰে অষ্টদল পদ্মতো পূজা কৰিব লাগে।

Verse 42

मालावतीं माधवीं च रत्नमालां सुशीलिकाम् । ततः शशिकलां पारिजातां पद्मावतीं तथा ॥ ४२ ॥

মালাৱতী, মাধৱী, ৰত্নমালা আৰু সুশীলিকা; তাৰ পাছত শশিকলা, পাৰিজাতা আৰু পদ্মাৱতী—এই নামসমূহ কোৱা হ’ল।

Verse 43

सुंदरीं च क्रमात्प्राच्यां दिग्विदिक्षु ततो बहिः । इन्द्राद्यान्सायुधानिष्ट्वा विनियोगांस्तु साधयेत् ॥ ४३ ॥

তাৰ পাছত পূব দিশৰ পৰা ক্ৰমে, আৰু তাৰ পিছত সকলো দিশ আৰু বিদিশাত বাহিৰলৈ, ইন্দ্ৰ আদি দেৱতাক তেওঁলোকৰ অস্ত্ৰসহ পূজা কৰি, নিৰ্দিষ্ট বিনিয়োগসমূহ সম্পন্ন কৰিব লাগে।

Verse 44

राधा कृष्णप्रिया रासेश्वरी गोपीगणाधिपा । निर्गुणा कृष्णपूज्या च मूलप्रकृतिरीश्वरी ॥ ४४ ॥

ৰাধা কৃষ্ণৰ প্ৰিয়া, ৰাসলীলা-অধীশ্বৰী আৰু গোপীগণৰ অধিপতি। তেওঁ গুণাতীত; কৃষ্ণেও তেওঁক পূজা কৰে, আৰু তেওঁ মূলপ্ৰকৃতিৰ ঈশ্বৰী।

Verse 45

सर्वेश्वरी सर्वपूज्या वैराजजननी तथा । पूर्वाद्याशासु रक्षंतु पांतु मां सर्वतः सदा ॥ ४५ ॥

সৰ্বেশ্বৰী, সৰ্বপূজ্যা আৰু বৈৰাজজননী দেৱী পূৰ্ব আদি সকলো দিশাত মোক ৰক্ষা কৰক, আৰু সদায় সৰ্বফালৰ পৰা মোক পালে-ৰক্ষা কৰক।

Verse 46

त्वं देवि जगतां माता विष्णुमाया सनातनी । कृष्णमायादिदेवी च कृष्णप्राणाधिके शुभे ॥ ४६ ॥

হে দেৱী, আপুনি জগতৰ মাতা, বিষ্ণুৰ সনাতনী মায়া। আপুনি কৃষ্ণমায়াৰ আদিদেৱীও; হে শুভে, আপুনি কৃষ্ণৰ প্ৰাণতকৈও অধিক প্ৰিয়া।

Verse 47

कष्णभक्तिप्रदे राधे नमस्ते मंगलप्रदे । इति सम्प्रार्थ्य सर्वेशीं स्तुत्वा हृदि विसर्जयेत् ॥ ४७ ॥

হে ৰাধে, কৃষ্ণভক্তি প্ৰদানকাৰিণী, আপোনাক নমস্কাৰ—আপুনি মঙ্গলপ্ৰদায়িনী। এইদৰে সৰ্বেশ্বৰীক আন্তৰিক প্ৰাৰ্থনা কৰি স্তৱ কৰি, হৃদয়ত স্থাপন কৰি বিসৰ্জন কৰিব লাগে।

Verse 48

एवं यो भजते राधां सर्वाद्यां सर्वमंगलाम् । भुक्त्वेह भोगानखिलान्सोऽन्ते गोलोकमाप्नुयात् ॥ ४८ ॥

এইদৰে যি ৰাধাক—সৰ্বাদ্যা, সৰ্বমঙ্গলাস্বৰূপা—ভজে, সি ইয়াত সকলো ভোগ-সমৃদ্ধি ভোগ কৰি শেষত গ’লোক প্ৰাপ্ত হয়।

Verse 49

अथ तुभ्यं महालक्ष्म्या विधानं वच्मि नारद । यदाराधनतो भूयात्साधको भुक्तिमुक्तिमान् ॥ ४९ ॥

এতিয়া হে নাৰদ, মই তোমাক মহালক্ষ্মীৰ আৰাধনাৰ বিধান ক’ম; যাঁৰ উপাসনাৰে সাধকে ভোগ আৰু মোক্ষ—দুয়োটাই লাভ কৰে।

Verse 50

लक्ष्मीमायाकामवाणीपूर्वा कमलवासिनी । ङेंता वह्निप्रियांतोऽयं मंत्रकल्पद्रुमः परः ॥ ५० ॥

লক্ষ্মী, মায়া, কাম আৰু বাণী—এই বীজধ্বনিয়ে আৰম্ভ হৈ, ‘কমলবাসিনী’ পদযুক্ত, আৰু ‘ঙেংতা’ ‘বহ্নিপ্ৰিয়া’ত শেষ—ইয়াক পৰম ‘মন্ত্র-कल्पদ্রুম’ বোলা হয়।

Verse 51

ऋषिर्नारायणश्चास्य छन्दो हि जगती तथा । देवता तु महालक्ष्मीर्द्विद्विवर्णैः षडंगकम् ॥ ५१ ॥

এই মন্ত্রৰ ঋষি নাৰায়ণ, ছন্দ জগতি, আৰু দেবতা মহালক্ষ্মী। ইয়াৰ ষড়ঙ্গ-ন্যাস যুগ্ম যুগ্ম বৰ্ণে কৰিব লাগে।

Verse 52

श्वेतचंपकवर्णाभां रत्नभूषणभूषिताम् । ईषद्धास्यप्रसन्नास्यां भक्तानुग्रहकातराम् ॥ ५२ ॥

তেওঁ শ্বেত চম্পক ফুলৰ দৰে বৰ্ণৰ, ৰত্নাভৰণে বিভূষিতা; মৃদু হাঁহিৰে প্ৰসন্ন মুখমণ্ডলীয়া, আৰু ভক্তসকলক অনুগ্ৰহ কৰিবলৈ সদা আগ্ৰহী।

Verse 53

बिभ्रतीं रत्नमालां च कोटिचंद्रसमप्रभाम् । ध्यात्वा जपेदर्कलक्षं पायसेन दशांशतः ॥ ५३ ॥

ৰত্নমালা ধাৰণ কৰা, কোটি চন্দ্ৰসম প্ৰভাযুক্তা দেৱীৰ ধ্যান কৰি, অর্ক-মন্ত্র এক লক্ষ জপ কৰিব লাগে; তাৰ পিছত পায়সৰে দশাংশ হোম সম্পন্ন কৰিব লাগে।

Verse 54

जुहुयादेधिते वह्नौ श्रीदृकाष्टैः समर्चयेत् । नवशक्तियुते पीठे ह्यंगैरावरणैः सह ॥ ५४ ॥

সুপ্ৰজ্বলিত পবিত্ৰ অগ্নিত আহুতি দিব, তাৰ পাছত ‘শ্ৰীদৃক’ অষ্টকৰে বিধিপূৰ্বক দেৱতাৰ পূজা কৰিব। নবশক্তিযুক্ত পীঠত অঙ্গ-মন্ত্ৰ আৰু আৱৰণসহ আৰাধনা কৰিব॥

Verse 55

विभूतिरुन्नतिः कांतिः सृष्टिः कीर्तिश्च सन्नतिः । व्याष्टिरुत्कृष्टिर्ऋद्धिश्च संप्रोक्ता नव शक्तयः ॥ ५५ ॥

বিভূতি, উন্নতি, কান্তি, সৃষ্টি, কীৰ্তি, সন্নতি, ব্যাষ্টি, উৎকৃষ্টি আৰু ঋদ্ধি—এইবোৰকেই নব শক্তি বুলি কোৱা হৈছে॥

Verse 56

अत्रावाह्य च मूलेन मूर्तिं संकल्प्य साधकः । षट् कोणेषु षडंगानि दक्षिणे तु गजाननम् ॥ ५६ ॥

ইয়াত মূল-মন্ত্ৰে আহ্বান কৰি সাধকে মনে দেৱমূৰ্তি সংকল্প কৰিব। ষট্কোণত ষড়ঙ্গ-ন্যাস কৰিব আৰু দক্ষিণ দিশত গজানন (গণেশ) স্থাপন কৰিব॥

Verse 57

वामे कुसुमधन्वानं वसुपत्रे ततो यजेत् । उमां श्रीं भारतीं दुर्गां धरणीं वेदमातरम् ॥ ५७ ॥

বাওঁফালে বসুপত্ৰত কুসুমধন্বা (কামদেৱ) স্থাপন কৰি পূজা কৰিব। তাৰ পাছত উমা, শ্ৰী (লক্ষ্মী), ভাৰতী (সৰস্বতী), দুৰ্গা, ধৰণী আৰু বেদমাতাৰ পূজা কৰিব॥

Verse 58

देवीमुषां च पूर्वादौ दिग्विदिक्षु क्रमेण हि । जह्नुसूर्यसुते पूज्ये पादप्रक्षालनोद्यते ॥ ५८ ॥

পূবৰ পৰা আৰম্ভ কৰি দিশ আৰু বিদিশাত ক্ৰমে দেৱী উষা আদি সকলৰ পূজা কৰিব। আৰু পূজ্য জহ্নু আৰু সূৰ্যসুতা আদি সকলৰ বাবে পাদপ্ৰক্ষালন কৰিব॥

Verse 59

शंखपद्मनिधी पूज्यौ पार्श्वयोर्घृतचामरौ । धृतातपत्रं वरुणं पूजयेत्पश्चिमे ततः ॥ ५९ ॥

দুয়োফালে ঘৃতলিপ্ত চামৰ ধাৰণ কৰা শঙ্খ আৰু পদ্ম—এই দুটা নিধিদেৱতাৰ পূজা কৰা; তাৰ পাছত পশ্চিম দিশত ৰাজছত্ৰধাৰী বৰুণদেৱক আৰাধনা কৰা।

Verse 60

संपूज्य राशीन्परितो यथास्थानं नवग्रहान् । चतुर्दन्तैरावतादीन् दिग्विदिक्षु ततोऽर्चयेत् ॥ ६० ॥

চাৰিওফালে ৰাশিসমূহ আৰু যথাস্থানত নবগ্ৰহসমূহক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰি, তাৰ পাছত দিশ আৰু বিদিশাত চতুৰ্দন্ত ঐৰাৱত আদি গজসমূহৰ অর্চনা কৰা।

Verse 61

तद्बहिर्लोकपालांश्च तदस्त्राणि च तद्बहिः । दूर्वाभिराज्यसिक्ताभिर्जुहुयादायुषे नरः ॥ ६१ ॥

সেই (অন্তৰঙ্গ বিধি)ৰ বাহিৰত লোকপালসকলক, আৰু তাৰো বাহিৰত দিব্যাস্ত্ৰ-মন্ত্ৰসমূহক আহ্বান কৰি, ঘৃতসিক্ত দূৰ্বাৰে আয়ুৰ বাবে হোম কৰা।

Verse 62

गुडूचीमाज्यसंसिक्तां जुहुयात्सप्तवासरम् । अषअटोत्तरसहस्रं यः स जीवेच्छरदां शतम् ॥ ६२ ॥

যি ব্যক্তি সাত দিন ধৰি ঘৃতসিক্ত গুডূচী অগ্নিত আহুতি দিয়ে অষ্টোত্তৰ সহস্ৰ (৮০০৮) আহুতি সম্পন্ন কৰে, সি শত শৰৎ (পূৰ্ণ শতায়ু) জীয়াই থাকে—এনে কোৱা হৈছে।

Verse 63

हुत्वा तिलान्घृताभ्यक्तान्दीर्घमायुष्यमाप्नुयात् । आरभ्यार्कदिनं मंत्री दशाहं घृतसंप्लुतः ॥ ६३ ॥

ঘৃতলিপ্ত তিল অগ্নিত আহুতি দিলে দীৰ্ঘায়ু লাভ হয়। ৰবিবাৰৰ পৰা আৰম্ভ কৰি মন্ত্ৰজপকাৰী দহ দিন ঘৃত-আহাৰ/নিয়মত স্থিত থাকক।

Verse 64

जुहुयादर्कसमिधः शरीरारोग्यसिद्धये । शालिभिर्जुह्वतो नित्यमष्टोत्तरसहस्रकम् ॥ ६४ ॥

দেহৰ আৰোগ্যসিদ্ধিৰ বাবে অর্ক-সমিধা দি অগ্নিত আহুতি দিব লাগে। আৰু যি শালি-চাউলেৰে হোম কৰে, সি নিত্য এক হাজাৰ আঠ আহুতি দিব।

Verse 65

अचिरादेव महती लक्ष्मी संजायते ध्रुवम् । उषाजा जीनालिकेररजोभिर्गृतमिश्रितैः ॥ ६५ ॥

নিশ্চয় অচিৰেই মহতি লক্ষ্মী উদয় হয়। উষাকালত জীনালিকেৰাৰ ৰজ ঘিউৰ সৈতে মিহলাই (লেপন/প্ৰয়োগ) কৰিব লাগে।

Verse 66

हुनेदष्टोत्तरशतं पायसाशी तु नित्यशः । मण्डलाज्जायते सोऽपि कुबेर इव मानवः ॥ ६६ ॥

নিত্য একশ আঠ আহুতি দিব আৰু পায়সক আহাৰ ৰূপে গ্ৰহণ কৰিব। সেই মণ্ডলৰ পৰা সি মানুহো কুবেৰ সদৃশ সমৃদ্ধ হৈ জন্মে।

Verse 67

हविषा गुडमिश्रेण होमतो ह्यन्नवान्भवेत् । जपापुष्पाणि जुहुयादष्टोत्तरसहस्रकम् ॥ ६७ ॥

গুড় মিশ্ৰিত হবিষে হোম কৰিলে অন্নসমৃদ্ধি হয়। জপা ফুলো এক হাজাৰ আঠ সংখ্যাত আহুতি ৰূপে অৰ্পণ কৰিব।

Verse 68

तांबूलरससंमिश्रं तद्भस्मतिलकं चरेत् । चतुर्णामपि वर्णानां मोहनाय द्विजोत्तमः ॥ ६८ ॥

তাম্বূলৰ ৰসৰ সৈতে মিহলাই সেই ভস্মৰ তিলক ধাৰণ কৰিব। শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজে চাৰিও বৰ্ণৰ লোকক মোহিত/আকৰ্ষিত কৰিবলৈ এইদৰে কৰিব।

Verse 69

एवं यो भजते लक्ष्मीं साधकेंद्रो मुनीश्वर । सम्पदस्तस्य जायंते महालक्ष्मीः प्रसीदति ॥ ६९ ॥

হে মুনীশ্বৰ! যি সাধকশ্ৰেষ্ঠ এইদৰে লক্ষ্মীদেৱীৰ ভজন কৰে, তাৰ ঘৰত সম্পদ জন্মে; মহালক্ষ্মী তাৰ ওপৰত প্ৰসন্ন হয়।

Verse 70

देहांते वैष्णवं धाम लभते नात्र संशयः । या तु दुर्गा द्विजश्रेष्ठ शिवलोकं गता सती ॥ ७० ॥

দেহান্তে সি বৈষ্ণৱ ধাম লাভ কৰে—ইয়াত সন্দেহ নাই। কিন্তু যি দুৰ্গা ৰূপে পূজিতা, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, সেই সতী শিৱলোকলৈ গ’ল।

Verse 71

सा शिवाज्ञामनुप्राप्य दिव्यलोकं विनिर्ममे । देवीलोकेति विख्यातं सर्वलोकविलक्षणम् ॥ ७१ ॥

তেওঁ শিৱৰ আজ্ঞা লাভ কৰি এক দিব্য লোক নিৰ্মাণ কৰিলে; সেয়া ‘দেৱী-লোক’ নামে খ্যাত আৰু সকলো লোকৰ পৰা পৃথক।

Verse 72

तत्र स्थिता जगन्माता तपोनियममास्थिता । विविधान् स्वावतारान्हि त्रिकाले कुरुतेऽनिशम् ॥ ७२ ॥

তাত অৱস্থিত জগন্মাতা তপ আৰু নিয়মত দৃঢ় হৈ, ত্ৰিকালত নিৰন্তৰ নিজৰ নানা অৱতাৰ প্ৰকাশ কৰে।

Verse 73

मायाधिका ह्लादिनीयुक् चन्द्राढ्या सर्गिणी पुनः । प्रतिष्ठा स्मृतिसंयुक्ता क्षुधया सहिता पुनः ॥ ७३ ॥

তেওঁ মায়া-প্ৰধান, হ্লাদিনী শক্তিযুক্ত, চন্দ্ৰগুণে সমৃদ্ধ, আৰু সৃষ্টিকৰ্ত্ৰী। তেওঁ ‘প্ৰতিষ্ঠা’ ৰূপে স্মৃতিসংযুক্ত, আৰু পুনৰ ক্ষুধাৰ সঙ্গেও যুক্ত।

Verse 74

ज्ञानामृता वह्निजायांतस्ताराद्यो मनुर्मतः । ऋषिः स्याद्वामदेवोऽस्य छंदो गायत्रमीरितम् ॥ ७४ ॥

এই মন্ত্ৰৰ মন্ত্ৰনাম ‘জ্ঞানামৃতা’ আৰু ‘বহ্নিজায়ান্ত’ বুলি মান্য, আৰু ‘তাৰাদ্য’ ইয়াৰ মনু (মন্ত্ৰ-সঞ্জ্ঞা) বুলি গণ্য। ইয়াৰ ঋষি বামদেৱ, আৰু ছন্দ গায়ত্ৰী বুলি ঘোষিত॥

Verse 75

देवता जगतामादिर्दुर्गा दुर्गतिनाशिनी । ताराद्येकैकवर्णेन हृदयादित्रयं मतम् ॥ ७५ ॥

দেৱতা হিচাপে জগতৰ আদিমূলা, দুৰ্গতি-নাশিনী দুৰ্গা দেৱী কোৱা হৈছে। ‘তারা’ৰ পৰা আৰম্ভ কৰি একে একে বৰ্ণে গঠিত ‘হৃদয়’ আদি ত্ৰয়ক মান্য কৰা হৈছে॥

Verse 76

त्रिभिर्वर्मेक्षण द्वाभ्यां सर्वैरस्त्रमुदीरितम् । महामरकतप्रख्यां सहस्रभुजमंडिताम् ॥ ७६ ॥

তিনিটা মন্ত্ৰে বৰ্ম (কৱচ) আহ্বান কৰা হয়; দুটাৰে শস্ত্ৰ উচ্চাৰিত হয়; আৰু সকলো একেলগে ‘অস্ত্ৰ’ বুলি ঘোষিত—মহা মৰকতৰ দৰে দীপ্ত, সহস্ৰ ভুজে অলংকৃত॥

Verse 77

नानाशस्त्राणि दधतीं त्रिनेत्रां शशिशेखराम् । कंकणांगदहाराढ्यां क्वणन्नूपुरकान्विताम् ॥ ७७ ॥

তেওঁ নানাবিধ শস্ত্ৰ ধাৰণ কৰা, ত্ৰিনেত্ৰা আৰু শশিশেখৰা। কঙ্কণ, অঙ্গদ আৰু হাৰে অলংকৃত, আৰু চলনত ঝংকাৰিত নূপুৰে যুক্ত আছিল॥

Verse 78

किरीटकुंडलधरां दुर्गां देवीं विचिंतयेत् ॥ ७८ ॥

কিৰীট আৰু কুণ্ডল ধাৰণ কৰা দুৰ্গা দেৱীৰ ধ্যান কৰিব লাগে॥

Verse 79

वसुलक्षं जपेन्मंत्रं तिलैः समधुरैर्हुनेत । पयोंऽधसा वा सहस्रं नवपद्मात्मके यजेत् ॥ ७९ ॥

আঠ লক্ষবাৰ মন্ত্ৰজপ কৰিব আৰু মধুৰ মিশ্ৰিত তিলৰে হোম কৰিব। অথবা দুধ আৰু দধি সহস্ৰ আহুতি দি নব-পদ্ম বিন্যাসযুক্ত বিধিত পূজা কৰিব।

Verse 80

प्रभा माया जया सूक्ष्मा विशुद्धानं दिनी पुनः । सुप्रभा विजया सर्वसिद्धिदा पीठशक्तयः ॥ ८० ॥

প্ৰভা, মায়া, জয়া, সূক্ষ্মা, বিশুদ্ধানন্দিনী; পুনৰ সুপ্ৰভা, বিজয়া আৰু সৰ্বসিদ্ধিদা—এইসকল পীঠসমূহৰ অধিষ্ঠাত্রী শক্তি।

Verse 81

अद्भिर्ह्रस्वत्रयक्लीबरहितैः पूजयेदिमाः । प्रणवो वज्रनखदंष्ट्रायुधाय महापदात् ॥ ८१ ॥

তিনিটা হ্ৰস্ব স্বৰ আৰু নপুংসক ধ্বনি বর্জিত জলেৰে এইসকলক পূজা কৰিব। মহাপদৰ পৰা উদ্ভূত বজ্ৰ-নখ-দংশ্ট্ৰা আয়ুধধাৰী দেৱৰ বাবে প্ৰণৱ ‘ওঁ’ বিনিয়োগ কৰিব।

Verse 82

सिंहाय वर्मास्त्रं हृञ्च प्रोक्तः सिंहमनुर्मुने । दद्यादासनमेतेन मूर्तिं मूलेन कल्पयेत् ॥ ८२ ॥

হে মুনি, সিংহৰূপৰ বাবে ‘হৃং’ বীজক কবচ আৰু অস্ত্ৰ-মন্ত্ৰ বুলি কোৱা হৈছে। ইয়াৰে আসন অৰ্পণ কৰি, মূল-মন্ত্ৰে মূৰ্তিৰ বিধিপূৰ্বক প্ৰতিষ্ঠা আৰু বিন্যাস কৰিব।

Verse 83

अङ्गावृर्त्तिं पुराभ्यार्च्य शक्तीः पत्रेषु पूजयेत् । जया च विजया कीर्तिः प्रीतिः पश्चात्प्रभा पुनः ॥ ८३ ॥

প্ৰথমে অঙ্গাৱৃত্তি (অঙ্গ-ৰক্ষা) অর্চনা কৰি, তাৰ পিছত পত্রসমূহত শক্তিসকলক পূজা কৰিব—জয়া, বিজয়া, কীৰ্তি, প্ৰীতি; আৰু শেষত পুনৰ প্ৰভা।

Verse 84

श्रद्धा मेधा श्रुतिश्चैवस्वनामाद्यक्षरादिकाः । पत्राग्रेष्वर्चयेदष्टावायुधानि यथाक्रमात् ॥ ८४ ॥

শ্ৰদ্ধা, মেধা আৰু শ্ৰুতি সহ—নিজ নামৰ প্ৰথম অক্ষৰৰ পৰা আৰম্ভ কৰি—পাতৰ আগভাগত ক্ৰমে ভগৱানৰ অষ্ট দিৱ্য আয়ুধৰ পূজা কৰিব লাগে।

Verse 85

शंखचक्रगदाखङ्गपाशांकुशशरान्धनुः । लोकेश्वरांस्ततो बाह्ये तेषामस्त्राण्यनंतरम् ॥ ८५ ॥

শঙ্খ, চক্ৰ, গদা, খড়্গ, পাশ, অঙ্কুশ, শৰ আৰু ধনু—ইয়াৰ পিছত বাহ্যভাগত লোকপালসকলক স্থাপন কৰি, তৎক্ষণাৎ তেওঁলোকৰ আয়ুধসমূহো ক্ৰমে বিন্যাস কৰিব লাগে।

Verse 86

इत्थं जपादिभिर्मंत्री मंत्रे सिद्धे विधानवित् । कुर्यात्प्रयोगानमुना यथा स्वस्वमनीषितान् ॥ ८६ ॥

এইদৰে জপ আদি সাধনাৰে মন্ত্র সিদ্ধ হ’লে, বিধি-জ্ঞ মন্ত্রসাধকে নিজ নিজ অভিপ্ৰেত উদ্দেশ্য অনুসাৰে সেই মন্ত্রৰ প্ৰয়োগ কৰিব লাগে।

Verse 87

प्रतिष्ठाप्य विधानेन कलशान्नवशोभनान् । रत्नहेमादिसंयुक्तान्घटेषु नवसु स्थितान् ॥ ८७ ॥

বিধি অনুসাৰে নটা শোভন কলশ প্ৰতিষ্ঠা কৰিব লাগে—ৰত্ন, সোণ আদি দিয়ে অলংকৃত—আৰু নটা ঘটত স্থাপিত।

Verse 88

मध्यस्थे पूजयेद्देवीमितरेषु जयादिकाः । संपूज्य गन्धपुष्पाद्यैरभिषिंचेन्नराधिपम् ॥ ८८ ॥

মধ্যস্থানত দেৱীৰ পূজা কৰিব লাগে, আৰু অন্য স্থানত জয়া আদি। গন্ধ, পুষ্প আদি দিয়ে সম্যক পূজা কৰি, তাৰ পিছত ৰজাৰ অভিষেক কৰিব লাগে।

Verse 89

राजा विजयते शत्रून्योऽधिको विजयश्रियम् । प्राप्नोत्रोगो दीर्घायुः सर्वव्याधिविवर्जितः ॥ ८९ ॥

এনে ৰজা শত্রুসকলক জয় কৰি অতুল বিজয়শ্ৰী লাভ কৰে; তেওঁ নিৰোগী, দীঘলীয়া আয়ুসীয়া আৰু সকলো ব্যাধিৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 90

वन्ध्याभिषिक्ता विधिनालभते तनयं वरम् । मन्त्रेणानेन संजप्तमाज्यं क्षुद्रग्रहापहम् ॥ ९० ॥

বিধি অনুসাৰে অভিষিক্ত বন্ধ্যা নাৰী উত্তম পুত্ৰ লাভ কৰে। এই মন্ত্ৰে বিধিপূৰ্বক জপ কৰা ঘিঁউ ক্ষুদ্ৰ-গ্ৰহজনিত পীড়া দূৰ কৰে।

Verse 91

गर्भिणीनां विशेषेण जप्तं भस्मादिकं तथा । जृंभश्वासे तु कृष्णस्य प्रविष्टेराधिकामुखम् ॥ ९१ ॥

গৰ্ভিণীসকলৰ বাবে বিশেষকৈ মন্ত্ৰজপে পবিত্ৰ কৰা ভস্ম আদি ব্যৱহাৰ কৰা উচিত। আৰু জঁভাই বা শ্বাস লোৱাৰ সময়ত মুখৰ দ্বাৰলৈ মনোযোগ দিব লাগে, কিয়নো তেতিয়া কৃষ্ণৰ প্ৰৱেশ অধিক বুলি ধৰা হয়।

Verse 92

या तु देवी समुद्भूता वीणापुस्तकधारिणी । तस्या विधानं विप्रेंद्र श्रृणु लोकोपकारकम् ॥ ९२ ॥

যি দেৱী বীণা আৰু পুথি ধৰি প্ৰকট হৈছে—হে বিপ্ৰেন্দ্ৰ! লোকহিতকাৰী তেওঁৰ পূজা-বিধান শুনা।

Verse 93

प्रणवो वाग्भवं माया श्रीः कामः शक्तिरीरिता । सरस्वती चतुर्थ्यंता स्वाहांतो द्वादशाक्षरः ॥ ९३ ॥

প্ৰণৱ ‘ওঁ’, বাগ্ভৱ, মায়া, শ্ৰী, কাম আৰু ‘শক্তি’ বুলি কোৱা হয়; তাৰ পিছত চতুৰ্থীন্ত ‘সরস্বত্যৈ’ যোগ কৰি, শেষত ‘স্বাহা’—ই দ্বাদশাক্ষৰ মন্ত্ৰ।

Verse 94

मनुर्नारायण ऋषिर्विराट् छन्दः समीरितम् । महासरस्वती चास्य देवता परिकीर्तिता ॥ ९४ ॥

এই মন্ত্ৰৰ ঋষি মনু-নাৰায়ণ, ছন্দ বিরাট্ বুলি কোৱা হৈছে; আৰু ইয়াৰ অধিষ্ঠাত্রী দেৱতা মহা-সৰস্বতী বুলি কীৰ্তিত।

Verse 95

वाग्भवेन षडंगानि कृत्वा वर्णान्न्यसेद् बुधः । ब्रह्मरंध्रे न्यसेत्तारं लज्जां भ्रूमध्यगां न्यसेत् ॥ ९५ ॥

বাগ্ভব বীজে ষড়ঙ্গ-ন্যাস কৰি জ্ঞানী সাধকে অক্ষৰসমূহ দেহত ন্যাস কৰিব। ব্ৰহ্মৰন্ধ্ৰত ‘তারা’ আৰু ভ্ৰূমধ্যত ‘লজ্জা’ ন্যাস কৰিব।

Verse 96

मुखनासादिकर्णेषु गुदेषु श्रीमुखार्णकान् । ततो वाग्देवतां ध्यायेद्वीणापुस्तकधारिणीम् ॥ ९६ ॥

মুখ, নাসিকা, কৰ্ণ আৰু গুদপ্ৰদেশত ‘শ্ৰী’ আদি শুভ বীজাক্ষৰসমূহ ন্যাস কৰিব। তাৰপিছত বীণা আৰু পুথি ধাৰিণী বাগ্দেৱীৰ ধ্যান কৰিব।

Verse 97

कर्पूरकुंदधवलां पूर्णचंद्रोज्ज्वलाननाम् । हंसाधिरूढां भालेंदुदिव्यालंकारशोभिताम् ॥ ९७ ॥

কৰ্পূৰ আৰু কুন্দফুলৰ দৰে ধৱল, পূৰ্ণচন্দ্ৰৰ দৰে উজ্জ্বল মুখমণ্ডল; হংসাৰূঢ়া, আৰু ললাটত দিব্য চন্দ্ৰচিহ্ন-অলংকাৰৰে শোভিতা—তাঁৰ ধ্যান কৰিব।

Verse 98

जपेद्द्वादशलक्षाणि तत्सहस्रं सितांबुजैः । नागचंपकपुष्पैर्वा जुहुयात्साधकोत्तमः ॥ ९८ ॥

শ্ৰেষ্ঠ সাধকে বাৰ লক্ষ জপ কৰিব; তাৰপিছত শ্বেত পদ্মেৰে—অথবা নাগচম্পক ফুলেৰে—সহস্ৰ আহুতি দিব।

Verse 99

मातृकोक्ते यजेत्पीठे वक्ष्यमाणक्रमेण ताम् । वर्णाब्जेनासनं दद्यान्मूर्तिं मूलेन कल्पयेत् ॥ ९९ ॥

মাতৃকা-পদ্ধতিত কোৱা পীঠত, পাছত বৰ্ণিত ক্ৰম অনুসৰি সেই দেৱীৰ পূজা কৰিব। বৰ্ণ-কমলৰে আসন দিব আৰু মূল-মন্ত্ৰৰে দেৱীমূৰ্তি স্থাপন/ভাবনা কৰিব।

Verse 100

देव्या दक्षिणतः पूज्या संस्कृता वाङ्मयी शुभा । प्राकृता वामतः पूज्या वाङ्मयीसर्वसिद्धिदा ॥ १०० ॥

দেৱীৰ দক্ষিণফালে সংস্কৃত-স্বৰূপিণী শুভা বাঙ্ময়ীৰ পূজা কৰিব; বামফালে প্ৰাকৃত-স্বৰূপিণী বাঙ্ময়ীৰ পূজা কৰিব—যি সৰ্বসিদ্ধিদায়িনী।

Verse 101

पूर्वमंगानि षट्कोणे प्रज्ञाद्याः प्रयजेद्बहिः । प्रज्ञा मेधा श्रुतिः शक्तिः स्मृतिर्वागीश्वरी मतिः ॥ १०१ ॥

ষট্কোণত প্ৰথমে অঙ্গ (উপাঙ্গ)সমূহৰ পূজা কৰিব; আৰু তাৰ বাহিৰত প্ৰজ্ঞা আদি দেৱীসকলৰ পূজা কৰিব—প্ৰজ্ঞা, মেধা, শ্রুতি, শক্তি, স্মৃতি, বাগীশ্বৰী আৰু মতি।

Verse 102

स्वस्तिश्चेति समाख्याता ब्रह्माद्यास्तदनंतरम् । लोकेशानर्चयेद्भूयस्तदस्त्राणि च तद्बहिः ॥ १०२ ॥

ইয়াক ‘স্বস্তি’ বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে; তাৰ পাছত ব্ৰহ্মা আদি দেৱতাসকলৰ পূজা কৰিব। পুনৰ লোকপালসকলক অর্চনা কৰি, তাৰ বাহিৰত সেই দেৱতা/বিধিৰ অস্ত্ৰ (মন্ত্ৰাস্ত্ৰ)সমূহৰো পূজা কৰিব।

Verse 103

एवं संपूज्य वाग्देवीं साक्षाद्वाग्वल्लभो भवेत् । ब्रह्मचर्यरतः शुद्धः शुद्धदंतनखा दिकः ॥ १०३ ॥

এইদৰে বাগ্দেৱীৰ সম্যক পূজা কৰিলে সাধক যেন সাক্ষাৎ বাক্‌-শক্তিৰ প্ৰিয় হৈ উঠে। ব্ৰহ্মচৰ্যত ৰত, শুদ্ধ আৰু দাঁত-নখ আদি পৰিষ্কাৰ ৰাখিব লাগে।

Verse 104

संस्मरन् सर्ववनिताः सततं देवताधिया । कवित्वं लभते धीमान् मासैर्द्वादशभिर्ध्रुवम् ॥ १०४ ॥

দেৱভাবনাৰে সকলো দিৱ্য নাৰী-শক্তিক সদায় স্মৰণ কৰা বুদ্ধিমান ব্যক্তি বাৰ মাহৰ ভিতৰত নিশ্চিতভাৱে কবিত্ব-সিদ্ধি লাভ কৰে।

Verse 105

पीत्वा तन्मंत्रितं तोयं सहस्रं प्रत्यहं मुने । महाकविर्भवेन्मंत्री वत्सरेण न संशयः ॥ १०५ ॥

হে মুনি! সেই মন্ত্ৰে অভিমন্ত্ৰিত জল প্ৰতিদিন সহস্ৰ মাত্ৰা পান কৰিলে সাধক এক বছৰৰ ভিতৰত নিঃসন্দেহে মহাকবি আৰু মন্ত্ৰনিপুণ হয়।

Verse 106

उरोमात्रोदके स्थित्वा ध्यायन्मार्तंडमंडले । स्थितां देवीं प्रतिदिनं त्रिसहस्रं जपेन्मनुम् ॥ १०६ ॥

বক্ষলৈকে পানীত থিয় হৈ মাৰ্তাণ্ডৰ সূৰ্যমণ্ডল ধ্যান কৰি, তাত অধিষ্ঠিতা দেৱীক আৰাধনা কৰি প্ৰতিদিন মন্ত্ৰ তিন হাজাৰবাৰ জপ কৰিব লাগে।

Verse 107

लभते मंडलात्सिद्धिं वाचामप्रतिमां भुवि । पालाशबिल्वकुसुमैर्जुहुयान्मधुरोक्षितैः ॥ १०७ ॥

মণ্ডল-বিধিৰে সাধক সিদ্ধি আৰু পৃথিৱীত বাক্‌শক্তিৰ অতুল সামৰ্থ্য লাভ কৰে। মধু ছিটোৱা পালাশ আৰু বিল্বপুষ্পেৰে হোম কৰিব লাগে।

Verse 108

समिद्भिर्वा तदुत्थाभिर्यशः प्राप्नोति वाक्पतेः । राजवृक्षसमुद्भूतैः प्रसूनैर्मधुराप्लुतैः ॥ १०८ ॥

তাত উৎপন্ন সমিধা বা তাৰ উৎপন্ন বস্তুৰে হোম কৰিলে সাধক বাক্পতি (বাণীৰ অধিপতি)ৰ যশ আৰু অনুগ্ৰহ লাভ কৰে। ৰাজবৃক্ষজাত মধুৰ ৰসত ভিজা পুষ্প অৰ্পণ কৰিলেও কীৰ্তি বৃদ্ধি পায়।

Verse 109

सत्समिद्भिश्च जुहुयात्कवित्वमतुलं लभेत् । अथ प्रवक्ष्ये विप्रेंद्र सावित्रीं ब्रह्मणः प्रियाम् ॥ १०९ ॥

শুদ্ধ আৰু যথাযথ সমিধাৰে আহুতি দিলে অতুল কাব্য-প্ৰতিভা লাভ হয়। হে বিপ্ৰশ্ৰেষ্ঠ, এতিয়া মই ব্ৰহ্মাৰ প্ৰিয়া সাবিত্ৰীক ব্যাখ্যা কৰিম।

Verse 110

यां समाराध्य ससृजे ब्रह्मा लोकांश्चराचरान् । लक्ष्मी माया कामपूर्वा सावित्री ङेसमन्विता ॥ ११० ॥

যাঁক সম্যক আৰাধনা কৰি ব্ৰহ্মাই চৰাচৰ লোকসমূহ সৃষ্টি কৰিলে। তেৱেঁই লক্ষ্মী, মায়া, কামৰ পূৰ্বস্থিত শক্তি, আৰু মন্ত্রবীজ-সমন্বিতা সাবিত্ৰী।

Verse 111

स्वाहांतो मनुराख्यातः सावित्र्या वसुवर्णवान् । ऋषिर्ब्रह्मास्य गायत्री छंदः प्रोक्तं च देवता ॥ १११ ॥

‘স্বাহা’ অন্তযুক্ত মন্ত্র ঘোষণা কৰা হৈছে; সাবিত্ৰী বসুসকলৰ দৰে দীপ্তিময়ী। ইয়াৰ ঋষি ব্ৰহ্মা, ছন্দ গায়ত্ৰী, আৰু অধিদেৱতা সাবিত্ৰী।

Verse 112

सावित्री सर्वदेवानां सावित्री परिकीर्तिता । हृदंतिकैर्ब्रह्म विष्णुरुद्रेश्वरसदाशिवैः ॥ ११२ ॥

সাবিত্ৰীক সকলো দেৱতাৰ সাৰস্বরূপ বুলি কীৰ্তিত কৰা হৈছে। অন্তঃহৃদয়ত অধিষ্ঠিত ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু, ৰুদ্ৰ, ঈশ্বৰ আৰু সদাশিৱেও সাবিত্ৰীক স্তৱ কৰে।

Verse 113

सर्वात्मना च ङेयुक्तैरंगानां कल्पनं मतम् । तप्तकांचनवर्णाभां ज्वलंतीं ब्रह्मतेजसा ॥ ११३ ॥

মত এই যে, জ্ঞেয় বিদ্যাত সম্যক প্ৰশিক্ষিত লোকসকলে সৰ্বাত্মনা বেদাঙ্গসমূহৰ যথাযথ বিন্যাস কৰিব—যাতে সি তপ্ত সোণৰ বৰ্ণৰ দৰে হৈ ব্ৰহ্মতেজে জ্বলজ্বল কৰে।

Verse 114

ग्रीष्ममध्याह्नमार्तंडसहस्रसमविग्रहाम् । ईषद्धास्यप्रसन्नास्यां रत्नभूषणभूषिताम् ॥ ११४ ॥

তেওঁৰ দেহ গ্ৰীষ্মৰ মধ্যাহ্নৰ সহস্ৰ সূৰ্যৰ সমান দীপ্তিময়; মুখত মৃদু হাঁহিৰে প্ৰসন্নতা, আৰু ৰত্নময় ভূষণেৰে ভূষিতা।

Verse 115

बह्निशुद्धांशुकाधानां भक्तानुग्रहकातराम् । सुखदां मुक्तिदां चैव सर्वसंपत्प्रदां शिवाम् ॥ ११५ ॥

অগ্নিৰে শুদ্ধ কৰা বস্ত্ৰ অৰ্পণ কৰি যাঁৰ পূজা হয়, যি ভক্তসকলক অনুগ্ৰহ দিবলৈ সদা কাতৰ—তেওঁ সুখদায়িনী, মুক্তিদায়িনী, সৰ্বসম্পদপ্ৰদায়িনী, শুভা (শিৱা)।

Verse 116

वेदबीजस्वरूपां च ध्यायेद्वेदप्रसूं सतीम् । ध्यात्वैवं मण्डले विद्वान् त्रिकोणोज्ज्वलकर्णिके ॥ ११६ ॥

বিদ্বান সাধকে বেদবীজস্বৰূপা, বেদপ্ৰসূ সতি দিৱ্য মাতাৰ ধ্যান কৰিব। এইদৰে ধ্যান কৰি মণ্ডলত ত্ৰিকোণৰূপে উজ্জ্বল কৰ্ণিকাত তেওঁক ভাবিব।

Verse 117

सौरे पीठे यजेद्देवीं दीप्तादिनवशक्तिभिः । मूलमंत्रेण क्लृप्तायां मूर्तौ देवीं प्रपूजयेत् ॥ ११७ ॥

সৌৰ পীঠত দীপ্তা আদি নবশক্তিসহ দেৱীৰ যজন কৰিব; আৰু মূলমন্ত্ৰে বিধিপূৰ্বক স্থাপিত মূৰ্তিত দেৱীক সম্যক প্ৰপূজা কৰিব।

Verse 118

कोणेषु त्रिषु संपूज्या ब्राहृयाद्याः शक्तयो बहिः । आदित्याद्यास्ततः पूज्या उषादिसहिताः क्रमात् ॥ ११८ ॥

তিনিটা কোণত বাহিৰফালে ব্ৰাহ্মী আদি শক্তিসকলৰ সংপূজা কৰিব লাগে। তাৰ পিছত ক্ৰমে উষা আদি সহ আদিত্য আদি দেৱতাসকলৰ পূজা কৰিব লাগে।

Verse 119

ततः षडंगान्यभ्यर्च्य केसरेषु यथाविधि । प्रह्लादिनीं प्रभां पश्चान्नित्यां विश्वंभरां पुनः ॥ ११९ ॥

তাৰ পিছত পদ্মৰ কেশৰত বিধিমতে ষড়ঙ্গৰ পূজা সম্পন্ন কৰি, অনন্তৰে প্ৰহ্লাদিনী আৰু প্ৰভা, আৰু তাৰ পাছত পুনৰ নিত্যা আৰু বিশ্বম্ভৰাৰ আৰাধনা কৰিব।

Verse 120

विलासिनीप्रभावत्यौ जयां शांतां यजेत्पुनः । कांतिं दुर्गासरस्वत्यौ विद्यारूपां ततः परम् ॥ १२० ॥

পুনৰ বিলাসিনী আৰু প্ৰভাবতী, লগতে জয়া আৰু শান্তাৰ পূজা কৰিব। তাৰ পিছত কান্তি, দুৰ্গা আৰু সৰস্বতী, আৰু সিহঁতৰো ওপৰত বিদ্যাৰূপিণী দেৱীৰ আৰাধনা কৰিব।

Verse 121

विशालसंज्ञितामीशां व्यापिनीं विमलां यजेत् । तमोपहारिणीं सूक्ष्मां विश्वयोनिं जयावहाम् ॥ १२१ ॥

‘বিশালা’ নামে খ্যাত ঈশ্বৰীক—সৰ্বব্যাপিনী, বিমলা, সূক্ষ্মা, তমোহাৰিণী, বিশ্বযোনি আৰু জয়দায়িনী—ভক্তিভাৱে পূজা কৰিব।

Verse 122

पद्नालयां परां शोभां ब्रह्मरूपां ततोऽर्चयेत् । ब्राह्ययाद्याः शारणा बाह्ये पूजयेत्प्रोक्तलक्षणाः ॥ १२२ ॥

তাৰ পিছত পদ্মালয়া—পৰম শোভাময়ী, ব্ৰহ্মৰূপিণী—দেৱীৰ অর্চনা কৰিব। আৰু মুখ্য পবিত্ৰ পৰিসৰৰ বাহিৰত, ব্রাহ্যয়া আদি শাৰণা দেৱীসকলক পূৰ্বোক্ত লক্ষণ অনুসাৰে বিধিমতে পূজা কৰিব।

Verse 123

ततोऽभ्यर्च्येद् ग्रहान्बाह्ये शक्राद्यानयुधैः सह । इत्थमावरणैर्देवीः दशभिः परिपूजयेत् ॥ १२३ ॥

তাৰ পিছত বাহিৰৰ আৱৰণত গ্ৰহদেৱতাসকলক, আৰু শক্র (ইন্দ্ৰ) আদি দেৱতাক তেওঁলোকৰ অস্ত্ৰসহ পূজা কৰিব। এইদৰে দহ আৱৰণৰ দ্বাৰা দেৱীসকলৰ সম্পূৰ্ণ পূজা সম্পন্ন কৰিব।

Verse 124

अष्टलक्षं जपेन्मंत्रं तत्सहस्रं हुनेत्तिलैः । सर्वपापुविनिर्मुक्तो दीर्घमायुः स विंदति ॥ १२४ ॥

অষ্টলক্ষ বাৰ মন্ত্ৰ জপ কৰিব লাগে, তাৰ পিছত তিলৰে সহস্ৰ আহুতি হোমত দিব লাগে। সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হৈ দীঘলীয়া আয়ু লাভ কৰে।

Verse 125

अरुणाब्जैस्त्रिमध्वक्तैर्जुहुयादयुतं ततः । महालक्ष्मीर्भवेत्तस्य षण्मासान्नात्र संशयः ॥ १२५ ॥

তাৰ পিছত ত্ৰিমধুৰে লেপিত ৰঙা পদ্মেৰে অযুত (দশ হাজাৰ) আহুতি দিব লাগে। ছয় মাহৰ ভিতৰত তাৰ বাবে মহালক্ষ্মী নিশ্চয় প্ৰকাশ পায়—ইয়াত সন্দেহ নাই।

Verse 126

ब्रह्मवृक्षप्रसूनैस्तु जुहुयाद्बाह्यतेजसे । बहुना किमिहोक्तेन यथावत्साधिता सती ॥ १२६ ॥

তাৰ পিছত ব্ৰহ্মবৃক্ষৰ ফুলেৰে বাহ্য অগ্নিত আহুতি দিব লাগে। ইয়াত অধিক ক’বলৈ কি আছে? এইদৰে বিধি যথাৱিধি সিদ্ধ হয়।

Verse 127

साधकानामियं विद्या भवेत्कामदुधा मुने । अथ ते संप्रवक्ष्यामि रहस्यं परमाद्भुतम् ॥ १२७ ॥

হে মুনি, সাধকসকলৰ বাবে এই বিদ্যা কামধেনুৰ দৰে ইচ্ছাফল দান কৰে। এতিয়া মই তোমাক পৰম অদ্ভুত এক গোপন তত্ত্ব সম্পূৰ্ণকৈ ক’ম।

Verse 128

सावित्रीपंजरं नाम सर्वरक्षाकरं नृणाम् । व्योमकेशार्लकासक्तां सुकिरीटविराजिताम् ॥ १२८ ॥

ইয়াক ‘সাৱিত্ৰী-পঞ্জৰ’ বুলি কোৱা হয়; ই মানুহক সকলো প্ৰকাৰৰ ৰক্ষা দান কৰা কবচ। আকাশসম কেশধাৰিণী, অলংকাৰগুচ্ছে ভূষিতা আৰু সুন্দৰ কিৰীটে দীপ্ত সাৱিত্ৰী।

Verse 129

मेघभ्रुकुटिलाक्रांतां विधिविष्णुशिवाननाम् । गुरुभार्गवकर्णांतां सोमसूर्याग्निलोचनाम् ॥ १२९ ॥

মই সেই দিৱ্য ৰূপৰ ধ্যান কৰোঁ—যাৰ ভ্ৰূ মেঘৰ দৰে কুঞ্চিত বক্ৰ ৰেখাৰে আৱৃত; যাৰ মুখ ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু আৰু শিৱৰ দৰে পূজ্য; যাৰ কৰ্ণ গুৰুও আৰু ভাৰ্গৱ (শুক্ৰ) দ্বাৰা অলংকৃত; আৰু যাৰ নয়ন চন্দ্ৰ, সূৰ্য আৰু অগ্নি।

Verse 130

इडापिंगलिकासूक्ष्मावायुनासापुटान्विताम् । संध्याद्विजोष्ठपुटितां लसद्वागुपजिह्विकाम् ॥ १३० ॥

ইড়া আৰু পিঙ্গলা নাড়ীত সঞ্চৰিত সূক্ষ্ম প্ৰাণবায়ু আৰু দুটা নাসাপথে যুক্ত বাক্‌ সংধিস্থানত ব্যক্ত হয়; ওঁঠ আৰু দাঁতে তাৰ আকাৰ গঢ়ে; আৰু জিভাৰ সৈতে মিলি দীপ্ত বাক্‌শক্তিৰূপে কাৰ্য কৰে।

Verse 131

संध्यासूर्यमणिग्रीवां मरुद्बाहुसमन्वितान् । पर्जन्यदृदयासक्तां वस्वाख्यप्रतिमंडलाम् ॥ १३१ ॥

মই সেই দেৱীৰ ধ্যান কৰোঁ—যাৰ গ্ৰীৱা সন্ধ্যা আৰু সূৰ্যৰ মণিময় দীপ্তিৰে উজ্জ্বল; যাৰ বাহু মৰুতসকলৰ দৰে; যাৰ হৃদয় পৰ্জন্য (বৰ্ষা-দেৱ) প্ৰতি আসক্ত; আৰু যাক ‘বসু’ নামে খ্যাত দীপ্ত মণ্ডলে পৰিবেষ্টিত কৰিছে।

Verse 132

आकाशोदरविभ्रांतां नाभ्यवांतरवीथिकाम् । प्रजापत्याख्यजघनां कटींद्राणीसमाश्रिताम् ॥ १३२ ॥

সেয়া ‘আকাশৰ উদৰ’ত বিচৰণ কৰে আৰু নাভিৰ অন্তৰ্গত পথেদি গমন কৰে; তাৰ জঘন ‘প্ৰজাপত্য’ নামে পৰিচিত, আৰু সেয়া ‘ইন্দ্ৰাণী’ নামে খ্যাত কটিত আশ্ৰিত।

Verse 133

ऊर्वोर्मलयमेरुभ्यां शोभमानां सरिद्वराम् । सुजानुजहुकुशिकां वैश्वदेवाख्यसंज्ञिकाम् ॥ १३३ ॥

তেওঁ সেই শ্ৰেষ্ঠ নদীৰ বৰ্ণনা কৰিলে—যি ঊৰ্ৱাৰ ওচৰত মলয় আৰু মেরু পৰ্বতৰ মাজত শোভিত; যি ‘সুজানু’ আৰু ‘জহুকূশিকা’ নামে প্ৰসিদ্ধ, আৰু ‘বৈশ্বদেৱা’ এই সংজ্ঞা ধাৰণ কৰে।

Verse 134

पादांघ्रिनखलोमाख्यभूनागद्रुमलक्षिताम् । ग्रहराश्यर्क्षयोगादिमूर्तावयवसंज्ञिकाम् ॥ १३४ ॥

তেওঁ সেই বিশ্বৰূপৰ বৰ্ণনা কৰিলে—যাৰ পদযুগল পৃথিৱী, গুল্ফ পৰ্বত, নখ ‘ভূনাগ’ (পৰ্বতশিখৰ) আৰু লোম বৃক্ষৰূপে লক্ষিত; আৰু গ্ৰহ, ৰাশি, নক্ষত্ৰ, যোগ আদি শাস্ত্ৰীয় সংজ্ঞাৰে তেওঁৰ অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গ নিৰ্দিষ্ট।

Verse 135

तिथिमासर्तुपक्षाख्यैः संकेतनिमिषात्मिकाम् । मायाकल्पितवैचित्र्यसंध्याख्यच्छदनावृताम् ॥ १३५ ॥

সেই সত্তা তিথি, মাস, ঋতু, পক্ষ আদি ৰূঢ় সংকেত-সঞ্জ্ঞাৰে গঠিত আৰু নিমেষ-নিমেষ স্বৰূপ; আৰু মায়া-কল্পিত বৈচিত্ৰ্যযুক্ত ‘সন্ধ্যা’ নামৰ আৱৰণে আৱৃত।

Verse 136

ज्वलत्कालानलप्रख्यों तडित्कीटिसमप्रभाम् । कोटिसूर्यप्रतीकाशां शशिकोटिसुशीतलाम् ॥ १३६ ॥

তাঁক জ্বলন্ত কালাগ্নিৰ দৰে, বিজুলীৰ ঝলকৰ দৰে দীপ্তিময় বুলি কোৱা হয়; কোটি সূৰ্যৰ দৰে উজ্জ্বল, তথাপি কোটি চন্দ্ৰৰ দৰে শীতল আৰু সান্ত্বনাদায়িনী।

Verse 137

सुधामंडलमध्यस्थां सांद्रानंदामृतात्मिकाम् । वागतीतां मनोऽगर्म्या वरदां वेदमातरम् ॥ १३७ ॥

মই বেদমাতাক প্ৰণাম কৰোঁ—যি সুধামণ্ডলৰ মধ্যত অৱস্থিত, সান্দ্ৰ আনন্দামৃতস্বৰূপিণী; বাক্যৰ অতীত, মনৰ অগম্য, আৰু বৰদায়িনী।

Verse 138

चराचरमयीं नित्यां ब्रह्माक्षरसमन्विताम् । ध्यात्वा स्वात्माविभेदेन सावित्रीपंजरं न्यसेत् ॥ १३८ ॥

সাৱিত্ৰীক চৰা-অচৰময়ী, নিত্যা আৰু ব্ৰহ্মাক্ষৰসমন্বিতা বুলি ধ্যান কৰি—নিজ আৰু অন্তৰাত্মাৰ মাজত ভেদ নেদেখি; তাৰ পাছত ৰক্ষাৰ্থে ‘সাৱিত্ৰী-পঞ্জৰ’ ন্যাস কৰা উচিত।

Verse 139

पञ्चरस्य ऋषिः सोऽहं छंन्दो विकृतिरुच्यते । देवता च परो हंसः परब्रह्मादिदेवता ॥ १३९ ॥

এই ‘পঞ্চৰ’ৰ ঋষি মই নিজেই; ইয়াৰ ছন্দ ‘বিকৃতি’ বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ অধিষ্ঠাতা দেৱতা পৰম হংস—পৰব্ৰহ্ম, আদিদেৱতা।

Verse 140

धर्मार्थकाममोक्षाप्त्यै विनियोग उदाहृतः । षडंगदेवतामन्त्रैरंगन्यासं समाचरेत् ॥ १४० ॥

ধৰ্ম, অৰ্থ, কাম আৰু মোক্ষপ্ৰাপ্তিৰ বাবে বিনিয়োগ এইদৰে কোৱা হৈছে; তাৰপিছত ষড়ঙ্গৰ অধিষ্ঠাতা দেৱতাৰ মন্ত্ৰে অঙ্গন্যাস কৰা উচিত।

Verse 141

त्रिधामूलेन मेधावी व्यापकं हि समाचरेत् । पूर्वोक्तां देवातां ध्यायेत्साकारां गुणसंयुताम् ॥ १४१ ॥

ত্রিধামূলৰ আধাৰত মেধাৱী সাধকে ব্যাপক সাধনা কৰিব; আৰু পূৰ্বোক্ত দেৱতাক ধ্যান কৰিব—সাকাৰ আৰু গুণসমন্বিত ৰূপে।

Verse 142

त्रिपदा हरिजा पूर्वमुखी ब्रह्मास्त्रसंज्ञिका । चतुर्विशतितत्त्वाढ्या पातु प्राचीं दिशं मम ॥ १४२ ॥

হৰিজাত ত্ৰিপদা শক্তি, পূৰ্বমুখী আৰু ‘ব্ৰহ্মাস্ত্ৰ’ নামে খ্যাত, চৌব্বিশ তত্ত্বে সমৃদ্ধ হৈ মোৰ পূৰ্ব দিশ ৰক্ষা কৰক।

Verse 143

चतुष्पदा ब्रह्मदंडा ब्रह्माणी दक्षिणानना । षड्विंशतत्त्वसंयुक्ता पातु मे दक्षिणां दिशम् ॥ १४३ ॥

চতুষ্পদা, ব্ৰহ্মদণ্ডধাৰিণী, দক্ষিণমুখী ব্ৰহ্মাণী—ছাব্বিশ তত্ত্বে সংযুক্ত হৈ মোৰ দক্ষিণ দিশ ৰক্ষা কৰক।

Verse 144

प्रत्यङ्मुखी पञ्चपदी पञ्चाशत्तत्त्वरूपिणी । पातु प्रतीचीमनिशं मम ब्रह्मशिरोंकिता ॥ १४४ ॥

অন্তৰ্মুখী, পঞ্চপদী আৰু পঞ্চাশ তত্ত্বৰূপিণী, ব্ৰহ্মশিৰ-চিহ্নাঙ্কিতা দেৱীয়ে মোৰ পশ্চিম দিশ সদায় ৰক্ষা কৰক।

Verse 145

सौम्यास्या ब्रह्मतुर्याढ्या साथर्वांगिरसात्मिका । उदीचीं षट्पदा पातु षष्टितत्त्वकलात्मिका ॥ १४५ ॥

সৌম্যমুখী, ব্ৰহ্মৰ তুৰীয়ে সমৃদ্ধ, অথৰ্ব-আঙ্গিৰসাত্মিকা, ষষ্টি তত্ত্বকলা-যুক্ত ষট্পদা শক্তিয়ে মোৰ উত্তৰ দিশ ৰক্ষা কৰক।

Verse 146

पञ्चाशद्वर्णरचिता नवपादा शताक्षरी । व्योमा संपातु मे वोर्द्ध्वशिरो वेदांतसंस्थिता ॥ १४६ ॥

পঞ্চাশ বৰ্ণে ৰচিত, নবপদা, শতাক্ষৰী ছন্দৰূপা, বেদান্তত প্রতিষ্ঠিতা আৰু ঊৰ্ধ্বশিৰা ব্যোমা দেৱীয়ে মোক ৰক্ষা কৰক।

Verse 147

विद्युन्निभा ब्रह्मसन्ध्या मृगारूढा चतुर्भुजा । चापेषुचर्मासिधरा पातु मे पावकीं दिशम् ॥ १४७ ॥

বিদ্যুৎ-নিভা, ব্ৰহ্মসন্ধ্যা-স্বরূপা, মৃগাৰূঢ়া চতুৰ্ভুজা, ধনু-বাণ, ঢাল আৰু খড়্গধাৰিণী দেৱীয়ে মোৰ পাৱকী (অগ্নি) দিশ ৰক্ষা কৰক।

Verse 148

ब्रह्मी कुमारी गायत्री रक्तांगी हंसवाहिनी । बिभ्रत्कमंडलुं चाक्षं स्रुवस्रुवौ पातु नैर्ऋतिम् ॥ १४८ ॥

ব্ৰাহ্মী, কুমাৰী, গায়ত্ৰী—ৰক্তাঙ্গী, হংসবাহিনী—কমণ্ডলু আৰু জপমালা ধাৰণ কৰি, স্ৰুৱ-স্ৰুৱা (হৱিষ্পাত্ৰ) হাতে লৈ দেৱীয়ে মোৰ নৈঋতি (দক্ষিণ-পশ্চিম) দিশ ৰক্ষা কৰক।

Verse 149

शुक्लवर्णा च सावित्री युवती वृषवाहना । कपालशूलकाक्षस्रग्धारिणी पातु वायवीम् ॥ १४९ ॥

শ্বেতবৰ্ণা, যুৱতী, বৃষভবাহিনী সাবিত্ৰী—কপাল, ত্ৰিশূল আৰু ৰুদ্ৰাক্ষমালা ধাৰিণী—বায়ব্য দিশৰ পৰা মোক ৰক্ষা কৰক।

Verse 150

श्यामा सरस्वती वृद्धा वैष्णवी गरुडासना । शंखचक्राभयकरा पातु शैवीं दिशं मम ॥ १५० ॥

শ্যামবৰ্ণা, বৃদ্ধা সৰস্বতী—বৈষ্ণৱী, গৰুড়াসনা, শঙ্খ-চক্ৰ আৰু অভয়মুদ্ৰাধাৰিণী—মোৰ শৈৱ দিশ ৰক্ষা কৰক।

Verse 151

चतुर्भुजा देवमाता गौरांगी सिंहवाहना । वराभयखङ्गचर्मभुजा पात्वधरां दिशम् ॥ १५१ ॥

চতুৰ্ভুজা দেৱমাতা, গৌৰাঙ্গী, সিংহবাহিনী—বৰ আৰু অভয়মুদ্ৰা, খড়্গ আৰু চর্ম ধাৰিণী—অধঃ দিশ ৰক্ষা কৰক।

Verse 152

तत्तत्पार्श्वे स्थिताः स्वस्ववाहनायुधभूषणाः । स्वस्वदिक्षुस्थिताः पातुं ग्रहशक्त्यंगसंयुताः ॥ १५२ ॥

নিজ নিজ পাৰ্শ্বত স্থিত, নিজ নিজ বাহন-আয়ুধ-ভূষণে বিভূষিত—তেওঁলোকে নিজ নিজ দিশত স্থিত হৈ, গ্ৰহশক্তিৰ অঙ্গসমূহে যুক্ত হৈ, ৰক্ষাৰ্থে থাকক।

Verse 153

मंत्राधिदेवतारूपा मुद्राधिष्ठातृदेवताः । व्यापकत्वेन पांत्वस्मानापादतलमस्तकम् ॥ १५३ ॥

মন্ত্ৰৰ অধিদেৱতা-ৰূপ আৰু মুদ্ৰাৰ অধিষ্ঠাত্ৰী দেৱতাসকল—সৰ্বব্যাপকভাবে—পাদতলৰ পৰা মস্তকশিখালৈকে আমাক ৰক্ষা কৰক।

Verse 154

इदं ते कथितं सत्यं सावित्रीपंजरं मया । संध्ययोः प्रत्यहं भक्त्या जपकाले विशेषतः ॥ १५४ ॥

এই সত্য ‘সাৱিত্ৰী-পঞ্জৰ’ মই তোমাক ক’লোঁ। প্ৰতিদিন দুয়োটা সন্ধ্যাত ভক্তিৰে, বিশেষকৈ জপকালত, ইয়াৰ পাঠ কৰা উচিত॥১৫৪॥

Verse 155

पठनीयं प्रयत्नेन भुक्तिं मुक्तिं समिच्छता । भूतिदा भुवना वाणी महावसुमती मही ॥ १५५ ॥

যি ভোগ আৰু মোক্ষ—দুয়োটাই কামনা কৰে, সিয়ে ইয়াক যত্নেৰে পাঠ কৰা উচিত। ই সমৃদ্ধিদায়িনী; ভুবনধাৰিণী বাণী; মহাবসুমতী পৃথিৱী নিজেই॥১৫৫॥

Verse 156

हिरण्यजननी नन्दा सविसर्गा तपस्विनी । यशस्विनी सती सत्या वेदविच्चिन्मयी शुभा ॥ १५६ ॥

তেওঁ হিৰণ্যজননী (সমৃদ্ধিৰ জননী), নন্দা (আনন্দস্বৰূপিণী), সৃষ্টিপ্ৰৱৰ্তিনী আৰু তপস্বিনী। তেওঁ যশস্বিনী, সতী, সত্যা, বেদবিদ্, চিন্ময়ী আৰু শুভা॥১৫৬॥

Verse 157

विश्वा तुर्या वरेण्या च निसृणी यमुना भुवा । मोदा देवी वरिष्ठा च धीश्च शांतिर्मती मही ॥ १५७ ॥

বিশ্বা, তুৰ্যা, বৰেণ্যা, নিসৃণী, যমুনা, ভূবা; আৰু মোদা, দেৱী, বৰিষ্ঠা, ধী, শান্তি, মতি, মহী—এইবোৰ পূজ্য নাম বুলি কোৱা হৈছে॥১৫৭॥

Verse 158

धिषणा योगिनी युक्ता नदी प्रज्ञाप्रचोदनी । दया च यामिनी पद्मा रोहिणी रमणी जया ॥ १५८ ॥

ধিষণা, যোগিনী, যুক্তা, নদী, প্ৰজ্ঞা-প্ৰচোদনী; আৰু দয়া, যামিনী, পদ্মা, ৰোহিণী, ৰমণী, জয়া—এইবোৰ উল্লিখিত নামসমূহ॥১৫৮॥

Verse 159

सेनामुखी साममयी बगला दोषवार्जिता । माया प्रज्ञा परा दोग्ध्री मानिनी पोषिणी क्रिया ॥ १५९ ॥

তেওঁ সেনাসকলৰ অগ্ৰভাগ, সামবেদ-গানময়ী, বগলা আৰু দোষবর্জিতা। তেওঁ মায়া, প্ৰজ্ঞা আৰু পৰা; বৰ-ৰস দোহনকাৰিণী, মান্য, পোষিণী আৰু স্বয়ং পবিত্ৰ ক্ৰিয়া।

Verse 160

ज्योत्स्ना तीर्थमयी रम्या सौम्यामृतमया तथा । ब्राह्मी हैमी भुजंगी च वशिनी सुंदरी वनी ॥ १६० ॥

তেওঁ জ্যোৎস্না, তীৰ্থময়ী, ৰম্যা আৰু সৌম্য অমৃতময়ী। তেওঁ ব্ৰাহ্মী, হেমী, ভুজঙ্গী, বশিনী, সুন্দৰী আৰু বনী বুলিও খ্যাত।

Verse 161

ॐकारहसिनी सर्वा सुधा सा षड्गुणावती । माया स्वधा रमा तन्वी रिपुघ्नी रक्षणणी सती ॥ १६१ ॥

তেওঁ ওঁকাৰহাসিনী, সৰ্বব্যাপিনী, স্বয়ং সুধা; ষড়্গুণৱতী। তেওঁ মায়া, স্বধা, ৰমা (শ্ৰী), সূক্ষ্ম-তন্বী, ৰিপুঘ্নী, ৰক্ষিণী আৰু সতী।

Verse 162

हैमी तारा विधुगतिर्विषघ्नी च वरानना । अमरा तीर्थदा दीक्षा दुर्धर्षा रोगहारिणी ॥ १६२ ॥

তেওঁ হেমী, তাৰা, বিধুগতি, বিষঘ্নী আৰু বৰাননা। তেওঁ অমৰা, তীৰ্থদা, দীক্ষা, দুর্ধর্ষা আৰু ৰোগহাৰিণী—এই নামসমূহে স্তৱিতা।

Verse 163

नानापापनृशंसघ्नी षट्पदी वज्रिणी रणी । योगिनी वमला सत्या अबला बलदा जया ॥ १६३ ॥

তেওঁ নানাবিধ পাপ আৰু নিষ্ঠুৰ কুকৰ্ম নাশিনী; ষট্পদী, বজ্ৰিণী আৰু ৰণশূৰী। তেওঁ যোগিনী, বিমলা, সত্যা, অবলা (কোমল কিন্তু দুৰ্বল নহয়), বলদা আৰু জয়া।

Verse 164

गोमती जाह्नवी रजावी तपनी जातवेदसा । अचिरा वृष्टिदा ज्ञेया ऋततंत्रा ऋतात्मिका ॥ १६४ ॥

গোমতী, জাহ্নৱী, ৰজাৱী, তপনী আৰু জাতৱেদসা; লগতে অচিৰা আৰু বৃষ্টিদা—এইসকলক পুণ্য সৰিতা বুলি জানিব লাগে। ঋততন্ত্ৰা আৰু ঋতাত্মিকাও, ঋত (দৈৱ নিয়ম)ৰ অধীন আৰু ঋত-স্বরূপিণী।

Verse 165

सर्वकामदुधा सौम्या भवाहंकारवर्जिता । द्विपदा या चतुष्पदा त्रिपदा या च षट्पदा ॥ १६५ ॥

তেওঁ সৌম্যা আৰু মঙ্গলময়ী, সকলো কামনাৰ ‘দুগ্ধ’ দানকাৰিণী, ভববন্ধন আৰু অহংকাৰবর্জিতা। তেওঁ দ্বিপদ, চতুষ্পদ, ত্ৰিপদ আৰু ষট্পদ ৰূপতো বিদ্যমান।

Verse 166

अष्टापदी नवपदी सहस्राक्षाक्षरात्मिका । अष्टोत्तरशतं नाम्नां सावित्र्या यः पठेन्नरः ॥ १६६ ॥

যি নৰে সাৱিত্ৰীদেৱীৰ ১০৮ নাম পাঠ কৰে—যি অষ্টাপদী, নবপদী আৰু সহস্ৰাক্ষৰাত্মিকা—সেই নৰে সেই জপৰ পুণ্যফল লাভ কৰে।

Verse 167

स चिरायुः सुखी पुत्री विजयी विनयी भवेत् । एतत्ते कथितं विप्र पंचप्रकृतिलक्षणम् ॥ १६७ ॥

সেই নৰ দীঘলীয়া আয়ু আৰু সুখ লাভ কৰে, পুত্ৰসন্তানসম্পন্ন, বিজয়ী আৰু বিনয়ী হয়। হে বিপ্ৰ, পঞ্চপ্ৰকৃতিৰ লক্ষণ তোমাক এইদৰে ক’লোঁ।

Verse 168

मंत्राराधनपूर्वं च विश्वकामप्रपूरणम् ॥ १६८ ॥

মন্ত্ৰাৰাধনা পূৰ্বক, সকলো কামনাৰ সম্পূৰ্ণ পৰিপূৰণ ঘটে।

Verse 169

इति श्रीबृहन्नारदीय पुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने तृतीयपादे पञ्चप्रकृतिमन्त्रादिनिरूपणं नाम त्र्यशीतितमोऽध्यायः ॥ ८३ ॥

এইদৰে শ্ৰীবৃহন্নাৰদীয় পুৰাণৰ পূৰ্বভাগৰ বৃহদুপাখ্যানৰ তৃতীয় পাদত ‘পঞ্চপ্ৰকৃতি আৰু মন্ত্ৰাদি নিৰূপণ’ নামৰ ত্ৰ্যশীতিতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল ॥ ৮৩ ॥